Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


оқушылар кетті(баска біреу емес,тек окушылар). 2.  Таңертең  окушылар  / /   мект епке



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет264/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   260   261   262   263   264   265   266   267   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
оқушылар кетті(баска біреу емес,тек окушылар).

2.  Таңертең  окушылар  / /  

мект епке  кет т і 

(мектепке,  басқа  мекемеге  емес).  3.  Мектепке 

окушылар  / /   таңертең  кет т і  (кеш ке  емес, 

таңертең).

Ой  екпіні  сойлемді  актуалды  мүшелеудегі 

тема мен рема ұғымдарымен тығыз байланысты. 

Сойлемді  тема  мен  ремаға  болгенде  көбінесе 

сөйлемнің  екі  тұрлаулы  мүшесі  озіне  қатысты 

сөздермен  бірге  жүреді.  Сойлемнің  мақсаты на 

қарай  оның кез келген  мүшесі актуалды болады. 

Мысалы:


тема 

рема


Ертең  біз  өзіміздің  ауы лға  / /   жаяу  барамыз. 

Қалай?

Ертең  озім іздің  а у ы лға   ж аяу / /  біз  барамыз. 

Кім?

Біз  озіміздің  ауы лға  жаяу  / /   ертең  барамыз. 

Қаіиан?

Ж оғары да  берілген  мысалдарда  сойлемнің 

бірінші  парадигмасы ндағы  рема  қалай?  деген 

сұраққа, екінші  парадигмасындағы рема -  кім?, 

ал  үшінші парадигмасындағы рема - қашан? деген 

сұрақтарға жауап  беріп тұр.

Ж аң а  и н ф о рм ац и я  актуалды  мүш елерге 

болін ген   со й л ем н ің   рем асы н да  болады .  Ал 

темасындағы мазмұн сойлеушілерге  контекстен 

белгілі  болуы  керек.  Қ о й ы л ған   сұ р а қ та р ға  

со й л ем н ің   рем асы   жауап  беріп,  л о ги к а л ы қ  

предикат болып,  акценттеліп тұрады.  Реманың 

жаңа  м ағы на  беретін  акценттелген  созі  сөйлем 

соңындағы баяндауыш тың алдына орналасады. 

Озінше жеке  синтагма болатын тем аға жоғары 

көтерілетін тиянақсы з интонема тән болса, одан 

п аузам ен   б о л ін іп   тұ р ға н   рем а  м азм ұ н н ы ң  

а я қ та л ға н ы н   білдіретін  баяу,  тем ен   түсетін 

тиянақты  йнтонемамен сипатталады.

Ж ай   с о й л е м д е р д ің   к е й б ір   м ү ш е л е р ін  

актуальды логикалы қ белгілеу кейде сойлемдегі 

сөздердің  орны н  өзгертпей-ақ,  интонациялы қ 

тәсілдермен жүзеге асырылады.  Мұндай жағдайда 

логикалық белгіленген сөз ете анық акценттеліп, 

максималды  интенсивтілікпен,  ұзақты лықпен 

ж ә н е   ең   ж о ғ а р ы   н е г із г і  то н   ж и іл іг ім е н  

ерекшеленеді.  Мысалы:  Үміт  іиіркін  кеудеңде 

шыбын жаның барда үзілмейді екен...  Ол да анадан 

туған (Алпамыс батыр); Өзен! Өзен!Арғы кабакта 


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   260   261   262   263   264   265   266   267   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет