Б 63(5К) ■f 94 Jew шттшш f t i f f щ



жүктеу 4.84 Mb.
Pdf просмотр
бет19/19
Дата16.01.2017
өлшемі4.84 Mb.
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19

241

Верховного  Совета  Республики  Сабыр  Билялович  Ниязбеков 
стал  работать  освобожденным  председателем  нашего  нового 
общества,  но  и  синтересом  и  душой  отдавался  этой  работе, 
человек  в  республике  широко  известный  своей  деловитостью, 
принципиальностью  и  честностью  был  авторитетным 
руководителем,  а  наш  уважаемый  академик Алькей  Маргулан с 
удовольствием  выступал  в  роли  научного  консультанта,  и  мы 
все были  их сподручными,  наших двух уважаемых аксакалов.  В 
связи  с  работой  общества  охраны  па/иятников  культуры,  я 
вспоминаю один неприятный случай, оставивший у меня на душе 
осадок горечи.
В  Союзе  писателей  призошла  смена  руководства.  И 
бывшему  первому  секретарю  Союза,  известному  писателю  и 
общественному  деятелю  Ануару  Алимжанову,  руководство  ЦК 
предложило  работу  председателя  общества,  где  уже  работал 
Сабыр  Билялович.  К  моим  возражениям,  что  С.  Б.  Ниязбеков 
увлеченно  работает  и  неудобно  его  освобождать,  к  сожалению, 
не прислушались, более того, мне же и предложили переговорить 
по этому вопросу с Сабыром Биляловичем. Я же полагал, что со 
вчерашним  членом  Бюро  ЦК  и  председателем  президиума 
Верховного Совета должен говорить кто-то из его вчерашних же 
коллег  по  Бюро  ЦК -   первый  или  отраслевой  секретарь  ЦК,  но 
как  тогда,  так  и  сейчас  считаю,  здесь  была  проявлена 
бестактность.  Мне пришлось выполнять эту неприятную миссию, 
Сабыр  Билялович  сдержанно,  с  “пониманием"  выслушал  мое 
сообщение  о  решении  руководства  ЦК и  попрощавшись,  молча 
вышел из кабинета, а перед моими глазами сегодня видится его 
согбенная фигура. Она мне напоминает фигуру академика Алькея 
Маргулана,  но сутулость Алеке была от преклонного возраста и 
многолетнего  труда  над  археологическими  раскопками, 
открывшими  перед  выдающимся  исследователем  историю 
материальной  и духовной  культуры  на земле  казахской.

Жүмыстан  қол  босағанда:  Ш.  Шөкин  және  Ә.  Марғүлан
Академиктер:  Ә.  Бвктұров,  Ә.  Марғұлаң  F.  Мүсірвпов

Академик  Ә.  Марғүланды  марапаттау  сәті

Ә.  Марғүлан 
халықаралық  конференцияда
Ә.  Марғұлан  атақты  ғалымдар  арасында

С.  Бейсембаев,  Ә.  Марғүлаң  А.  Нүсіпбеков,  Ш.  Шөкин
Академиктер  Ә.  Марғүлан  және  Е.  Букетов

С.  Мүқанов  пен  Ә.  Марғүлан
Академиктер  Ә.  Марғұлаң  Ш.  Шөкин.  А.  Нүсіпбеко
С.  Бейсембаев

Тас  қуписын  зерттеу
ҚСЭ  редакциясында,  20.111.1969

М.  Қаратаев,  А.  Нүсіпбеков,  3.  Ахметов,  Ғ.  Мүсірепов,
Ә.  Марғулаң  Ғ.  Мустафин  жас  ғалымдар  арасында
Академиктер  М.  Қаратаев,  А.  Нүсіпбеков,
Ғ.  Мүсірепов,  Ә.  Марғүлан  және  жазушы  F.  Мүстафин

3.  Ахметов,  Ә.  Марғұлаң  М.  Қаратаев,  Ж.  Әбділдин
Академиктер  Ә.  Марғұлан  мен  А.  Қонаев

Академиктер  I.  Кеңесбаев,  Ә.  Марғұлан

Академик  Ә.  Марғұлан

Ғабит  МҮСІРЕПОВ
ХОШ БОЛ, ҚАДІРЛІӘЛЕКЕ!
Совет  ғылым  ордаларында  ең  алғаш  суарылып,  суырылып 
шыққан үш атақты ғалымдарымыз- Қаныш Имантайүлы, Мұхтар 
Омарханұлы, 
Әлкей 
Хақанүлы 
болатын. 
Сол 
үш 
алыптарымыздың  ең  соңғысы  Әлекеңмен  қоштасып  келіп 
отырмыз.  Хош  бод  Әлеке!  Өзің  аяқтай  алмаған  ойларың  мен 
істеріңді  шәкірттерің  аяқтап  шықсын.  Сен  шәкіртсіз  түл  ғалым
емессің де.
Аузымыз  ескі  әдет  бойынша  «Хош»  десе де  көңіл  әлі  көнер 
емес. Сен жасаған сайын жасара  беретің ой -  сезімің тереңдей 
беретін ғылымнан басқа, еліңнің мәдениет іргесін қалай беруден 
басқа  пендешілікті  ұмытқан,  жан-жүрегің  таза  жан  едің.  Ұлы
атамыз Абай:
Кірленге
жуынбай
келе
Бірақ, сен Әлеке, өз ішін өзі жуып алатын жан-жүрегі 
едің.  Сенің есімің есімізде мәңгі қалары сөзсіз.
Хош бод  Әлеке
16 қантар 1985  ж.
243

Х.А.  АРҒЫНБАЕВ.
ҮЛКЕН ҒҰЛАМА ЕДІ
Академик  Әлкей  Марғұлан  қазақ  халқының  этикалық
тарихың  материалдық және рухани мәдениетін ғылыми түрғыда
өте терең және  кең  ауқымда  зерттеген  үлкен  ғұлама.  Бұған  көп
жағдайда  сан  ғалымдар  саласын  жете  меңгергені,  лингвистика,
филология, өнер, тарих, археология жөнінДегі қыруар білімі, таным
қорларының  молдығы  көмектескендігі  сөзсіз.  Мүның  бәрі  оның
табиғи  ақыл-ой  парасатымен,  ерен  еңбекқорлығымен  берік
ұштасып,  Ә.  Марғүланды  қола  дәуірі  мен  орта  ғасырлық
археологияның,  Қазақстан  жерінде  мекендеген  көне  халықтар
тарихының,  қазақ  халқының  мәдениет  және  өнер  тарихының,
этнографиясы  мен  археологиясының  негізін  салушы  қүрметіне
бөледі.  Мен Ә.  Марғүлан сияқты үлкен ғүлама ғалымның шәкірті 
екенімді мақтан түтамын.
Әлкей  Хақанүлы  үлкен  ғылыми,  педагогикалық  еңбегін 
үйымдастыру  ісімен де  шебер үштастыра  білді.  Ол  кеп  жылдар 
бойы қазақ халқының шығу тегі туралы  Координациялық советті 
басқарды.  Сонымен  қатар  Қазақ  ССР  тарихының  барлық
басылымдарында  редколлегия  мүшесі  болды,  республика
академиясының  тарих,  археология  және  этнография  институты 
ғылыми  советінің  маманданған  докторлық  және  кандидаттық 
диссертациялар  қорғау  советтерінің  мүшесі  болды.
Кеп жылдар бойы Ә. Марғұлан 300-ден астам ғылыми зерттеу
жүмыстарын  жариялады  және  Үлкен  совет,  Қазақ  совет
энциклопедиясына  100-ден астам мақалалар жазды. Ғылымның
сан  саласын  жете  меңгерген  парасатты  ғүлама,  Қазақстанда
археология ғылымының негізін салушы, зерделі зерттеуші ғалым,
совет  ғылымының  кернекті  ұйымдастырушысы,  аяулы  азамат
және көрнекгі педагог академик Әлкей Марғұлан жүрегімізде мәңгі 
сақталады. 
|
Қош,  аяулы  үстаз,  үлкен  аға!
16 қантар 1985  ж.
244

БI РТУ АР
Көзі  тірісінің  өзінде-ақ  көптің  аузында  аңызға  айналатын 
ақылман алыптар,  айтулы батырлар болады...  Сондай бір туар 
сиректердің, феномендердің бірі  академик Әлкей  Марғұлан еді. 
Ол  кісі  жөнінде  де  енді  өткен  шақпен  сөйлеуге  мәжбүр
боламыз-ау... 
\
-  Археология  сөз  болса,  ауыз  ашпай  қалмайсың,  әдеби
мәселе қозғалса да әмбеден бұрын суырылыл шығасың, физика 
да  саған  етене,  химия  да  саған  қимас  қырларыңцай...  Осы  сен, 
Әлкей,  ғылым  атаулыға  киліге  беретінің  қалай?  -  дел  әзілдепті 
Әуезов  Мүхтар  бірде  Қазақ  ССР  Ғылым  академиясы 
президиумының  мәжілісінде,  Марғүланға  бүрылып...
Сонда  Әлекең:
- Мүха,  білеміз,  білген соң қалай айтпай түрамыз, - депті. 
«Рас,  нағыз  білгір,  біртуар  білгір  ғүлама!»  -  дел  халқы
қашаннан  әділ  бағасын  берген  Марғүлан  Әлкей  Қазақстан
ғылымына сан жүз олжа салған ғалым бейнетқор.
Совет заманында атқа қонған алғашқы қазақ ғалымдарының 
шынайы  айтулысы  да  Әлкей  Марғүлан.  Ол  қатардағы  ғалым 
емес,  өнеге  ғалымы  еді.  Ғылымдағы  жалтақсыздық  лен 
табандылық, ғылымдағы жан-жақты өрелілік, ғылымдағы кісілік -
бәр-бәрі де тал бойынан табылатын біртуар еді.
Шын ғалым жалғыз ғана жанқиярлық емес, жан жомарттығы 
екенін  де  дәлелдегендердің  бірі  дана  Әлекең  болатын.  Жарты 
ғасырдан астам жанын  қинап, тірнектеп жинаған аспа-төк,  ағыл- 
тегіл  қазынаны  халқына  үсынып,  өзінің  ғылыми  концепциясын 
әлі  түгендеп жүзеге  асырыл  үлгермей  жатқан  шақта ұлы ғалым 
Ш оқан  Уәлихановтың  200  баспа  табақты қ  қолжазбасын 
дайындап,  оның  үстіне  өзі  бір  кітапқа  татырлық  көлемі  40  б.т. 
комментарий жазуы -  елдің бүгіні мен ертеңін ойлаған ғалымның
қүрбандыққа бергісіз қаһармандығы емес пе?!
Алып  Әуезов  Мүхтар Абай  түлғасын  әлемге  қалай  танытса,
академик Өлкей Марғүлан да Шоқан бейнесін жер жүзілік аренаға
Музафар  ӘЛІМБАЕВ
245

солаи танытып көтті. Осы еңбөктің өзі-ақ оған өлмектік кітабының 
төрінен сыйлы орын іперер өді. 
Щ
  !
Кемөңгөр ғалымның көзі тірісінде дайындап кеткен 10 томдық
өңбөктөрін ертең қолына апған қалың қауым біртуардың бірегей
мұрасын үңіле оқып,  оиға  құныға сіңіреріне дау жоқ.
Елдің  еңсесі  мен  елдігі  осындай  асқар  шыңдарымен  асқақ 
биіктейтіні -  үрпақ үшін рухани өшпес мүра!
Бәлкім  араға  ғасырлар салып қана тарих сахнасына келетін 
тарландар  тағылымы  соңындағылардың  үздіксіз  дәріс  алар
мөктебі емес пө?! 

Ш,
16 қантар 1985  ж.
246

Ісләм  ЖАРЛҒАПОВ
ӘЛКЕЙ АҒАНЫ ЖОҚТАУ
1
.
Уа, жалғаң осылай зулап өткенің бе?
Қу ажад  Әлекеме жеткенің бе?
Ғасырдың  академик  Әлекесі,
Секілді  бар ғылымның дәл  әкесі,
Қазақтың жалғыз соңғы жан  көккесі.
Сен де енді қара жерге кеткенің бе?
2
.
Халқыңмен бірге жасар жазған хатың,
Ұрпаққа тастап  кеткен аманатың.
Жан ата, ғылым ата, тарих ата!
Ешкімге болмаған еш қиянатың.
3.
Қазақтың ардагері асыл затың,
Телегей-теңіз еді  мағлұматың.
Алтынның қолда  барда  бабы  болмай,
Ішінде  кете  барды-ау талай затың...
4.
Кетті ғой бір халықтың шежіресі,
Жабылды  ғылыми  бір  медіресі.
Жатқызып жер қойнына бір маңғазды,
Қан жылап, ет жүрегім, елжіреші!
5.
Ғұлама  торқа болсын топырағың,
Артында  жайқалсын жас жапырағың!
Туыңды  көтерсін  бір жеткіншегің,
Аршитын  ғасырлардың  қопырағы.
16 қантар 1985  ж.
247

Дихан Әбілев
ТЕРЕҢІМІЗ ЕДІҒОИ  ТЕҢІЗ ДЕРЛІК
Бүгінгі,  бұрынғы да  ғасырлардың, 
Көкірегіне жинаған асылдарын 
Әл-ағамыз еді ғой бәріміздің,
Ақтарған заманалар жасырғанык
Мақтанымыз еді ғой білмгерггік 
Тереңіміз еді ғой теніз дерлік.
Болса да екі ғасыр перзенттері,
Біз оны  Шоханменен  егіз кәрдік.
Шежіреміз еді ғой сарқылмайтын, 
Көнекүнді  жаңартып  алтындайтык 
Жүйрік еді жүлдесін  елге үсынған, 
Мыңмен  жалғыз  жарысса  алқынбайтын.
Жан еді бояма тон киінбегең 
Шындықтан басқаға иілмегек 
Әл-ағаңның аузынан  шыққан  сәзге, 
Кезіміз болыппа еді сүйінбеген.
Заманы оны  қүрмет көретұғың 
Заманына ол дағы сенетұғын. 
Кәрі-жас.үлкен-кіші  көп  ғалымдар, 
Әл-ағаң аузынан дән теретұғын.
Тарих боп жүрегіңе ол енетұғың 
Қанымыз.жанымыз да  өбетұғак 
Көнө заман көмбесін қопарып ап,
Көз алдыңа жайып  can  беретуғын.
Туғанда білім үшін жаралғандай,
Бір ғылымнан  басқаға алаңданбай,
248

Тарихтың  шыңырауынан  шығарушы  еді, 
Не бір өткен күндерді тамамдамай
Қалғанда біз жайғаға  шүбаланып,
Әл - ағаң бар ғой деуші екі түра қалып, 
Шешіліп,  шеру тартып жөннелуші ек, 
Шешімін әл-ағаңнан сүрап алып.
Көг аршын көнід ақ пейіл ғалым адам, 
Керек-ақ деп тілесе тарих бабам, 
Әл-ағаң сол тілекке адал  перзент, 
Өтетін заманға заманадан!
16 қантар  1985 ж

МАЗМҰНЫ
Арын Е.
 
Я  
Кемел ойдың көмеңгері! (Алғы сөз).................................................... 3
Омаров I. 
Щ  
Қадірлі Әлеке!...................................................................................6
Баскаков Н.А.
 
|  
Ғұлама ғалым....................................................................................9
Гумилев И.Н. 
Ш 
Кемөңгер................................................................... ..................... 12
Далай Ч. 
Щ
Зор ғұлама.......................................................................................15
Шаниязов К. Ш.
 
I  
Алатаудың асқар шыңы................................................................... 17
Кызласов Л. 
Ш 
Алькей Хаканович  Маргулан К портрету ученого и человека...............19
Шапық Шокин
 
|  
Марғүлан........................................................................................ 27
Ақышев К. 
.Ж  
Археология атасы............................................................................ 45
Меңдіқулов М.
Кене дәуірдің көріпкелі..................................................................... 48
Телжанов Қ. 
& 
Дала данышпаны............................................................................. 50
Шалекенов У. 
Щ 
Улағатты ұстаз................................................................................ 52
Әбдірахманов А.
Сыры мол сардар.............................................................................
54
Арәынбаев X.
 
Щ  
Заманымыздың заңғар ғұламасы..................................................... 56
НұртазинТ.  '
 
Я  
Зор ғұлама...................................................................................... . 60
Мүхаметханов Қ.
 
ч 
Ғалым жолы.................................................................................... й
Сәтбаева Ш.
 
: Я [
Жарқынбейне..................... ............................................................
71
250

Ысмаилов Е.
Ғасырлар сырлары...................................................................................... 79
Сүйіншәлиев X.
Археология жэне эдебиет.......................................................................... 84
Бектуров Ж.
Ғұлама...........................................................................................................90
Қаиырбеков Ғ.
Академик Әлкей Марғұлан!.....................................................................
Бердібаев Р.
Ғалымның ойы ортақ................................................................................
Әлімбаев М.
Тас кітап (Академик Ә. Марғүлан)...........................................................117
Қозыбаев М.
......................................... 119
105
107
126
137
139
Дапа перзенті..............................................................................................
Жолдасбеков М.
Академик Марғүлан..................................................................................
Бекхожин Қ.
Ғұлама........................................................................................................
МарәұланД.Ә.
Әкеарманы.... .......... ................................................................................
Ақышев К., Байпақов К.
Қазақ археологиясы ғылымының атасы ................................................. 140
СейдімбекА.
Ақан мен академик (Деректі әңгіме).......................................................
Арын Е.,  Нухулы А.
Ғылымның маңдайапды майталманы...................................................
Уәлихан Ш.-А.Ы.
Жол Үстіндегі Жұлдыз.............................................................................
Жақсыбаев А.
Ардақты 
а ға ...............................................................................................
Өміралиеө Қ.
Қазақтың көрнекті ғалымы.......................................................................
147
152
162
173
179
Марғүлан өз бағасын неге ала алмады?................................................ 188
Түркі ғылымының төрінде Әлекең түр..................................................... 193
Тұнжырлармен тілдескен ғұлама
199
251

206
216
227
232
ЖарыләаповІ.
 
^  
Әлекеңө Арнама.........................................................................................
ӘзиөвӘ
.
Академик Марғұланның мұрасы......................................................207
Құрманқұлов Ж. 
_ ?£ 
Ғалымдардың ғал ымы Әлкей Марғулан.................................................
212
Бейсенбаев Ж.
Кең ойдың кемел биігі....................................................................
Ошанов О.
Әлкей Марғұлан зерттеген үңгір..............................................................
Жәмішев
 
Ә.
Ғасырлар сырласы.....................................................................................
Сартқожаұлы Қ.
Марғұланмен Моңғолиядағы кездесу.....................................................
Арынов Т.
 
:  

- V
. .
Әл-Аға..........................................................................................................
Исиналиев М.
Алькей Маргулан......................................................................................
Мүсірепов Ғ.
Хош бод қадірлі Әлеке!............................................................................
Араынбаев Х.А.
 
.  •. 
ы п&Ъ
 /Д 
Үлкен ғүлама е д і.......................................................................................
Әлімбаев М.
Біртуар.........................................................................................
Жарлаапов I.
Әлкей ағаны ж оқтау..................................................................................
Әбілев Д.
Тереңіміз еді ғой теңіз дерлік........................................................
236
239
243
244
245
247
248

ҒҰЛАМА
ТҰЛҒА. ТАҒДЫР. ТАҒЫЛЫМ.
(Әлкей Марғүлан туралы естелік мақалалар, деректі
әңгімелер, очерктер, өлең-арнаулар)
Бұл басылым С. Торайғыров атындағы 
мемлекеттік университетінің Е. Бекмаханов 
атындағы “Өлкенің тарихы мен этнографиясын
зерттеу орталығында” дайындалды.
Орталықтың  директоры
Құдабаев А.Ж.
Аға  ғылыми  қы зм еткерлер
Арын Р.С.
Еңсебаев Т.А.
Соколкин Э.Д.
Кіші  ғылыми  қы зметкер
Ыдрышева Б.К.
Искакова З.С.
Сағнаева А.С.
Шапауова А.
Компьютерде  әшекейлеп  қаттаған:
Кузин Ю.Ю.
Басуға  20.05.2004  қол  қоиылды.
Пішімі 84x60  і;ів. Офсеттік қағаз.
Шартты баспа табағы 8,5. Есепті баспа табағы  13,4.
Таралымы  500.
Отпечатано  в  НПФ  "ЭКО",  637000,  Казахстан, 
г.  Павлодар,  ул.  29  Ноября,  2.  Тел.  (3182) 32-16-08

т
1
м
и
ЭЧ)Г
ж
-
і-яШШМт
ШЫЩШт
* « Л -
sm
!
Ви
bg
ш
т
К
w

Каталог: fulltext -> buuk
buuk -> Монография өиделіп, толықтырылган бесінші басылымы
buuk -> Қүрал болумен бірге, сол кездегі иіаруаиіы
buuk -> {С Қырыкбай Мніанұлы Алдабергенов Ерлаи Мұхтарұлы Арын
buuk -> Монография «Тұран-Астана»
buuk -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі а. Р. Ерментаева
buuk -> КітлихлиАсъі Жүсіпбек Аймауытов
buuk -> Бағдарламасы бойынша шығарылды
buuk -> Д. филология ғьш ы мдары ны ң кандидаты
buuk -> Казакстан республикасыньщ б1Л1м жэне рылым министршг1

жүктеу 4.84 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет