Қазақстан республикасының Әл-Фараби атындағы



жүктеу 105.17 Kb.
Pdf просмотр
Дата12.02.2017
өлшемі105.17 Kb.

ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ

Әл-Фараби  атындағы 

қазақ ұлттық 

г

  ■


  пн  - л  

университеті



 Шыгыс  әдебиетініц  тарихы  (парсы 

әдебиеті)

БАҒДАРЛАМА

БІЛІМ  ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ  МИНИСТРЛІГІ

С.  Торайғыров  атындағы 

Павлодар  мемлекеттік 

университеті

Павлодар


ШЫҒЫС ӘДЕБИЕТІНІҢ ТАРИХЫ 

(ПАРСЫ ӘДЕБИЕТІ)

А .Ф .  Зеай н ул и н а

ПӘНІНІҢ МАҚСАТЫ МЕН МІНДЕТІ

Шығыс  әдебиетінің aca  үздік туындыларымен таныстыра  оты- 

рып, олардың бір - бірінің рухани мөдениетіне қосатын, толықтыра- 

тын, байьзтатын үлес салмағының жаңаша мазмұн- мәнін айқындап, 

орнықты сұранысқа жол сілтеу.

Аталмыш пән Шығыс халқы елдердіңәдебиетін ежелгі дәуірден 

бастап, бүгінгі күнге шейін қамтиды. Әрбір үлттық фолькдоры, клас- 

сикалық, бүгінгі дәуірдегі әдеби мүралары қамтылып,  ондағы эсте- 

тикалық  таным,  үлггық  әдеби  арна  ерекшеліғі  танылады.  Әлемдік 

көркем сөз шеберлігіне және әдеби қозғалысқа тигізетін Шығъіс әде- 

биетінің ықпалын кеңірек ашу нысанаға алынды.

Осыіщай мақсат негізінен мынадай міпдеттер мазмүны гуывдайды:

-  Әр халықтың ақын-жазушылардыц шығармаларьш коркемдік 

ерекшелігіне қарай даралап зергтей білу;

-  Класс икал ық іуындыларды оқу кезенііідеадамгершілік пара- 

саты, гуманистік-  имаңдылық тағлымына,  көркемдік -  эстетикалық 

танымына қарайжіктей отырып өдеби талдау мен стиліне, тақырыбы 

менсюжетіне, композициясы мснтіл коркемдігіне ерекше назарауда- 

ра отырьш, ойтолқыиы мен образ царбедері берілуіне, ақын позици- 

ясының түгаетығын таныту.



ДӘРІС САБАҚТАРЫНЫҢ ЖПСТЕЛУІ 

(14 сағат) 

1-Тақырып. 

Ежелгі парсы әдебиеть "Авеста".

Мазмұны:

Парсы одебиетінщ паңда болу, қалыгггасу кезеңі өте ерекше.  Он- 

дағы түрлі бағыт, толық шреы әдебиетінің тел ретіңде болған поэзия

оның түрлі  мазмүңдағы түрлері сол халықтың әлеуметгік оргасы  мен 

қайшылықтарын таньпуда  барынша роль атқарды. Соның алғашқысы, 

попегрикалык поэзия. Бүл бағьптағы поэзиялық шығармалардыңеркеі і- 

деуіне шах ордасыңдағы Срай ерекше түргкі боцды, Олардың дәетүрімен 

парсы әдебиетіңце мадақгау жырлары - қасыданы қалыпгастырды.

"Авеста" - көне иран тілінде жазылган қаеиетті  кітап. Зоорасст- 

ризм діиінің тарихы н, оньщ  м азм үны н аш аты н іу ы н д ы .  Ә лем дегі адам



танымы болыптабылатын сүлулық, махаббат пен зүлымдық, байлық 

пен жоқшылықтың мәнін ашуда Қүранмен, Библиямен үңдестігі бар.



2-Такырып  Әдеби дәуірлеу мәселесі.

Мазмұны:

-Ежелгі Иран ескерткіпггері іуралы.

-Иран жазба ескерткінперінің өдеби сипаты туралы түсінік.

3-Тақырып  Классикалық поэзия сипаты, оның маңызы.

И раннын классикалық поэзиясының  дамуы.

МазіУіүны:

Тәжік-  иран классиктері де  қандай ауыр халдерді тербегенмен, 

сайып келгенде, адамзапың дегдар сезімін баулитын, ер үмітін канат- 

тандыра түсетін идеяны мадақтады, көркемдікке бөледі.

Ираннның  классикалық  поэзисының  ауқымы  оте  кең.  Оңдағы 

фольклорлық  жөне  өдебиеттік  қазынасындағы  жанрлық  үлгілерді 

жаңгырга,  түлете  пайдаланды.  Иранның  классикалық  поэзиясында 

өлеуметтік,  азаматтық  әуендер  күшейіп,  өлең  пішіндерінде  халық 

үғымына түсініктілікпен жырлаушылық кең орын алды.

Қасыда (мадақ жыры), ғазел (лирикалық өлең), рубаятттар халық 

ортысында  сақталды.  Парсының  бай  әдеби-  фольклорлық  дстүрлі 

жанрлары сақталып, ғасырдан ғасырға түр, мазмүн жағынан дами түсті.



4-Тақырып  Рудаки-ларсы поэзиясыныц негізін қалаушы.

Мазмұны:

Рудаки өмірініңтаңғажайып беттерінс саяхат. Рудакидің Үңдінің 

көне  тілінен  "Калила  мен  Димна"  поэмасын  аударып,  араб-  парсы 

сөздігінжасауы, араб өлшеҢцеріменөлең жазуы. Шығармаларын касы­

да, қыта, бөйіт, рубай, мәснауи ғажайып өлең айпіыктарьшен, ернек- 

термен байытты. Рудаки іііығармаларыныцтақырыбы - табиғат, өмір, 

махаббат,  дүіше  қызығы,  омір  қызығы,  өкімдік,  дәреже,  қанағат, 

мейірім, адамиың мінез - қүлқы, салт- сана, бала, көрілік т.б. Рудаки 

өлеіщерінің көркемдік айшығы.

5-Тақы ры п  Ф ирдауси  ш ы ғармаш ы лы гы .  "Ш ахнаме" 

коркемдік ерекшелігі.

Мазмұны:

Фирдаусиөміршен мәлімет (940-1030). "Шахнаменің" сақталған 

көлемі 60 мың бәйіт,  яғни  120 мың жол өлең, былайша  айтқанда 20 

"Евгений Онегин''. Эпосқа негізгі мазмүн болған Иран елініңарабтар 

жеңіп алғанда дейінгі  көп ғасырға созылған тарихи ә м ір і.  Кітаптың 

елу  шақты  тарауында  елу  түрлі  патшаның деуірі  баяндалады.  Сол 

себепті де эпостың аты "ПІахнама". Кітапгыңармандағы өмірді баян- 

дайтын тараулары ел аузындағы миф, ерггегі, аныз, шежіреге қүрьша-



ды да, соңғы гараулары тарихи деректерге құрылады.  "Шахнаме" да- 

станындағы патша, батырлар, батыр әйелдер, халық бейнелерініңта- 

биғаты. "Шахнаме" дастаны ның аудармалары. Түрмағамбетізтілеов 

40 мыңжол өлеңмен "ІІІахнаманың" парсы, түрік, араб тіліңдегі вер- 

сияларын сомдап, қазақша дастанжасады.

6-Тақырып. Омар һәйям шығармашылығындағы ой еркіндігі. 

(1040-1132)

Мазмұны:

Омар һәйям өмірінен мәлімет.

А) Омар һәйям - ғальім ("Алгебра мен алмукабата мәселелерінің 

дөлелдері туралы трактат").

Ә) Астрономиялық обсерваториядағы жаңалығы - Джалал кален­

дарь! (1079жыл)

Б) Ибн Синанъщ "Хутба" философиялық еңбегін аударды.

Омар һәйям туралы:

1.1897 ж. В.Жуковский. "Омар һәйям және көшпелі рубайлар".

2.М.ИЛаңд. Шесть веков славы. М., 1964. с. 124

З.О м арһәйям . Рубайлар. Ауд. Қ.Шаңғыттіаев. A., 1965.  100-6

Омар һәйямның адам,  дін  оның арасыңцағы  қарым-  қатынасы 

туралы, жаңа мотивтер мен бейнелер туралы.

Адам меи қүдай, өмір мен өлім жөніндегі О.һәйям рубайларын- 

дағытүпсіз қайғы, шексіз мүң сарыны басым жатады. Бірақ бүл қан- 

дай қайғы, нендей мүң? Мәңгі өлімнен қорқып, азын- аулақ тіршіліктен 

қол үзу ме? Немесе ақыры бір өлім болғасын,  омірді  ойлағанындай 

өткізіп қал, өлгесін күл болмаеа, бүл болсын деп, тіршіліктің қызығы- 

на қүшырлана қүштар болу ма?

7-Тақырыи  Низами поэзиясы- Шығыстың қайта өрлеу клас- 

сиктерінің дамуыыдағы шарықгау кезеңь.

Мазмұны:

Ілияс  Низами (1141-1209) әзербайжан халқының нерзенті,  үлы 

ойшьшы, ақыны.  Көп тілдерді еркін меңгерген. Ең түііғыш поэмасы - 

"Сырлар қазьшасы" (1174-1175) Дидактиклық- философиялық поэма- 

да  адамның  жаралу,  даму,  жоғалу  жайын  жырлайды.  20  тарауға 

бөлінген. Ә ртарау өңгіме үстінде мысал- хикая арқылы өрбіп отыра- 

дьь  1188 ж. Жазылған "Лөйлі- Мәжнүн" дастаны.

Көшпелі араб руларының салтын, дінін, ескі әдет- ғүргіың, олар- 

ды аттап өткен махббат сырларьш, осы жолдағы  ізгілік пен қаталдық- 

тың майдаңдасуын тамаша корсетеді.

1196 ж . "Жеті сүлу" дастаны- басты кейіпкер Баһрамгүл гіатша- 

ның  жеті  сарай  салдырып,  жеті  сүлу  үстап  түрлі  хикаялар  айтуы,



әдщдікті ардақтауы, жауыздықты әшкерелеуі.

1196-1201  ж.  Ескеңдір поэмасы (1-к.  "Даңқ кітабы", 2-к.  "Бақыт 

кітабы”).  Алғашқы  кітапта-  Ескендірдің  жорығы  жүрген  жеріңде 

әділдік, теңдік әкелді деп дәріптеуі,  оның мәңгі суды іздеуі туралы.

Екінші  кітапта  Ескендірдің  өнер*  білімді  дамьпуаға  кіріскені 

әңгімелснеді. Осы кітап арқылы ақын заман, адам өмірі, келешегі, та- 

рихтың даму барысы туралы фолософиялық ойларын түйеді.

,!Хамсәи-5 поэмасы- түлғалы эпикалық туынды.



8-Тақырып  ХШ  ғ. ІІарсы- тәжік әдебиеті. Жалалиддин Руми 

шығармашылыгы. "Хұсрау"

Мазмұны:

  Парсы  - тәжік эдебиетінің дамуындағьі жаңа  әдеби өрлеу.  Руми 



еміріиен мәлімет. Оның өлеңдеріңдегі омір мазмүны, ондағы өмір қай- 

шылығы. "Хүсрау" жырыиыңтақырыбы, оңдағы көркемдік бейнелілік.



9-Тақырып.  Ә.Науаи шығармашылығы. "Фархат-Шырын" 

поэмасы мен "Бестік” дастанының көркемдік ерекінелігі.

Мазмұны:

Өзбек халқының классикалық әдебиетінің мақтанышы Ә.Науаи 

(1441-1501) омірінен  мәлімет.  "Өзім туралы”-  өзінің өкіл  әкеі және 

жақын досы Сеид- Хасан Ардширге арнап ,хат түріңде жазған. Мұңда 

келешектегі өдеби сапары, хан қаталдығы,  жаңа достары, халықтың 

ауыр жағдайын суреттейді.

"Төрг кітап" (1495)- лирикалық өлеңдер жинағы.

1-"Балалыктыңтамашасы", 2-"Жастық шақтын кейбір қызықта-

*

ры",  3-"Орта  кездің  қызықтары”,  4-"Қарияның  пайдалы  кеңестері". 



"Сүйікті  жүректер"-прозалық  еңбегі  бүкіл  өмір  жолы  мен  атқарғаң 

қызметінің түйінді  қорытыңдысы.

"Бестік" (1483-1485 жазылуы).  1 -дастан "Ізгілердің қаһарлануы"- 

қоғамдық,  моральдық  мөселелері  қаралды.  64  тараудан түрады. 



2

 

дастан- "Фархад пен Шырын", 3-дастан-"Ләйлі- Мәжнүн" араб аңызы- 

ның негізінде, 4- дастан- "Ескендір қорғаны"- ғибра г ету, зүлымдық- 

тан қүтқару  идеясы бар.



10-Тақырып.  Физули шығармашылығы.  "Ләйлі- Мәжнүн" 

поэмасы.

Мазмүны:

Мухаммед  Физули -  әзербайжан халқының үлы  ақыны  (1448- 

1556). Алғашқы ещбегі "Пікірлержүйесі" - еекі грек философтарының 

шығармаларынан мьісалдар келтіреді.  1537 ж,  "Ләйлі - Мәжнүн" п о  

эмасын жазды. Оның "Жүрек досы", "Денсаулық пен дерг", "Шарық- 

тау менсезім", "Кезбе мен Та куда" атты шығармалары үш тілде жазы-



лған ғазалдары, Физули поэзиясы туралы: ГІоәзия- ақыл- оңцыңжиын- 

тығы - өленді анаиың өзі де жек көрмейді, Өлеңці бағаламау - өмірді 

бағаламаумен бірдей. Оңда айтылатын пікірііер адамға ой салады. Сон- 

дықтан халық  оны жақсы  көреді.  Оны  шығарушы ақыңдары  кұрмет 

түтады... "Мен поэзия бақшасының ішіңде жүргеңде шындықтыңхош 

иісті ауасымен дем аламын"- дейді. Физули ғазалдарыныңтақырыбы- 

махаббат, қоғамға деген көзкарас, дін иелерін сынау, ғылым мен мәде- 

ииет. "Бір құдайға", "Жүрек досыи деген ғазалдары "Ләйлі- Мәжнүн"- 

XVI ғ. феодалдық - патриархалдьіқ құрылысты сынау, жастар бостан- 

дығыныц Ләйлі мен Мәәжнүн бейнелерінің таиғаты.



11-Тақырып.  Бабырдың әдеби мұрасы. пБабыр - нама" дас- 

танының әдеби - көркемдік сипаты.

Мазмұны:

Өзбекгің класикалық әдебиетінің дамытуиш Захиреддин Мухам­

мед Бабыр (1483-1530). Алғашқы еңбектері-1522 ж. Жазылған "Мүбай- 

ын" ("Өсиет") - ескі мүсылманшылықты дәріптеп, шариғат заңын на- 

сихаттайтын  шығарма.  Бабыр-  лирик.  Негізғі  тақырыбы  -  ерлікті, 

ғашықтықты жырлау.

"Бабыр нама'1- энциклопедиялық шығарма. Мүңда Ауғанстан мен 

Үндістан,  Маваранахр  мен  Хорасан  өлкелеріиің. табиғат  суретінен 

бастап, өсімдіктер дүниесіне дейіші жаңалықтарбар. Әсіресе өртүрпі 

елдер мен жүргтардың әдет-  ғүргіын,  этнографиясын,  өдебиеті  мен 

тілін, халық медицинасын баяндайтын мәліметтер мол.

12-Такырып.  Сағди және ХІ-ХІІІ ғ-ғы  парсы  тілді поэзия- 

дағы философиялық- дидактикалық бағыт поэмалары.

Мазмүны:

Сағди омірінен мағлүмат-( 12ғ. 80-жылдары)  "Г'үлістан"-(Раушан 

гүлінің  бақшасы)-1258ж.  Имам, қүдай, дін  иелерінің жақсылық ісін 

дріптеу.  Қоғамдық  мораль  және  дін,  мінез жайлы  уағыздар  жиын- 

тығы. Сағди таза  ғазалық негізін салушы.  "Бустон" ("Жемісті бақ")- 

1250 ж. Жазылады.  Ютараудантүрады. Мәселен- "Әділеттілік тура- 

лы",  "Жомарттық  және  қайырымдылық",  "Махаббат  туралы",  т.б. 

Түлістан" тарауында - қарым- қатынас ережелері, махаббат пен жас- 

тық, азға қанағат ету туралы мөселелер көтеріледі.

13-Тақырып  Хафиз- классикалық Шығыс поэзнясыныңда- 

рынды лиригі.

Мазмұны:

Парсы- төжік әдебиетінің аса ірі өкілі (1300-1389).

14-18  жол  немесе  20-24  олең жолдарынан  түратын лирикалық 

өлең Ғазад деп агалады. Хафиз шығармаларының тақырыбы -өз дәуі-



ріне разы болмау, ө тағдырына налу, сүйіспеншілікті жырлау, масаң- 

дық күңді мадактау. Хафиз поэзиясыңда сопьиіық- мистикалық элемент- 

тер де кездеседі. Бірде- Хафиз ақын алып қайрат иесі, омір сүрген дәуір- 

іне наразы, оған карсы болып көрінсе, екіниііде - Хафиз әлсіздік көрсетіп, 

езінің ақыльшен кеңесіп, жағдайымен санасыгі, ьтмырага келеді.

14-Т ақырып  Ә.Жәми - классикалық поззиясынын соңгы өкілі. 

"Жеті дастан" даналык кітабының философиялык гұжырымдары.

Мазмұны:

Әбдірахман Жәми (1414-1492)- гіарсы- тәжік классикалық әде- 

биетіиіңеясоцғы үлы шайыры. Жәмңдіңжүздеген ғазалдарыныңта- 

қырыбы-  махаббат іңкәрлігі, айнымас достық, адамгершілік, парыз, 

кішіпейілділік, барлық пен жоқтың, щапағат мәселелері туралы.

"Жеті дастан", "Жақсылыққа тарту",  "Алтын тізбек",  "Саламан 

мен Абсаль", "Жүсіп - Злиха", "Ләйлі - мэжнун'У'Такуалардьщтасби- 

хы", "Нскендірдің даналық кітабы".

Жәмвдің бүкіл творчествалық сапарын қорытьл щьша ган еңбеіц

-  "Бхарамстан"  ("Кәктем  гүлі").  Бүл  шығарма  негізіңде  қарасөзбен 

жазьшған, қорытынды, түйін пікірлерін ғана шайыр олеңімен берген. 

Ақышіың этикалық және эстетикалық приғщиптерін ганытатын, ғиб- 

раты мол әңгімФ- новелла жинағы.

ТӨЖІРИБЕІШЛІК САБАҚГАРДЫҢ 

ж п с т е м е с і

(10 сағат)

1-Тақырып.  Ежелгі парсы әдебиеті.  "Авеста"

1. Ежелгі нарсы әдебиетінің ерекшеліктері.

2. Коне  Иран  тіліғіде  жазылған  қасиетті  кітап  "Авеста"  туралы 

мәлімет.


З.Зоорастризм дінінің  кітабы екенін дәлелдеу,  Қүран,  Библия- 

мен үндестігі.



Пайдаланылатын әдебиеттер: 

*

1.Н.Келімбетов. "Ежелгі дәуірәдебиеті" A.,  1991  ж.

2.Ә.Қоңыратбаев. "Көне мәдениетжазбалары" A.,  3991 ж.

3. "Авеста" ауд. Қ. Шаңғытбаев "Мөдениетжәнетүрмнс" А. 1989ж.



2-Тақырып.  Әдеби дәуірлеу. Ежелгі Иран жазба ескерткіштерь

1.Парсы әдебиетіндегі қайта өрлеу дәуірі, ондағы здеби ахуал.

2. Иран жазба есксрткіштері туралы, оның әдеби сшаты.

3.Қазақ түркі жазба ескерткіштерінің қүндылыгы кен түтасты- 

лығының айырмашылығы.

Пайдаланатын әдебиеттер:

ЬН.Келімбетов. "Ежелгі дөуір өдебиеті" A.,  1991 ж.

8


2.Ә.Қоиыратбаев. "Коне 

м ә д е н и е т  

жазба лары" A.,  1991  ж.

3.Ғ.Айдаров. "Көне жазба ескеркіштерініңтілі" A.,  1961  ж.

4. Қазақстан әйелдері. 2000 ж. №1-2

3-Тақырып. Классикалык поэзия сипаты, оның 

млңыіы

.

Иранның классикалық поэзиясының дамуы.

1. Иран әдебиеті тарихының басты ерекшелікгері.

2. Тәжік-иран классиктерінің шығармаларыныц тақырыбы.

3.Парсы әдеби - фольклорлық дәстүріңдегі жанр түрлері, оныц 

мазмұн- мәні.

4. Қасыды, ғазел, рубаятгар үғымы, оның поэзиядағы қолданысы. 

Пайдаланатын әдебиеттер:

1. Әлем халықтары әдебиеті. Энциклопедия. 2-т.  1971  ж.

2.М.Курганцев "ІІІығыс лирикалары".  1 т.,7т.  1984 ж.

3.3.Ахметов. Әдебиеттану термиңдерініңсөздігі. A.,  1997 ж 

4.Ө.Күміебаев. Екіперне. A.,  1991 ж,

4-Тақырып.  Рудаки шыгармашылығының коркемдік сипаты.

1. Рудаки өмірінен мәлімет, ақынтурапы мақала- птарлер, зерггеулер

2. Рудаки шығармаларының гақырыбы.

3. Рудаки өлеңдерінің көркемдік сипаты.

4. Өмір, махаббат, мінез- құлық, дана, надан, салт- сана тақырыбы 

бойынша нсрмативтікжоспар негізіңде өлеңін жатқа оқу, әдебиталдау.

5. Өмір қызығы, екімдіқ дос пен қас, түцілу, жан тазалығы мен тән 

тазалығы, үрпақ тақырьібына 30 карта жинау, өдеби талдау жүйесін жасау.



Пайдаланатын әдебиеттер:

1. Әлем халықтар әдебиеті. Энциклопедия. 2 т.  1971  ж.

2. Қ.Жүмалиев. Шығыс жүлдыздары. A.,  1973 ж.

3.Р.Бердібаев. Гүлстанныңбүлбүлдары. A.,  1970 ж.

4. Ә.Рудаки. Таңдамалы шығармалары. A.,  1968 ж.

5.3.Ахметов. Әдебиеггану термиңдерінің создігі. A.,  1997 ж.

6. Рудаки "Поэты и его времени”. А.,  1985 ж.

5-Т ак ы р ы п .  Э .Ф ер д а у си   " Ш ахн ам е”  д асган ы н ы ц  

коркемдік сипаты.

1. Э.Фердауси омірінен мағлүмат.

2  Э.Фердауси шығармаларыныңтақырыбы, опыңкоркемдік сипаты,

3. "Шахнама" дастаныньщтарихы, қүрылысы, каркемдік сипаты

4. "Шахнама" дастанывдағы кейіпкерлертабиғаты (і іатшалар, батыр- 

лар образы, қарапайым еңбек адамдарыньщ бейнелері, әйелдер бейнес і).

5. "Шахнама" дастаныньщ әлем тілдеріне аударылуы.

6.Т.Ізтілеуов "Рүстем- дастан" туындысы, оныц көркемдік бей- 

нелілігі. ("Рүстем батыр" тарауынан үзіңді оқу).


Пайла ланылатын эдебиеттер:

1. У.Күмісбаев "Иранский эпос и казахская литература". Простор. 

1975.  №  12.  120-123 стр.

2.Сэтбаева Щ.к. "Шахнаме" А.Фердауси на кзахской почве". ВКН. 

"Казахская литература и Восток. А.,  1982.

3.У.Күмісбаев. Фердауси и кзахский поэт. Простор.  1980. №-97. 

131 -134 стр. (к истории создание перевода переложение "Рүстем- да­

стан" Т:Изтлеуов по мотивам "Шахнаме"



6-Тақырып. Омар һәйям шығармашылыгының көркемдік

мәні.

1. Омар һәйям ом ір шежіресінен мәлімет.

2. Омар һәйям- ғалым. ("Алгебра туралы трактат”, "Болмыстың 

бірлігі").

3. Омар һәйям рубайларыныңтақырыбы,көркемдік сииаты

4. Омар һойям рубайларыныц ой еркіндігі, тартыс ерекшелігіне 

өдеби талдау, жатқа оқу (40 карта даярлау).

5. Омар һөйям рубайларының аудармасы (Қ.Шаңғытгіаев, т.б,).



Пайдаланатын эдебиеттер:

1. У.Күмісбаев. Зарубежный Восток в казахской поэзии. Простор. 

1978. №7.  115-И7стр.

2.У.Күмісбаев.  Казахская  поэзия  и  литература  Востока.  По­

иск. 1997. №1  стр.40

З.Омар һәйям. Рубайлары (Аударма) А., 1986

4. Қ.Жүмалиев. Шығыс жүлдыздары A.,  1973

7-тақырып.  Низамидің  "Бестік-Хамса"  шығармасының 

көркемдік сипаты.

1. Низами өмірінен молімет.

2. Низамңдің "Сырлар қазынасы” атгы түнгъпн поэмасының мүраты.

3."Қүсырау мен Шырын" дастанына өдеби талдау.

4 ."Бестік-Хамса"  туындысының.идеялық-көркемдік  сигіаты 

(әдеби талдау).



Пайдаланатын эдебиеттер:

1.Низами. Ләйлі-Мәжнүн. A.,  1954

2. Қ.Жүмалиев. Шығыс жүлдыздары. A., 1992

3.Ш .Сэтбаева. Қазақәдебиеті және Шығыс. A., 1992

4.М.Курганцев. Шығыс лирикалары.  1т.,7т.,А.,  1984

8-Тақырьш. Парсы әдеби дэстүр. "Маснауи-Манауи” көркем 

ерекшелігі ондағы сопылық дәстүр толқыны.

І.Парсы  әдебиетіңдегі  дәстүр  мен  жаңашылдық  үрдісі,  оның 

түтастығы.

10


2. "Маснауи-Манауи" поэмасыңдағы идея, композициялық қүры- 

лым жүйесі.

3. Поэмадағы дін уағызының мазмүиы, дәстүр мен жаңашьш түта- 

стыгы туралы түсінік.

4. "Маснауи-Манауи" поэмасының тілі.

Пайдаланылатын эдебиеттер:

1.Әлем әдебиетінің тарихы. М., 1981. 2т.  1,2-бөлім

2. Восточная литература. A., 1972  1-бөлім

3. Сөз зергері.  A., 1966э

4. Шығыс жүлдыздары. A., 1973

9-Тақырып.  Ә.Науаидің "Бестік" дастанының сюжет желісі, 

кейіпкерлер  табиғаты .  "Ф архат  -  Ш ырын"  поэмасы ны ң 

көркемдІк әдеби сипаты.

1.Ә.Науаидің өміріне  мәлімет,  оның шығармашылығы  туралы 

ғылыми пайымдар.

2. "Өзім туралы", "Ойлар сыйлығы" аіты өлеңдеріндегі "Өзі" жоне 

"Қоғам" мінезі туралы.

3. "Бестік" (1483-1485) - қасиет мазмүн, оның танылу табиғаты.

4. "Торг кітап" ( 1495ж.) - лирикалық жинағыңцағы өмірге дегсн ма­

хаббат, оның мазмүны. ("Балалыктыңтамаішсы", "Жастық шакгыңкейбір 

қызықтары", "Орга кезніңқызығы", "Қарияның пайдалы кеңестері")

5. "Ләйлі-Мәжнүн" дастаныныд идеялық сарыны

6."Фархат-ІІІырын" поэмасына  коркемдік- әдеби сипаты.  Фар­

хат, Шырын бейнелері. Фархат монологын жатқа оқу.

Пайдаланатын эдебиеттер:

1. Ә.Науаи. Таңдамалы ніығармалары. A., 1998

2.Р.Бердібаев. Гүлстанның бүлбүлдары. A., 1970

3. Шығыс жүлдыздары. A., 1973

4.Ш.Сәтбаева. Қазақ әдебиеті жөне ІІІығыс. A., 1992

5.М.Курганцев. ІІІығыс лирикалары. А.Дт., 7т.

6. Б.Ысқақов. Сөнбес жүлдыздар. A., 1989

10-Такырып. 

Физули  лирикасының  табигаты.  "Ләйлі  - 

Мәжнун"  поэмасындағы Ләйлі, Мәжнүн бейнелері..

1. Физули өмірбаянынан мағлүмат.

2. Физули ғазалдарының тақырыбы.

3. "Жүрек досы", "Денсаулық пен дергг", "Шарықтау мен сенім", 

"Кезбе  мен тақуа",  "Пікірлер жүйесі"  атты  философиялық туынды- 

лардың коркемдік ерекшеліктері.

4. Физулидің поэзия іуралы пікірін талдау, көзқарас.

5. "Ғашишпеншарап" туыңцысының ңцеялықтеревдігі стиль ерекглелігі.

11


6. 

"Ләйлі-Мәжнүн"  дастанының  сю жет  ж елісш ің  қүрылым  ерек­

ше лігі. Л әй л і Мөжнүн бейнелері. Мәжнүн, Ләйлі монологын жатқа оқу. 

Пайдаланатын эдебиеттер:

1. Физули. Тандамалы шығармалары. A., 1970.

2. М. Османов. Стиль персидско-таджикской поэзии. М ., 1974,

3.Б.Ы сқақов. Сөнбсс жүлдыздар. A., 1989.

4. Әлем халықтары  әдебиеті, М .Қ.Н. 2}5т.

5. Ақ желкен.  1992ж. №8

Ғ Ы Л Ы М И  ЗЕ Р Т Т Е У  Ж Ү М Ы С Ы Н Ы Ң  Ж О Б А Л Ы Қ Ж О С -

ПАРЫ 

(8 сағат)

1. О м ар һ әй я м  рубайларыньщ  гұм ы р табиғаты

2.  Ш ығыс әдебиеті мен Абай ақы нды ғы ны ң түтастьіғы

3.  А байды ң И сяамиятқа қатысы

4.  Абай поэзиясындағы Ш ығыстың мораль философиясы

5.  Сөз өнері туралы  Ә л-Ф араби жөне  А бай  иікірлеріндегі  са- 

бақтасты қ

6. ІІІәкәрім  ж әне Ш ығьіс әдебиеті

7. Ш әкәрімнің сыншыл лирикасында ой толғаулардьщ, көркемдік 

қүралдардың Ш ығыс дәстүр мен үңдестігі

8. ІІауаи ж ән е Абай

9. "Бабыр-наме" Абай оқуында

10. Ә .Ж әм иөлең дерін дегі психологиялық теревдік,  7-Тақырып 

1 і .  А лты н Орда дәуіріндегі әдебиет ш еж іресі

12. Ш ы ғы сты ң поэтикалық мектебі

13.  ІІІығыс  әдебиетінің сипаты  қазақ әдебиет тануыңда

14.  П арсы -  қазақ одебиетінің байланысы

15.  Ш ығыс ауламаларының адамзатүлы лы ғы , төрбие тағылымы 

хақы сы нда

16.  Щ ығыс  поэзиясындағы әйел образы

17.  ПІығыс поэзиясындағы пейзаж


ПАЙДАЛАНЫЛАТЫН ЭДЕБИЕТТЕР:

1. Р.Бердібаев ІІІығыс қазышсы. Кгганга; Досіъіқ кемесінде. A., 1970.

2. Литература  народов  СССР М., 1971.

3. Бертельс Е. Избранные труды. Низами и Физули. Т.П.М., 1962.

4.Бертельс Е. Новой. М., 1948.

5. Р.Бердібаев. Терең тамырлар. Ә.Науаи. Кітаггга: Достық кемес- 

іңде, A., 1976.

6.Р.Бердібаев.  Суреткер  мүраты.  Қазақ әдебиеті.  1979 

21 

қыркүйек


7.Әлемхалықтарыәдебиеті. Энциклопедия. 2-том.  1971

8.Құран


9. "Мъщ бір түн" аудар.  Қ.Әбдықадыров. 4-том. А:,  1954

10. Корниенко В. Наследия и поиски нового. /О литературе араб­

ских стран. Иностр. лит-ра  1987 - 2,  215-221  б.

11.  М.Курганцев "Шыгыс лирикасы".  1-том, 7-том, А:,  1984

12.  Газетдинова Л.А.  Поэзия ар-Рейхани.  Вест. Ленинградский 

университет,  1985.  42-47 б.

13.  "Авеста" ауд. Қ.Жүмалиев. "Мәдениетжөне турмыс".  1989 - 4

14.  Ә.Хасенов, Әбу Ғали ибн-Сина. А:,  1983

15.  Б.Ысқақов. Орта Азия мен Қазақстанньщұлыгалымдары. А:,  1964

16. Б.Ысқақов. Сөнбес жулдыздар. А:,  1989

17.  Ә.Қоңыратбаев. "Көне мәдениетжазбалары". А:,  1991

18.  Р.Бердібаев. Кәусарбүлақ, А:,  1989

19.  Ә.Жәмішев.Хафизғазалдары. ауд. А:,  1990

20.  Т.Тетегенов. ІНетел әдебиеттері тарихы. А:,  1996

21.  Мухаммед Бабыр.  "Бабыр - наме" ауд. Б.Қонабеков, А:, Жа- 

лын,  1990

22.  Краткая литературная энциклопедия. 2-том.  1966

.  23. Гончаров Л.H., Р.Тагор-гуманист и просветитель. Сов.  Педа­

гогика. М:,  1987

24.  Винокуров Е. Философская лирика Тагора.  М:,  1979

25.  М.Жолдасбеков. Асыл арналар. А:,  1990

26.  Н.Келімбетов, Ежелгі дәуірәдебиегі. А:,  1991

27.  Ежелгі дөуірөдебиеті (Хрестоматия). А:,  1991

28.  Соз зергері. А:,  1966

29.  Н.Ғабдуллин. Уақытсыры. А:,  1962

30.  Низами. Ляйлі-мәжнүн. А:,  1954

31.  Э.Науаи. Та нд а малы шығармалары.  А:,  1998

32.  Мушайра.  А:,  1972

33.  Р.Бердібаев. Гүлстанныңбүлбүлдары. А:,  1970


35.  КСРО халықтары әдебиеті. А:,  1976

36.  Э.Ф ердауси.  КейХ осрау. А:,  1972

37.  М .Сағди. Ж әннәт. А:,  1984

38.  Ә.Ж әми. Өлеңдер мен дастандары. А:,  1969

39.  Ш ығыс жүлдыздары. А:,  1973

40.  Ө.Күмісбаев. Екі иене. А:,  1991

41.  Ш .Сөтпаева. Қазақ әдебиеті ж әне Ш ығыс. А:,  1992

ҒЫ ЛЫ М ИЖ ОБАНЫ  ҚОРҒАУ ҮРДІСІ

(2 сағат)

Д әріетік  тәж Ірибеш ілік  сабақтар  м ен  кеңестерден  кейін  ә р  

оқушы өз қалауы бойынша ғылыми жоба тақырыбын таңдайды.  Зер- 

ттеу күнделігін жүргізе отырып зергтеудіц өзектілігі анықталды.  Зер- 

ттеудің түрлі әдіс-тәсілдерін пайдалана отырып, ғылыми талдау-са- 

раптама негізін жасайды.

Белгілі бір анықталғаи түжырымдама негізінде оқушының шы- 

ғармаінылық қабілеті мен ғылыми ойлау қабілеті танылу иатижееіне 

жету керек.

Ғылыми жоба  қорытындысы бойынша  зерттеу жүмысын ғылы- 

ми жаңалығы бекігілді. Қорғау барысыңда алынған ғылыми нәтиже- 

лерге қосымша материалдар (кесте, сурет, фотосурет,  мүрагат, мүра- 

жай материалдары, т.б.) пайдалануға болады,

Факультативті сабақтың мазмүнына сәйкес алынған ғылыми зер­

ттеу жүмысының нәтижесін ғылыми басылымдарға, ғылыми қорғау 

орталықтарына үсынуға мүмкіндігі бар.



Мазмұны

А.Ф.  Зсайнулина

Шығыс әдебиетіпің тарихы (нарсы әдебиеті)



Қ А ІА Қ С ТА Н   РЕСПУБЛИКА СЫНЬЩ 

ОРТА МЕКТЕПТЕРІНЕ АРНАЛҒАН 

ФАКУЛЬТАТИВТІК  КУРСТАРДЬЩ  

АЛТЫН  СЕРИЯСЫ

Техьшкалық редактор Г.Н.  Сейтахметова 

Компъютермен тергеп  М.А. Ескожинова 

Дизайнер Е.С. Нурбаев

Басуға  !0 Л 0.2006  г.

Әріптүрі Times.

ГІішім  29,7  х 42!/ .  Офсегтік қағаз,

Шартты баспа табағы 0,56.  Таралымы 250 дана 

Тапсырыс № 0038

Ғ ы л ы ш і  

баспа ортһлығы 

С. Торайғыров атындағы ІІаааодар мемлекеттік  университет! 

140008,  Павлодар  қ,,  Ломов  к.,  64.



1 6

Каталог: images -> stories -> pdf
pdf -> Преподавание в школе, колледже и вуз-е
pdf -> Ж ы лдар аралы ғы Қ р халы кка білім беру министрі ш айсұлтан ш аяхм етов
pdf -> Сыны: тарих және тағылым
pdf -> Ж-аймауъітов т уы н лы ла ры ндағы
pdf -> «білім ltd» жэне «С0тиаз» шяш wi11
pdf -> Отчет Қазақстан Республикасы Біпім жэне ғылым министрлігі Ғылым комитетінің
pdf -> «білім ltd» жэне«СӘтназ» жшс-нен шығатын
pdf -> Ғ ы л ы м и п е д а г о г и к а л ы қ ж у р н а л ЖӘне табиғат q семей орыс географиялық
pdf -> Классного руководителя

жүктеу 105.17 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет