Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет256/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   252   253   254   255   256   257   258   259   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
ДЕМААЫС 

КҮТП 

ПДІ

1 - с у р е т .   Бір  мүш елі  хабарлы   сөйлем нің 

интонациялы к  сызыгы

Егер де бір мүшелі сойлем бірнеше ырғақты 

топтан  тұрса,  топ  ішіндегі  создер  екпінм ен 

белгіленбей,  ы рғақты   топты ң  соңғы   буыны 

ак ц е н тт ел іп   мол  ұ за қ ты л ы қ п е н   ай ты лады . 

Мұндай сөйлемдердің интонациясы біркелкі, жай 

толқынды әуенмен ерекшеленеді.  Ырғақты топтар 

а р а с ы н ы ң   п а у з а м е н   б о л ін у і  м ін д е т т і  ем ес 



( 2 -с у р е т ) .

КҮН 


Ж АЦ А  

ҒАНА 


ШЫҒА 

БАСТАДЫ


2 - с у р е т .   Бір  мүш елі  үш  ыргақты  топтан  түратын 

хабарлы   сой лем н ің   интонациялы к  сызыгы

Екі  мүшелі  хабарлы  сойлемдерде  сол  екі 

м үш енің  арасы нда  әдетте  өзара  м азм ұнды қ 

т а й т а л а с т ы қ   н е м е с е   қ а л а й д а   т е ң д е с у г е  

бағы тталған  бір  бәсекелестік  байқалады.  Бұл 

жағдай сейлемдердің интонациялық сызығынан 

да корінеді.  Екі мүше оз алдына бір-бір синтагма 

құрап,  алды ңғы сы   соңы на  қарай  котеріңкі, 

кейінгісі  соңында  томен  айтылып,  әрдайым 

паузамен  болініп  тұрады.  Жазуда  кобінесе  екі 

мүш енің  арасына  сы зы қш а  қойылады.  Кейде 

екінш і,  я ғн и   соң ғы   мүше  алды ңғы   мүшеге 

мазмұны ж ағы нан тайталас,  бәсекелес болмай, 

оның мағынасына біраз түсініктеме не анықтама 

беруі де  мүмкін. 

4



116

ИНТОНАЦИЯ

Мысалы: Қара тақтайсыз м ұғалім   - тебенсіз 



кемпір ғой (Аймауытов).  Қыстайотынала алмай

-  мектеп азынап түрды ( Сонда).  Бес жерде бес - 

ж и ы р м а   бес.  О ны ң  е м т и х а н д ы   т а п сы р а  

алм ағанды ғы   -  көп  ауырғанының салдары.  Абай 

м ен  Әйгерім  өмірге  лағнат   айтқан  адамдар 

сияқты емес, қайта күйін үғып, қалын ойлағандай 

(Әуезов).  М ал  басын  көбейтуге  ерінбей  еңбек 

сіңірген кісінің бірі  - Ж ақыпбек  еді (Мүстафин). 

Қарағанды  облысы  -  еліміздегі  ең  қуатты  да 

қүнарлы  өңірдің бірі ( “Ана  т іл і”  газеті).

Е кі  м ү ш е л і  х а б а р л ы   с ө й л е м н ің   іш к і 

м азм ұ н ы н ы ң   т а й т ал а с ,  б әсекел естігі  о н ы ң  

м ү ш е л е р ін ің   ө з ін е   т ә н   и н т о н а ц и я л ы қ  

өзгешеліктерінен де көрініп тұрады дедік.  Мұндай 

сөйлемнің әр мүш есі  қанш а синтагмадан тұрса 

да,  олар  әрдайы м  паузамен  бөлінеді.  Хабарлы 

сөй лем нің  бұл  түрінің  екі  мүш есі  паузамен 

бөлініп  қан а  қ о й м ай ,  он ы ң   ара  жігі  едәуір 

тоналды  интервалм ен  дараланады .  А лдыңғы 

мүше,  я ғн и   бірінш і  синтагм а  болып  тұрған 

м ү ш ен ің   и н т о н а ц и я с ы   а я қ т а л м а ғ а н д ы қ т ы  

көрсетіп,  интенсивтілігі молаюмен ерекшеленсе, 

екінші синтагманың тоналды контуры төмендеп, 

аяқталғанды   көрсетіп,  баяу  қарқы н м ен  қатар, 

шамалы интенсивтілікпен а т ы л а л ы (З -с у р е т ).




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   252   253   254   255   256   257   258   259   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет