Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет162/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   158   159   160   161   162   163   164   165   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
ДЫБЫСТАР  ТІРКЕСІ

71

2.2.2.  Қатаң-ұяң дауыссыздар тіркесі



сөз бен  сөздің жапсарында қатар келгенде: 

қб=қп:  ақпата (ақ бата),  ақпота (ақ бота), 



ақпала (ақ бала),  ақпопе (ақ бопе);

қг= қ к :  ақкүл  (ақ  гүл),  ж оқкүл  (жоқ  гүл), 



қырықкүл (қырықгүл),  шоқкүл (ш оқгүл);

қ ғ = қ қ :  аққалы м  (ак  ғалы м ),  қырыққалым 



(қырык ғалы м),  тоққалым (тоқ ғалы м),  жоққы- 

лы м   (жок ғылым);

қд = ғд :  ағдала (ак дала),  ағдамбал (ақ дам- 



бал),  ағдариға (ак дариға),  ағдэптер (ақ дэптер), 

ағдэрі (ак дэрі);

қ ж = ғж :  ағжылан  (ак  жылан),  ағж ол  (ақ 



жол)  ағж ауын  (ақ жауын),  ағж аулық (ақ жау- 

лық),  ағжирен (ақ жирен), Ағж айық (Ақжайык), 

Ағж ан (Ақжан);

қ з= ғз:  ағзон (ақзон),  бағзаман (бақ заман), 



ағзал  (ақ зал),  жоғзат (жоқ зат),  қырығзембіл 

(кырық зембіл), ағзауыт (ақ зауыт), ағзең (ак зең);

кб=кп: кокпөрі(кок борі), кокпайтал (көк бай- 



т ал),  когпауыр  (көк  бауыр)  кокпет  (кок  бет), 

Кокпай (Кокбай);

кг= кк: коккүл (көкгүл) көккэукэр (көккэукэр 



(кок гауһар),  коккүрілдеді (кок гүрілдеді);

к ғ= қ қ :  беккажап (бек ғаж ап),  көққимарат 



(көк ғимарат), ойлағаны теққылым (тек ғылым), 

қарапайым айтуда: еққасыр (екі ғасыр);

кд=гд: көгдала (кок дала), когдолы (кок долы), 



когдэрі (көк дэрі) когдэптер, когдүлей (көк дүлей); 

Бегділдэ (Бекділда);

к ж ^ ^ к  когжылан (көкжылан), көгжарық (кок 



жарық),  когжал (көк жал),  көгжиек (көкжиек), 

когж елек  (кок  желек),  көгжотел  (кок  жотел), 

көгжаулық (кок жаулык);

кз=гз: эгзауыт (эк зауыт), көгзеңгір (көк зеңгір), 



көгзал (көк зал), Бегзада (Бек зада), Бегзат (Бекзат);

пб=пп:  коппала  (коп  бала),  коппұрыш  (коп 



бұрыш),  тапперді (тап берді),  Көпполсын (Көпбол- 

сын),  Коппай (Көпбай),  Копперген (Көпберген);

пг=пк:  копкүл  (коп гү л),  топкүл  (топ гүл), 



бір ғап күл (бір ғап гүл), еңліккүл (еңлік гүл),  тіке- 

неккүл (тікенек гүл);

пғ=пқ: көпқалым (коп ғалым),  алыпқимарат 



(алып ғимарат), көпқылым (коп ғылым);

пд=бд:  кобдэптер (коп дэптер),  көбдабырай- 



тпай  (коп  дабырайтпай),  кобдэрі  (коп  дэрі),  ке- 

небдорба (кенеп-дорба), дұб-дұрыс (дұп-дұрыс), даб- 

дайын;

нж=бж:  кобжол  (коп  жол),  кобжылқы  (коп 



жылқы),  жебжатыр (жеп жатыр),  жаб-жақсы 

(ж ап-ж ақсы),  Кәбжан  (Копж ан),  Кобжасар 

( Копжасар);

пз=бз: көбзауыт (коп зауыт), кобзалым (копза- 



лым),  кобзаман (коп заман),  кобзиян (коп зиян);

сб=сп:  беспала (бес бала),  беспармак (бес бар- 



мақ), деспермеді (дес бермеді), жаспала (жас бала), 

Еспол (Есбол),  Тасполат  (Тасболат);

сг= ск:  бескүл (бесгүл), Жеңіскүл (Жеңісгүл); 

сғ=сқ: жасқалым (жас ғалым), басқалым (бас 

ғалы м ),  бесқалым  (бес ғалы м ),  жасқұмыр (жас 

ғұмыр);

сд-ст: бестэптер (бес дэптер), жастэурен (жас 



дэурен), бастэрігер (бас дэрігер), тастэуір (тас дэуір), 

Естэулет (Есдэулет);

сж=шш: бешшол (бес жол), бешшыл (бес жыл), 



ташшол (тас жол), таиииүрек (тас жүрек), таш- 

шарған  (тас  ж арған),  қашшақсы  (қас  жақсы), 

Ешшан (Есжан), Д оиш ан (Досжан);

сз=сс: бессал (бес зал),  бессауыт (бес зауыт), 



бессембіл (бес зембіл),  бессеңбірек (бес зеңбірек);

тб=тб:  тортпала  (торт  бала),  тортпұрыш 



(торт бұрыіи), тортполік (торт болік), жатпол- 

ды (жат болды), бетперді (бет берді),  Итпай (Ит- 

бай),  Сэтпай (Сэтбай);

тг= гк :  торткүл (т орт гүл); 

тғ= тқ:  тортқалым (торт ғсиіым),  итқұмыр 

(ит ғұмыр), тортқимарат (торт ғимарат);

тд=тт:  тәрттэптер (торт дэптер),  құтта- 



рыды (кұт дарыды),  торттоп (торт доп),  итто- 

ңыз (ит —доңыз),  кеттеді (кет деді),  аттеді (ат 

деді);

тж = т ч :  т ортчыл  (торт  жыл),  тортчол 



(торт жол),  итчанды (ит жанды),  итчеккен (ит 

жеккен), Айтчан (Айтжан),  Сэтчан ( Сэтжан);

тз-тц :  тортцауыт  (торт зауыт) тортциян 



(торт зиян), қантцауыт (қант зауыт);

шб-шп:  үш пала (үш бала),  үшпет  (үш бет), 



үшпұрыш (үш бұрыш),  қошпол (қош бол),  кешпол- 

ды  (кеш  болды);

ш г-ш к:  үшкүл  (үш гүл); 

ш ғ-ш қ:  үшқалым  (үш ғалым); 

шд-шт:  үштэптер  (үш  дэптер),  үштоп  (үш 



доп);

шж-шш:  үшшол (үш жол), үшшыл (үш жыл), 



күшшоқ (күш жоқ),  ешшоқ (ес жоқ);

ш з=сс:  үссауыт  (үш  зауыт),  үссембіл  (үш 



зембіл),  үссиян (үш зиян).

2.2.3.  Қатаң-үндідауыссыздардыңтіркесі сөз

бен  сөздің жапсарында  қатар келгенде: 

қй = 0,  қу= 0,  қл= 0;  қр= 0,  қң=0; 

қ м -ғ м :  ағмаңдай (ақ маңдай),  ағм ақт а (ақ 

мақта),  ағмоншақ (ақмоншақ), Ағмарал (Ақма- 

рал), Ағмола (Акмола), Ағмарқа (Ақмарка);



72


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   158   159   160   161   162   163   164   165   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет