Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет1132/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   1128   1129   1130   1131   1132   1133   1134   1135   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
634

СИНТАКСИС

нынан  босады  (Досжанов).  Қошқаратаның  орта 

шенінде  қонақ  үйі  бар  екен  (Балақаев).

К өм екш і  есім дер  тәуелдену  арқы лы   ілік 

септікті  сөздермен  бірігіп  күрделі  бастауыш  бо- 

лады  (қасы,  жаны,  алды,  арты,  маңы,  іші,  бойы 

т.б.):  Базар  маңы  ыгы-жыгы.  Үйдің  іші  тап-таза 

екен.  Луылдың  жаны  терең  сай,  тасыган  өзен 

гүрілдеп  (Абай).

Өздік  есімдігі  тәуелденіп  келеді  де  жіктеу 

есімдіктерімен  біртүтастанып  кетеді.  Кейде  ілік 

септігі  түсіріліп  те  қолданылады:  Мен  өзім  соньі 



сізден  сүрайын  деп  едім  (Ерубаев).  Сен  өзің  қүлын- 

шақтай  уыз  жассың  (К үш   атасы).  Мүның  өзі 

Қажымүқанның  спорттық  өміріндегі  қызықты 

оқигалар  (Сонда).

'Бастауыштар күрделі етістіктен жасалып күр- 

деленеді:  Менің  шыгып  түсуім  қиын  болды.  Ыс- 

тық  күнде  суга  сүңгіп  шыгу  жанды  жадыратады.

Күрделі бастауыш заттанган күрделі сын есім 

мен  сан  есімдерден  де  жасалады:  Жүйрік  торы 

ойнақшып  түр  екен  (Мүсірепов).  Бір  жүз  он  төрт

-  қүран  сүрелерінің  саны  (Хадистер).

Күрделі жалқы  есімдер  сөйлемде  күрделі  бас- 

тауыш  болады:  Біріккен  Үлттар  Үйымы  -  дүние 

жүзі  елдерінің  бас  қосып  кеңес  қүратын  жері.

Хан,  би,  жолдас,  азамат  секілді  қосалқы  ай- 

қындауыштармен  тіркескен  кісі  аты,  тегі  күрделі 

бастауыш  болады:  Он  төрт  жасар  күнінде  Едіге 

би  атқа  мініпті  (Көпеев).  Лбылай  хан  жорыққа 

аттанбақшы  (Көпеев).


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   1128   1129   1130   1131   1132   1133   1134   1135   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет