Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


І \І  г д с л і   ^ И М І А К С И И І К   1 ¥ 1А(Л Ы Қ



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет1274/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   1270   1271   1272   1273   1274   1275   1276   1277   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
І \І  г д с л і   ^ И М І А К С И И І К   1 ¥ 1А(Л Ы Қ

743

яндауыштарының бір түлғада түруы,  параллельдік 

т.б.  жатады:

Жаралылар,

Жаралылар...

Жуздерінде  майданның  алауы  бар,

Аспанынан  жоеалып  қара  мүнар,

Бастарынан  ақ  улпа  жауады  қар.

Жаралылар,

Жаралылар,  жандары  бала  қумар,

Жаралылар,

Жаралы  жетімдерге  пана  -  булар

(Мақатаев).



5.2.3.  Алгашқы  сөйлемнің  баяндауышы  зат 

есімнен  болган  тізбекті  күрделі  синтаксистік 

түтастық

Мүндай  күрделі  синтаксистік  түтастықтың 

ерекшелігі  -  бастауыш  пен  баяндауыштың  ара- 

сында  пауза  болатындығы  және  баяндауыш қа 

арнайы  екпін  түсіріліп  айтылатындығы,  яғни 

негізгі  ой  алғашқы  сөйлемнің  баяндауышында 

нақтыланады  да,  әрі  қарай  дамиды:

...М әлік  -  жумсақ  адам,  бірақ  біздің  өмірде 

қатал  да  бірбеткей,  айтқанынан  қайтпайтын 

қарулы  кісі  гана  шаруа  басқарады.  Біздің  аудан- 

дагы  өндіріс  оркестрін  дирижердай  бір  таяқшага 

багындырып  туратын  басшы  керек...  Мәлік  агай 

өкпелемес,  әрине,  бул  -  иленіп  жатқан  ертеңгі кун 

көретін  терінің  пушпагы  гой.  Осы  тургыдан  қара- 

ганда,  бір  есептен  аудандық  советтің  бастыгы 

Ерекең  іскер  де  қарулы...  (Шашкин).

Бүл  -  алғашқы  сөйлемнің  баяндауышы  зат 

есімнен  болған,  екі жай  сөйлем  мен  екі  қүрмалас 

сөйлемнен қүралған тізбекті күрделі синтаксистік 

түтастық.  Бірінші,  екінші  сөйлем  бастауыш-ба- 

яндауыш  қатынасында  байланысып  түрса  (қару- 



лы  кісі  -  басшы),  төртінші  сөйлем  осы  сілтеу 

есімдігі  арқылы  байланысқан.

Тағы  бір  мысал:  Парыз,  міндет  -  асуы  қиын, 

асқан  шың,  кез  келген  өтей  алмайды.  Ал  сол  бір 

парыз,  міндет  атаулыдан  өтіп,  жол  тапса  қай- 

тер?  Жоқ...  Ол  мумкін  емес.  Қазіргі  бір  буганасы 

қатпаган  пәк  сезімді  ардақтай  алмай,  жудетіп, 

есейтіп  жіберер  еді  (Сүндетов).


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   1270   1271   1272   1273   1274   1275   1276   1277   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет