Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет1106/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   1102   1103   1104   1105   1106   1107   1108   1109   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
2.2.1.6.  Қабыса  байналысқан  одағайлы 

сөз  тіркестері

Әдетге одағай создердің синтаксисі туралы тіпті 

соз болмайды десе де болады. Өйткені одағай создер 

синтаксисте  окшау  создер  деген  атпен  оз  алдына 

сойлемдегі  создермен  байланысы  жоқ  деп  қарала- 

ды.  Шынында  да,  одағайлардың  морфологиялық 

озгеріске  үшырамайтыны  белгілі.  Дегенмен  А.Ыс- 

қақов,  Ш.Сарыбаев  одағайлардың  кейде  комекші 

соз,  енді  бірде  заттану  процесі  арқылы  сойлем 

мүшесі  болатынын  айтады.  Шынында  да,  одағай- 

лардың комекші создер, оның ішінде есімше түлғалы 

-де  комекші  етістігі,  модаль  создердің  түйдектелуі 

арқы лы   зат  есімді  соз  тіркесінде  жүмсалуын 

кездестіруге  болады:  Шаршаган  жылқыиіылар  “Әй- 

хай,  әйт,  уай-ой ”  секілді  айқайды  азайтып  қүрық- 

тарын  сүйретіп  жүре  береді  (Әбутолиев).  Уф  еткен 

қолдан  қүлап  қала  жаздап  түратын  Зубайда  норес- 

телерге  қатал-ақ  (Тарази).

Осы сойлемде  ой-хай,  әйт, уай-ой одағай создер 

жеке  алғанда  тіркес  қүрай  алмайды.  Тек  секілді, 

еткен  создерінің  түйдектелуі  арқылы  олар  айқай, 

жолдай,  хат  есімдерімен  қабыса  байланысып,  осы 

негізде  енді  одағайлар  да  анықтауыш  қызметінде 

жүмсалатын  дорежеге  ие  болуда.  Жүрт  қарқ-қарқ, 

сьшқ-сылқ  күлкіге  кенелген  (Файзолла).


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   1102   1103   1104   1105   1106   1107   1108   1109   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет