Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет276/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   272   273   274   275   276   277   278   279   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
(Әбдіқадыров).

3.  Он  шақты  кісі жолдас  ертіп / /  Абай  Қарамолаға  аттанбақ  (Әуезов).

4.  Баласының  қолынан  етікті  жүлып  алып,  / /   есікке  қарай  лақтырып

жіберді  (Нұрпейісов).

Ж оғарыда келтірілген барлық мысалдардан 

көретініміз көсемшелі қабыспалы  оралым негізгі 

сөйлемдегі бастауышқа  ортақ болып,  соның іс- 

қим ы лы ны ң  түрлі  си паты н,  ам алы н,  себеп- 

салдарын,  мақсатын т.б.  көрсетіп тұр.

Бұлардың  и н тонациялы қ  ерекш еліктерін 

алып  қарасақ,  көсемшелі  оралым  көбінесе  өзі 

күрделендірген  сөйлем інің  басында  тұрып,  өз 

алдына  интонациялы қ-м азм ұнды қ  топ  құрап, 

я ғн и  

бір  синтагма  болы п,  сойлемнің  басқа 

мүш елерінен  пауза  арқы лы   бөлініп  тұр.  Өз 

ал д ы н а  бір  с и н т а г м а   б о л а т ы н   к ө сем ш ел і 

қабыспалы  оралымның  интонациялы қ сызығы 

шамалы  көтеріліп  бары п,  ең  соңы нда  пауза 

арқылы  негізгі  сөйлем нің  басқа  мүшелерінен 

бөлініп  тұрады.

Көсемш елі  оралы м дары   бар  мысалдарда 

көсемшеге аяқталған бірінші синтагма тиянақсыз

интонеманың  варианттарымен  сипатталады да, 

соңғы синтагмасы тиянақты интонемаға жатады.

Жалпы қабыспалы, жанаспалы оралымдармен 

к ү р д е л е н г е н   с о й л ем д ер д ің   и н т о н а ц и я л ы қ  

модельдері  бір-біріне  ұқсас  келеді.  Көбінесе 

с ө й л ем н ің   басы н да  келетін  орал ы м дард ы ң  

интонациясы толқынданып  келіп  синтагманың 

с о ң ы н а   қ ар ай   к ө т ер іл іп ,  п ау зам ен   н егізгі 

сөйлемнен бөлінеді де, өдан әрі сөйлемнің басқа 

мүшелері де  өзінің төлқынды  интонациясымен 

айтылып,  соңында томендеп  барып тоқтайды.

К ү р д е л е н г е н  

с ә й л е м д е р д ің  

ж а л п ы  

интонациялық сызығы, ернегі ұқсас болғанымен, 

қаб ы сп алы   (есім,  есім ш елі)  оралы м дарды ң 

ж а н а с п а л ы  

( к ө с е м ш е л )  

ө р а л ы м д а р д а н  

айырмашылығы  - есім, есімшелі тіркестер өздері 

анықтап тұрған акцентгелген анықталушы сөзбен 

қабысып, бірігіп, сонымен ортақ синтагма құрып,





жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   272   273   274   275   276   277   278   279   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет