Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет191/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   187   188   189   190   191   192   193   194   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
4 .1 .  Ү Н Д Е С Т І К  

З А Ң Ы

Дыбыстардың  өзара  тіркесуінде  әр  тілдің 

өзіне  ғана  тән  белгілі  бір  қалыптасқан  заңды- 

лы қ, жүйе болады.

Қазіргі  қазақ  тілінде  түбір  мен  қосымш а- 

ның аралығында қатар  келген буындар  мен ды- 

быстарға  тән,  негізгі  үндестік  заңдар  мынадай 

болып  келеді:

1. 

Түбірдің  соңғы   буыны жуан  болса,  оған 



жалғанатын  қосы м ш аларда жуан буынды  бола- 

ды: мал-ш ы-лық-т а,  ал-ды-рың-дар,  институт- 



тар-дың,  қала-лық-т ар-ға, республика-мыз-дың, 

жылқы-лар-ымыз.


84

ФОНЕТИКА

2. Түбірдің соңғы буыны жіңішке болса, оған 

ж алғанаты н  қосы м ш алар  да  жіңіш ке  буынды 

болып  къпецг.мек-теп-тер-ің-ді, кел-тір-ің-дер, 



университет-ім-ді,  пионер-лер-дің, кате-лік-тер- 

ді, мұғалім-дер-ге.

3.  Түбірдің со ң ғы  дыбысы дауысты  не  үнді 

болса,  о ған   ж алғанаты н  қосы м ш алар  ұяң  не 

үндіден басталады: бала-лар, бала-ға, бала-да, бала- 



мен, жел-дің, жел-ге, жел-мен.

4. Түбірдің соңғы дыбысы ұяң болса, қосым- 

ша ұяңнан басталадьү.каз-дар, қаз-ға, жез-ге, жез- 

ді, мұқтаж-дық, уәж-дер, уәж-ге, уәж-ді, уэж-ден.

5.  Түбірдің  со ң ғы   ды бы сы   қатаң  болса, 

қосы м ш а тек  қатаңнан  басталады: м ақсат -қа, 

мақсат-тан, мақсат-пен, университет-те, универ- 

ситет-пен.

М орфемалардың бірыңғай жуан не жіңішке 

буынды болып және олардың аралығында қатар 

келген дыбыстардың біріне-бірі  акустика-арти- 

куляциялық жақтан бейімделіп,  үйлесіп тұруын 


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   187   188   189   190   191   192   193   194   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет