Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


КҮРДЕЛЕНГЕН  СӨЙЛЕМ  МЕН  ҚҮРМАЛАС  СӨЙЛЕМНІҢ



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет281/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   277   278   279   280   281   282   283   284   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
КҮРДЕЛЕНГЕН  СӨЙЛЕМ  МЕН  ҚҮРМАЛАС  СӨЙЛЕМНІҢ

ЖӘНЕ  КҮРДЕЛІ  СИНТАКСИСТІК  ТҮТАСТЫҚТЫҢ  ИНТОНАЦИЯЛЫҚ  ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

интонациялы қ  параметрлермен  ерекшеленеді. 

Әуені,  ұзақтылығы, және интенсивтілігі  көбінесе 

өзінің  максималды  мәндерімен  сипатталады. 

Сондықтан жалғаулықтардың сойлемнің бірінші 

ком понентінің соңында  келетіндері  (да,  де,  та



те)  оны ң  соңында  акценттеліп,  ал  сөйлем нің 

ек ін ш і  к о м п о н е н тін ің   б асы н д а  келетін дері 



(сондыктан, эйтпесе,  бірақ,  сөйтсе  де)  о н ы ң  

басында акценттеліп, әр компоненттің  басында 

қайталайтындары (не-не) әрқайсысы өз орынында 

акценттеліп,  компоненттердің бәрі пауза арқылы 

синтагмаларға бөлініп тұрады.  Салалас сөйлем- 

дерде  ж алғаулы қтары ны ң  орналасуы на  қарай, 

оларды ң  интонациялы қ  келбеті  де  құбылады. 

К елтірілген  м ы салдарды ң  ком п о н ен ттерін ің  

и н т о н а ц и я с ы   б ір к е л к і  ж ай   т о л қ ы н д а н ы п , 

синтагмалардың аралары  үлкенді-кіш ілі  пауза-

лармен  бөлініп,  ең соңғы  синтагмасы бәсеңдеп 

барып  бітеді.

Сонымен барлық салалас сөйлемдердің соңғы 

сегменті  тиянақты   интонем аға  ие  болады,  ал 

сөйлем нің  басы нда  ж әне  ортасы нда  келетін 

сегменттері тиянақты, тиянақсыз және қыстырма 

интонемалардың варианттарымен сипатталады.

IІ.Б ір ін -б ір і  б а ғ ы н д ы р а   б ай л а н ы са ты н  

сабақтас  құрмалас  сөйлемдер  басы ңқы сы   мен 

бағы ны ңқы сы ны ң мағы налы қ қарым-қатынас- 

тарына қарай мынадай түрлерге бөлінеді:  1) мезгіл 

б а ғ ы н ы ң қ ы л ы   с а б а қ т а с   с ө й л ем ;  2)  с еб еп  

бағы ны ңқы лы   сабақтас сөйлем;  3)  қим ы л-сы н 

б а ғ ы н ы ң қ ы л ы   с а б а қ тас   сөй л ем ;  4)  м ақ сат 

б а ғы н ы ң қ ы л ы   саб ақтас  сөйлем ;  5)  ш артты 

бағы ны ңқы лы  сабақтас сөйлем;  6)  қарсылықты 

бағыныңқылы сабақтас сөйлем; 7) салыстырмалы 

бағыныңқылы сабақтас сөйлем.  Мысалы:



1.  Абай  есікке  жакындай  бергенде,//  оның  карсы  алдынан 

Қазакбай 

шыкпгы  (Әуезов).

2.  Алшынбай  кірісем  деген  соң  //Майырдың  да  ектей  коятын  жері  жок 


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   277   278   279   280   281   282   283   284   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет