Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет1202/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   1198   1199   1200   1201   1202   1203   1204   1205   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
696

СИНТАКСИС

шыққаны  м ү ң  екен,  Қүдайменде  қаркылдап  үйді 

басына көтере күлді (Нұрпейісов).

“ Бастауыш  өткен  ш ақ есімш е-баяндауыш ы 



осы еді”  (келгені осы еді),  “ Бастауыш  өткен  ш ақ 

есімш е  -  баяндауыш ы м үң е д /” (келгені  мұң еді) 

болып  ұйы м дасқан  компоненттер де  іргелес са- 

лалдс^сойлем  құруға қатысады.

I  Іргелес салалас сөйлемдер тек құрылыс ерек- 

шелігін  ескергенде  екі  топқа  бөлінеді:  тұрақты 

(негізгі)  іргелес салалас сойлемдер және ауыспа- 

лы іргелес салалас сөйлемдер.

Арнаулы  баяндауыштық формалар, арнаулы 

конструктивтік компоненттер қатысып құрылған- 

конструкциялар тұрақты іргелес салалас сөйлем- 

дер тобы на жатады.

3. 

Бұлардан бөлек жалғаулықты  қатыстырып 



та,  қатыстырмай да құрыла беретін сейлемдер бар. 

Ж алғаулы қ қаты спай  құры лғанда бұлар іргелес 

салалас сөйлемдер қатарына жатады.  Мұңдай кон- 

струкцияларды ауыспалы  іргелес салалас сөйлем 

деп  атаймыз:  Тыстағы  жел  үдей  түсті  білем, 

терезеге қиыршык үрып өтеді (Досжанов).  Сөйлем 

жалғаулықты  қатыстырып та құрыла береді:  Тыс- 



тағы жел үдей түсті білем, өйткені терезеге қиыр- 

шық үрып  өтеді. ^

Жалғаулықты салалас сөйлемдердің көпшілігі 

іргелеске  айналы п  құры ла береді.  Ө йткені жал- 

ғаулық білдіретін мағыналық қатынас компонент- 

тердің ара салмағынан-ақ білініп тұрады. Жалғау- 

лы қты ң  қатысуы  синтаксистік  байланы сты  на- 

қты танытатыны рас.  Бірақ оның түсірілуі,  қатыс- 

пауы да сөздің коммуникативтік мақсатына қыз- 

мет етеді.  Сөздің коммуникативті  мақсаты талап 

еткенде, аталған салалас сөйлемдер жалғаулықты 

қаты стыры п  құры лады,  екінш і  бір  ком м уника- 

тивтік мақсат туғанда жалғаулы қ қатыспайды.

С оны мен,  қазақ тілі  құрмалас сөйлем жүйе- 

сінде  үш  құры лы м ды қ түр бар: 1. Жалғаулықты 




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   1198   1199   1200   1201   1202   1203   1204   1205   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет