Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет1229/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   1225   1226   1227   1228   1229   1230   1231   1232   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
714

СИНТАКСИС

майды.  Өйткені,  бұл  сөйлем  себепті  білдіретін 

басқа тәсілдерден  көсемше  арқылы  ықшамдалып 

жасалған.  Саймасай  қатты  сескенді,  сондықтан 



оның  тула  бойы  дір  ете  қалды=  Саймасай  қатты 

сескенгендіктен,  / 'оның/  тула  бойы  дір  ете  қалды

Екінш і  сәйлемде  ілік  ф ормалы   сөз  ж асырын 

түрып,  екі  сөйлемдегі  тәуелдік  формалы  сөздер 

арқылы  екі  сөйлемнің  сабақтас  бөлып  бірігуіне 

үйытқы  бөлып  түр.  Тәуелдік жалғаулы  сөз  алғашқы 

сыңардың  бастауышы  бөлып  түрған жөқ,  төлық- 

тауышы  бөлып  түр.  Ал  екінші  сыңарда  жасырын 

түрған  ілік фөрмалы  есімге  байланған  сөз  баста- 

уыштың  қызметінде  түр.

Ж өғары да  талданған  амал  бағы ны ңқы лы  

сөйлемдерде  екі  сыңардың  бастауыштары  бүтін, 

бәлш ек бөлып түратындығын айттық.  Кейде сөн- 

дай  қүрылымдардағы  сөйлемдер  себеп  бағының- 

қылы  сабақтас  бөлып  талданады.  Бір  қарағанда 

өлардың  сыңарлары  арасында  себептілік мән  бар 

секілді  көрінеді.  Бірақ  өлардың  амал  бағының- 

қылы  сөйлемге  жататындығын  себеп  пен  салдар- 

ды білдіретін басқа төсілдерге  қөю  арқылы  білуге 

бөлады.  Турар  әкесінің  шаш  алатынын  есіне 

тусіріп,  бойы  еріксіз  тітіркенді (Мүртаза).  Жуман 

туні  бойы  дөңбекшіп,  көзіне  уйқы  келмеді  (Аймау- 

ы төв).


Б үлар  -  амал  б а ғы н ы ң қ ы л ы   сөйлем дер. 

Көрсетілген  сөйлемдерді жатыс  жалғаулы  есімше 

(сабақтас)  түрінде  немесе  сондықтан жалғаулығы 

(салалас)  арқылы  айта  беруге  бөлатындықтан, 

өнда себептілік мән бар сияқты көрінеді. Сөйлемді 

салдарын алдына  қөйып,  өйткені жалғаулығы ар- 

қылы  айтуға  келмейді. 

Бүл  жағдай  сөйлемнің 

түп негізі себеп пен салдарлық қатынасқа қүрыл- 

мағандығын  көрсетеді.  Екінші  сөйлем де  сөндай.

Көсемшелер  арқылы  сабақтаса  байланысқан 

сөйлем дерді  м ағы н алы қ  төптарға  жіктегенде 

өсындай  техникалық  тәсіддермей  қатар  өлардың 

сыңарлары  арасындағы  мағыналық  қатынастар- 

дың  қайсысы  айқын  көрініп  түр,  сөны  басшы- 

лы ққа  алған  жөн.  Өйткені  бір  фөрмамен  байла- 

нысқан  сабақтастарда  мезгілдік,  себептік,  амал- 

дық  реңктер  қатар  келіп  өтырады.




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   1225   1226   1227   1228   1229   1230   1231   1232   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет