Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет193/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   189   190   191   192   193   194   195   196   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
м,  енді  бірде  ң  дыбысымен  алмасады.  Ал  оны 

алмастырған м ,  ң дыбыстарының да осы тұрғы- 

сында (жамбады, жаңған) ешқандай фонемалық 

мәні жоқ.

С он дай -ақ:  қарағой  (қара  қой),  ағеиікі  (ақ 

ешкі),  а ғ  жүн (ақ жүн),  қабы  (қап-ы),  жаспала 

(жас бала),  тарағы (тарақы) дегендерді де ды- 

быс алмасулары деп  қарау керек.

М ұндағы   алмасулар  (қ  -  ғ ,  п  -  б,  б  -  п) 

көрші дыбыстардың бірін-бірі дауыстың (салдыр- 

дың)  қатысы ж ағынан  игерудің нәтижесінде бо- 

лып тұр.


Алмасу  - (лат.  аііегпаііо,  орысш а чередова- 

ние)  - әр түрлі сөзформалардың  құрамында кез- 

десетін  бір  морфеманы ң бір дыбысыны ң  көрші 

дыбыстың әсерінен басқа дыбысқа өзгеруі.

М ұны  былай  түсіну  керек:  жан,  жанбады, 

ж анған -  үш түрлі  сөзформа;  олардың лексика- 

лы қ м ағы налары  бірдей,  себебі түбірі  (жан)  ор- 

тақ.  Сонды қтан оның  (түбірдің) дыбысталуы да 

бірдей  болса  керек  еді.  Алайда,  бірдей  емес. 

Бірінш ісінде  -н ,  екінш ісіне  -  м ,  үшіншісінде  - 

ң ды бы сы на аяқталып тұр.  Я ғн и   үш сөзформа- 

ны ң  құрам ы нда  кездесетін  бір  морфема  (жан) 

үш түрлі дыбысталады.

Соны мен дыбыстық алмасу - ф онетикалық 

ж ағд ай ды ң   (көрш і  ды бы старды ң)  нәтиж есі. 

Мұны комбинаторлық (лат. - сотһіһаге - біріктіру, 



тіркестіру)  немесе  позициялы қ  (лат.  - розіііо  - 

жағдай,  іиеп) өзгеріс деп те атайды.


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   189   190   191   192   193   194   195   196   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет