Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет1168/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   1164   1165   1166   1167   1168   1169   1170   1171   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
п ы

/   І І І і р к і н н щ  

к у л к ' і г і - а й ё  

( У \ я й п т і \  

ШіркІН, 

ОСЫ 

іі^ылдың  жастары-ай!  Ойын-сауық  десе  жанып 

кетеді  (Мүратбеков).

х' Негізгі  мүшесі  сын  есімнен  болған  атаулы 

сөйлемдер  субъектіге  тән  сын,  сапаны  эмоция- 

мен  білдіру  үшін  жүмсалады.  Туннің  қараңгысы- 



ай!  Ту,  қараңгысы-ай  даланың!  (М үратбеков). 

Тіліңмен  орақ  оргышың-ай  сенің.

Негізгі  мүше  қызметіндегі  сын  есім  тәуелді 

формада  түрады.  Бүл  оның  субъектілік  мағыналы 

созбен  (анықтауышпен)  байланысуы  үшін  туған 

жағдай:  Менің  оқыганым-ай!  Сенің  келгішің-аи  .

Негізгі  мүшесі  -гыр,  -гір,  -қыр,  -кір  жүрнағы 

арқылы жасалған сын есімнен болған атаулы сойлем- 

дер  тілеу,  сөгіс  білдіру  амалы  болып  жүмсалады. 



Оқымай  кеткір!  Көзі  ашық  қой,  жен  сілтейді  гой 

десем,  жаудың  табанына  салып  бермек  (Майлин).

Негізгі  мүшесі  -ган,  -ген,'-қан,  -кен,  -тын, 



-тін түлғалы  есімшеден  болған  атаулы  сөйлемдер 

іс-әрекет  туралы  пікірді  эмоциямен  білдіру  үшін 

жүмсалады. Куні бойы сарылып уйде отырганы!Жай 

отырмайды,  бірдемені  жазып  отырадьі  (Тоғысба- 

ев).  Сенің-ақ  сагына  беретінің-ай  (Майлин).

Атаулы  сөйлем  қүрайтын  есімшелердің  түр- 

түрінің  қатысуындағы  айырмаш ылық  өлардың 

шақтық  мағынасына  байланысты.  Негізгі  мүшесі 

түйы қ  етістіктен  бөлған  атаулы  сөйлемдер  іс-

Мысалға  келтірілген  сөйлемдер  пікірді  білдіреді,  ол  пікірдің  қүрамы нда  субъект  те,  предикат  та  бар.  Сондықтан 



ж айш ы лы қта  бүл  пікір  бастауыш -баяндауыш   болы п  қүралған  сөйлемдер  арқы лы   білдіріледі.  Осы  сөйлемнің  атаулы 

соіілемге  ауысуы  трансформ ация  арқылы  іске  асады: 




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   1164   1165   1166   1167   1168   1169   1170   1171   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет