Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


б)  Атаулы  сөйлемнен  басталатын  сипаттамалы



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет1263/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   1259   1260   1261   1262   1263   1264   1265   1266   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
б)  Атаулы  сөйлемнен  басталатын  сипаттамалы 

күрделі  синтаксистік  түтастық

Май.  Қоңыр  көктем  туні...  Тозыгы  жеткен 

тундіктің  мың  сан  жыртыгынан  сыгалаган  сәуле- 

дей  жулдыздар  жымыңдап  тур.  Ауада  дымқыл,  бур 

жарган агаш иісі.  Таудан жібек самал еседі (Сүнде- 

тов).


Бүл  үзіндіде  табиғаттың  бір  көрінісі  сурет- 

теліп  отыр,  яғни  бірінің  орнын  бірі  басатын

көрініс сипатталып түр.  Қүрастырушы сөйлемдері 

бір  мезгілдегі  түтас  бір  ғана  коріністі  сипаттай 

отырып,  өзара  мағыналық,  түлғалық,  қүрылым- 

дық  жағынан  бір-біріне  параллель  байланысқан.

Сипаттамалы күрделі синтаксистік түтастық- 

тың басқы бөлігі, яғни алғашқы екі сөйлемі мезгіл 

мағынасындағы  атаулы  сөйлемдер.  Одан  кейінгі 

сөйлемнің  баяндауышы  сол  мезгілге  байланысты 

көріністі  сипаттап  түрғандықтан,  осы  ш ақ түлға- 

сында  түр,  күрделі  етістіктен  жасалған.

Төртінші  сөйлем  -  атаулы  сөйлем.  Бесінші 

сөйлем  де  осы  шақтағы  баяндауышқа  біткен.



Маңқиган  тау,  қарлы-музды  шыңдар.  Мелши- 

ген  тастар.  Тірлік  білінбейді  (Мүртазаев).

Бүл  да  атаулы  сөйлемдерден  басталған  си- 

паттамалы  күрделі  синтаксистік  түтастық.  Атау- 

лы  сөйлемдер  мекен  мағынасын  білдіріп  түр.

Сонымен,  атаулы  сәйлемдерден  басталатын 

сипаттамалы  күрделі  синтаксистік  түтастықтар- 

дағы  айтылатын  ой  сол  алғашқы  сөйлемдерден 

өрбіп  жатады.

А таулы   с ө й л е м д і  с и п а т т а м а л ы   к ү р д е л і 

с и н т а к с и с т ік   т ү т а с т ы қ т а р   к ө р к е м   ә д еб и е т 

стилімен  бірге,  п уб лицистикалы қ  стильде  де 

кездеседі:



Таусылмайтын  шаруалар  тізбегі,  тугесіл- 

мейтін  проблемалар  ...Озі  осы  ауданга  келгелі  қан- 

шама  әмір  талабымен  өзектес  курделі  проблема- 

лар  шешілді.  Бірақ,  сонда  да  ол  тізбек  тугесілер 

емес.  Бірінен  кейін  екіншісі  туындайды.  Мумкін, 

әмірдің  мәні  де  осы  бір  толассыз  қозгалыста  бо- 

лар...  (“Соц.Қазақстан”).


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   1259   1260   1261   1262   1263   1264   1265   1266   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет