Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет305/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   301   302   303   304   305   306   307   308   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
і і

-

д

 

алмасуы  (тауның  - 



таудың,  үйнің  -  үйдің)  қазақ тілі  мен  озге  түркі 

тілінің (айталық, озбектілінің) өзгешелігі сияқты 

корінуі  мүмкін.

Ш ындығы нда,  қазақ тіліндегі#/ду-дь///,  үй- 



дің  тү р ін д е  д ы б ы с та л у   қ а та р   т ұ р ғ а н   үнді 

дыбыстары ның ун,  йн  (тау-ның,  үй-нің)  керігу 

(диссимиляция)  үрдісімен  н-д  алмасуы  пайда 

болғанын  көрсетеді.

Одай  болса,  тауның,  үйнің  деп  айтушы 

тілдерде  керігу  үрдісі болмаған да,  қазақ тілінде 

жүзеге асқан деп түсінгеніміз абзал.

Бұлай  баяндамайы нш а,  м орфонологиялық 

құбылыстарды танып білудің озі қиын. Осы  кезге 

дейін  біз тұлғаларды ң  (морфемалардың)  қалай 

айтылатынын біліп алдық. Ал олардың неге солай 

айтылатынын білу үшін себеп болған үрдістердің 

жайын  үйрену  морфонология  міндеті  болып 

отыр.


Ендеше,  қазіргі  қазақ  тіліндегі  м орфоно- 

логиялық дыбыс алмасу жайын сөз еткенде, коне 

ізімізге де  қарайлайм ы з,  жергілікті  сөздерді  де 

огейсімейміз.

М орфонологиялық дыбыс алмасулар тұлға 

(морфема) жігінде жэне тұлға жігінен тыс жүзеге

асуы  мүмкін.  М әселен,  ары-әрі  варианты ның 

пайда  болуы  тіл  арты  [а]  ды бы сы ны ң  тіл  алды

[э]  дыбысына алмасуы тұлға жігінен тыс жүзеге 

асса, арырақ-әрірек варианттарының арағырақ- 



әрегірекЬопып  айтылуы тұлға ж ігіндеыАа  және 

іАе дыбыс алмасуын туғы зған.


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   301   302   303   304   305   306   307   308   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет