Б ш ш беру ж үйесіндегім уғалтмнтң ҚҰзіреттілігін қалы птасты ру адешова



жүктеу 46.64 Kb.
Pdf просмотр
Дата17.02.2017
өлшемі46.64 Kb.

Б Ш Ш  БЕРУ Ж ҮЙЕСІНДЕГІМ УҒАЛТМНТҢ  ҚҰЗІРЕТТІЛІГІН  ҚАЛЫ ПТАСТЫ РУ

Адешова К.И., мүгалім 

Жәңгір хан атындагы ЖОББМ,  Бөкей Ордасы ауданы,  БҚО

Кез келген елдің реформаларға,  әлеуметтік-экономикалық қүрылымды түбірімен өзгертуге бет бүрған 

кезеңце  білім  беру  жүйесін  де  қайта  қүру  қажеттігі  туындайтыны  сөзсіз.  Ал  ол  реформалар  өз  кезегінде 

білім  беру  саласында  жиналған  мол  оң  тәжірибені  сақтай  отырып  оның  эрі  қарай  дамуына  жағдайлар 

жасауы керек.  Қазақстан Республикасының алдында тәуелсіздік алған уақыттан бастап білім беру саласында 

қайта күрулар жүргізу қажетгігі түрды.

Білім беруді сапалы дамыту мәселелері тек элеуметтік емес,  еліміздің экономикалық дамуының негізі 

болып саналады.  Білім беру жүйесінің ең маңызды да,  күрделі сатысы- бастауыш мектеп,  сондықтан мүндай 

мақсатқа  жетуде  ерекше  орын  алып  отьф.  Білім  берудің  әлеуметтік  ролі  артты.Адамның  болашағы  оның 

қазіргі  алған  білімінің  сапасына,  көлеміне,  ойлау  деңгейіне  байланысты.Жас  үрпақтың  жаңаша  ойлауына, 

олардың біртүтас дүниетанымының қалыптасынуына ,  элемдік сапа деңгейіндегі білік негіздерін меңгеруіне 

ықпал ететін жаңаша білім мазмүнын қүру-жалпы білім беру жүйесіндегі өзекті мэселе.

Білім алушының білім,  білік,  дағдыларымен қоса соған  негізделген қүзіреттілік сапаларының болуын 

қажет  ететін  бағдар  қазіргі  заманның  „Білім  алу  заманына“  айналып  келе  жатқанын  көрсетеді.  Соның 

ішінде  білім  саласында  12-жылдық  білім  беруге  көшу  қазіргі  заман  талабы  болып  отыр.  12-жылдық 

мектептің  негізгі  талабы  оқушыларды  өмірге,  еңбекке  жэне  шығармашылық  жүмысқа  дайындау  десек,  ол 

жалпы  білім  беретін  мектептен  бастау  алады.  Бүл  саладағы  басты  шеніуші  түлға-қүзіретті,  кәсіби  өзін-өзі 

жетілдіруге үмтылатын.  шығармашыл түлға-педагог.

Соңғы  жылдары 

«қүзірет»,  «қүзырлылық»  термині 

ғылымның  эртүрлі  саласында  қолданыс 

табуда.Латын  тілінен  аударғанда« кү s ыр л ы л ы к»  дегеніміз,  өз  ісін  жетік  білу,танымы  мол,тэжірибелі  деген 

мағынаны  білдіреді,  немесе  оқу  процесінде  қалыптасатын  білім,  сонымен  қатар,  қандай  да  бір  қызметгі 

орындай алу қабілеті деген түсініктеме беріледі.

Нақты  сала  бойынша  қүзырлылық,  адамның  осы  мэселе  жөнінде  пікірін  айта  алатындай  жэне  оның 

төңірегінде тиімді іс-әрекеттер жасай алатындай білімі мен қабілеті болуы керек.

«Қүзіреттілік-«істі  біліп»,  іс-эрекет  атқаруға  қабілеттілікті  білдіретін  жалпы  балама  термин.  Әдетте 

белгілі  бір  әлеуметтік кэсіби мэртебесі  бар  адамдарға қатысты қолданылады.  Оның орындайтын міндеттері 

мен  шешетін  күрделі  проблемаларының  нақты  деңгейіне  сай  білім  мен  іскерлігінің  сэйкесті  мөлшерін 

анықтайды»  Осы  анықтама  біліктіліктің  кәсіптік  белгілерін  де  қамтиды,  олар  жеке  түлғаға  байланысты 

жайттарды толықтырады.  «Біліктілік»  пен  «Қүзіреттілік»  үғымдарын  салыстьфа  отьфып,О.Б.  Ховов  екінші 

терминнің  бірінші  терминнен  гөрі  мағынасы  кең  екенін  көрсетеді.  Өйткені  оған  біліктілікті  сипаттайтын 

таза  кэсіби  біліммен  жэне  іскерлікпен  қоса  топта  жүмыс  істеуге  ынталылық,  ынтымақтастық,  қабілеттілік, 

коммуникативтік  қабілет,  оқу,  бағалау,  логикалық  ойлау,  ақпаратты  алу  мен  пайдалану  т.б.  іскерліктер 

жатады».

Қүзірет-  түлғаның  қойылған  мақсаттарға  жету  үшін  ішкі  жэне  сыртқы  ресурстарды  тиімді  іске 

асьфуға  дайындығы. 

Сыртқы  ресурстарға 

білім, 

білік, 


дағды, 

қүзіреттіліктер, 

психологиялық 

ерекшеліктер,қүндылықтар  жатады.Ғалымдар-  қүзырлыққа-  дара  түлғаның  өзіндік  қабілеттері  мен  статусы 

шеңберінде  қоғамда  ойдағыдай жүмыс  істеуге  мүмкіндік беретін  белсенділіктің  элеуметтік жэне  жеке  дара 

формасын үйрену деңгейі, деген анықтама береді.

Педагогикалық  қүзьфлылық-іс-эрекеттің  барлық  түрін  түлғаның  әлеуметтік  іс-эрекетіндегі 

қажеттілікке 

дүниетанымы 

мен 


қабілеттерін 

қалыптастьфуға 

жан-жақты 

дамып,жетілуіне 

бағыттап,белсенділігін арттьфудағы кэсіби шеберлік.

Білім  беру  жүйесін  жетілдіру  -   елдің  одан  эрі  дамуы  тәуелді  болатын  саяси  жэне  жалпы  үлттық 

міндет.  Білім беру жүйесін жетілдіру мақсаты -  заманауи білім сапасын қамтамасыз ету негізінде білім беру 

жүйесінің  түрақты  дамуының  механизмін  қүру  болып  табылады.  Қазақстанда  білім  беру  жүйесін  тиімді 

жетілдіру  білім  берудің  іргелілігін  сақтаған  жэне  түлғаның,  қоғамның  жэне  мемлекеттің  көкейкесті  жэне 

перспективалы  сүраныстарына  сәйкес  болған  жағдайда  жэне  алдына  қойылған  кәсіби  міндеттерді  шеше 

алатын қүзіретті  мамандар  болғанда ғана мүмкін  болады.

Сондықтан  білім  беру  саласында  мемлекеттің  алдында  түрған  міндет  12-жылдық  білім  беруге  көшу 

жағдайында  педагогтың  қүзіреттілігін  дамытуға,  оның  кәсіби  міндеттерін  шешуге  эрекет  ету  болып 

табылады.  Жалпы  білім  берудің  нәтижеге  бағытталған  жаңа  жүйесіне  көшу  педагог  кадрлардан 

төмендегідей қүзіреттіліктерді игеруін қажет етеді.

-Арнайы  қүзіреттілік-  өзінің  кәсіби  қызметін  жоғары  деңгейге  көтеруге  жэне  өзінің  болашақтағы 

дамуын жобалау қабілетінің болуы;

-Әлеуметтік  қүзіреттілік-біріккен  кэсіби  қызметпен  айналысу,  бірге  эрекет  ету  жэне  мүғалім 

мамандығымен сәйкес кэсіби қатынас түрін пайдалана білу қабілетінің болуы;

-Түлғалық қүзіреттілік- түлға ретінде кәсіби даму жэне тарату қабілеті;

-Жекелік  қүзіреттілік-  өз  мамандығының  шеңберінде  түлғаның  қасиетін  тарата  білу  жэне  дамыту 

түрлерін пайдалана білу,  кәсіби өсуіне дайындығының болуы.



2011-2020  жылдарға  арналған  білім  беруді  дамытудың  Мемлекеттік  бағдарламасын  іске  асыру  жэне 

Қазақстан  Республикасының  президенті  Н.Ә.Назарбаевтың  «Болашақтың  іргесін  бірге  қалаймыз» 

аттыҚазақстан  халқына  Жолдауында  белгіленген  негізгі  міндеттерді  шешуді  білім  жүйесін  дамыту  жаңа 

кезеңге аяқ басты.  Бүл өз кезегінде жауапкершілікті талап етеді.

Қазіргі  таңда  білім  беру  жүйесінің  ең  маңызды  міндеттерінің  бірі-  терең  тиянақты  біліммен 

қамтамасыз  ете  отырып.түлғаның.  болашақ  маманның  күзырлығын  қалыптастьфу,  сол  мақсатта  білім  беру 

жүйесін  жаңа  сапалы  деңгей-нәтижеге  негізделген  мазмүндық  жэне  күрылымдык  жаңа  өзгерістегі  білім 

деңгейіне көтеру болып табылады

«Оқушы  түлгасын  қалыптастьфудағы  теориялық  түжырымдамалар»  бөлімінде  төмендегі  мэселелер 

қарастьфылады:  Қазақстандық  білім  беру  жүйесін  дамытудың  басты  міндетгерінің  бірі  білім  берудің 

мазмүнын  жетілдіру  болып  табылады.  Білім  берудің  мазмүны  оқушыларға  тек  белгілі  бір  білім,  іскерлік, 

дағдылар жиынтығын меңгертіп қана қоймай,  оқушы түлгасын дамытуға,  өмірлік проблемаларды өз бетімен 

шешуге,  түлғаның  өзін-өзі  анықтауына,  әлеуметтенуіне  жэне  өзін-өзі  жүзеге  асьфуына  мүмкіндік  беретін 

эмбебап білім, тэжірибе жэне қабілеттердің жиынтығын меңгертуге бағытталған.

Жалпы орта білім берудің мазмүны оқушылардың білім,  білік,  дағды алуын қамтамасыз ететін болса, 

бүл  өз  кезінде  өмірге  араласу  қүзіретгілігін  шектейді.  Осыған  байланысты  қазіргі  білім  беру  саласындағы 

басты  проблема  әлеуметтік-  педагогикалық  үйымдастырү  түрғысынан  білім  мазмүнына  жаңалық  енгізудің 

тиімді эдістерін іздестіру мен оларды жүзеге асыратын кәсіби шеберлігі бар қүзіретгі  мүғалімдерді  даярлау, 

еліміздің  болашағы  үрпақ  тэрбиесіне  тікелей  байланысты  екені  белгілі.  Осыған  орай  қүзіретті  маман 

түлгасы мыналардан көрінуі тиіс.

-Ол  шын  мэнінде  қоғамдық  педагогикалық  жүйеге  ие  бола  алатын  ынталы,  шығармашылық  ойлау 

қабілеті  жетілген,  өзін-өзі  тәрбиелеу  дағдысы  қалыптасқан,  еңбек  пен  тэртіп  ережесін  бойына  сіңірген, 

гуманистік, тілдік қарым-қатынасты орната алатын маман;

Бастауыш  мектеп  кезеңі  -   балалардың  білуге  деген  күштарлығы.  қызығушылығы  пайда  болатып, 

танымы,  зейіні,  қиялы,  бақылай  білуі,  өз  әрекеттеріне  талдай  жасай  білуі  сияқты  қабілеттері  тез  дамитын 

кезең.Сондықтан балаларды дамытудағы үлттык қүндылықтардың орны жэне  оны бала бойына дарыта білу 

шығыс  ойшылдарының  жэне  қазақ  зиялыларының  педагогикалық  ой-пікірлері,Л.С.Выготскийдің, 

А.Н.Леонтовтың,  Ж.  Пиаженің  ғылыми теориялары,  оқушылардың  интелектуалдық  эрекетін  қалыптастыру 

барысында  басшылыққа  алынатын  психолог-педагог  ғалымдардың  дамыта  оқыту  үдерісінің  ғылыми 

негіздемесі(Л.С.Выготский)оқушыларды  жалпы  психологиялық  дамыту(Л.В.Занков), 

оқушыларының 

білімді  меңгеруге  жалпы  қабілеті  түргысынан  ойлауын  дамыту  (З.И.Калмыкова),  оқытуды  оқушының 

түлгалық  сапаларын  дамыта  отырып  үйымдастыру  (Г.А.Цукерман,  В.В.Давьщов,  Д,Б.Эльконин)  жөніндегі 

түжырымдамалары туралы түсінік беру осы бөлімнің негізгі міндеті болмақ.

Бастауыш  сынып  мүгалімі-үздіксіз  даму  үдерісіндегі  әлеуметтік  мэдени  ортаны  бағдарлай  білетін, 

баланың  жеке  түлғалық  дамуына  бағытталған  білім  беруді  жүзеге  асыратын,  оқытудың  мазмүны  мен 

әдістерін, технология ларын,  қүралдары мен формаларын өз бетінше ізденіспен саралап,  шығармашылықпен 

пайдалана  алатын  педагог;  мүғалімнің  ажырамас  кәсіби  сапасы  -эділдік,  ол  оқушының  білім,  білік, 

қылықтарын  бағалауға  тиісті,  оның  бағалауы  оқушының  даму  деңгейіне  сәйкес  болуы  керек,  сол  арқылы 

оқытушының  шыншылдығы,  эділдігі  бағаланады.Мүғалімнің  табысқа  жетуінің  маңызды  шарты- 

талапшылдық.

Өткен  ғасьфдың  соңғы  он  жылдығында  зерттеуші  ғалымдар  В.И.  Слободчиков,  Ю.Г.Юдина 

«Әлеуметтік  қүзьфлық»  үғымын  ғылыми  педагогикалық  айналымға  енгізген.  Ғалымдардың  басым 

көпшілігінің  пайымдауынша,  іс-эрекеттегі  оқушы  өміріндегі  басты  оқиға  -  өзіндік  «Менін»  ашу,  адамдар 

қарым-қатынасы жүйесінде өз орнын іздеу,  өзінің өмірбаянын өзі жасаушы ретінде сезіну деп есептейді.

Қазіргі білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі -  мүғалімнің қүзіреттілігін қалыптастыру болса, 

соның ішінде ақпараттандыру кезеңінде ақпараттық қүзіреттіліктің орны ерекше.

Болашақ  педагогтардың  ақпараттық  қүзыреттілігін  қалыптастыруда  төмендегі  мағлүматтарды 

меңгеруі  қажет.

1. 


Компьютерлік  дағдылар  (компьютерлік  сауаттылық).  Компьютерлік  технологияларға  арналған 

бағдарламаларды  пайдалану  үшін  белгілі  бір  мөлшердегі  компьютерлік  сауаттылық  (білім,  іскерлік  пен 

дағды) болуы қажет,

Болашақ бастауыш мүғалімдеріне тэн ақпараттық сипаттамаларды атап көрсетсек:

-ақпараттық 

технологияларды  қолдануға  қажетті  психологиялық  үдерістер  дамуының  жоғары 

деңгейде болуы;

-өзінің кәсіби қызметіне  байланысты ақпараттық технологияларды қолдануга деген мотивациясының 

түрақты болуы;

-өз бетімен білім алуда жэне оқу процесінде жүйелі түрде ізденіп,  шыгармашылық қабілетінің болуы;

-ақпараттық  технологиялар  әлемін  еркін  багдарлай  алуга  жэне  оларды  тиімді  қолдануга  мүмкіндік 

беретін кәсіби білім жүйесінің түтас, саналы эрі берік болуы;

-ақпараттық  технологияларды  іске  асыру  үшін  жеке  түлганың  зерттеушілік  мүмкіндіктерін 

пайдалануы.



Жүмыс  істеу  барысында  мектептегі  интерактивті  тақта,  мультимедиялық  кабинеттерде  белгіленген 

кестеге  сай  ашық  сабақ,  тәрбиелік  шараларда  оқушыларымды  машықтандыру  мақсатында  жүйелі  түрде 

пайдаланып отырамын.

Әлемде  экономика  түралап  жатқан  кезде,Президентіміз  эрқашан  да  халықпен  ынтымақтаса  отырып, 

күрделі  міндетгерді  қолға  алды.Жыл  сайын  осы  міндетгердің  орындалуын  қадағалап,  қол  жеткен 

жетістігімізді  одан  эрі  дамыта  түсуде.  Бүл  өз  кезегінде  білім  саласында  қызмет  ететін  мүғалімдсргс  үлкен 

міндет.  Себебі  еліміздің  болашағы  өскелең үрпаққа  берілер  білім  мен тәрбиенің  сапалы  болуы,  мүғалімнің 

шеберлігі мен білімділігінде.

Бастауыш  сынып  оқушыларының  шығармашылық  сипаттағы  көздеген  мақсатына  қол  жеткізу  үшін, 

оқу  мен  тәрбие  жүмыстарын  ғылыми  негізде  үйымдастыра  білетін,  эрбір  сабағын  тиімді  әдістермен 

жүргізетін,  оқытудың жаңа технологияларын қолдана алатын озық ойлы,  іскер  мүғалімнің ролі  зор  екендігі 

баршамызға белгілі.

Олай  болса,өзінің  субьектілік тэжірибесі  арқылы  қүзіретті  мүғалімнің  өз  шэкіртінің де  қүзіреттілігін 

дамыта алатыны сөзсіз.



Пайдаланылган әдебиеттер тізімі:

1.  ҚР Білім туралы заңы 2005ж.

2.  Бастауыш мектеп.Республикалыц журнал. 11,2011ж; 7,2004ж

3. Жайьщ үстазы 

19,  2012; 10,201 Ож

4. Жаца буын оқульщтары. Алматы 2007-201 Ожж.

5.  12-жылдыц білім  беру  7,20Юж.

Каталог: dmdocuments
dmdocuments -> Қазақ филологиясы кафедрасы
dmdocuments -> Айса байтабынов эпик жыршы
dmdocuments -> Мүхамбетқалиев С., Ахметов К.Ғ, Ғабдуллин Х. А. Байүлы мен Жетіру және Төре, Төлеңгіт
dmdocuments -> Көпбаева М. Р. ф.ғ. к., М. Әуезов атындағы Оңтүстік
dmdocuments -> Н. С. Тілеуханов
dmdocuments -> Т.ӘЛімқҰловтың «Қараой» ӘҢгімесіндегі махамбет тұЛҒасы акбулатова С. Б
dmdocuments -> Батыс қазақстандық КҮй дәСТҮрін әлемге мойындатқан қҰрманғазы рухы с. Ә. Күзембай
dmdocuments -> Кафедрасының отырысы шешімімен бекітілген. Педагогикалық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған. Орал, 2011

жүктеу 46.64 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет