Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет1124/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   1120   1121   1122   1123   1124   1125   1126   1127   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
630

СИНТАКСИС

3 .2 .  Ж А Й   С Ө Й Л Е М Н ІҢ   Қ Ұ РА Л Ы М Д Ы Қ  

Ү Й Ы С Ы М Ы

Жай  сейлемнің  құралымдық  үйысымы  жал- 

пы  тіл  білімінде  жай  сөйлемнің  формалық  үйы- 

сымы деп  те  аталады.  Бүл  -  жай  сөйлемнің  қүра- 

мына,  қүралымдық  пішініне  (схема)  сәйкес  қол- 

данылатын  үғым.  Я ғни,  кез  келген  сөйлемнің 

белгілі бір қүрылымы болады.  Ол сөйлем бірнеше 

сөздерден  қүралуы  мүмкін.  Немесе  екі  сөзден, 

тіп ті  бір  с ө зд ен   де  ж асал аты н ы   белгілі.  Әр 

н ә р с е н ің   ө зін е  тә н   ф орм асы   б олаты н ы н дай  

сөйлемнің де  қүрамындағы  сөздердің  санына  сай 

формалары  әр  түрлі  болып  келеді.

С ө й л е м д і 

қ ү р а й т ы н  

с ө зд е р  

с ө й л е м  

мүшелеріне  жіктеледі.  Бүл  мүшелердің  оздеріне 

тән  атқаратын  қызметтері  болады.  Яғни,  әрбір 

мүше  өзінің  формасы  болуымен  қатар  мағына- 

сы н ы ң   б ол у ы м ен   де  ер екш ел ен ед і.  С ө й л ем  

мүшелері  өздерінің қызметтеріне  қарай  екі үлкен 

топқа  бөлінеді.  Олар  түрлаулы  және  түрлаусыз 

мүшелер  деп  аталады.

Сөйлем  мүшелері  контексте  жеке  келіп  те, 

тіркес күйінде келіп те сөйлем қүрай алады.  Бірақ 

сөйлем  қүрау,  сөйлемнің  негізі  болу  -  ең  басты 

қызметі  болатын  мүшелер  бар.  Түрлаулы  мүшелер 

дегеніміз,  міне,  осы қызметгегі сөздер болып  сана- 

лады.  Олар  бастауыш  және  баяндауыш  деп  атала- 

ды.  Қалған  мүшелердің  сөйлемдегі  негізгі  қызметі 

түрлаулы  мүшелердің  мағыналарын  нақтылау  бо- 

лып  келеді.  Бүлар  түрлаусыз  мүшелер  деп  сон- 

дықтан  аталған.  Яғни,  бүл  мүшелер  сөйлем  қүра- 

мынан түсіп қалса да, түрлаулы мүшелер сөйлемнің 

негізін  сақтайды.  Түрлаусыз  мүшелерге  анықта- 

уыш,  толықтауыш,  пысықтауыш  жатады.




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   1120   1121   1122   1123   1124   1125   1126   1127   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет