Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет1077/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   1073   1074   1075   1076   1077   1078   1079   1080   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
СӨЗ ТІРКЕСТЕРІ

599

ған  ереже  барлық  уақытта  табыс  септігінің  жал- 

ғаулы  немесе  жалғаусыз  болып  келуінің  олшемі 

бола  алмайды.

Тілдік  материалдарға  жүгінетін  болсақ,  мы- 

надай  жайттарды  байқауға  болады:

1.  С өздерді  өзара  б а й л ан ы сқ а  түсіретін  

қосымшалар (септік жалғаулары) жоқ кезде сөздер 

бірім ен-бірі  м ағы на  ж ақы н ды қтар ы н а  қарай 

селбесіп тіркескен,  соның бірі - сабақты етістіктер 

мен  тура  объект  мәніндегі  сөздер.  Бүлар  табиға- 

тында,  органикалық  байланыста  болғандықтан, 

араларына  соз  салмай,  ешқандай  қосымшасыз 

ір гел е с   тү р ы п   б а й л а н ы с қ а н .  М ү н д ай   сөз 

тіркестерінің бағыныңқы сыңарларында ертеректе 

жалпылық  мәні  бар  жалпы  есімдер  жүмсалған, 

өйткені жалпы  есімдер  жалқы  есімдермен  салыс- 

тырғанда  тура  объект  болуға  бейім  создер.  Бірақ 

тілдің  дамып,  синтаксистік  қүрылыстың  жетіле 

түсуі  септік  жалғаусыз  байланысқан  объектілік 

қатынастағы  сөз  тіркестерінің  озгеріске  түсуіне 

ықпал  жасады.

2.  Синтаксистік қүрылыстың жетіліп,  күрде- 

лене  түсуіне  байланысты  тура  объект  мәніндегі 

сөздер  мен  сабақты  етістіктер  арасына  басқа  бір 

сөздер  сыналатын  болды:  жерді  курекпен  қазды, 



суды  кесемен  ішті,  етті  қолмен  жеді  т.б.

3.  Тура  объект  мәніндегі  жалпы  есімдердің 

орнына  жүре  келе  жалқы  есімдер  де,  есімдіктер 

де,  сан  есімдер  де,  заттанған  сын  есімдер  де 

ж ү м с ал а ты н   б ол ды .  Б үл  о б ъ е к т  м ә н ін д е г і 

сөздердің  табыс  жалғаулы  түрінде  қолданылуы- 

на түрткі  болды:  Маратты  көрді,  оны  тәрбиеледі, 

онды  екіге  бөлді,  қыздарды  байқады  т.б.

4.  Белгілі  бір  сөзге  назар  аударып,  логикалық 

екпін  түсіріп  айту тәжірибеде  орын  тепті,  бүл  соз 

тіркесі  қүрамындағы  сөздердің  бүрыннан  қалып- 

тасқан орнын өзгертуге түрткі болды,  нәтижесінде 

табыс^септігі  жалғаулы  түрінде  қолданылды:  сой 



сиырды,  кес  нанды,  жон  агашты  т.б.


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   1073   1074   1075   1076   1077   1078   1079   1080   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет