Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


  Алғашқы  сөйлемі  пысықтауыштан



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет1276/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   1272   1273   1274   1275   1276   1277   1278   1279   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
5.2.5.  Алғашқы  сөйлемі  пысықтауыштан 

басталатын  тізбекті  күрделі  синтаксистік 

түтастық

Мүндай  тізбекті  күрделі  синтаксистік  түтас- 

тықтарда  алғашқы  сөйлем  хабарлы  сөйлем  бо- 

лып  келеді  және  мезгіл  немесе  мекен  пысықтау- 

ыштан  басталады,  кейде  екеуі қатарласып,  мезгіл 

пысықтауыштан кейін мекен пысықтауыш келеді 

де,  қалған  сөйлем  мүшелері  әрі  қарай  жалғасып 

өте  береді.  Күрделі  синтаксистік  түтастықтың 

мазм үны  мезгіл,  м екен  пы сы қтауы ш тары нан 

өрбіп,  содан  шығып  түрады.  М үндай  күрделі 

синтаксистік  түтастықтар  негізінен  публицисти- 

калық  стильде  көп  кездеседі:



...45  жылдың  жазында  майданнан  аман  қайт- 

қан  6  солдатты  букіл  Көлтабан  ауылының  еңбек- 

теген  баласынан  еңкейген  кәрісіне  дейін  улкен  бір 

қуаныіипен  қарсы  алган.  Алтауы  да  ауыр  жара- 

қатпен  әр  турлі  госпитальдерде  жатып,  біршама 

айыққан  соң  оралган  беттері  екен  туган  жерге. 

Тагдыр  шіркіннің  алты  майдангерді  Отанымыз- 

дың  алты  тукпірінен  айдап  кеп  тогыстырган  жері 

сонау  станция  басы  екен.  Қиралаңдаган  арбасы- 

мен  кеше  станция  басына  Жақып  шал  бармаса, 

онда  алт ауы ны ң  к іш к ен т а й   ауы лга  қаш ан 

жетерлері  белгісіз  еді  (“Лен.жас”).

Алғашқы  хабарлы  сөйлем  ойдың  негізгі  ор- 

талығы  болып  түр.  Екінші  сөйлем  біріншімен  тура 

толықтауыш  -  бастауыш  қатынасында  (6  солдаты  - 

алтауы)  б ай лан ы сқан   болса,  үш інш і  сөйлем 

екіншімен  бастауыш  -  тура  толықтауыш  қатынас- 

қан  болса,  үшінші  сөйлем  екіншімен  бастауыш  - 

тура  толықтауыш  қатынасында  (алтауы  -  алты 

м айдангерді)  б ай лан ы сқан ;  төртінш і  сөйлем 

үшіншімен тура толықтауыш  -  анықтауыш  қатына- 

сында  (алты  майдангерді  -  алтауын)  байланысқан.

Бүл  -  басқы  бөлігі  мезгіл  пысықтауыштан 

басталатын  хабарлы  сөйлемнен  болған  тізбекті 

күрделі  синтаксистік  түтастық.  Енді  басқа  бөлігі





жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   1272   1273   1274   1275   1276   1277   1278   1279   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет