Қазақстандағы Ұбт-ның қа лып тасқан өзіндік тәртібі



жүктеу 0.7 Mb.

бет6/6
Дата09.01.2017
өлшемі0.7 Mb.
1   2   3   4   5   6

Қазір әлем жұрты ауызсу тап-

шылығын тартудың аз-ақ алдында 

тұр. Бұл тұрғыда жан-жақты амал-

әдіс 

 

 

тер қарастырылып, әр ел өзде-

ріндегі су қорын, мөлшерін анық тауға 

кіріскен. Сіздер еліміздегі жерасты су-

ларының мөлшер-көлемін есеп 

тей-

сіздер ме, мониторинг жүргізіле ме? 

– Жерасты сулары жұмысын анықтайтын 

арнайы комитет бар. Солардың экс пе ди-

циялары мониторинг жүргізеді. Сол коми-

теттің жүргізген мониторинг мәліметтері 

бізде бар, жерасты суын зерттейтін маман-

дар оны сараптап, баға беріп және де 

қалай пай да лануға болатындығы туралы 

жұмыс жасауда. Соңғы мәліметтер бойын-

ша біздегі жерасты суларының көлемі 16,5 

мың текше ша қы рым. Біз оның 7 пайызын 

ғана пайда 

ла 

намыз. Негізінде, жерасты 



суларының шо ғырлануы, қайнар көздері 

біздің Ұлттық ат ласта белгіленген. Бірақ та 

жерасты су ларын жер бетіне шығару  бұл 

қыруар қар 

жыны талап етеді. Алайда 

болашақта әлем жұрты осы жерасты су-

ларын толық пайда лануға көшеді. Ал біз 

жерасты су ларын тиімді қолдануымыз ке-

рек. Өйткені бұл біздің стратегиялық қо-

рымыз деп есептеуіміз керек. Сол себепті 

де мүмкін 

дігінше жерасты суларының 

көлемін ұлғай та түскеніңіз жөн. 

Қазір бұл әдісті Өзбекстан қолданып 

жатыр. Қиын түгі де жоқ. Көктем мезгілі 

кезінде қар ерігеннен және нөсер жауын-

шашыннан пайда болатын артық суларды 

жерастына сіңдіретін әдістер қолдану 

керек. Егер де су тапшылығы пайда болған 

жағ дайда, сол суды қолдануымыз керек. 

Мұн дай әдісті «магазинирование» дейді. 

Осы әдісті бізде көбінесе Орталық Қазақ-

станда және басқа да ыңғайлы орындарда 

қолдану керек. Қазір бұл тәжірибені көп-

теген елдер қолданысқа енгізген. 

ЦУНАМИДІҢ ДЕ БЕТІН 

ҚАЙТАРУҒА БОЛАДЫ

– Ахметқал аға, бүгінде табиғи 

апаттар өте жиі орын алып жатыр. Жа-

пон еліндегі күні кеше болған қайғылы 

апаттан соң біздің табиғи қауіп-қатер-

лерден қорғану иммуни те тіміз қанша-

лықты деген сауалдың қылаң бергені 

аян. 

– Рас, қазір жер бетінде түрлі апаттар 

орын алып жатыр. Олардың бірнеше себебі 

бар. Табиғи, геологиялық, техногендік си-

паттағы. Осылардың ең қауіптісі – табиғи 

апаттар. Өйткені табиғи апаттар қайта-

ланбалы, сабақтас болып келеді. Әуелі жер 

сілкінеді, артынан цунами болады. Я бол-

маса жауын-шашын көбейіп, күн дереу 

ысып кетеді, артынша су басады дегендей. 

Алматыда 1887 жылы болған жер сілкінісі 

кезінде таулар құлап, беткейлер ағып түс-

кен. Біздегі топырақтар сырғымалы, бос. 

Қазір қарасаңыз, беткейдің бәрі жыра боп 

кеткен. Ақсай өзенінің басында Ақжар 

жырасы бар. Негізі онда Жасыл көл деген 

айдын болған. Сол көлді жырып кеткен. 

Одан кейін 1911 жылдары болған жер сіл-

кінісі де үлкен шығынға ұшыратты. Осы ған 

қарап, біз Алматыны және де басқа қауіпті 

орындарда тұрған қала, ауылдарды үнемі 

бақылауда ұстамасақ, кез келген уақытта 

табиғи апаттың орын алуы мүмкін екенін 

аңғарамыз. Сонымен қатар Алма 

тының 

маңында жер сілкінісі ошақтары бар екенін 



де жақсы білесіз. 

Өзіңіз айтып отырған Жапон елі – техно-

логиясы дамыған, әлемдегі озық тұрған 

мемлекеттердің бірі. Оларда дәл осындай 

цунами 120 жыл бұрын болған. Әуелі жер 

сілкінді. Бірақ жер сілкінісінен үйлер қи-

раған жоқ, адам шығыны болған жоқ. Тек 

цуна миден олар зардап шекті. Қан шама 

адамы өліп кетті. Бұл – екінші үрдіс. Жал-

ғаспалы табиғи апат. Жуырда болған екінші 

апат та дәл осы сценарийде өтті. Тек бұған 

техно гендік төтенше оқиға үшінші үрдіс 

болып қосылды. Негізінде, жапондар бұл 

қайғылы апатқа дайын далмады, өйт кені 

олар оның осындай күш пен болатынын 

білмеді. 120 жыл бұрын болған оқиғадан 

сабақ алу керек еді. Олар ғылымға, дүнияуи 

құндылықтарға көп көңіл бөліп, өздерінің 

апатты ортада тұр ғандарын естен шығарып 

алды. Әйт песе, жер сілкінісінің алдын ала 

алмаса да, цу намидің күшін жойып жі-

беруге мүмкін діктері бар еді. Жойқын күш-

пен келе жатқан толқынды бөліп, тармақ-

тармақ етіп та 

ратып жіберуге болады. 

Өкінішке қарай, олар назар аудармады, 

ақыр соңы осындай үлкен ғаламдық апатқа 

соқтырды. 

Ал енді өзімізге оралайық, біз де қазір 

табиғи апаттардың алдын алу шараларын, 

үрдіс орын алып жатқан сәтте қандай әре-

кет жасауымыз керек, апат соңында қандай 

іс-шаралар қолдануымыз керек деген 

сауал дарды қарастырып, негізгі концеп-

цияларын жасау үстіндеміз. Нақты әрі 

жүйелі жұмыс жүргізудеміз. 



– Өзіңіз айтып отырған осы кон-

цепцияның жұмысына кеңірек тоқтала 

кетіңізші.

– Ең әуелі, ақпарат жинау. Өткенді са-

раламай, зерттемей ертеңіңді болжай ал-

майсың. Екінші, ақпараттарға қазіргі жағ-

дайда сараптама жасау, баға беру. Үшінші, 

орын алуы ықтимал апаттарды аудан-

дастыру. Апат орын алған жерде, былайша 

айтқанда эпицентрде қандай шара қолдану 

керек, апаттың зардабын сезінген ай мақ-

тарда не істеуіміз керек деген әрекеттер 

төңірегінде шешім қабылдау. 

Қазақстан мұхитпен шектесетін ел 

болмағандықтан, үлкен цунами қаупі жоқ, 

бірақ Каспий теңізінде жер сілкінісінен 

болатын цунамилер болуы мүмкін. Біздің 

атқаратындарымыз: платина салу, толқын 

қиғыш (өзен-көлдердің маңына), селге, 

қар көшкініне бөгет қою жұмыстары. Мы-

салы, Медеу бөгетін салдық. Бұл бөгет 

1973 жылы болған селден екі жарым есе 

артық селді тоқтата алады. Бұл – бір. 

Екінші, қазір жапон жұртына қарасаңыз 

ешқандай ажиотаж жоқ, есі шығып, ба-

қырып жатқан және ешкімді көрмейсіз. 

Әркім өз ісімен айналысып жатыр. Қиналып 

жүрсе де білдірмейді. Апаттың алдын алу 

барысында сабырлы болу керектігін олар-

дың санасына әбден сіңірген, психо 

ло-

гиялық түрде дайын. Халықты үрейлен дір-



меу керек, қандай да бір апатты жағдайда 

жедел шешім қабылдай алуға тәрбиелеу 

маңызды. Бұл да – көңіл аударуды қажет-

сінетін үлкен мәселе. 

Үшіншіден, зардап көлемін назарда 

ұстау. Жапондар 160 миллиард доллар 

шы ғынға батты. Әрине, олардың эконо-

микасы дамыған, бәлкім аса қинала қой-

мас. Ұлттық табыстың 7 пайызы. Бір қы-

зығы, енді осы апаттан кейін жапондар аса 

үлкен қарқында дамиды. Бұл қайғылы 

жағдай жапон халқын біріктіре түседі, 

елдің рухын көтереді. Ал былтырғы Гаити 

аралында жер сілкінгенде Үкімет банкротқа 

ұшырады. Сырттан көмек сұрады. Мұндай 

жағдайға душар болмас үшін, алдын ала 

эконо 

микалық және де апаттан қорғау 



болжам дарын жасаған дұ рыс. 

АЛМАТЫДАН АЙЫРЫЛЫП 

ҚАЛА ЖАЗДАДЫҚ

– Ахметқал аға, сіздер, осы саланың 

маманы ретінде Қазақ 

станның жер 

бедерінде болып жатқан экзогендік 

табиғи құбылыстарға, антропогендік 

факторлардың әсерінен өзгеріп жатқан 

құрылымдарға зерттеу жүргізесіздер 

ме?

– Ауа райының салдарынан туындап 

жатқан барлық құбылыстарды біз қада-

ғалап отырамыз. Экзогендік процестерді. 

Және де жерастындағы болып жатқан эн-

догендік өзгерістерді тиісті мекемелер ба-

қылап отырады. Өйткені апат айтып кел-

мейді. Біз жер сілкінісінен де, селден де, 

рекреациялық қар көшкінінен де, топырақ 

сырғымасынан да, қысқы қарлы бораннан 

да, күннің күрт ысуынан да зардап шегуіміз 

мүмкін. Мен жоғарыда айтып өткен негізгі 

концеп ция мызда осы факторларды жан-

жақты  қарас тыру дамыз.   



– Теориялық негіздеме болған мен 

де, тәжірибелік әрекеттердің дәлдікке 

жақын келетіндігін уақыт көрсетіп отыр 

ғой. Нақты іс жүзінде сынап көрдіңіздер 

ме теориялық концеп цияларыңызды?

– Иә, теория мен тәжірибені үйлесімде 

ұстау – табиғи және техногендік апаттарды 

мүмкіндігінше болдырмауға, қарапайым 

халықтың зиян шекпеуіне кепілдік береді. 

Бұл тұрғыдан айтар болсақ, қара жаяу 

емес 

піз. Ғылыми теорияны тәжірибеге 



енгізіп жатырмыз. Өзіңіз білесіз, Мәншүк 

Мәметова атындағы №6 көл Алматыға 

қандай қауіп төндіргенін. 1958 жылы 

пайда болған осы көл өте кішкентай еді. 

Былтырғы жылы ондағы су мөлшері 240 

мың текше метрге жетті. Алаңдатарлық 

жағдайға жеткізді. Егер де сол көл тауды 

жұлып кетсе онда әр текше метр су 10-15 

текше метр тау жыныстарын өзімен бірге 

ала кетеді. Сонда 3-5 миллион текше метр 

көлемде сел болу қаупі туды. Толықтай 

болмаса да қаланың жоғарғы жағының 

инфраструктурасына әжептәуір зақым 

келтірер еді. Біз осы мәселені шешу үшін 

«Қазселденқорғау» мекемесімен ақылдаса 

отырып, бірнеше жолдар қарас 

тырдық, 

яғни ғылыми-теориялық негізде 

месін 

ұсындық. «Қазселденқорғау» меке месі осы 



негіздемені басшылыққа ала отырып, 

көлдің көлемін 10 есеге дейін азай тып жі-

берді. Әрине, бұл бір ғана мысал. 

– Аға, осы табиғи апаттардың алдын 

алуда географиялық ерек 

шеліктер 

ескеріле ме? Мысалы, таулардағы 

 

мұз дықтардың жасы, еруі деген сияқ-

ты. Табиғи апаттардың орын алу ық-

тималдығына негізделген геогра-

фиялық қауіптілік картасы бар ма?

– Географиялық ерекшеліктерді ес-

кермей, біз ешқандай шара қолдана ал-

маймыз. Сараптама түзу қиын. Осы 

мақсатта  «Табиғи және техногендік төтенше 

жағ дайлар атласын» жасадық. 360 карта 

бол ды. 

Табиғи апаттардың ықтималдығын 

бол жау өте қиын. Қанша дайын болғанмен 

де, ол орасан шығынға батырып кетуі 

мүмкін. Барлығы да Жаратқанның қолында  

тұрған дүние ғой. Біздің әрекетіміз – тек 

адамдарды барынша сақтандыру, адам 

өмірін қауіп сіздендіру. Кейде табиғи апат-

тың ықтимал дығын есептегенде 10 фак-

тордың 9-ын нақты шешіп, тек біреуін ғана 

дұрыс есеп 

темесең, ертең сол кемшілік 

үлкен қайғыға душар етуі кәдік. Осы бір 

ғана ақау қалған тоғыз фактордың қоз-

ғалуына, үрдістердің кезекпен орын алуына 

итермелеуі де ғажап емес. Сондықтан да 

біз бәріне күдікпен қараймыз. Жоғарыда 

Жапон еліндегі қай ғылы жағдайды атап 

өттік, енді жапон елі осы болған цунамиден 

екі есе жоғары қауіпке дайындалуы қажет. 

Қазір климат өзгеріп жатыр. Климат өзгер-

ген соң табиғи процестердің күші де, 

ықпалы да әлдеқайда арта түсті. Бұл 

адамзат баласына қауіп төндіріп отыр. Осы 

ерекшеліктерді біз үнемі назарда ұстап, 

қауіпсіздік шараларын үнемі жетілдіріп 

отырамыз. Аймақтағы геогра фиялық, кли-

маттық өзгешеліктерді ескере отырып, 

 

әрекет етудеміз. 



–Әңгімеңізге рақмет!

Сұхбаттасқан 

Дархан БЕЙСЕНБЕКҰЛЫ

Болашақта Балқаш 

көлі төртке бөлініп 

кетуі мүмкін

Экологиялық аймақта 

тұрғаным ескеріле ме?

Мен бірнеше жыл Семейде жұмыс істедім. Онда бізге 

экологиялық жағдайларға байланысты көптеген жеңілдіктер 

берілетін. Жақында Алматы облысына көшіп келдім. Енді 

жұмысқа тұрсам, маған бұрынғыдай жеңілдіктер қарастырыла 

ма?

Айгүл РАХИМОВА, Алматы облысы 

Алматы облысы  экологиялық 

апатты аймақ болып саналмайды. 

Сондықтан мұнда ешқандай же-

ңілдіктер қарастырылмайды. Атап 

айтқанда, Семейдегі сияқты айлық 

жалақыға үстеме төленбейді және 

ондағыдай  қалаған уақытта 10 

күн  демалыс ала алмайсыз. Де-

ген мен де сіз аталған жылдары 

эко ло гия лық  апатты  аймақта  тұр-

ға ныңызды растайтын құжат тары-

ңызды тұрғы 

лықты жеріңіздегі 

жұмыспен қамту және әлеуметтік 

бағдарламалар бөліміне алып 

барыңыз. Бұл мәсе лені сол жақ-

тағылар шешеді.



АЛАШҚА АЙТАР ДАТЫМ...

Біздің бабаларымыз өте парасатты болған. Оның бір ғана дәлелі, олар 

үнемі табиғатпен етене байланысып өмір сүрген. «Жар басына үй тікпе, жар 

құласа үй кетер» демей ме, сондай-ақ өзен-сулардың жағасына, ойпатқа 

үй тікпеген, қоныстанбаған. Кеңес Одағы тұсында біздің ауылдарымыз

елді мекендер осындай ойпатқа салынды. Ол да бір саясат еді. Қазір көктем 

сайын сол ауылдарды су басып жатады. Әрине, өзеннің аңғарында тұрса, 

судың ортасында қалмағанда қайтеді?! Қазақ табиғаттың заңдылығын 

жақсы білген. Техника мен технологияға иек артқан адамзат баласы қазір 

табиғаттың заңдылықтарын түсінбегендіктен түрлі қайғылы оқиғаларға 

душар болуда. Табиғат заңдылығына икемделіп өмір сүрмесек, біз 

табиғатқа өз дегенімізді жасай алмаймыз. Ол тосын мінез көрсетуі мүмкін. 

Қазір қазақ пен табиғат арасындағы үйлесімділік жоғалды. Егер біз 

табиғатты аялай алмасақ, оны баптап-күте алмасақ табиғи, техногендік 

апаттардан көп зиян шегуіміз кәдік. 

ШАРА


СЕМИНАР

Бұқаралық ақпарат 

құралдары қазіргі қазақстандық 

қоғамда қайырымдылық 

институттарын дамытуға 

атсалысуы тиіс. Осындай 

ұранмен мамырдың 20-сында 

Алматыда «Қазақстандағы 

қайырымдылық» атты ІІ 

халықаралық конференция 

өтетінін тағы да хабарлаймыз. 

Шараны ұйымдастырушылар – 

Қазақстанның қайырымдылық 

ұйымдары қауымдастығы, 

«Аяла», «Бауыржан» 

қайырымдылық қорлары және 

ҚР Тұңғыш Президенті қоры.

«Бұқаралық ақпарат құралдары және 

қайырымдылық» деп аталатын басқосуға 

БАҚ, үкіметтік емес ұйымдар мен басқа да 

қоғамдық-мемлекеттік бірлестіктер қатыс-

пақшы. Бұл ғылыми-практикалық конфе-

рен цияның мақсаты – әлеуметтік саясат 

пен қайырымдылық саласындағы жетекші 

қайырымдылық қорларының, отандық 

және халықаралық мамандардың қайы-

рымдылық институттарын дамытуға қа-

тысты пікір мен тәжірибе алмасуына жағ-

дай жасау. Басқосуда массмедианың 

қызметі егжей-тегжейлі талқыланып, БАҚ 

пен қайырымдылық ұйымдары арасында 

серіктестікті нығайту нәтижесі көзделмек. 

Жиында оқылған баяндамалар арнайы 

жинаққа енгізіледі. Ол үшін қазақ, орыс 

немесе ағылшын тілдерінде жазылған 

көлемі сегіз беттен аспайтын материал-

дарды сәуірдің 20-сына дейін askar@

pochta.ru электронды мекенжайына жол-

дау қажет. Материалдар төмендегі талап-

тар бойынша іріктеледі:

– мәселе өзектілігінің ашылуы;

– ғылыми маңызы;

– қолданбалы сипаты;

– кең ақпараттық қамту;

– материалдың қазақ, орыс және ағыл-

шын тілдерінде резюмесінің болуы.



Болатбек МҰХТАРОВ

БАҚ пен қайырымдылық 

ұйымдарының 

байланысы талқыланады

ҚАУІПТІЛІК ТӨТЕНШЕ СЦЕНАРИЙІ, ЯҒНИ ІЛЕДЕН СУ ТАРТЫЛҒАНДА 

БАЛҚАШ КӨЛІ ТӨРТ БӨЛІККЕ БӨЛІНУІ МҮМКІН

ҚАЗІРГІ                                                                               

БОЛАШАҚТА

Экономикалық және 

қоғамдық жаңғыру қажеттілік-

теріне сай, өзін-өзі дамытуға, өз 

ойын еркін айта білуге, өз қалауы 

мен қоғам талабына сай өзін 

көрсете білуге бейім, білімді 

тұлғаны қалыптастыру – әрбір 

мектептің міндеті. Елбасы 

Жолдауына сәйкес, 2020 жылға 

қарай еліміздегі мектептердің 

баршасының 12 жылдық білім 

беруге көшуі – заман талабы.  

Алматы қалалық әл-Фараби атындағы 

№145 мектеп Білім және ғылым минис-

трлігінің, Алматы қалалық білім басқар-

масының ұйғаруымен 12 жылдық білім 

берудің тәжірибелік алаңы ретінде осыдан 

жеті жыл бұрын таңдап алынған. 12 жыл-

дық білім беруге көшудің алғы шарттары 

ретінде осы жеті жылдың ішінде №145 

мектепте 50-ден аса ұстаз білік тіліктерін 

арттыру үшін республикалық, қалалық 

Білім жетілдіру институттарында қайта 

даярлау курстарынан өткен болатын. 

Осы біліктіліктері мен жеті жылдық іс-

тәжірибелерінің негізінде №145 мектепте 

жаңа технологияны пайдалана отырып 

білім сапасын арттыру, шығармашыл 

тұлғаны қалыптастыру мақсатында «12 

жылдық білім беру: оқушы тұлғасы және 

білім берудегі мұғалімнің рөлі» тақыры-

бында қалалық семинар ұйымдастырылды. 

№145 мектеп директорының оқу ісі 

жөніндегі орынбасары Сара Қойбағаро-

ваның баяндамасымен ашылған семинар 

барысында заманауи білім жүйесінің 

дамуы на серпін берген ашық сабақтар өт-

кізілді. Оған Алматы қалалық Білім 

жетілдіру институтының әдіскер-маманы 

С.Р.Қапалбекова, аталған институттың 

қызметкері Қ.Қ.Қунапина, Бостандық 

аудандық білім беру бөлімінің әдіскері 

Г.Н.Темірханова, Алматы қаласы мектеп-

терінен 90-ға жуық мұғалім қатысты. 

Семинарға қатысушылар аталған мектептің 

12 жылдық білім беру сатысына даярлығы 

жеткілікті екенін айтып, білім беру ісіндегі 

қол жеткізген жетістіктері үшін №145 

мектеп ұжымына алғыс айтты. 



Өз тілшімізден

12 жылдық 

білім тиімді ме?

e-mail: info@alashainasy.kz

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№65 (517) 16.04.2011 жыл, сенбі



www.alashainasy.kz

7

e-mail: info@alashainasy.kz

ДОДА

ОЙТҮР


ТКІ

ШАЙБАЛЫ ХОККЕЙ



Шайбалы хоккейден Рига-

да өтіп жатқан 18 жасқа дейінгі 

жасөспірімдер арасындағы әлем 

чемпионатында Қазақстан жет-

кіншектері екінші рет жеңіліске 

ұшырады.

Орнымызды 

сақтап қалсақ 

игі еді...

Бұл жолы Василий Васильченко жат-

тық 

тыратын бозбалаларымыз Италия 



U-18 құрамасынан ұтылды. Есеп – 2:4. Екі 

гол ды Алексей Колпаков пен Абзал Мам-

бет 

әлиев енгізді. Италия жеткіншектері 



құ йындай орап соғып, біздің қақпаны 41 

рет нысанаға алды. Абырой болғанда, өс-

кемендік жас қақпашымыз Роман Штефан 

сол қарша бораған соққының 36-сына 

тосқауыл бола білді. Ал біздің хоккейші лер 

Италия қақпасына 25 соққы ғана бағыт тай 

алды. Қарсыластарымыздың ойыншы ла-

ры жеті рет айдыннан аластатылды. Соның 

тек соңғысында ғана құрамымыздың 

бір ойыншыға артықтығын пайдаланып, 

есеп ті қысқартқан болдық.

Осылай біздің хоккейшілер жоғарғы 

дивизион жолдамасынан үміттерін бір-

жолата үзді. Өйткені енді олар бір-ақ 

ойын өткізеді. Соңғы матчта көш соңында 

келе жатқан Ұлыбритания жеткін 

шек-

терімен кездеседі. «Қара басып, ұты-



лып қалып, екінші дивизионға түсіп 

қалмасын» деп отырмыз енді. Өйткені 

біздің құраманың қоржынында – 2 ұпай, 

ал британиялықтарда – 0. Бізге енді олар-

дан ойынның негізгі уақытында ұтылып 

қалмау керек. Матчтың негізгі уақытында 

есе жіберсек, олар үш ұпаймен алды-

мызды орап кетеді. Жолдамасы бар бол-

сын, енді осы дивизиондағы орнымызды 

сақтап қалсақ игі еді.

Ал жалқы жолдама Латвия жеткіншек-

теріне бұйыратын шығар. Олар үш ойын-

да да жеңіске жетіп, тоғыз ұпаймен бірінші 

орында тұр. Жолдамадан Венгрия бозба-

лалары да үмітті. Олардың еншісінде әзір-

ше төрт ұпай бар. Қалған екі матчта Латвия 

мен Италияны жеңсе, 10 ұпаймен айдын 

иелерінен асып түсе алады. Ал екі ойыннан 

үш ұпай олжалаған Италия жеткіншектері 

енді қалай тырысса да, екінші орыннан 

жоғары көтеріле алмайды. Өйткені олар 

латыштардан жеңіліп қалған.



Әлихан ЖАППАР

– Қазіргі атқарып отырған екі 

жұмысым да бір-бірімен байланысты. 

Себебі бұрын да осы Республикалық 

спорт колледжі Алматы қаласы әуесқой 

боксының базасы болған. Міне, Алматы 

боксының қазіргі базасы осы спорт кол-

леджінде орналас 

қанына үш жылдың 

жүзі болып қалды. Өзім де бұған дейін 

Қалалық бокс федера циясының вице-

президенті қызметін ат қарып, бұрынғы 

басшы Кеңес Рақышев пен тығыз байла-

ныста болатынмын. Сон 

дық 

тан қос 


қызметті бір-бірімен байланыстырып, 

дөңгелетіп кету аса қиын болған жоқ. 

Оның үстіне, бұл спорт колледжінде жас 

спортшыларға барлық мүмкіндік қарас-

тырылған. Бокстан да жастар құрама-

сының негізін осы жерден қалауға бола-

ды.

– Әр басшының белгілі бір қызметке 

келгенде кішігірім реформа жасап, 

бұрынғы жүйеге өзгерістер енгізетіні 

бар. Бұл тұрғыда Алматы қаласы әуес-

қой бокс федерациясына қандай жос-

пар ала келдіңіз?

– Біріншіден, кеңестік кездегі жүйе 

бойынша, біз дүниежүзілік круизге шық-

пақшымыз. ТМД елдеріне, басқа да Еуро-

па елдеріне сапар шегіп, сол елдердің 

бокс шыларымен бірге жаттығып, спаринг-

тік жекпе-жектер өткізбекпіз. Сөйтіп, 

тәжірибе алмасып, боксшылардың білік-

тілігін арт 

ты 


руға тырысамыз. Сөйтіп, 

жинаған тәжі рибемізді жастар және ере-

сектер арасын дағы Қазақстан біріншілік-

терінде көрсе теміз. Мұндай жоспар құруға 

мені итермелеген нәрсе – өздеріңіз білесіз-

дер, Алматыда өткен соңғы Қазақстан 

чемпионатында біздің екі-ақ қола иеленіп, 

жалпы коман далық есепте 14-орынға ие 

болған 

дығымыз. Бұл – өмірі болмаған 



нәрсе. Ал маты боксының бірден осындай 

дең гейге төмендеп кеткені жаныма қатты 

СЕНБІ КҮНГІ СҰХБАТ

батты. Енді келесі жылы ақпан айында 

ұйым дас тырылатын ел біріншілігінде мін-

детті түрде топ жаруға тырысамыз.



– Бәлкім, бапкерлер жұмысына мән 

беру керек шығар?

– Дұрыс айтасыз. Соңғы кездері біздің 

небір дарынды боксшыларымыз басқа 

қалалардың намысын қорғап кетті. Кімнің 

кінәсі? Демек, бапкерлер шәкіртімен 

дұрыс жұмыс істей алмайды. Қазір қарап 

тұрсам, Алматыда білімі жоқ жаттық-

тырушылар өте көп екен. Бокстың қара-

пайым ережелерін білмей, шәкірт дайын-

дап жүр. Турнирлерден көріп жүрміз, 

кейбір спорт мектептерінің балғын бокс-

шылары қалай жұдырықтасу керек екенін 

де білмейді. Мұның бәрін оған бапкері 

үйретуі керек қой. Спортшы бала кезінде 

қалай қалып тасса, есейгенде сол мәнерде 

өнер көр сететін болады. Бұлшық еттері 

бала кезіндегі нәрселерді есте сақтап 

қалған дықтан, кейін оған өзгеріс енгізу 

мүмкін емес. «Бала – жастан» деп бекер 

айтпаған ғой. Сондықтан біліксіз бапкер-

лердің барлығын жұмыстан қуу керек. 

Негізі,  жаттық тыру шылардың  арнайы 

сертификаттары болуы қажет. Сол бойын-

ша ол жұмысқа қабыл дануы тиіс. Мәсе-

лен, сіз көлік рөліне құжатсыз отырмай-

сыз ғой. Сол сияқты спортта да арнайы 

құжаты жоқ маманға баланың тағдырын 

қалай тапсырамыз? Осы мақсатта Алматы 

cпорт басқармасымен келісіп жатырмыз. 

Бірлесіп,  жаттық тыру шыларды  сарапта-

мадан, аттестациядан өткіземіз. Сөйтіп, 

жарайтын жаттықтыру шыларды ғана қал-

дырамыз.

– Жалпы бапкерлерді дайындау-

мен кімдер айналысуы керек? Жаттық-

тырушылар дайындайтын арнайы 

мек тептер бар ма?

– Мектептер жоқ қой. Бірақ бапкерлер 

дайындаумен негізі Спорт академиясы ай-

налысуы керек. Дегенмен өкінішке қарай, 

мұны тікелей қолға алған әлі ешкім жоқ. 

Осыған байланысты біз Ресейден арнайы 

маман шақырып, семинар өткізбекшіміз. 

Кімнің қандай бапкер екені сол кезде бел-

гілі болады да, тиісті шаралар қолданамыз. 

Сондай-ақ бізде төрешілер мәселесі де 

нағыз проблемаға айналған. Қазір төреші 

көп, бірақ сапа жоқ. Әртүрлі турнирлерде 

төрелік етіп жүрген мамандардың көбі 

боксшылар дұрыс жұдырықтасып жүр ме, 

жоқ па, ол жағын біле бермейді. Дұрыс 

ұрған, ұрмағанын айыра алмайды. Қазір 

«халықаралық дәрежедегі, ұлттық дәре-

жедегі төрешімін» деп жүргендер көп. 

Бірақ біреуінің де қолында арнайы құжаты 

жоқ. Құжаты бары – төрт-бес-ақ адам. 

Мамырдың 3-інде Алматыда төрешілердің 

де арнайы семинары өтеді. Оған да Ресей-

ден білікті мамандар шақырып отырмыз. 

Сөйтіп, сол төрешілерге осы колледжде 

ағылшын тілін оқытамыз. Мүмкін, ағылшын 

курсы екі айға созылатын шығар, мүмкін, 

одан да көп уақытты талап етер. Оған Ал-

маты әуесқой бокс федерациясы қаржы 

бөлетін болады. 

– Алматы құрамасының аға бапкері 

қызметіне Атланта Олимпиадасының 

қола жүлдегері Болат Ниязымбетовті 

тағайындауда қандай критерийлерге 

сүйендіңіз?

– Болаттың боксшы кезіндегі ерліктерін 

айтпай-ақ қояйын. Оны өздеріңіз де біле-

сіздер. Ал бапкер ретінде Қазақстан жастар 

құрамасын жаттықтырып, біраз белеске 

көтерді. Көзі ашық, білікті маман. Сон-

дықтан оның тәжірибесі жеткілікті.

– Аға, енді өзіңіз басқарып отырған 

спорт колледжі жайлы айтсаңыз. Осы-

дан екі жыл бұрын өз қаржыңызға 

еліміздің әр аймағынан іріктеп, 60 ба-

ланы өз қарамағыңызға алған едіңіз. 

Нәти жесі қалай болды?

– Олар биыл оқуларын бітірмек. 

Сөйтіп, білімін жоғарылату үшін колледжге 

қабылданады. Өткен жылы Сингапурда 

тұңғыш рет жасөспірімдер арасында 

Олим 


пиада ойындары өтті ғой. Сонда 

грек-рим күресінен чемпион атанған 

Жәнібек Қандыбаев – біздің шәкіртіміз. 

Сондай-ақ сол додада күміспен күптелген 

таэквондошы Нұрсұлтан Мамаев та бізде 

оқиды. Айта берсең, дарындарымыз өте 

көп. Болашақта Олимпиадада да атой 

салуға үмітті жасөспірімдер көп.



– Сол кезде Үкімет тарапынан қол-

дау болмаған еді, қазір жоғары жақ та-

ғы лардың көзқарастары өзгерді ме?

– Биыл да 60 бала қабылдап, соларды 

оқытпақпын. Егер Үкімет тарапынан көмек 

болмаса, өзім демеушілердің көмегіне 

сүйенемін. Өзім ақша тауып, күрес түрле-

рінен, дзюдо, таэквондо, бокс, ауыр атле-

тикадан жасөспірімдер қабылдаймын. 

Онда да таза қазақ балаларын ғана жи-

наймыз. Ал Үкімет келесі жылдан бастап 

қаражат бөлуге уәде берді.



– Әңгімеңізге көп рақмет! 

Сұхбаттасқан Әзиз ЖҰМАДІЛ

Жақында Алматы қаласы әуесқой бокс федерациясында 

ауыс-түйіс болып, бұрынғы президенті Кеңес Рақышевтің орны-

на белгілі қоғам қайраткері Амалбек Тшан келді. Айтпақшы, 

Амал бек Қозыбақұлының Республикалық спорт колледжін де 

басқа ра тынын білеміз. Қос қызметті ұстағанның қалай боларын 

білік ті маман «Алаш айнасымен» болған сұхбатында айтып бер-

ген еді.

?

Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

Мәскеуде 196 спортшы бақ сынайды

Гвардиола мен Луческу не жөнінде ұзақ сөйлесті екен?

Міне, осы Жарлық тұрғысынан алып 

қарағанда, жастар мен жасөспірім-

дер 


ді спортқа баулу жолында үлкен 

жауапкершілік ҚР Білім және ғылым 

ми 

нистрлігінің Дене тәрбиесі ұлттық 



ғы лыми-практикалық орталығына жүк-

тел 


ген. Сан түрлі спорттық додаларды 

ұй ым дастыруға мұрындық болып келген 

Ұлт тық орталықта тұрақты өткізіліп келе 

жатқан дүбірлі бәсеке – мектеп пен кол-

ледж оқушылары арасында өтетін жазғы 

және қысқы спартакиадалар. Екі жыл 

сайын алма-кезек өткізіліп келе жатқан 

оқушы қауымының сүйікті спартакиада-

лары биыл қысқы спорт түрлерінен өтіп, 

таяуда ғана өз мәресіне жетті.

Дене тәрбиесі ұлттық ғылыми-прак-

тикалық орталығы ұйымдастырған V қыс-

қы спартакиада «Жетістіктеріміз саған – 

Отаным!» деген ұранмен Тәуелсіздігіміздің 

20 жылдығына арналған. Әрі мектеп пен 

колледж оқушылары арасында патриот-

тық тәрбиенің пәрменділігін арттыруға 

негізделген. 

Спартакиада үш кезең бойынша өткі-

зілді. Бірінші кезең аудан көлеміндегі 

мек 

тепаралық жарыстар (қаңтар айын-



да) болса, екінші кезең қалалық және об-

лыстық деңгейде өтті (қаңтар-ақпан ай-

ларында). Бұл додада жеңіске жеткендер 

Елбасының Жарлығында 

«Кәмелетке толмаған бала-

лар мен жасөспірімдердің 

бос уақыттарын тиімді 

өткізуіне ерекше на-

зар аударылуы қажет. 

Ол үшін спорттық сек-

цияларды, балалардың 

қызығушылықтарына бай-

ланысты шығармашылық 

үйірмелерді аудандық 

клубтарда көбірек ашу ке-

рек. Сонымен қатар осы са-

лада ғылыми-практикалық 

талдау мен зерттеу 

жұмыстарын өткізу қажет» 

деп атап көрсетілген.

дарын жасап алмайды, оған не тосқауыл» 

деген заңды сұрақ туындай 

ды. Жабық 

мұз 

айдындары арқылы жас ұрпақтың 



коньки, шорт-трек, коньки мен мәнерлеп 

сыр ғанау, шайбалы хоккей және бенди 

сын 

ды спорт түрлерімен айналысуына 



мүм кіндік беруге болмас па еді? 

Ал табиғаты қысқы спортқа сай ке-

летін Алматы қаласының осы спартакиа-

дада көш соңында қалып қоюын қалай 

түсінеміз?! Алматы қаласының өкілдері 

жарыстың үш түріне ғана қатысты. Мәнер-

леп сырғанаудан алтын медаль жеңіп 

алса, шорт-тректен 3-орынды иеленді. 

Ал биатлоннан ұлдар арасында 5-орын-

ды қанағат қылды. Сөйтіп, 12 команда 

арасында 10-орынға табан тіреді. Алма-

ты қаласында 20 шақты спорт мектептері 

бола тұрып, қысқы спорт түрлеріне мән 

берілмейтін болған ба?!

Енді ҚР Білім және ғылым министр-

лігінің Дене тәрбиесі ұлттық ғылыми-

прак 

тикалық орталығына жас ұрпақты 



жаман әдет-қылықтардан бойын аулақ 

салуға әсерін тигізетін спорт түрлерін 

дамы туға көңіл бөлуде. Бұл орайда ше-

телдерде балалар мен жастар арасында 

көңіл көтеру сәніне айналған спорттың 

экстремалды түрлерін (атап айтқанда, 

роллер-спорт, сноуборд, скейборд, вэйк-

борд виндсерфинг, құзға өрмелеу сияқты 

кең тараған түрлерін) дамыту ойласты-

рылып отыр. Мектептер арасында «ең 

спортшы сынып» деген атпен тұрақты 

байқаулар ұйымдастыру, сонымен қатар 

«Президенттік сынама» жарыстары мен 

сауықтыру шараларын өткізу сияқты ке-

лелі істер қолға алынбақ.

Раббат ЖӘНІБЕКҰЛЫ

спартакиаданың финалдық айқастарына 

қатысты (ақпан-наурыз айларында). Спар-

такиада елі міз дің бес қаласында өтті. 

Спартакиада жарыстары арқылы елі-

міз 


дің барлық аймақтарында дене тәр-

биесі мен спорттың бұқаралық сипатта 

даму деңгейіне көз жеткіздік. Мәселен, 

Қос танай облысы спорттық бәсекенің 13 

түрінің бесеуінде үздік шықса, қалған түр-

лерінен 6-орыннан төмен түспепті. Қоста-

найлықтардан бір алтыны кем Шығыс 

Қазақстан облысы да қысқы спорттан көші 

озық екендігін көрсетті. Екі алтын медаль 

Солтүстік Қазақстан облысының еншісі-

не тиді. Павлодар облысы бір алтынды 

қанағат тұтты. 

Финалдық жарыстар Риддер, Қоста-

най, Рудный, Қарағанды, Астана қалала-

рында өткізілді. Қалаларға арнайы тоқ-

талып отырған себебіміз, олар қысқы 

спорт түрлерін дамытуға құлшыныс 

танытпай отырған кейбір аймақтарға 

сабақ болса екен дейміз. Спорттың 13 

түрі бойынша өткен V Қысқы спартакиа-

да ойындарынан Оңтүстік Қазақстан, 

Қызылорда,  Маң ғыс тау  облыстары  шет 

қалды. Бұл облыс 

тар осы аймақтарда 

қыстың жұмсақ болуын алға тартудан 

жалығар емес. Жарайды, солай-ақ бол-

сын дейік. Алайда «әлгі атал ған облыстар 

неге спортқа бөлін ген қыруар қаржының 

есебінен жасанды жабық мұзай 

дын-


СУРЕТТЕ КІМ?

Жұлдызды 

жазбай таныңыз

Бүгін қазақ халқы ерекше 

құрмет тұтатын абзал ағамыздың 

жас кезіндегі суретін беріп 

отырмыз. Оның спорттық 

ғұмырындағы жеңістері мен 

ізі Қызыл империя үстемдік 

құрған кезеңге тап келіп, өз 

мүмкіндігін толығымен көрсете 

алмаса да, туған елі оны батыр 

ретінде құрметтейді. КСРО 

чемпионатының екі дүркін күміс 

жүлдегері, КСРО халықтары 

спартакиадасының екі мәрте 

қола жүлдегері, Азия-Африка 

ойындарының жеңімпазы 

болған. Боксшы болып, еліміздің 

абыройын асқақтатып қана 

қоймай, осы спорт түрін дамытуға 

да сүбелі үлес қосқан. Еліміздің 

ұлттық құрамасының бас 

бапкері болып, күрзі жұдырықты 

жігіттерімізді толағай табыстарға 

жеткізген. Сонымен батыр тұлғалы 

бұл жұлдызымыз кім?

Аталмыш турнирде тоғыз команда бақ 

сынады. Оның төртеуі қазақстандық ұжым 

болса, Қырғыз елінен – үш, Өзбекстан мен 

Жапониядан бір командадан келген екен. 

Жарыс басталмас бұрын жапонның 7-дан 

иегерлері Косуги Сенсей және Сайто Сен-

сей, сонымен қатар кендодан Ресейдің 

алты дүркін чемпионы Андрей Солодов-

ников осы жекпе-жектің әдіс-тәсілдері 

жайлы арнайы мастер-класс өткізді. 

«Кендо жаңа заманғы спорт түрі са-

нал 

ғанымен, мұнда жапондықтардың 



кө 

не дәстүрінің элементтері бар. Адам 

ба 

ласына өте пайдалы спорт түрлерінің 



бірі. Бүгінгі өткізіліп отырған шара кен-

до спортының әлемдік деңгейге қанатын 

кең жая түсетіндігін білдіреді. Болашақта 

осындай турнирлер өткізуді жиілету жос-

парымызда», – дейді қазақстандық кендо 

клубының директоры Виктор Трусов.

Кендо Күншығыс елінің қылыштасу 

өнері болып табылады. Елімізде бұл 

спорт түрі 2005 жылдан бері қылыптасып 

келеді. Ең жас спорт түрлерінің бірі 

болса да, кеңінен етек ала бастаған. 

Адамды жылдамдық пен еркіндікке 

ғана емес, жылдам ойлау қабілетіне 

де машықтандырады. Енді Орта Азия 

біріншілігінің қортындысына келетін 

болсақ, 1-орынға Қазақстан құрамасы ие 

болды. Осы спорт түрінің отанынан келген 

Жапония құрамасы 2-орынды иеленіп, 

қырғыз спортшылары мен еліміздің тағы 

бір командасы 3-орынды өзара бөлісті.



Телжан КҮДЕРОВ

Аталмыш дүбірлі доданың жабылу сал-

танатына ҚР Туризм және спорт министр-

лігінің Спорт комитеті төрағасының орын-

ба сары Мәлік Сапашев, Штаттық ұлттық ко-

мандалар және спорт резерві дирек циясы 

басшысының орынбасары Алексей Крюч-

ков және Жастар ойыны жарыстарының 

бас хатшысы Нұрлан Жанбаев қатысты.

Спорттың 13 түрі бойынша өткен 

(оның 11-і — Олимпиада ойындары бағ-

дар ламасына енген спорт түрлері) бірін-

ші бүкілреспубликалық Жастар ойы 

ны-


ның қорытындысы бойынша, Шығыс 

Қазақстан облысының жас спортшылары 

508 ұпаймен топ жарды. Алматы қаласы 

484 ұпаймен екінші орынға орналас-

са, Астана 400 ұпаймен үшінші орын-

ды иеленді. Бұдан кейінгі орындарда – 

Қарағанды (252 ұпай), Павлодар (224 

ұпай), Солтүстік Қазақстан (220 ұпай), 

Алматы (200 ұпай), Қостанай (152 ұпай), 

Ақтөбе (128 ұпай), Батыс Қазақстан (104 

ұпай), Ақмола (104 ұпай) және Оңтүстік 

Қазақстан (36 ұпай) облыстары.



Айқын ЖАППАР

Ресейдің Мәнерлеп сыр 

ға-

нау федерациясының прези ден ті 



Александр Горшков журналис-

терге бұл сұраққа былай деп 

жауап беріпті:

– Жапонияда өтуі керек бол-

ған әлем чемпионатына қатысуға 

өті ніш білдірген спортшылардың 

бар лығы да осы біріншілікке қа ты-

са алады. Бәрі де Ресей астанасы-

на келуге өтініштерін беріп те 

қой 


ған. Сәуірдің 24-інен бастап 

дү 


бірлі додаға қатысушыларды 

қа былдай  бастаймыз.

Өз тарапымыздан қосарымыз, 

осы жолғы әлем чемпионатына 



25 сәуір күні Ресей астанасы Мәскеуде мәнерлеп сырғанау-

дан әлем чемпионаты өтетінінен хабардармын. Негізі, осы 

Дүниежүзілік біріншілік Жапонияда өтуі керек-тін. Менің біл-

гім келгені, Мәскеуде өтетін чемпионатқа Токиода өтуі керек 

болған біріншілікке өтініш берген спортшылардың барлығы 

қатыса ма?

Қуаныш СМАҒҰЛОВ, Семей қаласы

әлемнің 44 елінің 196 спортшысы 

қатысады. Алғашқы екі күнде ірік-

теу кезеңі өтсе, қалған күндері 

фи 

налдық кезеңдер басталады. 



Ірік теу кезеңінің қорытындысы бо-

йынша жеке өнер көрсетуден үздік 

шыққан 30 мәнерлеп сыр ға наушы 

және жұптасып өнер көр 

сетуде 

жоғары нәтижеге ие бол ған 25 дуэт 



финалға шығады. Ал жұптасып 

өнер көрсетудің би сы 

нына тек 

22 жұп қана қатысады екен. Сол 

22 жұптың барлығы да фи налдық 

кезеңге бір-ақ жолдама алды.

Естеріңізге сала кетейік, Әлем 

чемпионаты мамырдың 1-іне де-

йін созылады. Қазақстанның на-

мысын жалғыз спортшы Денис 

Тен қорғайды.

Бұл жөнінде олардан сұра-

ған адам бар ма, жоқ па, біл-

мейміз. Бірақ «Sky Sport» жур-

налистерінің Пеп Гвардиола 

мен Мирчу Луческудің сөз дерін 

бейнекамераға түсі 

ріп ал 


ған-

дарынан хабардармыз. Шет-

елдік басылымдардың та 

рат-


қан мәліметтеріне сенсек, екеуі 

Донецк клубының қор ғаушысы 

Ярослав Ракицкий жөнінде сөй-

лесіпті.


– Ракицкий жақсы қорғаушы 

екен. Ештеңеден тайсалмайды, 

айылын тартпайды, нағыз жан-

кешті жігіт, – деп Пеп Гвардиола 



Теледидардан «Шахтер» мен «Барселона» арасындағы 

екінші матчтан соң екі команданың бас бапкерлері ұзақ 

сөйлесті. Әлбетте, бас бапкерлер кездесуден кейінгі қол 

алысу рәсімінде сонша ұзақ сөйлеспеуші еді. Гвардиола мен 

Луческу не жөнінде сөйлесті екен? Олардан осыны сұраған 

жан бар ма?

Әлібек САДАҚБАЕВ, Ақтау қаласы

осы қорғаушының өзіне ұнап 

қалғандығын білдірсе, Мирчу 

Луческу:


– Қазір ол орталық қорғау-

шы қызметін атқарып жүр. Ал 

қапталдағы қорғаушы міндетін 

қалай атқара алады? Тамаша. 

Ол ештеңеден қорықпайды, еш-

бір командадан қаймықпайды. 

Осынысымен сізді есімізге түсі-

ре ді, – деп күле жауап беріпті.

Осыдан соң шетелдік ба-

сылымдар «енді Ракицкийдің 

Пеп Гвардиоланың команда-

сына ауысатын күні алыс емес 

шығар» деп жүр.

Қысы жұмсақ аймақтар 

жабық кешен салмай ма?

ШЫҒЫС ЖЕКПЕ-ЖЕГІ



Қысқы спорт түрлерінен 

елімізде алғаш рет ұйымдас-

тырылған бүкілреспубликалық 

Жастар ойыны Астанадағы 

«Алау» спорт сарайында салта-

натты түрде жабылды.

Жастар 

ойынының алауы 

«Алауда» сөнді

А) Әбдісалан НҰРМАХАНОВ

Ә) Ескендір ХАСАНОВ

Б) Шоқыр БӨЛТЕКҰЛЫ

В) Октябрь ЖАРЫЛҒАПОВ

Өткен жолы Олимпиада ойында-

рына қатысқан тұңғыш қазақ желаяғы, 

марқұм Ғұсман Қосанов ағамыз 

дың 

суретін бергенбіз. 1960 жылғы Рим 



Олим 

пиадасының күміс жүлдегері 

тірі болғанында, биыл мамыр айында 

76-ға толар еді. 55 жасында дүниеден 

өткен, есімі қазақ спортының тарихы-

на алтын әріптермен жазылып қал ған 

ағамызды танитындар аз емес екен. 

Бірінші болып хабарласқан оқыр 

ма-

нымыз Қайрат Төлеуов болды.



ІЗБАСАРЛАР СПОРТЫ

Алматыдағы Балуан Шолақ 

спорт сарайында шығыс жекпе-

жегінің бір түрі — кендодан 

елімізде алғаш рет Орталық Азия 

біріншілігі өтті.

Кендо келді 

қазаққа

«Атымтай Жомарт» — 

«Атымтай Жомарт» — 

Амалбек

Амалбек

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№65 (517) 16.04.2011 жыл, сенбі



www.alashainasy.kz

8

e-mail: info@alashainasy.kz

ДУМАН

№65 (517) 16.04.2011 жыл, сенбі               



www.alashainasy.kz

8

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ



e-mail: info@alashainasy.kz

К

е



зекшi  ред

ак

тор – Дарх



ан БЕЙСЕНБЕКҰЛЫ

Республикалық

қоғамдық-саяси 

ақпараттық газет

Бас редактор  – Серiк ЖАНБОЛАТ 

Мұратқали ДҮЙСЕНБАЕВ 

Бас ред


ак

тордың бiрiншi орынб

ас

ары


Мақсат ӘДIЛХАН 

Бас ред


ак

тордың орынб

ас

ары


Қабылд

а

у бөлмесі: 8(727)388-80-60, 



факс: 8(727)388-80-61

Айдын ҚАБ

А – ж

а

уапты х



а

тшы


Талға

т КIРШIБ


АЕВ  – 

ж

а



уапты х

а

тшының орынб



ас

ары


Нұрлыб

ай ИТЕКБ


АЕВ  – 

те

х.ред



ак

тор


Күләш НАҚЫПОВ

А – 


аға к

оррек


тор, т

е

л.: 



388-80-76

Газе


т 2008 жылдың 17 қар

ашасынд


а ҚР Мәдение

т және ақпар

а

т  


минис

трлiгiнде тiрк

е

лiп, бұқар



алық ақпар

а

т құр



алын есепк

е қою 


тур

алы №9650-Г  к

уәлiгi берiлг

ен.


Р

ед

акция авт



орлар мақаласы мен ж

арнама мазмұнына ж

а

уап 


бермейдi.

Авт


орлар қо

лж

азб



асы өңде

лмейдi және к

ерi қайт

арылмайды.

Көлемi екi к

омпью


терлiк бе

тт

ен (14 к



ег

ль) ас


а

тын ма


териалд

ар 


қабылд

анб


айды.

«Алаш айнасынд

а» ж

арияланған ма



териалд

ар мен с


уре

тт

ердi 



көшiрiп немесе өңдеп б

ас

у үшiн ред



акцияның ж

азб


аша рұқс

а

ты 



алынып, г

азе


тк

е сiлт


еме ж

ас

алуы мiнде



ттi.

Құрылтайшысы және меншiк 

иесi – «ТОЛҒАУ» ЖШС

Директор –  

Александр Филимонович АН

Тар


а

ту қызме


тi 

те

л.: 



8 (727) 388-80-88

Ж

арнама бөлімі



те

л.: 


8 (727) 388-81-00

Алма


ты  қаласы «Дәуiр» РПБК ЖШС 

Қалд


аяқов көшесi, 17-үй. Т

ел.: 


8

 (727) 273-12-04, 273-12-54

Тапсырыс – №924

А

ст



ана  қаласы «А

ст

ана-По



лигр

афия»,


Бр

усиловский көшесi, 87-үй. Т

ел.: 

8

 (7172) 37-05-59

Тапсырыс – №721

Шымк


ент қаласы «Оңтүс

тiк по


лигр

афия» б


аспалар үйi» ЖШС

Байтұрсынұлы  көшесi, 18-үй. Т

ел.: 

8

 (7252) 30-03-30, 30-03-31

Тапсырыс – №4165

Бағасы  к

е

лiсiмдi


Таралымы – 10 000 дана

Газе


т сейсенбi, сәрсенбi, бейсенбi, жұма, сенбi күндерi шығады.

«А

ла



ш а

й

на



сы» г

аз

ет



е ж


аз

ы

лу



 и

нд

екс



i: 6

42

59



Ре

да

кц



и

ян

ы



ң ме

ке

нж



ай

ы



А

лм

ат



ы

 қ

ал



ас

ы

,05



0

0

51



, Б

ег

ал



и

н кө


ш

ес

і, 1



4

8/

1 А



e-

m

ail



inf

o

@

a

lashainas

y.

kz

Аймақтағы тiлшiлер:

Қар


ағанды – Серiк САҒЫНТ

АЙ, т


ел.: 8777 3909779

Ж

амбыл – Гүлж



ан КӨШЕРОВ

А, т


ел.: 8701 7711648

Қызылж


ар – Ерб

ақыт АМАНТ

АЙ, т

ел.: 8 705 4418255



Қызылорд

а – Әділж

ан ҮМБЕ

Т, т


ел.: 8777 7054466

Өск


емен – А

зама


т ҚА

СЫМ, т


ел.: 8777 3554114

Шымк


ент – Шадияр МО

ЛДАБЕК, т

ел.: 8705 9877799

Бөлiм редакторлары:

Құб


аш МЕҢДIҒА

ЛИЕВ – с


аяси бюро, т

е

л.: 



388-80-72

Берiк ӘШIМОВ – нарық, т

е

л.: 


388-80-69

Қалд


ар КӨМЕКБ

АЕВ – қоғам, т

е

л.:


 388-80-65

Алма


т ИСӘДIЛ – өрк

ение


т, т

е

л.: 



388-80-64

Нұрғазы СА

САЕВ – дод

а (спор


т), т

е

л.: 



388-80-74

Бо

ла



тбек МҰХТ

АРОВ – ж


аңалықт

ар, т


е

л.: 


388-80-68

Дарх


ан БЕЙСЕНБЕКҰЛЫ – меншiк

тi 


тiлшiлер қосыны, т

е

л.: 



388-80-62

Астана бюросы:

Мек


енж

айы: Сейфу

ллин көшесi, 31, офис 215

Те

л.:



 8 (7172)  54-27-31

E-mail: aa_as

tana@mail.ru

Айбын ШАҒА

ЛАҚОВ – 

А

ст



ана бюросының ж

ет

екшiсi 



Салт

ан СӘКЕН – тiлшi

Бүркiт НҰР

А

СЫЛ – тiлшi



Қана

т Т


ОҚАБ

АЕВ – тілші

Эльвир

а ЕРКІНБЕК



ОВ

А – үйлес

тір

уші


БҮГІН:

Жм

Сн



Жк

Дс

Сс



Ср

Бс

Жм



Сн

Жк

Дс



Сс

Ср

Бс



Жм

Сн

Жк



Дс

Сс

Ср



Бс

Жм

Сн



Жк

Дс

Сс



Ср

Бс

Жм



Сн

СӘУІР

1

2



3

4

5



6

7

8



9

10

11



12

13

14



15

16

17



18

19

20



21

22

23



24

25

26



27

28

29



30

Сәуірдің 16-сы

Алаштың атаулы күні

• Бір жыл бұрын (2010) Қостанайда Ахмет Байтұрсынұлы атындағы 

Қостанай мемлекеттік университеті мұражайлар кешенінің ашылу 

салтанаты өтті.



Туған күн иелері

Тамара Шалахметова (1953) – әл-Фараби атындағы ҚазҰУ 

биология факультетінің деканы, биология ғылымының докторы, 

профессор;

Рүстем Ақбердин 

(1961) – «Нұр Отан» ХДП Инновациялық комитеті 

төрағасының бірінші орынбасары;

Серік Кеулімжаев (1966) – «ҚазМұнайГаз-Сервис» ЖШС бас 

директоры;



Қанат Мамаев (1974) – Алматы қаласы Алатау ауданының 

прокуроры;



Медет Қабаев (1979) – «Алаш айнасы» газетінің бет қаттау шысы.

Сәуірдің 17-сі

Алаштың атаулы күні

• 145 жыл бұрын (1861-1914) қазақтың танымал ақыны, композиторы 

Жарылғапберді Жұмабайұлы дүниеге келді.

• Өртке қарсы қызмет күні.

• Бүкіләлемдік гемофиллия күні.

Туған күн иелері

Серік Сұлтанғалиев (1953) – «ҚазТрансГаз» АҚ директорлар 

кеңесінің төрағасы;



Асқар Бөрібаев (1956) – Қазақстан Республикасының мәдениет 

вице-министрі;



Оразгелді Қайыргелдинов (1957) – Павлодар облысы Ақсу 

қаласының әкімі;



Асқар Секішев (1960) – бас прокурордың орынбасары, аға әділет 

кеңесшісі;



Шығуы 

 

        Ұзақтығы 

 

          Батуы

 06:19 

 

            13.52 

 

           20:11    

ЖҰЛДЫЗ

-

ЖОРАМАЛ

 

ТАРАЗЫ

Сізге жеке жобалармен 

айналысатын сәтті кезең 

келді. Бұл – алдағы үлкен 

жос парларыңыздың  ірге-

тасын қалауға қолайлы уақыт. 

Бүгіннен бастап істеген істеріңіз 

нәтижелі болғалы тұр. Отба-

сындағы қаржы мәселесіне 

көңіл бөліңіз. 



САРЫШАЯН

Бұл күні жұмысты дұрыс 

бағытта атқара білгеніңіздің 

арқасында жоғары нәти-

желерге жете аласыз. Шын 

мәнінде назар аударуға тұ-

рарлықтай істерге ғана кірісіңіз. 

Әдеттегі демалыс күні не өз ге-

рістер енгізіңіз, қонаққа ба-

рыңыз. 


МЕРГЕН

Көңіл күйіңіз өте көте-

ріңкі болады, тіпті қиын 

жағ дайларда  да  бел сен ді-

лігіңізді жоғалтпайсыз. Ро-

мантикалық қарым-қаты настар 

сәтті қалыптасады. Әсі ресе сая-

хаттауды  жоспар лаған дардың 

жолы болады. Қаржы мәселесі 

де шешіледі. 



ТАУЕШКІ

Бұрыннан бері бастап 

қой 

ған ісіңізді бүгін сәтті 



бітіріп, сондай-ақ жаңа жос-

пар 


ларыңызды да жүзеге 

асыра аласыз. Өзіңізге тілектес 

жандардың қолдауы 

мен жа-


саған еңбегіңіз еленбей қал-

майды. 


СУҚҰЙҒЫШ

Шығармашылыққа да, 

шиеленіскен мәселелерді 

шешу үшін де сәтті күн. Бүгін 

кез келген іске нағыз қы-

зығушылықпен кірісіп, кере мет 

нәтижеге жетуге қабілеттісіз. 

Жеткен жетіс 

тігіңізден қы 

сы-


лып, жасырудың қажеті жоқ.

БАЛЫҚТАР

Күніңіз айтарлықтай сәтті 

қалыптасады. Сіздің басты 

міндетіңіз – сабырлылық пен 

жақсы көңіл күйді кез келген 

жағдайда сақтап қалу. Осы күні 

жіберген қателігіңізді дер ке-

зінде түзетуге тыры сыңыз. 



ТОҚТЫ

 Бұл күніңізді жаңа істерге 

немесе ерекше демалысқа 

арнаңыз. Басты міндетіңіз – 

бәсекелестеріңіздің алдында 

өзіңізді көшбасшы ретінде 

ұстай білу. Кез келген маңызды 

әңгіме кезінде әрбір сөзіңізге 

абай болыңыз.

ТОРПАҚ

Кейбір  жоспар ы ңыз ды 

іске асыра алма ғаныңызға 

қарамай, бұл күн сәтті өтеді. 

Бағыңызға қарай кез келген 

жағдайда өзіңізге жаңа мүм-

кіндіктер тауып, жақсы нәтиже-

ге қол жеткізесіз. 



ЕГІЗДЕР

Сіз үшін күрделі күн. Бұл 

әртүрлі қиындықтармен ғана 

байланысты емес, сондай-ақ 

белсенділігіңіздің төмен-

деуіне тікелей қатысты. Ке дер-

 гілерге төтеп беру оңайға соқ-

пайды. Алайда жақын дары ңыз 

сізді қолдауға дайын. 

ШАЯН

Отбасына қатысты мәсе-

лелер бүгін оңай шешіледі. 

Бірақ өзіңіз жақсы білесіз, 

алға қойған мақсатқа қол 

жеткізу үшін көп күш жұм-

сауыңызға тура келеді. Көбіне 

аз та 


быспен шектеліп, соны 

қанағат тұтасыз. Бүгін ол әдет-

тен арылған абзал.

АРЫСТАН

Бүгін шешім шығаруға 

асығудың қажеті жоқ. «Са-

быр түбі – сары алтын» деген 

нақыл сөзді жадыңызда ұс-

таңыз. Себебі соңғы кезде тым 

мазасызданып жүрсіз. Осы 

демалыста денсаулығыңызға 

көңіл бөліп, біраз демалған 

жөн. 


БИКЕШ

Осы күні кез келген істі 

ешкімнің көмегінсіз, өз бе-

тіңіз 


ше жасағаныңыз жөн. 

Бүгін басқалармен түсінісе 

алмағандықтан, сүйіктіңізбен 

ғана тіл табыса аласыз, өйткені 

ол сіздің мінезіңізді біледі әрі 

қыңырлығыңызды көтереді. 



Сәтбаев көшесі

Абай даңғылы

Құрманғазы көшесі

Қабанбай батыр көшесі

Достық даңғылы

Луганский көшесі

Бегалин көшесі

Бегалин көшесі

«Алаш айнасы» газетiне жазылу индексi: 64259

Редакцияның мекенжайы:

Алматы қаласы, Бегалин көшесі, 148/1 А

Телефон: 8(727)388-80-60,

Факс: 8(727)388-80-61

e-mail: info@alashainasy.kz

Республика

сарайы

Коккинаки көшесі

Байтасов көшесі

«АЛАШ АЙНАСЫ»

Бегалин

көшесі, 148/ 1а

«Бір бас жақсы, бірақ оның ішінде бір нәрсе болса, 

одан да жақсы...»

«1000 долларың болғанша, 1000 доллары бар 

көкең болсын...»

«Несие алмаған адам өмірдің мәнін түсінбейді».

***

Кедендегі тексеру:

– Арақ, шарап, темекі, анаша, гашиш?

– Рақмет, маған бір кесе кофе де жетеді...

***

МАИ қызметкері көлікті тоқтатып, иесіне:

– Сіз қызылға өтіп кеттіңіз.

– Жоқ, қызылға өткен жоқпын.

– Өтірік айтпа, бұл  жолайрығындағы бағдар шамда 

қызыл ғана жанып тұрады...

***

Әріптестер әңгімесінен:

– Темекіні қоя алмай жүрмін.

– Маған бере сал, мен қоя салайын...

***

Әйелі күйеуіне:

– Маған «жаным» деп соңғы рет қашан айтқаның 

есіңде ме?

– Сенің есіңде қалмаса, мен айтайын. Ол осыдан 25 

жыл бұрын болатын...

Алматтың әзілдері



Құрастырған Айтқазы МАЙЛЫБАЙ

СКАНВОРД


Газетіміздің  №64 (516)  санында жарияланған сканвордтың жауабы 

КӨЛДЕНЕҢІНЕН: 

Сүбе. Обал. Рота. Отит. Отан. Пән. Егде. Дода. Квас. Ана. Пат. Қайрақ. Ұшыр. Аққу. Кий. Ұн. Олжа. Тиса.



ТІГІНЕН: 

«Күлтегін». Шел. Ақы. Шертпек. Арка. Вий. Ротонда. Райт. Бат. Оспақ. Анд. Аққұс. Ұлан. Акт. Уна.



Ауа райы

 +13+15

о

 

  +3+5

о

+12+14

о

 

 

+2+4



о

+15+17

о

 

 

+2 +4



о

 +15+17

о

 

 

+5 +7



о

 +15+17

о

 

 

+5+7



о

 

+10+12



о

 

 

+1+3



о

 

+13+15



о

 

+3 +5

о

+13+15

о

 

  +3+5

о

+21+23

о

 

 

+6 +8



о

+17+19

о

 

 +5+7

о

+16+18

о

 

 

+7+9



о

 +12+14

о

 

    +6+8

о

  

+24+26

о

 

 +8+10

о

 

 +24+26

о

 

 +8+10

о

 

+14+16

о

 

 

+4+6



о

  

+15+17

о

 

+9 +10

+19+21

о

 

  

 

 +6+8



о

        


+9+11

о

 

+3+5

о

 

 



  

СІЗ ЕСТІДІҢІЗ БЕ?



Жыл сайын дүниежүзінде балалар іріленіп келеді. Ғалымдардың айтуын-

ша, соңғы зерттеулер мектепте оқитын қыз балалар бөксесінің 30 жыл 

бұрынғы оқушыларға қарағанда 10 сантиметрге үлкен екенін көрсетіп отыр.

Association Press агенттігінің хабар-

лауынша, соңғы онжылдықтар ішінде бала-

лардың ірі болып туылу және денелерінің жіті 

жетілу үрдісі қалыптасқан. Бұл жайт Shape GB 

ата 


латын ғылыми зерттеу бары 

сында 


анықталды. Төрт пен 17 жас аралы ғындағы 

2500 баланың орташа өлшемдері үш есе 

үлкен сканердің көмегімен есепке алынды. 

Зерттеу нәтижесінде 11 жастағы қыз балалар 

бойының орташа ұзындығы 148,78 см 

болған. 1978 жылы мұн дай көр сеткіш 146 

сантиметрден аспаған. Бала лар дың бөксе-

лері мен кеуделерінің өлшемі де бірнеше 

сантиметрге үлкен болып шықты.Мәселен, 

қазіргі 11 жастағы қыз балалардың бөксесі 

80-жылдардағы жеткін шектерге қарағанда 

– 10 сантиметрге, ұл балалардың кеудесі 9 

сантиметрге үлкен екені белгілі болды.

Балалар іріленіп барады екен



Ресей мұсылмандарының Орталық діни басқармасының жоғарғы мүфтиі 

Талғат Таджуддин ел Президентіне Ресей елтаңбасына исламның басты сим-

волын қосу туралы ұсыныс жасады. Бас мұсылман рәміздегі патша тәжінің 

крестерінің бірқатарын жарты ай белгісімен ауыстырғанды дұрыс көреді.

«Сегодня.уа» агенттігінің хабарлауынша, 

Ресей мұсылмандары қауымдастығы мұндай 

ұсынысты елде дінаралық тұтастықты нығайту 

мақсатымен жасап отыр. «Егер Ре сей елтаң-

басында мұсылмандық белгісі бейнеленсе, 

ешқандай дұшпан діни фак 

торды Отаны-

мыздың бірлігі мен тұтастығына нұқсан келтіру 

үшін пайдалана алмайды», – дейді Таджуддин. 

Оның айтуынша, «Ресей Федер ациясының 

мемлекеттік елтаңбасы туралы» федералды 

заңда гербтегі бірнеше крест туралы айтыл-

маған. Сол себепті елтаңбаның жаңа жобасына 

елдегі екі негізгі діннің басты нышандары қо-

сылып, олар туралы заңға жазылғаны жөн». 

Жоғарғы мүфти жарты ай белгісі бейнеленген 

елтаң 


баның эскизін әзірлеп, оны Ресей 

премьер-министрі Вла димир Путиннің атына 

жолдады. Бірақ елдің бас герольдмейстері 

Талғат Таджуддиннің ұсынысын «білімсіздік» 

деп бағалады. Оның айтуынша, Ресей 

гербіндегі крест діни нышан емес. Демек, оны 

жарты аймен алмастырудың да қажеті жоқ.

Мұсылмандар Ресей 

гербін өзгертуді ұсынады

Африка бірте-бірте Еуропаға қосылуға жақындап келеді. Еуропалық 

геофизиктер миллиондаған жыл ішінде Африканың тектоникалық 

плитасының солтүстік жағы Еуропа құрлығы плитасына кіріге бастағанын 

айтып отыр.

Бұл мәселе Геология ғылымдарының 

еуропалық одағы конференциясында тал-

қыланды. Утрехт университеті зерттеу-

шілерінің сөзіне қарағанда, солтүстікке 

жылжыған құрлықтың Еуропаға кірігуі 

салдарынан Жердің мантиясына қарай 

ойысуы да байқалған. Сондай-ақ Еуразия-

лық плитаның оңтүстік жағы да Жерорта 

теңізі арқылы Африкаға қарай жылыстап 

келеді. Компьютерлік модельдеу әдісі 

бойынша бұл құбылыстың нәтижесінде суб-

дукция аймағы, яғни мантияға қарай 

ойысқан аумақ пайда болатыны болжанып 

отыр. Ғалымдардың жуырдағы сейсмикалық 

бақылауының қоры 

тындысы да осыған 

саяды. Бірақ мамандар Жерорта теңізі 

аумағында Тынық мұхитына қарағанда 

цунамиден қауіп аз дейді.

Қос құрлық қосылуға таяп қалды

Брокколи адамның өкпесіндегі патогенді бактерияларды жойып, 

ағзаның қорғаныш қабілетін арттырады екен. АҚШ-тың Джонс Хопкинс 

университетінің ғалымдары түсті қырыққабатты өкпесі ауыратын адам-

дарды емдеуге қолдануды ұсынып отыр.

Өкпесі сау адамның ағзасындағы қанның 

ақ жасушалары тыныс алу мүшесіндегі 

бөгде заттарды сыртқа шығарып, инфек-

цияларды болдырмайды. Ал темекі тартатын 

немесе өкпесі зақымданған адамдарда бұл 

жүйенің жұмысы бұзылады. Сол себепті 

өкпеге бөгде заттар көп жиналады. 

Ғалымдар осындай адамдардың ағзасына 

қажетті тазартқыш зат – сульфо рафанды 

брокколи қырыққабатынан алуға болатынын 

анықтады. Сульфорафан адам 

ның 

сілекейімен араласқан кезде белсенді әрекет 



етеді. Дәрігер-биолог Сиам Бисваль түсті 

қырыққабатты өкпесі ауыратын 43 адамға 

қолданып, оң нәтижеге қол жеткізіп те 

үлгерді. Бұл ғылыми жаңалық туралы 

толығырақ New Scientist басылымынан 

оқуға болады.

Брокколи қырыққабаты 

өкпе ауруынан қорғайды



Аманжан Рысқали (1969) – Атырау облыстық мәслихатының депутаты, «МК-

Бизнес» ЖШС бас директоры;



Мұрат Имандосов (1972) – Бәсекелестікті қорғау агенттігінің Қостанай және 

Солтүстік Қазақстан облыстары бойынша аймақаралық инспекциясының 

бастығы. 

Сәуірдің 18-і

Алаштың атаулы күні

• 100 жыл бұрын (1911-1991) жазушы, аудармашы Зейтін Ақышев дүниеге 

келді.

• Халықаралық ескерткіштер мен тарихи орындар күні.



Туған күн иелері

Абдул-Хамит Марқабаев (1938) – жазушы;

Марат Тоқашбаев (1949) – «Президент және халық» газетінің бас 

редакторы;



Мұхтар Ержанов (1950) – экономика ғылымының докторы, профессор, 

академик;



Бейсенбек Зиябеков (1952) – экономика ғылымының докторы, профессор;

Федор Филиппов (1957) – Қостанай облысы Қарабалық ауданының әкімі;

Сұлтан Дүйсембинов (1959) – Алматы облысы Ескелді ауданының әкімі;

Әділбек Алпысбай (1965) – ақын, жазушы.

Мерейлі күндеріңіз мерекеге ұласып, 

мәртебелеріңіз арта берсін! «Алаш айнасы» 

Ұрғашы 


қасқыр

Пума


Тері 

ыдыс


Үй 

мүліктері

Негр

Сұрапыл 


теңіз 

толқыны


Тәсіл

Орден


Байла -

нысшы


Қалтаға 

түсетін


ұры

Көп 


көмегі

Жеке


дауыс

Ұсақ аң 


баспанасы

Сырлас,


жақын

адам


Ағашты 

иетін,


түзейтін 

құрал


Теңіздің 

суреті


Мұнай өнімі,

май


Аудан 

өлшемі


Мезгілден 

бұрын


Ұпай, 

баға


Маугли,

қасқыр


Дұға, 

зікір


Жұқпалы 

аурулардың 

жалпы

атауы


Персия

Сұрыптау 

көрсеткіші

Еліміздегі 

өзен

Жапон


сыйымды -

лық


өлшемі

Театрдағы

орын

Сұлу


Сулық киім

Киіз үй


есігі

Document Outline

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8


1   2   3   4   5   6


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал