Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


 1 .4 .  О Д А Ғ А Й Л А Р Д Ы Ң   Г Р А М М А Т И К А Л Ы Қ



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет1033/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   1029   1030   1031   1032   1033   1034   1035   1036   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
1 1 .4 .  О Д А Ғ А Й Л А Р Д Ы Ң   Г Р А М М А Т И К А Л Ы Қ  

Е Р Е К Ш Е Л І К Т Е Р І

О дағайлар  -  негізінде  түрленбейтін  сөздер 

тобы.  О дағайларды ң  өзіне  ғана  тән  жұрнақтар 

жоқ.  Олар субстантивтенгенде ғана болмаса, жал- 

ғауды да көп қабылдамайтын сөздер.  Кейбір ода- 

ғайларға - ла (ле);  - шыл (шіл) жұрнақтары жал- 

ғанады: ойбай-лау,  айт-айттап, аһлап-үһлеп.  Ой, 

тәйір-айшыл  кер  кесек,  қулық,  сүмдық  не  өсек 

(Абай). Қасқырды жердің елі айтақшыл (Мақал). 

Одағайлар бірінен соң бірі дүркін-д үркін қайта- 

ланы п,  қосарланы п  айты лғанда,  сол  одағайлар 

а р қ ы л ы   б іл д ір е й ін   д е п   о т ы р ғ а н   с е з ім н ің  

күштілігін  не  и ш араны ң,  бұйры қты ң  қаттылы- 

ғы н,  қатаңды ғы н  білдіреді.  Тек-тек-тек!,  Бай- 

бай-бай-бай!,  Һай-һай -һай -һай!т.б.  Одағайлар- 

дың қосарланып,  қайталанып айтылуында белгілі 

бір  заңды лы қ  бар.  Бір  топ  одағайлар  қосарлап 

айтуға көнбейді.  ( Тәйірі!, Қап!,  Ту!, Бэсе!, Астапы- 



ралла!т.Ь.)  Енді  бір топ  одағайлар дара күйінде 

де қолданыла береді. О йбай!//ойбай,  о йб а й!т эк/ 



/т эк ,  тэк! Ж э!//ж э,ж э!  Ырит соқ!/ /  ырит  соқ, 

ырит соқ! Әй!/ / эй,  эй !т.б.

О дағайларды ң енді  бір тобы тек қана қосар 

тұлғасында жұмсалады.  ( Сап-сап!,  Бай-бай!,  Әлди- 

элд и!т.б.).  М алға  айты латын  одағайлардың  ба- 

сым көпшілігі қосар күйінде айтылады. Моһ-моһ!, 



Кэуіс-кэуіс!,  Шөре-шоре!,  Көс-көс! т.б.


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   1029   1030   1031   1032   1033   1034   1035   1036   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет