Қазақстандағы Ұбт-ның қа лып тасқан өзіндік тәртібі



жүктеу 0.7 Mb.

бет5/6
Дата09.01.2017
өлшемі0.7 Mb.
1   2   3   4   5   6

Кеңес ОСПАНОВ, 

Қазақстан Республикасының Денсаулық 

сақтау министірлігінің Мемле  кеттік санитарлық 

–  эпиде мио логиялық  қадағалау 

Комитеті төрағасы, Мемлекеттік бас 

санитарлық дәрігер

өткізеді екен. Жы лаған нәрестені сабап 

алады. Үйден ақша ұрлағаны анық жа-

зылып қалыпты. Осын дай оқиғаны көріп 

отырып, бала 

ңызды қалайша бейтаныс 

күтушінің қолына тапсыруға болады? 

Қазіргі таңда елімізде бала күтушілерге 

деген сұраныстың жоғары екендігі анық-

талып отыр. Осы орайда баласын күтушіге 

беретін ата-ана мен бала күтуші арасына 

шетелдегідей арнайы агенттік құрып, 

жұмыстарын заңдастыру керектігі сезіледі. 

Ол агенттік бала күтуші мамандар жайында 

жан-жақты мәлімет бере алуы қажет. Мә-

се лен, «няня» бірінші кезекте өз ұл-қыз-

дарын тәрбиелеген ана, бала күтудегі көп 

жылғы еңбек өтілі бар тәжірибелі маман 

болуы тиіс. Психикасын, соттылы 

ғын 


анықтайтын анықтама мен алкоголь мен 

есірткіге тәуелсіздігін, жұқпалы және басқа 

да қауіпті аурулармен ауырмай тындығын 

растайтын арнайы медициналық анықта-

масы болуы шарт. Әйтпесе, бейта 

ныс 


жанның бұрынғы өткен өмірбаянын, немен 

ауыратындығын, мінезі, тазалығы қандай 

екенін қайдан білуге болады? Жүйке 

ауытқушылығы бар адамдар бала 

ның 

жылағанына шыдай алмай, оған не істеп 



қоятынын кім біледі? Ал ол бұрын түрмеде 

отырып шыққан болса ше? Осының 

барлығын алақаныңа салғандай етіп бе-

ретін агенттік өз адамының сапалы жұмы-

сына кепілдік беріп отырса, сол агенттікпен 

келісімшартқа отыру арқылы бала күтуші 

жалдауға болатын сияқты. Ал бізде дәл 

қазір мұндай қызмет түрі бар ма? Үлкен 

қалаларда бар дегенді естиміз, бірақ 

бірен-саран жеке агенттіктер көрі 

неді. 

Алайда оның жұмыс істейтінінен көпшілік 



ата-аналар бейхабар. Сол себепті бала 

күтушіге деген мәжбүрлік болса да оны 

іздеуге көбі қорқады. 

Мырзабек САРЫБАЕВ, 

Ясауи атындағы ХҚТУ ШИ орталық 

жетекшісі:

– Бала бағу – өте жауапты іс. Бала күту-

шіге қойылар талап жоғары. Ол  ақыл-ой-

ды дамытатын түрлі ойындар, есеп 

тер, 

тақ пақ тар білуі керек. Оның міндеті балаға 

тек тамағын беріп, аулада серуендету емес. 

Мәселен, менің немеремді бала кү тушіге 

тапсыратын болса міндетті түрде біліміне

ой-өрісіне, мамандығына, тәжі рибесіне, 

мінезіне, тазалығына мән беріп, ол жайлы 

мәліметтерді бүге-шігесіне дейін сұрап 

аламын. Бала қарау үшін жан-жақты дайын 

болу керек. Тіпті бүгінде олардың шеттілін 

білетіндігіне де қатты мән беріліп жатыр. 

Тұрмыс деңгейі жақсы отбасы иелері 

Кәсіптік ауру деген не?

Еңбекті нормалау және еңбекке ақы тө леу 

бас қар ма сының  сарапшы  мама ны ның  мәлі-

метінше,  жәр дем ақы  еңбекке  қабі лет сіздіктің 

алғашқы күнінен бас тап еңбек қабілеті қал пына 

келген күнге дейін немесе мүгедектік белгілегенге 

дейін жұмыс істейтін орны бойынша төле неді.

«Уақытша еңбекке жарамсыздық мер зімін 

екі айдан артық белгілеуге болатын аурулар 

түрлерінің тізбесін бекіту туралы» ҚР Үкіметінің 

2007 жылғы 4 желтоқсандағы №1171 қау-

лысымен белгіленген жағ дай ларды қос пағанда 

кемінде екі ай мерзімге беріледі. Көрсетілген 

еңбекке жарамсыздық мерзім дері аяқталғаннан 

кейін азаматтар еңбекке жарамдылықты 

анықтау үшін дәрігерлік – кеңес тік комиссияға 

(ДКК) жібе ріледі.

ДКК-ның қорытындысы бойынша, жа ғымды 

клини 


ка 

лық және еңбек болжамы кезінде 

уақытша еңбекке жарамсыздық па рағы еңбекке 

жарам 


дылығын қалпына кел 

тіргенге дейін 

кемінде екі ай мерзімге, жекелеген жағдайларда 

(жарақаттар, қайта 

дан ауыстыру операция-

Денсаулығыма байланысты жұмысқа жарамсыздық парағын алып, алты айдан 

бері жұмысқа шыға алмай жүрмін. Бірақ маған айлық жалақым толық төленбей отыр. 

«Неге олай» деп сұрасым, «сіздің ауруыңыз кәсіптік ауру емес» дейді. Осы дұрыс па? 

Кәсіптік ауру деген не?

Дәметкен СЕЙДЕШОВА, Шығыс Қазақстан облысы

ларынан кейінгі жағ дай)кемінде сегіз ай мер-

зімге, (туберкулезді ем деу кезінде) кемінде он 

екі ай мерзімге ұзар тылады.

Ереженің 6-тармағына сәйкес айлық жәр-

демақының мөлшері ережеде белгі ленген жағ-

дайларды қоспағанда, он бес еселенген айлық 

есептік көрсеткіш шама сынан аспауға тиіс. 

Қызметкердің еңбек жарақатына не месе 

кәсіби науқастануына байланысты жәрдем-

ақыны жұмыс беруші еңбекке жарамсыздық 

басталған алғашқы күннен бастап жұмысқа 

шыққанға не 

месе мүге 

дектік белгіленгенге 

дейін орташа жалақы ның бір жүз пайызы мөл-

шерінде төлейді.

ҚР Еңбек кодексіне сәйкес кәсiптiк ауру – 

қызметкердiң өз еңбек (қызмет) мiн деттерiн 

орындауына байланысты оған зиянды өндi-

рiстiк факторлардың әсер етуiнен туындаған 

созылмалы немесе қатты ауру.

ҚОҒАМ

Шадияр МОЛДАБЕК

арасында қазір осындай білімді де білікті 

жеке бала күтушінің қызметіне жүгінетіндер 

көбейіп келеді. Бұл да бір табыс көзі болып 

қалды. Ал әйтеуір баланы қарап отырса 

болды дегенге келіспеймін. Ондай 

«нянялардың» арасында бала қарамақ 

түгіл, ойын дұрыстап жеткізе алмайтындар 

да аз емес. Ол балаға қалай тәрбие бере 

алады? Негізінде, мүмкіндік болса, баланы 

кемпір-шал дың тәрбиесіне берген дұрыс. 

Көпті көрген қариялардан артық ешкім 

қазақи тәрбие бере алмақ емес.  

Міне, біз сұраған азаматтардың пікірі 

осындай. Ал облыстық ішкі істер депар-

таменті баспасөз қызметінің жетекшісі 

Салтанат Қаракөзова соңғы жылдары 

бала, үй күтушілерден зардап шегетіндер 

қатары бұрнағы жылдарға қарағанда 

әлдеқайда сиреп қалғанын, биыл мұндай 

фактінің тіркелмегенін айтады. Бұл – 

жағымды жаңалық. Дегенмен балаңызға 

«нянка», үйіңізге күтуші іздегенде абай 

болғанның артықтығы жоқ.  

  Оңтүстік Қазақстан облысы 

ҚАЗАҚ ЖЕРІНІҢ ХИКМЕТТЕРІ

Қараханидтер сәулет ескерткіштері 

ішінен бұл ескерткіш ең кереметі болып 

саналады. Ескерткіштің сыртқы бетіне 

қаланған кірпіштердің әртүрлілігінің өзі 

таңғалдырарлықтай...  Аңыз бойынша, 

Айша бибі асқан сұлулығымен қатар, 

ақылдылығымен де елге есімі жайылған 

ару болған деседі. Ол әйгілі  шығыс 

ақылшысы Зеңгі бабаның қызы болып 

келеді.  Сұлу Айша  мен батыр Қарахан 

арасындағы шексіз махаббат та осы күнге 

аңыз бойынша жеткен. Айша бибінің кім 

екені жөнінде ғасырлар сорабынан жеткен 

аңыз болмаса, тарихи деректер жоқтың 

қасы. Айтулы аңызға құлақ түрсек, Айша 

бибі киелі Түркістан жерінде жас батыр 

Қараханмен кездесіп, бірін-бірі ұнатқан екі 

жас бас қосып, өмірлік қосақ болуға уағ-

даласады. Жан-жақтан жау анталаған за-

ман да елін, жерін қорғаумен жүрген Қара-

ханның айтқан уағында Айша бибіге 

баруға мүмкіндігі болмайды. Араға айлар 

түседі, жылдар жылжиды. Ақыры шыдамы 

таусылған Айша бибі Қараханның мекені 

– Тараз жеріне өзі іздеп бармақ болып, 

қасына күтушісі Баба әже (кей жазбаларда 

Бабаджа хатун) қатынды ертіп, жолға 

шығады. Бірнеше күн жол азабын тартып, 

Таразға да жетеді. Жарты күндік жол қалған 

кезде өзеннің жағасына демалуға тоқ-

тайды. Күтушілері ас қамдауға кіріседі. 

Суық суға шомылып алған Айша сұлу 

демала тұрмақ болып қисаяды. Сүйгенінің 

ауылын алыстан көріп, енді сәл уақыттан 

кейін онымен кездесетінін ойлап, ұйықтап 

кетеді. Сол кезде улы жылан Айша бибіні 

шағып алады. Бүкіл тәнін у жайлап, тынысы 

тарылып бара жатқан Айша бибі дереу 

сүйгені Қараханға ат шаптырады. Қарахан 

емші-тәуіптерін алып жеткенде ару қыз 

ісініп, талықсып жатыр екен. Қарахан 

молдаға екеуінің некесін қиғызады. Содан 

кейін ол жаны үзіліп бара жатқан Айшаның 

құлағына: «Айша, сен енді бибі болдың!» 

– деп үш рет айқайлапты. Ханның өлі 

қызбен неке қиысқаны одан бұрын да, 

кейін де тарихтан кездеспейді. Ғашығынан 

айырылып, қайғыдан қан жұтқан Қарахан 

сүйген жарының денесін арулап жерлеп, 

басына әсем күмбез орнатады... 

Бүгінде Айша бибі кесенесі бір 

шаранаға зар болып жүргендердің тәу етіп 

келетін қасиетті жеріне айналған. Әрине, 

тілектің қабыл болуы бір Алланың қолында 

екені рас. Әулиелі жердің топырағын ба-

сып, кесенеге ізгі ниетпен келгендердің 

тілегі қабыл болып жататындығы да таң-

ғалдырады... Жаңадан шаңырақ көтерген 

жастар ескерткіш басына келіп, тағзым етіп 

жатады. Кесененің алды бос болған кезі 

жоқ. Үнемі туристер мен алыстан ат арыл-

тып келетін қандастарымыздан боса-

майды. 

Кезінде Әулиеата уезінің бастығы бол-



ған В.Каллаур Айша бибі мен Қарахан 

арасындағы шексіз махаббат туралы ел 

арасындағы аңыздың бірнеше нұсқасын 

жинаған көрінеді. Сондай-ақ археология 

үйірмесінің мүшесі В.Панков: «Айша бибі 

кесенесінің төрт бұрышында жуан баға-

налары бар. Әр фасадының ортасында 

жоғары және сүйірлеу аркамен бітетін 

кішірек қуыстар бар. Барлық қабырғасы 

мен бағаналарының беті тұтастай қыш 

тақталармен қапталып шыққан. Кесененің 

ішкі беті кірпіштен, сыртқы беті күйдірілген 

құйма балшықтан қаланған. Кірпіш пен 

құйма тастардың арасы әк қосылған 

балшықпен жымдастырылып, арша 

ағашымен ұстатылған. Мұндай әдістің жер 

сілкінгенде қабырғалардың құламай 

сақталып, бүгінге дейін жетуінің айғағы – 

осы», деп жазып қалдырған екен. 

Гүлжан КӨШЕРОВА

Айша бибі 

кесенесі – 

махаббаттың 

символы

Басы 1-бетте

16 сәуір – ғылым күні деп жарияланғаны 

белгілі. Алайда ол мереке ретінде әлі 

қалыптасып үлгерген жоқ. Министр өз 

сөзін барлық ғалымдарды төл мерекесімен 

құттықтаудан бастады. «Осы мереке қар-

саңында елордамыздағы ең таңдаулы 

деген ғалымдарды жинап отырмын. Бар-

лық ғалымдарды құттықтаймын», – деп 

атап өтті ол. 

Елімізде соңғы жылдары ғылымға 

деген көзқарас артып келеді. 2009 жылдың 

қыркүйек айында ғылымды дамытудың 

жаңа үлгісі жасалғаны белгілі. Сол үлгі 

аясында биыл «Білім туралы» жаңа Заң 

қабылданды. Министрдің айтуынша, жаңа 

заң аясында біраз шаруа атқарылып, үлкен 

жобалар жасалуда. «Елімізде ғылымға 

деген көзқарас өзгеше болып отыр. «Қа-

зақ станда ғалымдар жоқ, ғылыми жұ-

мыстар да жоқ» деген сөздердің жалған 

екені дәлелденді. Олар үлкен жаңалықтар 

ашып жатыр. Ғалымдарға барлық жағ-

дайлар жасалуда. Қаржылық және ұйым-

дастыру жағынан кедергі жоқ. Бүгінгі таңда 

біздің ғалымдардың қатысуымен 170 

инновациялық жоба әзірленді. Олар дың 

30-дан астамы іске асыруға даяр. Ғылыми-

инновациялық байқауға түскен жұмыс-

тардың саны 400-ден асты. Бұл біздің 

ғылыми ортаның инновациялық эконо-

микаға бейімделе алғандығын көрсетсе 

керек», – дейді Білім және ғылым ми-

нистрі.


Сондай-ақ ғылыми-зерттеу универ-

ситеттері мен институттардың рөлі артып 

келеді. Осыған орай қазіргі кезде арнайы 

жұмыстар атқарылып, алдағы уақытта 21 

уни  верситетке инновациялық дәреже бе ру 

көзделіп отыр. Ол үшін ғылымдағы бә се-

кені арттырып, саны көп сапасыз оқу орын-

дарынан арылу қажет болады. Б. Жұ ма-

ғұлов осы мәселе бойынша жұмыс істеп, 

жоғары оқу орындарының дайын дығына 

қарай Қазақстанда тек 50 университетті 

ғана қалдыруды жоспарлап отырғанын 

атап өтті. «Біздің ойымызша, 34 академия 

және 20-ға жуық институт болмақ», – деді 

ол. 

Мерекелік кездесуде ұзақ жылдар 



еңбек етіп, білім беру жүйесін дамыту мен 

өскелең ұрпақты тәрбиелеуге қосқан үлесі 

үшін Парламент Мәжілісінің депутаты, 

экономика ғылымының докторы Кенже-

ғали Сағадиев және Парламент Сенатының 

депутаты, профессор ҚР ҰҒА академигі 

Ғарифолла Есім бастаған бір топ ғалымдар 

«Қазақстан Республикасының ғылымын 

дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төсбел-

гісімен марапатталды. Арнайы төсбелгі-

лерді иелеріне министрің өзі табыс етті. 

Бүркіт НҰРАСЫЛ

Ғылым күні 

қарсаңында 

елордалық бір топ 

ғалым марапатталды

Бүгін – ғылым күні. Осыған 

байланысты кеше Білім және 

ғылым министрі Бақытжан 

Жұмағұлов бір топ елордалық 

ғалымдармен кездесіп, 

мерекелік жиын өткізді. 

Бүгін Алматы қаласындағы 

Әуезов ауданында орналасқан 

№176 мектеп-гимназиясында 

«Достықтың тұғырындағы түркі 

тілдес елдердің ынтымағы» атты 

әдеби-музыкалық кездесу кеші 

өтті. «Мектеп қабырғасында 

жүріп-ақ, бірнеше елдің тілін 

және тарихын меңгерген бала-

ның білім көкжиегінің кең бола-

тыны анық», – дейтін мамандар-

дың пікірін дәлелдей түскен бұл 

кеш – осы ауданда орналасқан 

А.Байтұрсынов атындағы №139 

мектеп-гимназиясымен бірлесе 

ұйымдастырылыпты. 

Түркі тілдес халықтардың тілі мен та-

рихы, өнері мен поэзиясы да ұқсас екенін 

шегелей түскен қос мектептің және «Шағ-

лан» түрік мектебінің оқушылары болды. 

Қазақстандағы Түрік елшілігі атсалыса 

отырып, ұйымдастырған кештің көрігін 

қыздырған қазақ-түрік әндері мен билері 

және жас таланттардың оқуларын 

дағы 


өлеңдер болды. 

Қуат РАЙЫМБЕКОВ, №176 мектеп-

гим назиясының  директоры: 

– Біздің бүгінгі бас қосуымыз – білім 

мен мәдениетті ұштастыра отырып, түбі 

бір – түркі тілінің тарихы мен мәдениетін, 

оқу-тәрбие жүйе сіндегі сәтті ұйымдасқан 

жұмыстарды нә тижеге бағыттау. 

Достықтың 

тұғырындағы түркі 

тілдес елдердің 

ынтымағы

Нұрғис


а ЕЛЕУБЕК

ОВ (фо


то)

РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№65 (517) 16.04.2011 жыл, сенбі



www.alashainasy.kz

6

e-mail: info@alashainasy.kz

АЛАШ АЗАМАТЫ

?

Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

Заңгерлердің айтуынша, егер сіздер 

бірнеше жыл бойы бөлек тұрсаңыздар, 

«Неке және отбасы туралы» Заңына 

сәйкес, некелеріңіз автоматты түрде 

бұзылады. Яғни қазір сіздер некелі болып 

санал майсыздар. Осы заң талаптарына 

сай ерлі-зайыптылар некеде тұрған кезде 

жиналған жылжитын және жылжымайтын 

мүлік олардың бірлескен меншігі болып 

табылады. Ажырасқандықтан сіз бас-

пананы, яғни ортақ мүлікті бөлісуге 

тиіссіз. Егер араларыңызда кәмелетке 

толмаған балалар болса, онда сот белгілі 

бір мөлшерде сізге жеңілдіктер қарасты-

ра алады. Мүмкін, сізге екі бөлме тиіп 

қалар, оны сот шешеді. Әйткенмен қай 

жағдайда да ортақ мүлікті бөлісуіңізге 

тура келеді.

Мен бірнеше жылдан бері күйеуімнен бөлек тұрамын. Балаларымызды 

өзім тәрбиелеп жатырмын. Жақында жолдасым келіп, «менің атымда 

тұрған үйді сатып, ақшасын бөліп алайық» деді. Егер мен үйімді сатсам, 

кәмелетке толмаған балаларыммен қайда барамын. Сұрайын дегенім, үйді 

бөлісу заңға қайшы емес пе?

Сәуле ҚҰРМАНҚҰЛОВА, Алматы қаласы  

Үйді бөлісуге міндеттімін бе?

ДАТ!

Ахметқал МЕДЕУ, Білім және ғылым министрлігі «Парасат» 

ғылыми-технологиялық холдингі География институтының 

директоры, география ғылымының докторы, профессор:

ЕНДІ ҒЫЛЫМИ МӘСЕЛЕЛЕРДІ 

ШЕНЕУНІКТЕР ЕМЕС, ҒЫЛЫМИ 

КЕҢЕС ШЕШЕДІ

– Ахметқал Рахметоллаұлы, 16 сәуір 

«Ғылым күні» екені белгілі, осыған 

орай география ғылымында қандай 

жетіс тіктер бар? Биылғы жылдың 18 

ақпа нында қабылданған ҚР «Ғылым 

туралы» Заң жөніндегі ойыңызды  біл-

сек және осы заң сіз дерге қандай кө-

мек, мүм кіндіктер беріп отыр? 

– Жаңа ғасыр басында бірнеше алпауыт 

мемлекеттердің басқосуымен «Мыңжыл-

дық бағдарлама» қабылданған болатын. 

Осы бағдарламаның жетінші тарауында 

әлемдегі ең өзекті, күрделі деген проблема-

лар, олар ды шешу жолдары көрсетілген, 

оның ішінде география ғылымына кіретін 

гид росфера, атмосфера, жер бедері және 

т.б салаларын дағы негізгі мәселелер қарас-

тырылған. Осы мәселелермен География 

институты да айналысады. Қазіргі кезде 

институттың жа саған ғылыми нәтижелері 

дүниежүзі дең 

гейінде бағаланады және 

олар біздің қо ғамымызға керек. Сондықтан 

да География институтының болашағы зор 

деп ой лаймын.

Енді ғылым туралы заңға тоқталатын 

болсақ, ғылыми зерттеулерді жүргізу үшін 

осы «Ғылым туралы» Заң жақсы көмек-

теседі. Бақытжан Тұрсынұлы айтқандай 

«Ғылым туралы» Заң осындай сапалы түрде 

бірінші рет қабылданып тұр, осыған дейін 

жоқ болған. Бұл заң ғылымды дамытады. 

Өйткені барлық ғалымдардың көкейінде 

жүрген мәселелерді жүйе түрінде қарастыр-

ған. Бұл заңда ғылымды басқару нақты 

жазылған және де басқару механизмдері 

жақсы көрсетілген. Енді ғылыми иннова-

циялық мәсе 

лелерді шенеуніктер емес, 

үлкен ға лымдар топтасқан ғылыми кеңес 

шешеді. Менің ойымша, бұл заңда көптеген 

мәсе лелер қарастырылған, әсіресе, ғылым-

ды қаржыландыру мәселесіне үлкен көңіл 

бөлінген. Сондықтан биылғы жылы «Ғылым 

күнін» жақсылап атап өте аламыз. Себебі 

«Ғылым туралы» заң қабылданды. Онда 

ғылыми концепциялар жақсы қарастырыл-

ған. Осы орайда барлық Қазақстан ғалым-

дарын «Ғылым күнімен» құттықтай мын. 



БАЛҚАШ АРАЛДЫҢ 

КЕБІН КИЕДІ

– Ахметқал аға, қазіргі таңда су 

ресурстары мәселесі ғаламдық сипат қа 

енген маңызды фактор 

лардың бірі 

болып отыр. Біраз жыл бұрын, елімізде 

су ресурстары жылына 125-тен 100 

текше шақы рымға дейін азайып кетпек 

деген пікір айтқан едіңіз. Су ресурстары 

ел эконо микасының жүйе лі, тұрақты 

дамуының кепілі десек, бұл проб-

леманы шешудің нақты жолдары 

қарастырылып жатыр ма?

– Су ресурстарына қатысты тақырып, 

бұл біз үшін өте маңызды. Өйткені бізде 

жауын аз жауады, ариитті климат, үлкен 

өзендеріміздің дені бастауын шет мемле-

кеттерден алады. Еуразиялық континенттің 

қақ ортасында орналасқандықтан жылы 

және суық ауа ағыстары тез өзгеріп тұрады, 

құрғақшылық көп, шөлейттену артып ба-

рады. Сондықтан да бізде суға деген тап-

шы лық жоғары. Әзірге бір ғана Шығыс 

Қа зақстандағы Ертіс бассейні өз деңгейінде, 

суы жеткілікті, ал қалған су бассейндерінде 

су жетіспейді. Негізінде, сегіз су шаруа-

шылығы бассейндері бар. Жетеуі бастауын 

шеттен алады. Трансшекаралық өзендер. 

Тек Нұра өзені ғана өзімізден ағады. 

Енді мына қызықты қараңыз, 1965 жы-

лы Ленинградтағы мемлекеттік гидро ло-

гиялық институттың жүргізген зерттеулері 

бойынша біздің елімізде су қоры 126 мың 

текше шақырым болған екен. Ал қазір 

еліміздегі су қорының көлемі 100,5 мың 

тек ше шақырым ғана. Ел экономикасы еңсе 

тіктеп, түрлі зауыт-фабрикалар, өндіріс 

орын  дары ашылып, егістік алқаптарының 

ауқымы кеңейген тұста біздің суды пай-

далану көрсеткішіміз де өсе түсті. Сосын 

шет 

тен келетін өзендердегі су мөлшері 



азайып барады. Өйткені олардың да әлеуеті 

өскен сайын суға деген тапшылығы артып 

келеді. Бір ғана Іле өзенін алып қарайық. 

Сарап 


шылардың кейбір мәліметтері 

бойын    ша,  шекарамызға  таяу  тұрған  Құлжа 

қа ласында 1960 жылдары 400-500 мың 

адам тұрған болса, қазіргі таңда ол ай-

мақтың тұрғындары төрт миллионнан асты. 

Іле содан тартылып барады. Енді олар мұ-

нымен қой май, Іленің бастау алатын негізгі 

сағасын ішкі Шыңжаңға туннель арқылы 

бұрғалы жатқан көрінеді. Ал бұл жағдайда 

біздің Балқашымыз Аралдың кебін киері 

анық. Біз бұл жағдайды ескеріп, қауіптілік 

төтенше сценарийін жасадық. Іледен су 

тартылғанда Балқаш көлі төрт бөлікке 

бөлінеді. 



– Шындығында, мұны естудің өзі 

ауыр екен. Өйткені Балқаш көлі біз үшін 

қастерлі ғой. Ал енді бұл мәселені ше-

шуге сіздер қандай үлгі, нұсқа ұсы-

насыздар? Қандай да бір шара қол-

данып жатырсыздар ма?

– Қазір біз тікелей Елбасының тап сы-

рысымен, Үкімет басшысы және біздің ми-

нистрліктің қолдауымен үлкен жоба жасап 

жатырмыз. Сол жобаның негізінде біз әуелі 

Қазақстанда қанша су қоры бар, бұл сулар-

дың 2020-2030 жылдарға дейін кө лемі 

қандай болады деген сауалдар төңі регінде 

зерттеу, мониторинг жасап жа 

тырмыз. 


Екіншіден, осы суларды 2020-2030 жыл-

дарға дейін қалай пайдаланамыз, ай мақ-

тық агроиндустрияның мүмкіншілі  гін ес-

кере отырып, болжам жасаудамыз. Со сын 

еліміздің қай аймағында су мәселесі бар, 

ол жерлерге қалай су жеткіземіз, со ның 

жол дарын қарастырудамыз.  Осын дай су 

ре сурстарына қатысты негізгі, түйт кілді мә-

селелердің стратегиялық жоспарын әзірлеу 

үстіндеміз. Осыған дейін бұл мәсе ленің 

нақты тәжірибелік тұсы аздау болса, енді 

біз қолданбалы жағына баса назар аударып 

отырмыз. 

Ал енді, елдегі су ресурстарының тап-

шы  лығын жоюды дұрыс жолға қою мә-

селесіне келетін болсақ, бұл тұрғыда әлем 

халқы қолданып отырған 3-4 әдіс бар. 

Бұлар – жерасты суларын пайдалану, сырт-

тан су каналдарын тарту, тұзынан ажы ратып 

теңіз, көл суларын кәдеге асыру.  




1   2   3   4   5   6


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал