Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі



жүктеу 5.24 Kb.

бет4/36
Дата09.01.2017
өлшемі5.24 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   36

Key  words:  moralitу  upbringing,  culture  formation,  ledal  culture,  уouth  unicns,  presentive 
measures of religious extremism, enlightenment work. 
 
 
 
УДК 37.091.4 
А.К. Тоғайбаева – п.ғ.к.,  
құқық және экономика негіздері кафедрасының меңгерушісі,  
Ақтөбе мемлекеттік педагогикалық институты, 
                                                             E-mail: aikat_76@mail.ru 
 
ЖОҒАРЫ ОҚУ ОРЫНДАРЫНДАҒЫ СТУДЕНТТЕРДІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ 
МӘДЕНИЕТІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ 
 
Аңдатпа.  Мақаланың  жариялануының  мақсаты  жоғары  оқу  орындарындағы 
студенттердің  құқықтық  мәдениетін  қалыптастыру  мәселелерін  анықтап,  оны  ғылыми-
әдістемелік  жағынан  қамтамасыз  ету  болып  табылады.  Бұл  мақаланы  жариялаудағы  міндет: 
құқықтық  мәдениет  қалыптастыру  мәселесінің  зерттелуіне  талдау  беру,  жоғары  оқу 
орындарының  студенттерінің  құқықтық  мәдениетін  қалыптастыру  шарттарын  айқындаужәне 
студенттердің құқықтық мәдениетін қалыптастырудың әдістері мен тәсілдеріне сипаттама беру 
болып  табылады.  Автор  өзара  бірін-бірі  толықтырып,  сабақтастырып  және  жетілдіріп 
отыратын әдістер кешенін пайдаланған. 
Түйін сөз: құқық, мәдениет,  педагогика, жүйе,  адамгершілік, ұстаным. 
   
Еліміздің  төл  Конституциясында  Қазақстан  Республикасының  құқық-
тық  мемлекет  болып  жарияланғаны  белгілі.  Құқықтық  мемлекет  құру  үшін 
қоғамның  құқықтық  мәдениеті  болуы  керек.  Құқықтық  мемлекет  құру  жас 
жеткіншектерден басталады, өйткені болашақ қоғам жастардың қолында. 
«Жаңа  ғасырға  қадам  басқан  жас  жеткіншектердің  қазіргі  өмірге 
бейімділігі  болуы  керек.  Әрбір  адамның  өзі  үшін  жауапкершілігі  жарату-
шының  алдындағы  жауапкершілікпен  бірдей  екендігі  сөзсіз.  Білімді  адам 
санатына  қосылуы  үшін  қазіргі  жастарға негізгі  пәндерді  игеру  және  талдау 
қабылетінің  сауаттылығы  аздық  етеді.  Ол  өмірдің  әр  тетігіне  үңіліп, 
тығырықтан  шығар  жолға  даяр  болуы  қажет»,  -  деп  жазды  С.Назарбаева 
«Өмір әдебі» кітабында[1]. 
Қазіргі  кезде  ғаламдық  өзгерістер  мемлекеттің  ішкі  даму  жағдай-
ларына,  қайта  құрудың  көптеген  міндеттерін  нәтижелі  шешуге,  қоғамның 
әлеуметтік  –  экномикалық,  материалдық  –  техникалық,  идеологиялық, 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
23 
психологиялық ахуалына бейім екені мәлім.  
Жалпы алғанда «мәдениет» ұғымын адамдар қауымы жасаған, сондық-
тан  оны  дамудың  белгілі  бір  деңгейін  анықтап,  сипаттайтын  материалдық 
және  рухани  құндылық  деп  түсіну  көзделген.  Ал  құқықтық  мәдениет 
дегеніміз – өзінің құрамы, ерекшелігі бар қоғамдық мәдениеттің бір бөлігі. 
Студенттердің  құқықтық  мәдениетін  қалыптастыруда  құқықтық 
мәдениеттің  тар  және  кең  мағыналары  есепке  алынып  отыруы  қажет.  Тар 
мағынада:  заңдылық,  құқықтық  шығармашылық  және  құқықты  қолдану 
органдарының жалпы міндеті, қоғамның құқықтық жүйесінің даму деңгейі. 
Кең  мағынада  құқықтық  мәдениет  –  қоғамның  құқыққа  деген  нақты 
қажеттіліктері оның ішінде мемлекеттің құқықты бағалауы,  құқықтық ғылым 
дамуының деңгейі мен заң білімінің прогрессивтілігі және ақырында, елдегі 
заңдылық  пен  құқық  тәртібінің  жай-күйін  керек  ететін  қоғам    мәдениетінің 
ажырағысыз бөлігі. 
Құқықтың  даму  деңгейін  бейнелейтін  жеке  азаматтар  мен  барлық 
халықтың  құқықтық  санасы,  оның  қоғам  өміріндегі  орны  мен  ролі.  Кең 
мағынада  құқықтық  мәдениет  заң  мамандарын  даярлау  немесе  құқықтық 
мәртебелік,  заң  қызметінің  мемлекеттік  жүйедегі  ролі,  құқық  мәселелері  
бойынша ғылыми басқармаларының дамуы «адвокатура» жағдайы т.б. болып 
табылады.  
Құқықтық  мәдениеттің  басты  элементтері  құқықтық  сауаттылық    пен 
азаматтардың  заңды  сыйлап,  оны  орындауы  болып  табылады.  Құқықтық 
мәдениет адамгершілік санаттарымен байланысты.  Ғалымдардың  айтуынша 
«қоғамда  адамгершілік  мәдениет  болмайды.  Адамгершілік  нышандарынсыз 
әлеуметтік, экономикалық заңдар жүзеге аспайды, шешімдер орындалмайды, 
қазіргі ғылым өмір сүрмейді»[2]. 
Қалыпты  жағдайдағы  адамның  тәртібі,  іс-әрекеті  саналы  түрде 
қабылданатын  шешімдер  арқылы  жүзеге  асырылады.  Бұл  жерде  сананың 
деңгейі сезімдік  дамудағы адамның әрекетінің әсері бар  екендігін мойындау 
шарт.  Сананың  өзі  белсенді  әлеуметтік  іс-әрекет  нәтижеснде  қалыптасады. 
Мұның  өзі  сана  және  әрекет  мәдениеті  адамдар  қатынасы  мәдениетінің  бір 
мағынасына саятынын көрсетеді. 
Үш қабаттан тұартын «үйді» көз алдымызға елестетіп, бірінші қабатта 
құқықтық  білім  және  оны  меңгере  алу  икемдігін  орналастырамыз.  Екінші 
қабатта  құқыққа  деген  қатынас  орын  алсын.  Ал  үшінші  қабатта  құқықтық 
мазмұндағы  әр  түрлі  жағдайдағы  тәртіатер  мен  әрекеттер  болсын.  Барлық 
басқа  үйлердегі  секілді  біздің  үйдің  де  «іргетасы»  бар.    Адамның  құқықтық 
мәдениетінің «іргетасы» болып оның саяси және адамгершілік  көзқарасының  
ішкі  нанымы  саналады.  Төмендегі  аталған  жағдайлар  іргетастың  қалай 
қаланғандығына байланысты болады. 
-
 
Заңға қатыстылық сипатталатын заңды сыйлау сезімі; 
-
 
Құқық нормасын орныдауға, заңдылықты сезінуге дайын тұрушылық, 
заңдылық пен құқықтық тәртіпті нығайту белсенділігі; 
-
 
Құқықтық білімнің сапасы және оның қолдану аясы; 
 
Яғни, құқықтық мәдениет – саяси, адамгершілік  нанымға негізделген, 
терең  жан-жақты  құқықтық  білім  мен  дағдының ажырамас  бір  бөлігі,  заңды 
сыйлау  белсенді құқыққорғау әрекеттері[3]. 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
24 
Құқықтық  мәдениетті  қалыптастыру  жұмыстары  құқықбұзушылықтың 
алдын алып қана қоймай жас жеткіншектердің  берік моральдық  қағиадала-
рын қалыптастырып, қоғамдық нормаларды ұғынып қабылдауға бейімделеді. 
Құқықтық  мәдениетті  қалыптастыру  жұмыстарын  жүргізу  барысында 
мыналарға  мән  берілуі  керек.  Студенттер  тек  қана  өз  құқықтары  мен 
міндеттерін  біліп  қана  қоймай,  бостандық,  тұлға,  құқықтық  мемлекет  деген 
ұғымдармен де таныс болуы керек[4]. 
Қайырымдылық пен зұлымдық, әдемілік пен көркемсіздік және тағы да 
басқа  құқық  нормасымен  байланысты  елестете  отырулары  қажет.  Құқықтық 
тәрбие  адамгершілік  және  эстетикалық  тәрбиемен  байланысты  болуы 
міндетті.  Заң  туралы  аса  қызыға  білгені  абзал.  Өйткені,  құрғақ  ақпараттар 
студенттердің  миына  жетіп,  жүрегін  елеңдететін    жеткіншектердің  жас 
ерекшелігін ескере отырып, олардың құқықтық жаңаруы мақсатында әр түрлі 
шығармалар нысандары қолданылуы қажет. 
Еліміздің  болашағы-ұрпақ  тәрбиесінде.  Өркениетті  қоғам  мен  құқық-
тық  мемлекеттің  қалыптасуы  өскелең  ұрпақтың  рухани  байлығы  мен 
мәдениеттілігін,  еркін  ойлау  қабілеті  мен  шығармашылығын,  кәсіби 
біліктілігі мен білімділігін талап етеді. 
Құқықтық  мәдениетті  мәдениеттің  соңғы  нәтижесіне  жетуге  бағыт-
талған  қызмет  ретінде  де  қарастырады,  оған  құқықтық  мінез-құлықтың 
құндылықтарын өндіру, тұтыну, бөлу бойынша қызметтер жатады. Құқықтық 
мәдениет кейде оның  оның  компоненттерінің даму деңгейінің түсінігі  арқы-
лы  айтылады.  Онда  құқықтық  сананың  деңгейлері    заңдылықтар,  заңның 
кемділігі,  заңдық  тәжірибенің  кемелділігі  айрықшаланады.  Құқықтық 
мәдениет  деңгейінің  көрсеткіштері  қатарында  –  құқықтық  көзқарастардың 
дамығандығы, құқықтық кепілдігі мен кеңділігі, құқықты қолдану қызметінің 
деңгейі,  заң  білімін  беру  мен  тәрбиенің  деңгейі  айтылады.  Бұдан  басқа  да 
тенденциялар  бар,  ал  құқықтық  мәдениеттің  қоғамның  идеялы  құқықтық 
жағдайы ретімен сипатталады, оның құқықтық өмір, құқықтық ұйым, құқық-
тық процесс және тағы да басқа құқықтық құбылыстары арқылы анықталады. 
Тұлғаның  құқықтық  мәдениеті  құқықтық  санамен  өте  тығыз  байла-
нысты.  Тұлғаның  құқықтық  санасы  өз  кезегінде  заңдылықтың,  құқықтық 
тәртіптіліктің қағидаларын, өмірдің мәні туралы көзқарастарды, нанымдарды 
көрсетеді.  Құқықтық  мәдениет  орны  құқықтық  сананың  элементтерін 
қосады[5]. 
Құқықтық  сана  неғұрлым  кең  ұғым.    Ол  әр  түрлі  объективтік  және 
субъективтік  факторлар  әсерімен  қалыптасқан,  позитивтік    және  негативтік 
көзқарастары, сенімдерді бағалауы қажет етіледі. 
Заңның тәрбиелік қызметі жастардың құқық талаптарын және адамгер-
шілік  нормаларын  саналы    және  белсенді  орындауға  баулу.  Дәл  осы  жерде 
педагогика  мен  құқықтану  ұштасады,  айталық  педагогика  адамгершілік 
нормаларын  орындауға  үйретуден  құқықтық  мәдениетке  қарай  біртіндеп 
өтеді,  одан соң заңтанудан құқық талаптарын орындауға, одан адамгершілік 
тәрбиеге  қарай  бағытталады.  Бұл  «екеуі  де  адамның  құқықтық  мәдениетін 
қалыптастыруға бағытталады», - дейді белгілі ғалым Б.Лихачев[6].  
Құқықтық  мәдениет  қалыптастыруда  көздейтін  басты  пікір-құқық 
азаматтарды  заң  бұзудан,  қылмыстан  сақтандыру,  алдын-алу  және  қорғау 
қызметін  қызметін  өтейтіні.  Құқықтық  сақтау  және  қорғау  қызметі  арнайы 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
25 
құқыққорғау органдарының қызметі арқылы жүзеге асады: сот, прокуратура, 
адвокатура, арбитраж, нотариат т.б. Педагогикалық жақтарын алатын болсақ, 
ол  құқықтық  мәдениет  қалыптастыру  бойынша  жүйелі  ұйымдастырылған 
жұмыстар,  құқықтық  қатынастардың  тәрбиелік  қызметі  арқылы  құқықтық 
мәдениет  қалыптастыруды  реттеп  және  келеңсіздіктерден  сақтандырып 
отырады.  
Құқықтық  тәрбие  жүйесі  құқықтық  сананың  құрылымын  ғылыми 
тұрғыда  анықтау  арқылы  белгіленеді.  Оның  алғашқы  бастамасы  құқықтық 
сауаттылық  болып  табылады.  Құқықтық  сауаттылық  мыналардан  тұрады: 
мемлекеттің  құқықтылығын  танып-білу,  құқық  түрлері  және  нормалары, 
адамдар  арасындағы  қарым-қатынасты,  мәмілені  заң  негізінде  реттеудің 
жүйесімен жалпы танысу. 
Бірақ та элементарлы заң нормаларын білу ылғи да дұрыс мінез-құлық 
пен  жүріс-тұрыстың  мотивтері  мен  қозғаушы  күші  бола  бермейді.  Жастар 
мен жасөспірімдер құқық нормаларын біле тұрып ашық не жасырын, саналы 
түрде оны бұзатын да кездері пайда болады. Құқықтық сана мен элементарлы 
құқықтық  білім  азаматтық  сана  мен  адамгершілікпен  өзара  ықпалдасқан 
кезде ғана құқықтық элементарлы білім тиімді қызмет ете алады. Азаматтық 
саналылық, жастардың құқықтық нормалары адамдардың мүддесін және оны 
қорғауға  арналған  қоғамдық  маңызын  ұғынып,  түсінуіне  көмектеседі.  Ал 
адамгершілік саналылық құқық нормаларын терең меңгеруге, оған құлықтық 
мәміле    орнатуға  шарт  түзеді.  Олар  жастарды,  адамгершілік  қарым-қатынас  
пен оған қайшы келетін құбылыстарды, құқық бұзушылықты ажыратып, тани 
білуге үйретеді. Мысалы, құрбыларына жалған айту, алдау, оларды қорқыту 
біртіндеп парақорлық, зорлық, тартып алу, басыну, ұрлық, алаяқтық, біреудің 
ар-намысына  тию,  жәбірлеу  секілді  істерге  жетелейді.  Отбасында  адам 
сыйлап үйренбесе, үлкен-кішіні құрметтемесе, кейін  олар кәсіби қызметінде 
әріптестерін  бағаламау,  оқушыларды  қорлау,  адамды  басыну  секілді  т.б. 
құқық  бұзушылыққа  алып  келеді.  Демек,  құқықтық  мәдениет  қалыптасты-
руда ұлттық педагогикадағы адамгершілік құндылықтардың өзіндік орны бар. 
Құрбыларын  сыйламау,  ұстаздары  мен    ата-анасына  қарсы  шығып, 
ақыл-кеңестерін  ескермеу өсе келе адам тұлғасының қасиеттерін бағаламау, 
құқығын  бұзуға  алып  келеді.  Еңбекке  зауқы  соқпауы,  салғырттық  пен 
жалқаулық  еңбек  туралы  заңды  бұзуды  жетелеп,  оған  деген  қатынасын 
әлсіретеді.  Бұған  егер  мүмкіндік  қосылса,  онда  бұл  тіпті  де  жақсылыққа 
апармайтыны  тұрмыстан  байқалып  келеді.    Осылардың  барлығы  өз  өміріне 
адал  көзқарастың  белгілі  деңгейіне  қалыптасуынан  болса,  бұл  өз  кезегінде 
заң  талаптарына,  адамгершілік  нормаларына  немқұрайылықты,  сөйтіп  әр 
түрлі  ауытқушыларды  туындатады.  Осының  өзі  қылмысқа  ойланбастан 
баратын,  қоғамға  қайшы  қылықтарға  әкеліп  соқтырады.  Бұған  адамгершілік 
пен  ізгілікті,  сезімталдықты,  әдетке  айналған  тәртіптілік  пен  парасатты-
лықты, саналылықты қарсы қоюға болады. 
Құқықтық  сана  қалыптастырудың  аса  маңызды  және  басты  элемент-
терінің  бірі-  құқықтық-құлықтық  сезімнің  дамығандығы.  Бұл  Заңды  халық 
қойған талаптар ретінде бағалап, оған бағынуды халық алдындағы борышын 
өтеу  ретінде  сезіну.  Мұның  өзі  құқықтық  мәдениет  сезімі  мен  тығыз 
байланысып,  адамның  өз  еліне,  халқына,  жеріне  деген  ыстық  сүйіспен-
шілігінен байқалады. Оның құрамды бөлігінің бірі азаматтық арын сақтаумен 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
26 
байланысты.  Ол  адамның  құқықтық  нормалары  сақталуының  ішкі  өлшемі 
ретінде, мінез-құлқын, жүріс-тұрысын, іс-әрекетін бақылап отырады, ал егер 
де  бағзы  бір  себептермен  кейбір  ауытқуларға  бара  қалған  күнде  ішкі  жан 
дүниесінде  торығу  туындатады.  Осындай  ішкі  өлшемдердің  бірі  заң 
алдындағы  қорқыныш.  Ол  арын  сақтау  сезімі  жойылған,  заң    бұзудан 
тайынбайтын,  бірақ  жазалаудан  қорқатын,  сондықтан  істеген  істерінің  бәрі 
құпия,  жүріс-тұрысы  белгісіз  болып  қалады.  Қорқыныш  сезімі  әлеуметтік 
құндылықтарға  қайшы  келгенімен  дәл  осы  сезім  кейбір  адамдарды 
қылмыстан сақтап қалуы да мүмкін. 
Құқықтық  сананың  құрылымындағы  элементтердің  бірі  құқықтық  ой 
жүргізе білу, ойлану. Бұл тұлғаның заңды білуіне негізделіп, ол адамның ой-
пікірін,  іс-әрекетін  заң  нормалары  тұрғысынан  бағалауға  мүмкіндік  береді.  
Құқықтық білімді, адамдардың құлықтық, адамгершілік нормаларын сезінуі, 
заң  нормалары  ауқымында  ой  жүргізе  білуін  бағалай  алу  мүмкіндігімен 
анықталады.  Құқықтық  білім,  құқықтық-адамгершілік  сезім  және  құқықтық 
ойлау-  жастардың  жүріс-тұрысы  мен  іс-әрекетінде  заң  нормаларын  сақтау 
қажеттігінің  туындауына  шарт  түзеді.  Құқықтық  сана  қалыптастырудағы 
басты  мақсат  жастардың  бойында  құқықтық  мәдениет  дарытуды  көздейді. 
Құқықтық мәдениет-құқық нормаларын білу, құқықтық адамгершілік сезімін 
дамыту, құқытық ой жүргізгуге үйрету, құқық нормаларын тұрмыста пайдала 
білу жолдарын меңгеру, құқық бұзушылыққа қарсы тұру, құқықтық сауатын 
ашудан құралады. 
Яғни,    оларды  жүзеге  асыру  жүйесі-  студенттердің  құқықтық  білімін 
қалыптастыру,  құлықтық  сезімін  тәрбиелеу,  күрделі  қоғамдық  құқықтық  
қарым-қатынасқа  ендіру,  өз  іс-әрекетін  үнемі  бақылап  бағалап  отыруға 
дағдыландыру  -  сол  арқылы  тәрбиелік  мақсатты  жүзеге  асырудан  тұрады. 
Олардың ішінде аса маңыздылары:әділеттілік бойынша элементарлы сауатын 
ашу;  құқытық  міндет  және  құқықтық  жауапкершілікті  ажырата  білу; 
адамгершілік  құндылықтарды  ажырата  білу;  адамгершілік  құндылықтарды 
бағалай білуі. Осылар арқылы құқықтық-адамагершілік мәдениетін қалыптас-
тыруға  болады.  Әдеттегі,  тұрмыстағы  адамгершілік  нормаларын  меңгерген 
адамға құқықтық нормаларды меңгеру  және орындау анағұрлым жеңіл және 
түйткілсіз  болатыны  белгілі.  Нақтылап  айтсақ,  құқықтық  мәдениеттілік  - 
жастардың әлеуметтік   белсенділігіне түрткі беріп, заңға  қайшы көріністерге 
қарсы тұру,  адам құқығын сақтауға тірек болады. 
Демек,  құқықтық  мәдениет  қалыптастыру  мақсатында  жүргізілетін  әр 
түрлі  іс-шаралардың  жастардың  басқа  да  іс-әрекеті,  өмірінің  барлық 
жақтарымен тығыз байланысты екендігін қаперде тұту керек. 
 
Әдебиеттер 
1.
 
Алпысқызы Сара. Өмір әдебі. Әдеби  эссе; толғаныстар. – Алматы, 
2003. – 104 б. 
2.
 
Педагогика /Учебное пособие для студентов педагогических вузов/ 
Под ред. П.И.Пидкасистого. – Москва,  2004. – 608 с. 
3.
 
Байсерке  Л.К.  Педагогические  основы  нравтсвенно  –  правового 
воспитания  учащихся общеобразовательных школ. – Алматы, 1998 
4.
 
Жадабаев  С.Х.  Правопорядок    и  поведение  несовершеннолетних.  - 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
27 
Алматы: Мектеп. 1982 
5.
 
Баянов Е. Мемлекет және құқық негіздері. - Алматы, 2002 
6.
 
Лихачев  Б.Т.  Теория  эстетического  воспитания  школьников:  учеб-
ное пособие для пед. ин-тов / Лихачев Б.Т. - М. : Просвещение, 1985. 
 
 
А.К. Тогайбаева 
ПРОБЛЕМА ФОРМИРОВАНИЯ ПРАВОВОЙ КУЛЬТУРЫ СТУДЕНТОВ В ВУЗЕ 
 
Целью  статьи  является  исследование  процесса  формирования  правовой  культуры 
студентов  в  вузе  и  его  научно-методическое  обеспечение.  Задачами  статьи  является 
характеристика понятия правовой культуры и методов, способов его формирования. В рамках 
статьи использован комплекс педагогических методов.  
Ключевые слова: Право, культура,  человек, ценность, педагогика, система. 
 
 
A.K. Togaybaeva 
ІSSUES ON DEVELOPMENT OF LEGAL CULTURE AMONG STUDENTS  
OF HIGHER SCHOOLS 
 
The intent of the article is research of process of developing legal culture among the students 
of  higher  institutions  and  its  scientific  methodical  provisions.  The  objects  of  the  article  are 
characteristics of legal culture definitions, its methods  and ways of  development.  Within the frames 
of the article, complex of pedagogical methods are applied. 
Key words: right, culture, man, value, pedagogics, system. 
 
 
 
УДК 377 
К.А. Байдалиев - к.п.н., доцент, 
Западно-Казахстанский аграрно-технический  
университет им.Жангир хана 
Ш.С. Искалиева - преподаватель, 
ЗКГУ им. М.Утемисова, 
Е-mail: isk_0882@mail.ru  
 
ФОРМИРОВАНИЕ МЕТОДИЧЕСКОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ 
СТУДЕНТОВ НА ЗАНЯТИЯХ  ПО МЕТОДИКЕ 
ПРОФЕССИОНАЛЬНОГО ОБУЧЕНИЯ 
 
Аннотация.  В  статье  предлагается  учебно-методическая  разработка,  разработанная  с 
применением  инновационных  технологий  обучения  и  современной    парадигмы  образования, 
которая  будет  полезной  студентам  при  самостоятельном  выполнении  лабораторно-
практических  работ.  Процедура  выполнения  лабораторно-практических  работ  предполагает 
как  возможность  самостоятельного  выбора  студентами  учебных  материалов  исходя  из  их 
интересов,  способностей,  степени  трудности,  так  и  возможность  групповой  работы.  Опыт 
организации  и  проведение  учебных  занятий  по  методике  профессионального  обучения, 
активизирующих  формирование  у  студентов  учебно-методической  компетентности  с 
помощью инновационных методов и является  актуальной задачей данной  статьи. 
Ключевые  слова:  образование,  инновация,  технология,  вуз,  исследователь,  знания, 
компетентность. 
Разработка  и  реализация    государственной    программы  по  развитию 
субъектов хозяйств, социальной сферы и инфраструктуры  страны,  является 
актуальной  задачей    социально-экономического  развития РК, и поэтому  она 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
28 
является  стержневой  темой  индустриально-инновационной  программы 
«Дорожная карта» и недавнего «Послании Президента Н.А.Назарбаева»,  где 
представлена  стратегия  развития  страны  до  2050  года.  Стратегическое 
развитие  предполагает  развитие  современной    промышленности,  разработку 
и  внедрение  новых  наукоемких  технологий  в  производство  и  в  сферу  
обслуживания населения [1].  
Безусловно, современные  социально-экономические реалии   диктуют 
свои  требования  молодым  специалистам  начального  и  среднего  профес-
сионального образования, например, иметь необходимые качества, такие как: 
компетентность,  мобильность,  самостоятельность,  коммуникативность, 
инициативность, ответственность, нравственность и т.д. 
Формирование этих профессиональных и личностных качеств будущих 
рабочих - процесс сложный, который предполагает, в первую очередь,  нали-
чие хорошо образованных в техническом отношении, имеющих способности 
к  преподаванию,  специалистов  начального  и  среднего  профессионального 
образования.  Между  тем,  многие  педагоги  профессиональных  лицеев  и 
колледжей  являются  выпускниками  данных  учебных  заведений,  а  выпуск-
ники технических вузов по профилю специальности, т.е. инженеры по видам 
отрасли  производства,  не  обладают  специальными  профессионально  - 
педагогическими знаниями и умениями. Разумеется,  никто не оспаривает  их 
профессиональные, инженерно-технические знания и умения. Они способны 
передать  будущим  рабочим    практические    приемы,  способы  и  технологии. 
Однако, отсутствие у них должного уровня профессионально-педагогических 
знаний и умений оказывает влияние на  осуществляемый ими педагогический 
процесс.  
Сложные  социально-экономические  и  демографические  процессы 
также привели к тому, что  процесс подготовки  специалистов начального и 
среднего  профессионального  образования  оказался  уязвимым  из-за  недоста-
точной  оснащенности  кадрами:  опытные  специалисты  ушли,  а  молодые 
кадры оказались недостаточно подготовленными. 
Учитывая эти факторы, Правительство Казахстана в 2007г. предложило  
программу  развития    технического  и  профессионального  образования,  а  в 
2011  году  была  принята  программа  по  развитию  образования  Казахстана  на 
2011-2020  годы,  где  одной  из  главных  задач  программ  по  развитию  обра-
зования являлась подготовка квалифицированных педагогических кадров для 
начального и среднего профессионального  образования, владеющих иннова-
ционными  технологиями  обучения  в  подготовке  высококвалифицированных 
рабочих на производство и сферу обслуживания [2]. 
Эти  программы  по  развитию  образования  в  Казахстане,  стали    пуско-
вым  механизмом  для  запуска  в  нашем  вузе  образовательной  программы  по 
подготовке  молодых  педагогов-инженеров  по  специальности  «Профессио-
нальное  обучение»  для  начального  и  среднего  профессионального 
образования. 
Уже  пятый  год  наш  университет  осуществляет  образовательную 
программу  по  специальности  «Профессиональное  обучение».  За  короткий 
срок  в  нашем  вузе  полностью  подготовлена  учебно-методическая  докумен-
тация  для  обеспечения  учебного  процесса  специальности.  Регулярно 
преподаватели    кафедры  общетехнических  дисциплин  и  профессионального 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
29 
обучения готовят  к публикации  учебные пособия,  и их электронные версии 
по  учебным  дисциплинам,  методические  пособия  для  самостоятельной 
подготовки студентов. За это время осуществлено два выпуска специалистов. 
Многие  выпускники  успешно  работают  в  качестве  преподавателей  в 
колледжах  технического  профиля,  учителей  предметной  области  «Техно-
логия»  в  общеобразовательных  школах  города  Уральска  и  Западно-
Казахстанской области.  
На  кафедре  особое  внимание  уделяется  качественной  подготовке 
будущих  педагогов,  владеющих    методологией  исследовательской  работы, 
которая позволяет им самостоятельно осуществлять  поиск  форм и методов  
педагогической  деятельности,  использовать  инновационные  технологии  в 
обучении  будущих специалистов начального и среднего звена производства, 
обладающих    мобильностью  и  гибкостью,  способствующих    их  карьерному 
росту,  умением  самостоятельно  управлять и  организовать  учебный  процесс, 
принимать  решения    в  трудной  ситуации,    работать  в  команде  и  оказывать 
помощь  своим  коллегам  в  педагогическом  коллективе,  постоянно 
совершенствовать профессиональные  качества личности. 
Для  формирования    этих  востребованных  качеств  личности  в  процесс 
подготовки будущего педагога внедряются современные достижения педаго-
гической  науки,  а  также  используется  практический  опыт  отечественного  и 
зарубежного образования. 
Новые реалии предъявляют свои требования и к традиционной системе 
образования.  Изменилась  парадигма  образования,  сменились  конструкты  
«знаниевое  образование»,  на  конструкт  «созидательное  образование»,  обще-
принятые  дидактические  принципы  «чему  учить»,  «как  учить»  преобра-
зованы  в  «чему  учиться»,  «как  научиться».  Теперь,  обучающиеся  из 
пассивной  роли  должны  переходит  к  активной,  преподаватель  должен  
выполнять роль консультанта и руководителя, оказывать помощь студентам в 
способах и приемах самостоятельного добывания и поиска знаний и умений, 
развивать  способность к  анализу, планированию и организации творческой 
деятельности,  решению  различных  ситуаций  в  учебном  или  производст-
венном процессе, самооценке и оценке ситуаций и т.д. 
Дидактические принципы, традиционные формы и методы  обучения в 
вузе  оказываются  явно  недостаточными  и    поэтому  сотрудники  кафедры 
сконцентрировали  свои  усилия  на  разработке  новой  модели  профессио-
нального  образования  и  дидактических  принципов.  Преподаватели  кафедры 
используют  в  учебном  процессе  инновационные  технологии  обучения, 
основанные  на  компетентностном,  личностно-деятельностном,  практико-
ориентированном подходах в обучении, ориентированном на результат.  
Проектирование  и  конструирование  учебных  занятий  по  конкретной 
предметной  области,  реализуемые  в  рамках  этих  подходов,  эффективно 
используют  инновационные  технологии  обучения,  направленные  на 
формирование  профессиональные  компетентности  студентов  специальности 
«Профессиональное обучение». 
 
Поэтому интересным представляется опыт формирования  у студентов 
по специальности «Профессиональное обучение» такой ключевой компетент-
ности  как  учебно-методическая  компетентность.  Эта  компетентность 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
30 
студентов  предполагалась  развивать  с  помощью  одной  из  главных  учебных 
дисциплин специальности «Методика профессионального обучения».  
Подготовка  предметников  или  учителей  учебных  дисциплин  общеоб-
разовательных  школ  в  педагогическом  вузе  предусматривает  изучение 
студентами методики преподавания школьного предмета. Этот курс предпо-
лагает, что студенты педагогических вузов посещают лекции, на семинарских 
занятиях  обсуждают  подготовленные  материалы  по  теоретическим  основам 
методики преподавания школьного предмета, изучают и обсуждают учебно-
программную  документацию.  
Безусловно,  на  этих  занятиях  преподаватель  всегда  стремится 
использовать интерактивные методы и инновационные технологии обучения, 
чтобы  повысить  мотивацию  студентов  к  самообразованию  и  активность  на 
семинарских занятиях, поощрять  у них профессиональную направленность к 
решению  проблем,  развивать  коммуникативную  компетентность  и  способ-
ность  взаимодействовать  в  малой  группе  и  т.д.  Тем  не  менее,  студенты 
испытывают трудности, как во время прохождения педагогической практики, 
так  и  вначале  своей  самостоятельной  профессиональной  деятельности  в 
школе.  Эти  трудности  обусловлены  недостаточными  умениями  в  проекти-
ровании  и  конструировании  учебно-методической  и  учебно-программной 
документации, непроработанными дидактическими материалами  к занятиям, 
проблемами креативного характера. 
В  нашем  случае,  т.е.  в  обучении  студентов  по  специальности 
«Профессиональное  обучение»  на  занятиях  по  методике  профессионального 
обучения  предусмотрена  лабораторно-практическая  деятельность.  За  время 
изучения  данного  курса  студенты  выполняют  двенадцать  работ.  Все 
лабораторно-практические  работы  раскрывают  основные  учебные  модули 
курса,  начиная  с  изучения  и  анализа  государственного  общеобязательного 
образовательного  стандарта  по  специальности  «Профессиональное  обуче-
ние»,  начального  профессионального  образования  по  профилю  до  проекти-
рования  и  конструирования  тестовых  вопросов  по  контролю,  проверке  и 
оценивания профессиональных знаний и умений обучающихся. 
Каждая  лабораторно-практическая  работа  имеет  содержание,  выде-
лены цель и задачи работы, справочно-информационный блок, методические 
рекомендации  к  выполнению  работы.  Студенты,  не  имея  конкретные  
формулы  решения  задач,  на  основе  справочно-информационного  блока 
получает  общий  ориентир,  т.е.  получает  дополнительную  подсказку  по 
теоретическим  основам  выполнения  работы.  Также  студенты  могут  исполь-
зовать  другие  источники  информации  для  проектирования  и  конструи-
рования учебно-программной документации и учебно-методических материа-
лов,  проводить  анализ,  при  необходимости  сами  разрабатывают  дидакти-
ческие  материалы.  Завершенную  работу  студенты  оформляют,  готовят 
презентацию и публично защищают свои работы перед группой. 
Какие выполняются  работы на занятиях методики профессионального 
обучения?  Первая  работа,  как  правило,  связана  с  изучением  и  анализом 
государственного  стандарта  образования  по  специальности;  вторая  и  третья 
работы  посвящены  изучению  и  анализу,  конструированию  модульной 
программы  по  разделу  учебного  предмета  начального  или  среднего 
профессионального образования; четвертая работа – посвящается разработке 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
31 
модульного  перспективно-календарного  плана  из  раздела  по  предмету; 
изучение  и  анализ  учебников,  учебно-методических  пособий,  сборников  по 
решению  задач  или  сборников  заданий  и  т.д.  по  выбранному  предмету 
студента;  изучение  и  анализ  учебно-производственных  мастерских;  следую-
щие  работы  связаны  с  разработкой  план-конспектов  по  типам  занятий,  а 
также  с  использованием  инновационных  методов  и  способов  обучения; 
предпоследняя  работа  посвящена  к  анализу  урока;  последняя  работа  – 
конструирование  тестовых  вопросов  по  одному  из  предметов,  в  виде 
субтестов. 
Выполнение  работ  проводится  в  микрогруппах:  в  двойках,  в  тройках. 
Студенты  самостоятельно  выбирают  один  из  предметов  начального 
профессионального образования по изучаемому профилю специализации. 
Во время выполнения работы каждая малая группа проводит изучение 
и анализ информационных, справочных, учебных и методических материалов 
по своему плану, но имеют возможность получить подробную консультацию 
у преподавателя. 
По  ходу  выполнения  работы  студенты  также  неоднократно  получают 
консультации  по  последовательности  и  логичности  выполнения  работы.  По 
разработке  план-конспектов  предусмотрено  обязательное  конструирование 
дидактических  материалов,  средств  наглядности.  Как  правило,  стремление 
студентов  самостоятельно      изготовить      средство  обучения  приветствуется. 
Свои разработанные дидактические материалы и средство наглядности в виде 
слайдов, видеороликов и т.д. представляют в виде презентации. 
Лабораторно-практические  работы  по  изучению  и  анализу  учебно-
методической 
и 
учебно-программной 
документации 
выполняются 
студентами  в  библиотеке  университета.  Процесс  выполнения  такой  работы 
имеет  свой алгоритм: по  выбранному предмету из каталога осуществляется 
поиск специальной  литературы, согласно требованию учебно-методической 
и  учебно-программной  документации  производится  анализ,  составляется  
перечень  литературы  по  выбранному  предмету,  готовится    отчет  и  в  отчете 
указываются  рекомендации  по  доступным  и  информативным    учебникам, 
методическим пособиям для изучения учащимися колледжей.  
Изучение  и  анализ    учебно-производственных  мастерских  начального 
профессионального  образования  также    проводится  на  базе  университета,  в 
данном  случае,  изучается  какая-либо  учебная  мастерская  нашего 
университета.  Изучение  мастерской  состоит  в  том,  что  проводится  анализ 
насколько  соответствует  она  требованиям,  предъявляемым  к  размещению 
оборудования,  соблюдены  ли  санитарно-гигиенические  нормы  мастерской, 
обеспеченность    инструктивными  документами,  соблюдается  ли  охраны 
труда студентов и т.д.  
Работа,  посвященная    анализу  конспектов  урока.  К  данной  работе  
имеются  несколько  образцов  план-конспектов,  разработанные  самими 
педагогами  профессиональных  учебных  заведений.  Студенты  согласно 
схеме-анализу урока осуществляет анализ конструированного плана урока и 
представляют  отчет к защите. 
При  преподавании  методики  профессионального  обучения  в  нашем 
вузе становится традицией использование инновационных технологий обуче-
ния, таких, как например, как проектный метод, личностно-ориентированная 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
32 
технология обучения, обучение в сотрудничестве, коллективное обучение. 
Сама  лабораторно-практическая  работа  является  исследовательской  и 
проблемной  работой,  во  время  презентации  которой  студенты  выполняют 
роль преподавателя, осуществляя  выбор  методики обучения по выбранному 
предмету,  ориентированную  на формирование профессиональных умений у 
учащихся колледжей.  
Изучая  опыт  использования  в  педагогической  деятельности  иннова-
ционных методов, можно выделить их преимущества: они помогают научить 
студентов  активным  способам  получения  новых  знаний;  способствуют 
развитию  высокого  уровня  личной  социальной  активности;  создают  такие 
условия  в  обучении,  при  которых  студенты  не  могут  не  научиться; 
стимулируют  творческие  способности  студентов;  помогают  приблизить 
учебу к практике повседневной жизни, формируют не только знания, умения 
и навыки по предмету, но и активную жизненную позицию.   
В  связи,  с  чем  особый  интерес  вызывают  активные  методы  обучения, 
т.к. они способствуют: эффективному  усвоению знаний; формируют навыки 
практических  исследований,  позволяющие  принимать  профессиональные 
решения; позволяют решать задачи перехода от простого накопления знаний 
к  созданию  механизмов  самостоятельного  поиска  и  навыков  исследо-
вательской  деятельности;  формируют  ценностные  ориентации  личности; 
повышают  познавательную  активность;  развивают  творческие  способности; 
создают  дидактические  и  психологические  условия,  способствующие 
проявлению активности студентов. 
В  заключение  хочется  пожелать  администрации  университета 
включить  в  подготовку  студентов  по  специальности  «Профессиональное 
обучение»  принципы  дуального  обучения,  ориентированного  на  социальное 
партнерство.  Для  этого  необходимо  разработать  и  утвердить  нормативно-
правовую  базу  с  экспериментальной  площадкой  (учебным  заведением)  для 
реализации  дуального  обучения,  которое  позволяло  бы  студентам 
испытывать свои разработки по методики преподавания учебных предметов в 
режиме    реальных  условий  учебного  заведения.  Это  усиливает  у  студентов 
мотивацию,  активность  и  способствует  развитию  профессиональных 
интересов,  а  также  позволяет  решать  реальные  ситуации  педагогического 
процесса,  способствует  проявлению  творческих  способностей  студентов  во 
время пребывания в профессиональной школе. Таким образом, у выпускника 
вуза  сокращается  время  на  социально-психологическую  адаптацию  и 
решается  проблема  профессиональной  пригодности    молодого  специалиста 
включением в социально-профессиональные отношения. 
 
 
 
 
 
 
Литература 
1.
 
Послание  Президента  Республики  Казахстана  Н.А.Назарбаева 
народу Казахстана: стратегия «Казахстан-2050». – Астана, 2012. – c.3. 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
33 
2.
 
Государственная  программа  развития  образования  Казахстана  на 
2011-2020 годы. –Астана, 2010. – C. 2.  
3.
 
Вербицкий  А.А.,  Ларионова  О.Г.  Личностный  и  компетентностный 
подходы в образовании. Проблемы интеграции. -М.: Логос, 2009. – C. 140-146. 
4.
 
Загвязинский  В.И.  Педагогические  основы  интеграции  традицион-
ных  и  новых  методов  в  развивающем  обучении.  –Тюмень:  ТюмГУ,  2008.  –      
C. 90-93. 
5.
 
Загвязинский  В.И.  Теория  обучения.  Современная  интерпретация. 
5-е изд. - М., 2008. – C. 156-160. 
6.
 
Фокин  Ю.Г.  Теория  и  технология  обучения:  деятельностный 
подход. – М.: Академи, 2006. – C. 240. 
 
 
Қ.А. Байдалиев, Ш.С. Искалиева 
КӘСІПТІК ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕСІ ПӘНІНДЕ СТУДЕНТТЕРДІҢ ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК 
ҚҰЗЫРЕТТІЛІГІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ 
 
Бұл  мақалада  «Кәсіптік  білім»  мамандығының  «Кәсіптік  оқыту  әдістемесі»  курсы 
бойынша  әдістерімен  оқу-әдістемелік  жоспары  студенттерінің  лабораториялық-практикалық 
өзіндік  жұмыстарына  қажетті  қазіргі  инновациялық  технологияларға  орай  қарастырылған. 
Ғылыми мақалада кәсіптік оқыту әдістемесі бойынша оқу пәндерін жүргізу мен ұйымдастыру 
инновациялық  әдістер  көмегімен  оқу-әдістемелік  құзыреттілік  негізінде  өзекті  мәселелері 
қозғалған.   
Түйін сөз: білім, оқыту, инновация, технология, зерттеуші, білім, құзырет. 
 
 
K.A. Baidaliev, S.S. Iskalieva 
FORMATION OF METHODICAL COMPETENCE OF STUDENTS IN THE CLASSROOM 
FOR TRAINING METHODOLOGY 
 
The  article  offers  educational-methodical  development  on  the  courses  «Methods  of 
professional  education»  for  the  students  on  the  speciality  «Professional  education»,  with  the  use  of 
innovative  educational  technologies  and  modern  paradigm  of  education,  which  will  be  useful  to 
students in self-contained implementation of laboratory, practical works. 
The  experience  of  organization  and  carrying  out  of  trainings  on  methodology  of  vocational 
training, activating  the  formation  of  the  students  '  educational-methodical  competence  with  the  help 
of innovative methods and is the urgent task of this article. 
Key  words:  education,  innovation,  technology,  University,  researcher,  knowledge, 
competence. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
УДК 372.857 
Г.С. Кайсагалиева - б.ғ.к., 
М.Өтемісов атындағы БҚМУ 
Ж.Н. Уалиахметова – магистрант, 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
34 
М.Өтемісов атындағы БҚМУ 
Е-mail: syly_88@mail.ru 
 
ЖОО-ҒЫ БИОЛОГИЯ МАМАНДЫҒЫ СТУДЕНТТЕРІНІҢ 
АҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯНЫ ПАЙДАЛАНА ОТЫРЫП, 
ҒЫЛЫМИ-ЗЕРТТЕУ ЖҰМЫСТАРЫН ҰЙЫМДАСТЫРУ ӘДІСТЕРІ 
 
Аңдатпа. Мақалада қазіргі заманға сай сапалы білім берудегі озық технология, оқытудың 
белсенді  әдістері,  әр  студенттің  ғылыми  жұмысын  дұрыс  ұйымдастыруы,  ақпараттық 
құрылғыларды тәжірибе жүзінде қолдануы баса назарға алынған. Бүгінгі таңда теориялық білімді 
практикада қолданып жүзеге асыру әр студенттің білімді де, білікті маман болуына септігін тигізеді. 
Мақаладағы негізгі ой ғылыми-зерттеу жұмысының маңыздылығын көрсетеді. 
Түйін сөз: білім, ақпарат, технология, интерактивті тақта, ауыр металдар, токсинділік, 
биология. 
 
«Қазіргі  заманда  жастарға  ақпараттық  технологиямен  байланысты 
әлемдік  стандартқа  сай  мүдделі  жаңа  білім  беру  өте  қажет»  -  деп,  Елбасы 
атап  көрсеткендей,  жас  ұрпаққа  білім  беру  жолында  ақпараттық  техноло-
гияны оқу үрдісінде пайдаланудың маңызы айрықша[1 б.6].  
Білім  және  кәсіби  машық  –  заманауи  білім  беру  жүйесінің  негізгі 
бағдары. Бүгінгі таңда жоғары оқу орындары білім беру қызметімен шектеліп 
қалмай,  қолданбалы  және  ғылыми  –  зерттеушілік  бөлімшелерін  құрып, 
олардың жұмыс жасау деңгейін белсенді дамытуы тиіс[1б.6].  
Педагогтың  негізгі  мақсатының  бірі  –  білім  сапасын  көтеріп,  жүйелі 
түрде  ғылымды  жетілдіру  болса,  тәжірибе,  ғылыми  зерттеу  жұмыстарында 
ақпараттық  технологияны  тиімді  пайдалану  –  ұстаз  шеберлігінің  белгісі. 
Білім  сапасын  көтерудің  бір  негізі  –  білім  беруді  демократияландыру  және 
ізгілендіруді  көздейтін  оқытудың жаңа технологиясын енгізу. Әр  студенттің 
жеке  басының  дамуын  анықтайтын  басты  бағыт:  білімділік  –  түсінушілік  – 
ізденіс - пайдалану – талдау – жинақтау – пайымдау. Мақсаттың нақтылығы, 
логикалық  ойдың  жүйелілігі,  тұлғаның  мақсатқа  сай  дамуы,  педагог  іс  – 
әрекетінің  және  білім  мазмұнының  тиянақтылығы,  бағаның  не  үшін 
қойылатындығын  анықтау,  оқу  процесін  жобалаудың  өзіндік  ерекшелігі 
болып саналады[2 б.3].  
Ақпараттық-коммуникациялық  технология  –  электрондық  есептеуіш 
техникасымен  жұмыс  істеуге,  оқу  барысында  компьютерді  пайдалануға, 
модельдеуге, электрондық оқулықтарды, интерактивті құралдарды қолдануға, 
интернетте  жұмыс  істеуге,  компьютерлік  оқыту  бағдарламаларына 
негізделеді[3 б.11].  
Біз  болашақтың  энергиясын  дамыту  үшін  жаңа  технологияларды 
таңдап  алуға  тиіспіз.  Биология  сабақтарында  интерактивті  құрылғылардың 
барлық  мүмкіндіктерін  пайдалана  отырып,  студенттердің  шығармашылық 
даралығын қалыптастыру үшін сабақта төмендегі іс – шараларды қолданудың 
маңызының зор екендігі байқалады: 
 

 
студенттің  дайындық  деңгейін,  ынтасын  және  қабылдау  жылдам-
дығын  ескеру  арқылы  жаңа  материалдарды  меңгеруге  байланысты  оқытуды 
ұйымдастыру  және  оқыту  үрдісіне  интерактивті  құрылғылардың  мүмкін-
діктерін пайдалану; 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
35 

 
оқытудың  жаңа  әдістері  мен  формаларын  (проблемалық,  ұйымдас-
тырушылық іс-әрекетін) сабақта жиі қолдану; 

 
проблемалық  зерттеу,  аналитикалық  және  модельдеу  әдістерін 
қолдану арқылы классикалық тәсілдерді жетілдіру; 

 
жаңа  ақпараттық  технология  құралдарын  (телекоммуникация, 
виртуальды орта, аудиодиск) пайдалану арқылы оқу процесінің материалдық 
техникалық базасын жетілдіру; 
Интерактивті тақта –  оқытушыға оқыту үрдісін  оңтайландыруға, білім 
алушының  танымдық  белсенділігін  дамытып,  мазмұнды  және  көрнекті 
тапсырмалар  құруға,  сабақты  құрылымдауға,  сабақ  барысы  мен  қарқынын 
жақсартуға  жаңа  мүмкіндіктер  береді.  Сонымен  қатар  тақтадағы  түстердің 
әртүрлілігі маңызды жерлерді бөліп көрсетеді және назарды аударуға, жалпы 
идеяны  байланыстыруға  көмектеседі[3  б.12].  (Мысалы:  ДНК  және  РНК 
схемамен  жұмыс  істеген  кезде,  «Құстар»  класы,  «Сүтқоректілер»  класы 
тақырыбында интернет технология көмегімен тірі табиғаттың дауысын естуге 
мүмкіндік аламыз).  
В.П.Ляудис  классификациясы  бойынша  белсенді  оқыту  мен 
тәрбиелеудің әдістерін негізгі 3 топқа бөледі: 
Оқытудың белсенді әдістері: 
1.
 
жоспарланған оқыту әдісі; 
2.
 
проблемалық оқыту әдісі; 
3.
 
интерактивті (коммуникативті) оқыту әдісі: 
а) әңгімелесу – этикалық және эвристикалық; 
б) сұхбаттасу; 
с) ойын – рөлдік және дидактикалық; 
д) тренинг; 
е) белсенді талқыланған практикалық жұмыстар; 
Ал  осы әдістерді ғылыми-зерттеу жұмыстарында қолдану зор маңызға 
ие [2 б.3,4,5].  
Ғылыми-зерттеу жұмысының мақсаты – студенттің зерттеу жұмысына 
деген  қызығушылығын  арттыру  арқылы  әр  түрлі  мәселелерді  өз  беттерімне 
шешу, өзін-өзі дамыту мүмкіндіктерін жетілдіру болып табылады.  
Ғылыми-зерттеу жұмысының міндеттері: 
-
 
биология пәнінің бүгінгі таңдағы мәселелерін шешуде түрлі әдістерді 
қарастырып, нақты шешім шығару; 
-
 
туған  өлке  материалдары  негізінде  экологиялық  сауаттылығын 
арттыру; 
-
 
өсімдік  түрлерін  анықтап,  заманауи  технология  көмегімен  топырақ 
қабаттарындағы өзгерістерге назар аудару; 
-
 
белгісіз бірнәрсені ашу қабілетіне ие болу; 
-
 
әр түрлі ақпарат көздерімен жұмыстанып, ғылымға деген көзқарасын 
қалыптастыру[3б.13]; 
Қазіргі  таңда  биология  мамандығының  студенттері  ғылыми  –  зерттеу 
жұмыстарын ұйымдастыруда университетіміздің жаратылыстану бөліміндегі 
экология  және  биогеохимия  сынақ    зертханасындағы  «Сұйықтық  талдағыш 
ФЛЮОРАТ  –  02-3М»,  «ЭКОТЕСТ-ВА»,  Атомды  –  абсорбциялық  спектро-
метр «Квант – 2А» секілді жаңа құрылғыларды қолдануға мүмкіндіктері бар. 
Зертханадағы  аталмыш  қазіргі  заманға  сай  жаңа  технологиялар  арқылы 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
36 
қоршаған  орта  нысандарының  санитарлық  және  технологиялық  үрдістерін, 
топырақтағы ауыр металдар мен мұнай өнімдерін, өсімдік мүшесіндегі күлді 
элементтерді,  ауыз  су  және  ағынды  суқоймаларының  токсиндік  заттармен 
ластануын бақылауға болады[4 с.6,7].  
Қоршаған  ортаны  ластауда  ерекше  орын  алатын  топтың  бірі  - 
поллютанттар,  яғни  жалпы  атауы  ауыр  металдар  болып  табылады.  Олар 
өзінің  атомдық  массасы,  тығыздығы,  токсиндігі,  табиғи  ортада  таралуы, 
табиғи  және  техногенді  тізбектегі  әсер  ету  деңгейі  жөнінен  ерекшеленеді.  
Д.И.Менделеев  кестесіндегі  40-тан  астам  химиялық  элементтерді  ауыр 
металдар  қатарына  жатқызамыз.  Н.Реймерстың  жүйелеуі  бойынша  ауыр 
металдардағы тығыздығы 8г∕ см
3
 ден жоғары металдарды есептеуге болады. 
Қауіпсіздік деңгейіне қарай оларды 3класқа бөлеміз: 
А) I класс (өте токсинді): Cd, As, Hg, Pb, Se, Zn. 
Б) II (токсинді): Co, Cu, Mo, Ni, Se, Cr. 
С) III (әлсіз токсинді): Ba, Va, W, Mn, Sn. 
Ауыр  металдардың  токсиндік  әсерінің  салыстырмалы  деңгейі  әр  түрлі 
ағзаларда  «молярлы  токсиндік»  деген  ұғыммен  түсіндіріліп,  оның  негізінде 
бірқатар  токсинділігі,  металдың  молярлы  мөлшерінің  артуы,  минимальды 
молярлы көрсеткіш әсерін байқау үшін қажет (Кесте 1). 
Кесте 1. 
Металдардың молярлы токсинділігі (Д.А.Кривошин) 
 
Ағзалар 
Токсиндік қатары 
Балдырлар 
Hg › Cu › Cd  › Fe › Cr › Zn › Co › Mn 
Гүлденген өсімдіктер 
Hg › Pb › Cu › Cd › Cr › Ni › Zn 
Балықтар 
Ag › Hg › Cu ›Pb › Ca › Zn › Ni ›Cr › Co › Mn 
 
Ауыр  металдар  өндіріс  орындарынан  түсуімен  қатар,  ауа  қабатынан 
жауын  –  шашын  ретінде  оралады,  сөйтіп,  токсиндігі  өте  жоғары  болған-
дықтан топырақ жамылғысына, су нысандарына қауіп төндіреді. Топырақтың 
сулы  ерітіндісіндегі  ауыр  металдарды  анықтау  әдісін  мысалға  келтірейік. 
Алдымен  топырақты  сутекті  тотығы  бар  қайнатылған  азотқышқылды 
қоспаның  ерітіндісімен  өңдейді.  Бұл  топырақ  құрамындағы  кристалданған 
заттарды және органикалық заттардың минералдануына әкеліп соқтырады. 
Жұмыс  барысы:  Үлгіге  алынған  топырақтан  1-2гр  өлшеп  алып, 
пробиркіге салып, дистилденген судың бірнеше тамшысымен араластырамыз. 
Кейін  бөлме  температурасында  30минут  ұсталған  концентрлі  азот 
қышқылының(HNO
3
)  5мл,  концентрлі  сутек  тотығының  5мл  ерітіндісін 
қосамыз.  Пробирканы  30-40  минут  жылытқышқа  орналастырамыз.  Кейін 
дайындалған  ерітіндіні  50мл  колбаға  фильтр  қағазымен  сүзіп  өткіземіз. 
Колбаның  өлшегіш  белгісіне  дейін  дистилденген  сумен  толықтырып, 
ерітіндіні  араластырамыз.  Осы  жұмысқа  пара-пар  топырақсыз  ерітіндіні 
дайындаймыз.  Топырақсыз  үлгіге  алынған  тәжірибенің  қорытындысын 
есепке  аламыз,  ал  ауыр  металл  қосылысы  бар  ерітіндіні  атомдық-
абсорбциялық спектрофотометр көмегімен анықтаймыз[5 с.16,17,18]. 
 
Жұмыс  нәтижесі:  Топырақтағы  химиялық  элементтерді  анықтауда 
мына формуланы қолданамыз: 
                                                           C = C
1
- C
0
* V

                                                                      m    

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
37 
C
1

анализге 
алынған 
ерітіндідегі 
анықталатын 
элементтің 
концентрациясы; 
C
0
- топырақсыз үлгідегі анықталатын элементтің салмақтық үлесі; 
V
0
- анализге алынған ерітіндінің жалпы көлемі; 
m- үлгіге алынған топырақ салмағы; 
Күтілетін нәтиже: 
-
 
студенттің өз білімін көтеру деңгейі жүзеге асады; 
-
 
сауатты жұмыс жасап, тәжірибе жүзінде іске асырады; 
-
 
мақсат қою, зерттеу, іздену, дәлелдеу, секілді қасиеттер қалыптасады. 
Қорыта  келе,  80  жылдық  тарихы  бар  университетімізде  жаңа 
жобалармен  айналысып,  ғылымның  жаңалықтарын  ашуға  мол  мүмкіндіктер 
жасалынған. Жаңа әдістемелер бойынша зерттеу жұмыстарын ұйымдастыру, 
ғылымның одан әрі дамуына септігін тигізеді. «XXIғасыр – білім мен ғылым 
ғасыры»,  -  деп  Елбасы  атап  өткендей  зерттеу  жұмыстарымен  айналысу  әр 
студент  үшін  маңызы  зор  деп  ойлаймын,  себебі  бүгінгі  студент  болашақ 
маман ретінде ғылыми жұмысқа қызыға отырып, іс – тәжірибе жинақтайды. 
  
Әдебиеттер 
1.
 
Қазақстан  Республикасының  Президенті  –  Елбасы  Н.Ә.Назарбаев-
тың  Қазақстан  халқына  Жолдауы  «Қазақстан-2050»  стратегиясы  –  қалып-
тасқан  мемлекеттің  жаңа  саяси  бағыты//  Егемен  Қазақстан.  15  желтоқсан 
2012. - б. 16.  
2.
 
«Биология» республиканский научно-методический журнал №4(22) 
2008 – б. 56. 
3.
 
«Биология» республиканский научно-методический журнал №6(36) 
2010 – б. 52. 
4.
 
Определение  тяжелых  металлов  атомно-абсорбционном  методом. 
ГОСТ Р.– 50687. - Москва, 1994. - с. 12. 
5.
 
Определение  тяжелых  металлов  атомно-абсорбционном  методом. 
ГОСТ Р. – 26483-85. - Москва, 1987. - с. 43. 
 
 
Г.С. Кайсагалиева, Ж.Н. Уалиахметова 
ИНФОРМАЦИОННАЯ ТЕХНОЛОГИЯ ОБУЧЕНИЯ КАК ОСНОВА НАУЧНО - 
ИССЛЕДОВАТЕЛЬСКОЙ РАБОТЫ УЧАЩИХСЯ ВЫСШИХ УЧРЕЖДЕНИЙ  
ПО СПЕЦИАЛЬНОСТИ БИОЛОГИЯ 
 
Данная  статья  посвящена  роли  информационно-коммуникативных  технологий  при 
изучении научно-исследовательской работы учащихся высших учреждений. В статье рассмат-
риваются методы исследования тяжелых металлов с помощью компьютерных  программ.  
В  статье  говорится  об  эффективности  применения  интерактивной  доски,  компьютера, 
электронных учебников в образовательном процессе. 
Внедрение  информационных  и  коммуникационных  технологий  на  базе  Интернет 
сегодня  является  одним  из  важнейших  резервов  повышения  эффективности  непрерывного 
образования педагогических работников. 
Ключевые  слова:  знание,  информация,  технология,  интерактивная  доска,  тяжелый 
металл, токсичность, биология. 
G.S. Kaisagalieva, Zh.N. Ualiahmetova 
INFORMATION TECHNOLOGY OF TRAINING AS A BASIS SCIENTIFICALLY - 
RESEARCH WORK OF PUPILS OF THE HIGHER ESTABLISHMENTS ON A 
SPECIALITY BIOLOGY 
   

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
38 
This  article  focuses  on  the  role  of  information  and  communication  technologies  at  studying 
scientifically - research work of pupils of the higher establishments. In article methods of research of 
heavy metals by means of computer programs are considered.   
The article says about the effectiveness of  interactive boards, computers, electronic textbooks 
in educational process. 
The  introduction  of  information  and  communication  technologies  on  based  on  the  Internet  
today is one of the most important reserves for increasing the effectiveness of continuing education of 
teachers. 
Key  words:  Knowledge,  the  information,  technology,  interactive  board,  heavy  metal, 
toxicity, biology. 
 
 
 
УДК 372.891:911 
                                                               В.И. Амельченко – к.г.н., доцент,  
ЗКГУ им. М.Утемисова
  
Е-mail: ivan_avin@mail.ru 
С.Ю. Степаненко – магистрант,  
ЗКГУ им. М.Утемисова 
Е-mail: kafetka-88@mail.ru 
 
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ НАУЧНЫХ РАБОТ, ВЫПОЛНЕННЫХ 
СОТРУДНИКАМИ КАЗНИГМИ ПОД РУКОВОДСТВОМ 
АХМЕДЖАНОВА Х.А., В ФОРМИРОВАНИИ ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ 
УМЕНИЙ И НАВЫКОВ У СТУДЕНТОВ-ГЕОГРАФОВ 
 
Аннотация.  В  статье  рассматривается  использование  научных  работ  сотрудников 
КАЗНИГМИ, выполненных под руководством  Ахмеджанова Х.А., в преподавании базовых и 
специальных  дисциплин  будущим  специалистам-географам,  уделено  внимание  вкладу 
Ахмеджанова  Х.А.  в  изучение  физики  приземного  слоя  атмосферы,  значению  этих  работ  в 
физико-географических  и  экономико-географических  (агрогеографических)  исследованиях 
территории Республики Казахстан.  
Ключевые  слова:  география,  метеорология,  атмосфера,  агрометеорология,  география 
сельского хозяйства, методика преподавания географии, практикоориентированное обучение. 
 
В современное время актуальным стал вопрос интенсификации геогра-
фического образования, усиления его практической направленности. Серьёз-
ным  условием,  содействующим  успешному  решению  данной  проблемы, 
является  переход  к  компетентностно  ориентированному  обучению,  которое 
должно  опираться на  методы  обучения, обеспечивающие  высокий уровень 
познавательной  активности  обучающихся.  Это  частично  поисковый  и 
исследовательский  методы  обучения,  которые  широко  применяются  на 
практических занятиях, СРСП и СРС, при выполнении студентами курсовых 
и  дипломных  работ.  Эффективность  такой  работы  зависит  от  изученности, 
проработанности  исходного  материала,  необходимого  в  физико-географи-
ческих  и  экономико-географических  исследованиях.  Это  обусловлено  тем, 
что  география  является  комплексной  наукой,  интегрирующей  в  своих 
исследованиях  знания,  полученные  во  многих  других  естественных  науках, 
изучающих  элементы  географической  среды.  Большое  значение  при  этом  
имеет  метеорология  -  наука  о  погоде  и  о  других  явлениях,  происходящих  в 
земной  атмосфере,    наука  о  физическом  состоянии  земной  атмосферы  и  о 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
39 
происходящих в ней процессах. Особое значение для наших студентов имеют 
исследования  определённой  территории  –  Западного  Казахстана  и  в  целом 
Республики Казахстан. 
Важными  элементами  погоды  являются  тепло  и  влага,  которые 
оказывают решающее значение на формирование  биоклиматического потен-
циала  территории,  на  развитие  природных  комплексов,  важной  составной 


1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   36


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал