Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


етістік: жонелт,  кенелт,  ойлант;  лш



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет181/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   177   178   179   180   181   182   183   184   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
етістік: жонелт,  кенелт,  ойлант; 

лш: балш, былш, қалш;

ңқ: аңқ, қаңқ, маңқ, таңқ, тыңқ, саңқ, сұңқ, тоңқ, 

шаңқ,  ыңқ;

зат есім:  даңқ;

ңк: еңк, дүңк, кеңк, күңк, мүңк, шіңк; 

зат есім: реңк;

пт: зат есім: ант, жент, кент, қант, құнт; 

мп: күмп, қомп,  томп;

йт:  есш -ет іст ік создер: адырайт,  бадырайт, 

бақырайт, айт, бүйт, бит, жайт, ит, күйт, қайт, 

өйт, тэйт, едірейт, күдірейт, сүмірейт; 

йк: қиқ,  шиқ; 

уп: әуп; 

уһ: уһ  (үуһ).

Сөйтіп,  қос дауыссызға  аяқталатын  сөздер 

алдымен  еліктеуіштер.  Етістік сөздердің біразы 

туынды  болып  келеді  (ж өнел-т,  кенел-т ,  ай-т, 



сой-т,  бүй-т,  едірей-т,  сүмірей-т).  Қос дауыс- 

сызға аяқталатын зат есімдердің дені кірме сөздер. 

Олардың  қайсыбірі жазу арқылы  қалы птасқан. 

Мәселен: даңқ, реңк. Тілде рең түрінде  қалыптас- 

қан сөз қайтадан араб: парсылық дыбысталу (ранг) 

үлгісіне  коше  бастады.  М ұның  озі  тілім іздеңқ, 



нк  қос  дауы ссы зы на  аяқталған  есім,  етістік 

создердің жоқ екенін  елемеуден туған.

С оңғы  жылдары баспасөзде түрік сөзі түрк 

түрінде жазыла бастады.  Бұндай  (рк)  тіркес тек 

еліктеу сөздерге  ған атэн .

Ал  зат есім бұлт түркі тілдерінің бәрінде де 

екі  буынды.  Қ азақ  тілінде.де  оның  бұлыт  (ай- 

тылуы бұлұт)  екені дау тудырмаса керек.  Осы- 

лай  еліктеуішке  омоним  болып  жүрген  сөздің 

бірі  -  зат  есім  кілт.  Парсы  тіліндегі  айтылуын 

(калит)  ескерм егеннің  өзінде,  ол  кіліт  (кіл-т і, 

кіл-т ім)  екені анық.

Қ азақ  тілінде  и,  у дейтін  дауыстылар  ж оқ, 

әріп  бар.  С оң ғы   буында дауыссыздың  алдында 

жазылатын  осы  әріптердің дыбыс  құрамы  мы- 

надай  (емле сөздігі  бойынша):


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   177   178   179   180   181   182   183   184   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет