Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет206/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   202   203   204   205   206   207   208   209   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
ДЫБЫСТАРДЫҢ  ҮНДЕСУІ

89

ә)  негізгі  етістік  ұяң  з-ға  аяқталса,  косем- 



ш енің  ж ұрнағы   мүлдем  түсіп  қалады  да,  з  рег- 

рессивті  ы қпалға ұш ы рапж -ға айналады: жаж- 



жбер (жазып жібер),  сыжжбер (сызып жібер),  еж- 

жбер (ез-іп жібер),  бүжжбер (бүзып жібер),  сож- 

жберді (созып жіберді);

б) 


етістік с,  сы -ға аяқ тал са,с ш ы -ға ж уы қ- 

тайды:  кешіжберші  (кес-іп  жіберші),  теіиіжбер 



(тесіп жібер), тошүжберші (тос-ып жіберіиі), қош- 

үжберші (кос-ып жіберші),  каіиыжберші (қасы-п 

жіберші),  ташыжберші (тасы-п жіберші).

С ондай-ақ  сойлеу тілінде  кейбір  бунақты ң 

алды ңғы   сөзі  қы саң  дауыстыларға  аяқталы п, 

келесі сөз әр түрлі дауыссыздардан басталса, әлгі 

қы саң дауыстының айтуда түсетін де  кезі  бар.

Қажғали  (Қ аж ы ғали),  Қажмұқан  (Қ аж ы - 

мұқан),  Бөрбасар (Борібасар),  Боржар (бөрі жар), 

Саржайлау  (сары  жайлау),  сарж олақ  (сары  жо- 

лақ),  С арғож а  (сары  қожа),  саржылан  (сары 

жылан),  кертолғау (кері толғау),  кертаргпа  (кері 

тартпа),  кергеткен  (кері  кеткен),  кержақ  (кері 

жақ),  қозғұйры қ (қозы құйрық),  қозғарын  (қозы 

қарын).

Ал  екі  сөзінің  қатаң  к,  қ-дан  басталатын 

сөздермен  үндесуі  өз  алдына:  еккүн  (екі  күн), 

еккелді  (екі  келді),  еққабат  (екі  қабат),  еққыз 

(екі  қы з), еққатар (екі  қатар), еққол  (екі  қол).

4 6  ҰҚСАСТЫ Қ

Ассимиляция  (лат.  а ^ іт ііаііу   -  ұқсау)  -  мор- 

фемалардың  жігінде  корші  келген  дауыссыз- 

дардың акустика-артикуляциялық жақтан біріне- 

бірінің ұқсауы, бейімделуі.  Бұлар да бірін-бірі да- 

уыстың қатысы (ат-ты, ат-қа, қа-ғаз-ға, қар-ға, 



қан-ды) жэне артикуляциясы жағынан игеріп тұра- 

ды.  С оңғы ға  мысал: қаңға (қан-ға),  баіишы (бас- 



шы), ліЫі.мй&ды (жан-бады), қаммен (қан-мен) т.б.

Дауыссыз дыбыстардың бір-біріне  ықпалын 

үшке бөліп  қараған жөн.

1.  Прогрессивті ассимиляция.

2.  Регрессивті  ассимиляция.

3. Тоғыспалы  ассимиляция.




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   202   203   204   205   206   207   208   209   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет