Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


 .2 .  И Н Т О Н А Ц И Я Н Ы Ң   Қ Ы З М Е Т І



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет246/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   242   243   244   245   246   247   248   249   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
8 .2 .  И Н Т О Н А Ц И Я Н Ы Ң   Қ Ы З М Е Т І

И н то н ац и яд ағы   бір  басты  мәселе  он ы ң  

негізгі  қызметімен байланысты.  Осы күнге дейін 

ж а л п ы  

тіл  

б іл ім ін д е  



и н т о н а ц и я н ы ң  

ф ункциялары на  деген  көзқарас  біркелкі  емес. 

И н тон ац и ян ы ң   ф ун кц и ясы н а  қатысты  неше 

түрлі  пікірлер мен таптастыруларды кездестіруге 

болады.  Бұларда әркім әр түрлі өзгешеліктер мен 

қасиеттерді  негізге алады.

И нтонацияға арналған зерттеулердің басым 

көбінде оны ң  адамдар қарым  -  қатынасындағы 

р ө л і  м о й ы н д а л ы п ,  б а р л ы қ   т іл д е р г е   т ә н  

универсалды  категория екені  көрсетіледі.

Д егенм ен,  и н тонацияны ң  көрінісі  әр тілде 

әр түрлі.  Солай екенін әр тілдегі сөйленісті тың- 

дап,  бірден  б ай қау ға  болады.  О ндағы   сөзді 

түсінбегенмен,  сөйлеу мәнеріне,  интонациясы- 

на қарап, сөйлеп тұрған адамның қытай ма, әлде 

француз ба, орыс па, жоқ итальян ба - кім екенін 

айыруға әбден болады.  Бұл жайт интонацияның 

барлы қ  тілдерге  тән  универсалды  категория 

екенін  ғана  емес,  оны ң  әр  тілдегі  орны  мен 

өзгешеліктерін де көрсетеді.

И нтонацияны ң  негізгі бес функциясынатау- 

ға болады:  1) сөйлемнің жалпы  коммуникативтік 

түрлерін анықтау, 2) жеке коммуникативтік тип- 

терін  ажырату,  3)  м азм ұнны ң  өзгеш еліктерін 

ажырату, 4) сөйлемдерді, синтагмаларды мәтінде 

бір  бірінен  айы ры п,  бөліп  алу  және  5)  әр  түрлі 

эмоцияларды дифференциялау.

И н т о н а ц и я н ы ң   б ір ін ш і  ф у н к ц и я с ы  

сөйлемнің жалпы  м ағы насы  мен оның түрлерін 

ажыратып, олардың не хабарлы,  не сұраулы,  не- 

месе бұйрықты екенін анықгайды. Бұлфункция- 

ны  орындауда  и н тон ац и ян ы ң   м ағы насы   бір 

сөйлем көлемінен анағұрлым кеңейеді, басқа бір 

ж а ң а   г р а м м а т и к а л ы қ   к а т е г о р и я   -  р а й  

категориясымен байланысып, озгеше деңгейдегі 

м азм ұнға  ие  болады.  Мысалы:  Жазда  балалар 



ауы лға барады.  Жазда балалар ауы лға бара м а? 

Жазда балалар ауы лға барсын!

Бұл жерде  интонация сөйлемдердің комму- 

никативтік түрлерін анықтауға қатысып, сөйлем- 

дердің  құры лы мдық-коммуникативтік түрлерін 

ерекшелейді.  И нтонация сөйлем  құрылысының 

ерекшеліктерін және сөйлем түрлерін анықтау- 

шы  негізгі  құралдардың  бірі  болып  табылады.



108


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   242   243   244   245   246   247   248   249   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет