Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


а)  Осы  шақтагы  сипаттамалы  күрделі



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет1261/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   1257   1258   1259   1260   1261   1262   1263   1264   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
а)  Осы  шақтагы  сипаттамалы  күрделі 

синтаксистік түтастық

Көгілдір  аспан,  жасыл  дала,  қызгылт  тарт- 

қан  көкжиек  -  бәрі,  бәрі  билеп  тургандай.  Крңыр 

самал  да  әженің  жумсақ  алақанындай  маңдайга, 

бетке жайлы тиеді.  Тентек дала қуйынындай ушып 

келе жатқан мотоцикл  екпіні лепірген  көңілді онан 

әрі  желпіндіре,  жел  бере  туседі.  Қара  колеңке 

уйіріле  бастаган  сары  ала  бидайық,  боз  жусанды 

дала  тоңкеріле  доңгелеп  қалып  барады.  Жолдың 

әр  қалтарысынан  “пыр”  етіп  жудырықтай  бодене 

уша  жонеледі.  Енді  бірде  уіикір  сары  қазықтай 

боп  қақиып  турган  саршунақ,  балпақ  жақындага- 

нында,  сынық  суйем  қуйрыгын  корсете  ініне  зып 

береді.  “Біздің  уйден  шыққан  соқыр  соқпаққа  қом- 

сына  қарама.  Оеан  тусіп  алып  тарта  берсең,  әр 

турлі  адамдай  әр  турлі  жолеа  тусерсің.  Таныр- 

сың,  Дидаржан”,  -  деп  еді  кокем  (Сүндетов).


738

Бұл  -  осы  ш ақтағы   істі  сипаттап  түрған 

күрделі  синтаксистік түтастық.  Алты  жай  сөйлем 

мағыналық  жағынан  да,  қүрылымдық  жағынан 

да бір-біріне параллель байланысқан және  бірінің 

о р н ы н   е к ін ш іс і  ауы сты ры п  ж а тқ ан   к ө р ін іс  

суреттеліп  отыр.  Қүрастырушы  сөйлемдері,  ең 

алдымен,  баяндауыштарының  параллельдіғі  ар- 

қылы,  яғни  бір ж ақ  (III жақ),  бір  шақта  (ауыспа- 

лы  осы  ш ақ)  түруы  арқылы  байланысқан.  Олар- 

дан  кейін  күрделі  синтаксистік  түтасты қты ң  

қорытушы  бөліғі  тол  созді  конструкцияға  бітіп, 

аяқталғанын  білдіреді.

Параллельді  күрделі  синтаксистік  түтастық- 

тың  бүл  түрі  публицистикалық  стильде  де  көп 

кездеседі.



Елж ірей 

қ а л га н  

кун 

к ө з і 

к ө к т е м д і 

сезіндіргендей.  Осыдан екі-уш апта бурынгы желдің, 

ақ  боранның  ізі де  қалмаган.  Қой  қора маңын  кеше 

трактормен  қайталап  аршытқандары  жақсы  бол- 

ды.  Куресін  устінен  көтерілген  болар-болмас  бу 

жер-ананың  деміндей  көлбей  ушып,  сайын  дала 

кең  тыныстап  жатыр  (“Лен.жас”).

Келтірілген үзіндіде де бірінің орнын екіншісі 

ауыстырып  жатқан  көрініс  сипатталып  отыр.


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   1257   1258   1259   1260   1261   1262   1263   1264   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет