Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі



жүктеу 5.24 Kb.
Pdf просмотр
бет16/36
Дата09.01.2017
өлшемі5.24 Kb.
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   36

 
Литература 
1.
 
Хмель  Н.Д.  Теоретические  основы  профессиональной  подготовки 
учителя. - Алматы: Ғылым, 1998. - 320 с.  
2.
 
 Щукина  Г.  И.  Роль  деятельности  в  учебном  процессе.  -  М.: 
Просвещение, 1986. - 144 с. 
3.
 
Волков  И.  П.  Приобщение  школьников  к  творчеству.  -  М.: 
Просвещение, 1982. - 144 с. 
4.
 
Гадамер Х-Г. Актуальность прекрасного. - М., 1991. - 367 с. 
5.
 
Шаронин  Ю.  В.  Психолого-педагогические  основы  формирования 
качества  творческой  личности  в  системе  непрерывного  образования.  -  М.: 
Просвещение, 1998. - 321 с. 
 
 
Ж.С. Қайынбаева 
КӨРКЕМ-ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ҚЫЗМЕТІНДЕГІ СТУДЕНТТІҢ ТВОРЧЕСТВОЛЫҚ 
ЫНТАЛАРЫН ҚҰРУҒА БАҒЫТТАЛҒАН ҚОСЫМША ЖӘНЕ КӘСІПТІК БІЛІМ 
ЖҮЙЕСІНЕ АРНАЛҒАН ИННОВАЦИЯЛЫҚ БІЛІМ БЕРУ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫ 
 
Бұл  мақала  көркем-шығармашылық  қызметіндегі  студенттік  творчестволық  ынтаны 
құру проблемасына арналған. Мақалада сол проблема бойынша педагогикалық шарттар және 
оқу  инновациялық  әдістер  қарастырылған.  «Студенттің  шығармашылық  ынтасы»  педагоги-
калық  ұғымның  негізі  –  бұл  адамның  интегративтык  қасиеті,  субъектік  әрекеттерінде 
көрсетілетін, озық сыртқы талаптың, өзін іс жүзінде шығармашылық азат түрде көрсету.  
Түйін сөз: өнер, жандандыру, қызмет, бастамашылық, инновация, әдіс, оқыту.
  
 
 
Zh. Kainbayeva 
INNOVATION EDUCATION TECHNIQUES FOR SYSTEMS SUPPLEMENTARY A 
PROFESSIONAL EDUCATE DIRECT TO THE FORMATION CREATIVE INITIATIVE 
STUDENTS IS ARTISTIC- CREATIVES ACTIVITY 
 
This  is  article  devote  problems  formation  creative  initiative  students  is  artistic-  creatives 
activity,  describe  pedagogical  condition  and  systems  innovations  metodos  training  permissible 
formation  creative  initiatives  students  is  artistic-  creatives  activity.  Dasis  pedagogicals  essence 
conception  “creative initiative students» ask unification quality personality, show is effect individual. 
Key words: creativity, activity, initiative, innovation, method of teaching.
 
УДК 796.4                 
С.Н. Рысқалиев – магистр, оқытушы, 
М.Өтемісов атындағы БҚМУ, 
E-mail: sayat813@mail.ru 
 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
136 
ГИМНАСТИКАМЕН ШҰҒЫЛДАНУҒА БАЛАЛАРДЫ ІРІКТЕУ 
 
Аңдатпа.  Балаларды  гимнастикамен  шұғылдануға  бағыттау  өте  бір  күрделі  іс. 
Мақалада  бағыттау  кезіндегі  баланың  гимнастикамен  шұғылдануға  қызығушылығы, 
тұрақтылығы,  қабілеті, тәрбиесі және тағы  да  басқа  осы  спортты  игеріп  алып  кетуге  қажетті 
жеке  басының  ерекшеліктері  қарастырылады.  Гимнастикамен  шұғылдануға  саналылық  пен 
белсенділікті қалыптастыру жолында спортпен шұғылданудың денсаулыққа пайдалы екеніне, 
қимылдың,  сұлулықтың,  эмоцияның,  төзімділіктің,  адамгершіліктің,  спорттың  қажеттілігіне 
көздерін жеткізу.  
Түйін сөз: дене тәрбиесі, гимнастика, физикалық даму, спортқа қызығушылық. 
                                                              
Балаларды  гимнастикамен  шұғылдануға  бағыттау  осы  спорт  түрімен 
шұғылданудың  мақсаттылығын  ғылыми  тұрғыда  негізделген  ұсыныстармен, 
педагог  кеңесімен  түйіндейді.  Бағыттау  кезінде  баланың  гимнастикамен 
шұғылдануға  қызығушылығының  тұрақтылығы,  оның  бейімділігі,  қабілеті, 
отбасы  жағдайындағы  өмірі,  мектептегі  үлгерімі,  үйренімі,  тәрбиесі  және 
тағы  да  басқа  осы  спортты  игеріп  алып  кетуге  қажетті  жеке  басының 
ерекшеліктері  есепке  алынады.  Гимнастикамен  шұғылдануға  саналы  және 
белсенді  қатынасты  қалыптастыру  жолында  спортпен  шұғылданудың 
денсаулыққа пайдалы екеніне, ал тәжірибе жинақтауда қимылдың, сұлулық-
тың,  эмоциялық,  төзімділік,  қарым-қатынастық,  адамгершілік,  спорттық 
болашақ  еңбекке  қажетті  қадір-қасиеттердің  қалыптасатынына  көздерін 
жеткізу керек .  
Баланы  спортқа  бағыттауда  ата-аналар  мен  педагогтар  кейбір 
факторларды  яғни,  спорт  базасының  тұрғылықты мекеннен  алыстығы,  оның 
жағдайы,  сабақ  өткізу  жайы,  тәрбиеші-жаттықтырушылардың  құрамы  және  
де т.б.ерекшеліктерді есепке алуына тура келеді. 
В.И.Филипович  өз  қаламдастарымен  бірге  балаларды  спорт  гимнасти-
касымен  шұғылдануға  бағыттауда  осы  спорт  саласы  бойынша  қажетті 
мәлімет  бере  алатын  кеңес  өткізуді  де  ұсынады.  Бұл  кеңес  балалардың 
сабаққа  ынталылығын  арттырып,  гимнастика  саласында  жан-жақты  білімге 
ие  болуына,  дәріске  жауапкершілікпен  қарауына  бастайды.  Кеңес  өздеріне 
сұрақпен  келген  тұлғаларға  ғылыми  тұрғыда  негізделген,  тәжірибеде  тексе-
рілген  немесе  спортпен  шұғылдану  мәселесінде  гимнастиканы  таңдаудың 
мақсаттылығын түсіндіріп бере алатын дәрежеде болуы тиіс. Кеңес қашанда 
жеке  тұрғыда  болады.  Кеңес  беру  кезінде  педагог  ең  алдымен  кеңес  алуға 
келген  тұлғаның  гимнастикаға  сезімталдық,  эмоциялық  ниетпен  бе  немесе 
саналы таңдау мен келді ме осы бір қызығушылығының себебін білуі керек. 
Бұл  үшін  міндетті  түрде  педагогқа  кеңес  алғалы  келіп  отырған  ата-анамен 
тілдесіп,  спорт  гимнастикасымен  шұғылдану  туралы  олардың  ойын    нақты-
лап алу керек, бұл жерде олардың осындай шешімге келудегі пікірін айқын-
дап алу қажет. Әңгіме барысында қызығушылықтың тууы мен  тұрақтылығы, 
олардың  балаларының  гимнастикамен  шұғылдануға  қабілеттілігі  мен 
бейімділігі  анықталуы  тиіс.  Гимнастикадағы  қазіргі  таңда  қойылып  отырған 
талаптар  деңгейі  мен  жоғары  жетістікке  жету  жолдары  кез  келген  гимнас-
тикамен  шұғылданғысы  келетін  балаға  мүмкін  бола  бермейді.  Атақты  гим-
настикашылар,  заңдылыққа  орай,  сәби  кезінде-ақ  өз  қатарынан  қимыл  бел-
сенділігімен,  дене  тәрбиесінде  әртүрлі  жаттығулар  бойынша  жарысуға  құ-
мар, өз қабілеттілігін көрсетуге ұмтылып тұратын, еңбекқорлығымен, тәртіп-

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
137 
тілігімен, өзін-өзі басқара  білу қабілетімен ерекшеленетін болады  [1, с. 420]. 
Балалардың  спорттық  гимнастикаға  бейімділік,  қабілет,  қызығушы-
лықтары қаншалықты жоғары болмасын, анық  гимнастикамен шұғылдануға  
6  жастан  бастап  қана  рұқсат  етіледі.  Бұл  жас  кезеңіне  дейін  организм 
жүйелері  мен  органдар  қызметі  толық  қалыптасып,  қимыл-әрекеттерді 
саналы түрде басқару үшін қажетті тұлғалық және психикалық ерекшеліктер 
айқындала  түседі.  Дарынды  балалар  жас  талапкерден  шебер  спортшыға 
дейінгі аралықты 5-7 жылда өтеді.  
Көптеген  авторлар  баланың  гимнастикамен  шұғылдануға  қызығушы-
лығы,  оның  дәлелдемелерін,  бейімділігі  туралы  мәліметтерді  оқушылардың 
өздерінен  және  олардың  ата-аналарымен  болған  әңгімеден  алу  қажеттігін 
қолдайды.  Оқушымен  әңгіме  барысында  төмендегідей  сұрақтарға  жауап 
алынады:  
·
 
Спортпен  шұғылдану  үшін  сен  неліктен  міндетті  түрде  спорт 
гимнастикасын таңдадың? 
·
 
Спортпен  шұғылдану  барысында  саған  қандай  талап-тілектер 
қойылатынын білесің бе? 
·
 
Спортпен шұғылдану көп күш пен көп уақыт жұмсауды талап етеді, ал 
сен  сондай  жағдайда  әрі  мектебіңдегі  сабағыңды  да  жақсы  оқуға,  әрі 
спортпен де жақсы шұғылдануға уақыт таба аласың ба? 
Оқушы  спортпен  шұғылдану  барысында  қойылатын  талап-тілектер 
туралы  білуі  мүмкін,  ондай жағдайда  ол  туралы  ұғынықты  қылып  түсіндіру 
керек. 
Оқушының  ата-анасымен  әңгіме  барысында  төмендегідей  сұрақтарды 
қоя отырып, оқушы туралы қажетті мәліметтерді алуға болады:  
·
 
Сіздің ұлыңыздың (қызыңыздың) спорт түрлерінің ішінен айналысуға 
гимнастиканы таңдап алуына қалай қарайсыз? 
·
 
Сіздің  үйдегі  отбасылық  жағдай  қалай  және  баланың  мектептегі 
сабағы мен бірдей спортпен шұғылдануына қандай көмек бере аласыз? 
·
 
Балаңыз жалпы үй тапсырмаларын орындауға қанша уақыт жұмсайды, 
қандай пәндер оған оңай, ал қандай пәндер қиындау?  
·
 
Балаңыздың дене және ақыл-ой еңбегі қандай деңгейде деп ойлайсыз?  
·
 
Балаңыздың  өз  алдына  қойған  мақсатқа  ұмтылысы  мен  оған  жету 
жолындағы жігері қандай деңгейде?  
·
 
Сіздің  балаңыздың  мектептегі  сабақ  үлгерімі  мен  спортпен 
шұғылдану тілегін  пайдалы  шешу жолдары туралы  пікіріңіз  қандай?  
Мектептегі  үлгерім  мұғалімдердің,  ең  бастысы,  сынып  жетекшісінің 
қорытындысы мен оқушының бағасына қарай әрі оқушының қалай үлгеруіне 
байланысты,  білімі  мен  тәртібіне  қарай  бағаланады.  Ал,  гимнастика 
саласындағы  білім  деңгейі,  қимыл  мүмкіндігі  мен  тәжірибелерін  дене 
тәрбиесі пәнінің мұғалімі бағалайды. Денсаулығы  туралы  анықтама мектеп 
дәрігерінің    немесе  спорт-дәрігерлік  диспансердің  медициналық  тексерулері 
нәтижесіне сүйене отырып беріледі. Педагог жаттықтырушы үшін оқушының 
дене  құрылымының  сәйкес  болуы  мен  оның  организмінің  қызмет  ету 
мүмкіндіктерінің гимнастика талаптарына сай болуы, және осы спорт түрімен  
шұғылдануға  қарсылық  көрсеткіштері  ерекше  қажет.  Оқушының  спорт 
гимнастикасына қабілеттілігін оның жалпы арнайы спорттық дайындығының 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
138 
деңгейіне қарай, және осы спорт түрінде өте қажетті қимыл және психикалық 
қабілетіне,  тұлғалық  ерекшеліктеріне  қарай  бағалауға  болады.  Ең  бастысы, 
осы  қабілеттердің даму мүмкіндігінің бар жоқтығын білу қажет. Оқушының 
дене  тәрбиесі  сабағындағы  белсенділігі  мен  оның  спорт  ойындарына  деген 
қызығу-шылығы  да  есепке  алынады.  Бұл  мәліметтерді  мектептегі  дене 
тәрбиесі  пәнінің  мұғалімінен  алуға  болады.  Оқушының  спортқа  деген 
қызығушылығы жайлы дене тәрбиесі мұғалімнің болжамдары сол оқушының 
спорттағы жетістікке жету мүмкіндіктерін болжауда үлкен маңызға ие. 
Бірнеше  авторлар  (Л.П.Матвеев,  Е.Ю.Розин,  М.Л.Укран,  т.б.)  бала-
ларды  шартты  түрде  гимнастикамен  шұғылдану  топтарының  үш  кезеңіне 
бөлуді ұсынады: 
Бірінші  кезең  алғашқы  және  негізгі  таңдау  түрлерін  өз  ішіне  алады. 
Алғашқы таңдау балалардың гимнастикамен шұғылдануға жалпы қажеттігін 
анықтау  мақсатында  іске  асырылады.  Ол  таңдаудың  барлық  бес  түрінің  
бағалау    нәтижелерімен    анықталады.  Алғашқы  таңдау  кезінде  бейімділікті, 
қабілетті,  қызығушылық,  денсаулығы,  дене  құрылысының  ерекшеліктері, 
мектептегі  сабақ  үлгерімі,  баланың  гимнастикамен  шұғылдануына  ата-
ананың  қарым-қатынасы  және  оқушының  өзімен  әңгімелесу  нәтижелері 
бағаланады.  Алынған  мәліметтер  негізінде  баланың  гимнастикамен    шұғыл-
дану    дәрістеріне    қажеттігі    туралы    алдын-ала  қорытынды  жасалады.  Бұл 
кезеңдегі  зерттеу  нәтижелері  негізінен  оқу-жаттығу  процесінде  оқушыға  
жеке  және  тұлғалық жағынан келуге, оның бойында спорт дәрістеріне  деген  
және жалпы талапкердің төзімділік қабілетін, белсенділік пен саналы қарым-
қатынасын тереңдетуге пайдала-нылады.  
Таңдаудың  екінші  кезеңі  жас  гимнастикашыны  әлі  де  терең  зерттеуге 
әрі  оның  тереңдетілген  спорттық  дайындық  бағдарламасын  игеру,  жоғары 
спорттық  жетістіктерге  жету  мүмкіндіктерін  алдын-ала  болжау  мақсатында 
қолданылады.  
Таңдаудың  үшінші  кезеңі  жауапкершілігі  жоғары  жарыстарға  қатысу 
үшін  құрама  команда  құрамына  іріктеп  алынатын  спортшыларды  анықтау 
мақсатына  бағытталады.  Бұл  шара  гимнастикашының  тұлғалық  болмысын, 
оның  қабілетін,  дене  (жалпы  және  арнайы)  дайындығын,  шеберлік,  такти-
калық,  теориялық,  психологиялық  дайындығын  зерттеу  нәтижелерін  байыту 
негізінде  іске  асырылады.  Спортшылардың  психикалық  және  тұлғалық 
болмысына  үлкен  назар  аударылады.  Барлық  ақпараттардың  байытылуы  
команданың    әрбір    мүшесінің    үлкен    жетістіктерге    жету  мүмкіндігін  
шынайы салмақтап, алдын-ала болжам жасауға мүмкіндік береді [2, с. 368].   
Спорт  гимнастикасымен  шұғылданушыларды  таңдау  кезінде  тек 
тұлғаның  гимнастика  үшін  маңызы  бар  ерекшеліктері  (қабілеті)  жайлы 
объективті ақпараттар ғана есепке алынады да, олар бірқалыпты және қимыл-
қозғалыс жағдайында объективті әдістермен зерттеледі. Спорт гимнастикасы 
сабақтарына жарамдылық туралы анықтама көп жағдайда сыртқы болмысты, 
физикалық  тұрғыдан  дамуын  және  дене  құрылысының  ерекшеліктерін 
бағалаудан  басталады.  Таңдау,  міндетті  түрде,  біздің  көзқарасымызда 
әлемнің  ең  мықты  гимнастикашыларының  дене  құрылысына  жақын  болып 
келетін балаға  түседі. 
Попова  Н.К.  төмендегідей  бағалауды  қолданады:  гимнастикашылар 
спорт шеберлері дененің ұзындығы мен салмағы бойынша орташа не ортадан 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
139 
сәл  төмендеу  көрсеткіштерге  ие  адамдар  қатарында  болады.  Олардың  иық 
бөлігі  аумағы  өте  жақсы  дамыған  (иықтары  сәл  ылдиланған),  жамбас  бөлігі 
тар, және салыстырмалы қысқалау бойымен бірге олардың бұлшықеті жақсы 
дамыған қолдары ұзын және түзу аяқтарының артық еті болмайды. Іш бөлігі 
батыңқы,  ал,  арқа  бөлігі  омыртқаның  табиғи  иілуі  анық  байқалатын 
бұрыштарға  ие  болмағандықтан,  сырт  қарағанда  түптүзу  секілді  болып  
көрінеді [3, с.448]. 
Жас гимнастикашыларды сырттай ұзақ бақылау негізінде  қалыптасқан 
нәрсе  олардың  дене  құрылымының  ерекшеліктері,  дене  құрылысындағы 
ауытқулар  және  дене  дамуының  негізгі  көрсеткіштері  дене  салмағы  мен 
ұзындығы болжамдық дүние. Сыртқы белгілердің ортақтығы (фенотип)  
7 жаста-ақ спортшының дене қалыптасуын болжауға мүмкіндік береді. 
Таңдау  кезінде  дене  қалыбы  мен  физикалық  даму  көрсеткіштеріне  қарай 
төмендегі ерекшеліктерге назар аударылады:  
1.  Барлық  жастағы  топтардағы  гимнастикашылар  (ұлдар  мен  қыздар) 
спортпен  айналыспайтын  өз  қатар  құрбыларынан  дененің  салмағымен  
ұзындығының көрсеткіштері бойынша кейін қалады;  
2.  Дене  қалыбы,  мойын,  қол,  аяқ  ұзындығы  дене  қатынасына  қарай 
уақыт  өтуімен  жасөспірім  гимнастикашыларда  тым  аз  өзгерістерге 
ұшырайды;  
3.  Қол  мен  аяқ  буындардың  артық  не  кем  иілгіштігі  мен  жалпы 
формасы  өзгермейді.  Қолдың  не  аяқтың  артық  иілгіштігі  жиі  жарақаттануға 
бастайды;  
4.  Таңдау  кезінде  балалардың  мүсінінде  болатын  айқын  ақаулар 
(сколиоз және кифоз) жаттығулар барысында міндетті түрде орныға түседі;  
5.  Оқу-үйрету  сапасына,  әсіресе,  шеберліктің  өсуіне  шектен  тыс  бел 
лордозы кері әсер етеді; 
6. Жас гимнастикашылардың физикалық дамуы өзіндік ерекшеліктерге 
ие  бола  тұра,  антропометрикалық  көрсеткіштердің  жай  және  жылдам 
қалыптасудың  жас  ерекшеліктеріне  қарай  дамудағы  жалпы  даму  заң-
дылықтарына бағынады. Бұл оны ертерек көру (болжау жасау) мен оған орай 
көпжылдық дайындықты жоспарлауға мүмкіндік береді; 
7.  Спорттың  басқа  түрлерімен  шұғылданатын  ешбір  спорт  түрімен 
айналыспайтын  құрбы-құрдастары  мен  қатарларына  қарағанда  гим-
настикашылар  үшін  жыныстық  жетілу  ретардация  (баяулау)  кемінде  екі-үш 
жылға баяулайды  [4, с. 140]. 
Гимнастикаға  балаларды  таңдауда  физикалық  дамудың  басты 
көрсеткіштері бойынша арнайы жасалған стандарттарға бағдарлануы керек.  
      Қорыта  айтқанда,  шағын  ғана  мақалада  көптеген  авторлардың 
еңбектерін салыстыра отырып гимнастикаға іріктеу  үлкен мәселе екендігінде 
жалпылай мағлұмат берілді деп ойлаймын.  
  
 
Әдебиеттер 
1.
 
Ю.К.  Гавердовский,  Ю.К.  Гавердовский,  Т.С.  Лисицкая,                  
Е.Ю.  Разин,  В.М.  Смолевский    //  Спортивная  гимнастика  (мужчины  и 
женщины) - М. : Советский спорт, 2005. - с. 420.  

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
140 
2.
 
Степаненкова  Э.Я.  Теория  и  методика  физического  воспитания  и 
развития  ребенка:  Учеб.  пособие  для  студ.  высш.  учеб.  заведений  /                  
Э.Я. Степаненкова. - 2-е изд., испр. - М.: Академия, 2006. - 368 с. 
3.
 
Гимнастика:  Учеб.  для  студ.  высш.  пед.  учеб.  заведений  /                 
М.Л.  Журавин,  О.В.  Загрядская,  Н.В.  Казакевич.  Н.К.  Меньшикова.  -  М.: 
Академия, 2002. №2.  - с. 448  
4.
 
Проблемы  педагогической  деятельности  физической  культуре  и 
спорте и пути их решение в физкульторном образовании:  Материалы   науч.-
практ.  конф.  каф.  педагогики  СПб  ГАФК  им.  П.Ф.  Лесгафта,  посв.  памяти   
А.А.Сидорова  (Сидоровские  чтение).  Вып.4  /  Под  науч.ред.  М.В.  Про-
хоровой. - СПб, 2004.-160 с. 
 
 
С.Н. Рыскалиев 
ОТБОР ДЕТЕЙ ДЛЯ ЗАНИЯТИЙ ГИМНАСТИКОЙ 
 
Гимнастика  является  одним  из  популярных  видов  спорта.  В  статье  рассматриваются 
особенности отбора детей для занятий спортивной гимнастикой, дается характеристика этапов 
отбора. 
В  процессе  формирования  интереса  к  гимнастике  необходимо  объяснить  важность 
занятий  спортом,  показать,  как  это  отражается  на  здоровье,  движениях,  красоте,  эмоциях, 
терпении.   
 Ключевые  слова:  физическая  культура,  гимнастика,  физическое  развитие,  спорт, 
интерес. 
 
 
S.N. Ryskaliev 
SELECT  CHILDREN FOR GYMNASTICS 
 
Attract  children  to  gymnastics  is  very  difficult.  The  paper  (article)  examines  the  impact  of 
personality traits, his marital status, learning and education for the opportunity to do the sport. In the 
formation of interest to the gymnastics to explain the importance of sport, show how it affects health, 
movement, beauty, emotions, patience. 
Key words: physical education, gymnastics, physical development,  attracting the sport. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
УДК 793.3  37.071 
А.У. Шукирова – преподаватель, 
ЗКГУ им. М.Утемисова, 
E-mail: shukirovaa@mail.ru 
 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
141 
НАРОДНЫЙ ТАНЕЦ КАК ФАКТОР СОХРАНЕНИЯ ТРАДИЦИЙ  
И ЕГО ВОСПИТАТЕЛЬНАЯ РОЛЬ 
                                   
Аннотация. «Народный танец» как предмет обучения и как  один из видов искусства. 
Народный  танец  как  неотъемлемая  часть  духовной  культуры  народа.  Истоки  зарождения 
казахского народного танца, основоположники.    
Ключевые слова: искусство, танец, воспитание, культура, фольклор.  
 
На  протяжении  веков  одним  из  универсальных  средств  воспитания  
было  и  остается  искусство,  представляющее  целостную  картину  мира  в 
единстве  мысли  и  чувства,  в  системе  эмоциональных  образов.  В  процессе 
исторического  развития  искусство  выступает  и  как  хранитель  и  как 
«зеркало», отражающее  традиции  и обычаи народа. 
Искусство  хореографии  возникло  еще  в  первобытную  эпоху,  когда 
люди  выражали  радость  успехам  трудового  процесса  или  военной  деятель-
ности  воспроизведением  соответствующих  движений.  Первоначально  танец 
имел религиозно-магическое значение, в нем отражались трудовые процессы 
народа,  языческие  и  бытовые  обряды.  Люди  жестами  и  движениями  выра-
жали  в  танцах  свои  мысли,  чувства,  настроение,  воплощалось  мифотвор-
чество народа, быт. 
Народный  танец  является  неотъемлемой  частью  духовной  культуры 
народа,  это  корни,  связывающие  человека  с  историей  своей  земли,  своего 
отечества,  раскрывающие  духовное  богатство  родного  народа.  Народный 
танец  как  один  из  видов  искусства  передавался    из  поколения  в  поколения, 
каждый народ или  племя имели своих мастеров исполнителей. В танцах они 
отражали  традиции,  обычаи,  особенности  своего  народа,  используя  специ-
фические  положения  и  движения  рук,  характерных  своему  народу.  Если 
раньше эти танцы исполнялись в форме импровизации, то в настоящее время 
с  развитием  профессиональной  хореографии  поднимаются  вопросы,  связан-
ные  с  обучением  и  воспитанием  профессионального  танцовщика,  который 
способен  всячески  развивать  и  сохранять  лучшие  традиции  национальной 
хореографической  культуры.  Данная  проблема  рассматривается  многими  
ведущими  исследователями  разных  народов,  работающих  в  области 
преподавания и обучения  танца.  
В современных условиях «активного»  развития общества, необходимо 
сохранить,  историю  и  самобытную  культуру    народа,  которая  была  веками 
накоплена  предками.  Именно  народный  фольклор  является  ярким 
выражением художественно-исторической памяти народа,  отражает обычаи, 
традиции народа.  
Для достижения гармонии в развитии личности  необходимо совместно 
с умственным, физическим, интеллектуальным развитием ставить и развитие 
эмоциональной  сферы  личности,  его  духовное  воспитание.  В  воспитании   
подрастающего  поколения  необходимо  уделить  внимание  и  оказать  ему 
помощь  в  адаптации к стремительно развивающемуся и меняющемуся миру, 
при этом  научить его  сохранить национальную культуру и традиции своего 
народа.  Каждому  народу    характерно    стремление  к  развитию  духовных 
основ этноса, поэтому  знакомство с богатством  танцевального   творчества  
своего  народа  является  идейно-эстетическим  воспитательным  процессом  
подрастающего поколения. 

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
142 
Казахский  народ,    как  и  многие  народности,  за  свою  многовековую  
историю создал самобытную  танцевальную культуру, которая отражала свои 
танцевальные  традиции,  пластическую  выразительность,  музыкально-
ритмические рисунки, специфические положения рук.        
Казахский народный танец в своем развитии  прошел  большой и слож-
ный  путь.  Истоки  зарождения  казахского  танца  уходят  в  далекое  прошлое,   
свидетельством тому являются наскальные рисунки, где изображены  образы 
танцующих людей, а также  наличие в казахском языке слова «би» (танец) и 
«билеу»  (танцевать).  Многие  формы  древнейших  плясок  не  дошли  до 
современности, но все же в народе  сохранились многие сюжетные  тематики 
танцев  старины  и  их  традиционные  движения.  В  настоящее  время  танце-
вальное  искусство  Казахстана  разнообразно.  Оно  богато  многими  виртуоз-
ными  танцами,  которые  передаются  из  поколения  в  поколение.  Казахский 
народный  танец  является  одной  из  обязательных  и  профилирующих  
дисциплин  в обучении и  подготовке специалистов- хореографов Казахстана.    
Изучение  и  сохранение  традиций  танцевального  творчества  дает  воз-
можность говорить  о высоком и художественно значимом уровне народной 
пластической  культуры.  Темы  для  танцев,  исполнявших  народными  умель-
цами  различными  выразительно-танцевальными  средствами,  были  разнооб-
разны.  Это  и  трудовой  процесс,  сатирические,  лирические,  комические 
персонажи, изображали  и поведение  животных.    
Созданию  и  дальнейшему  развитию  профессионального  казахского 
танца  предшествовали  талант  и  творчество  многих  танцовщиков,  хореог-
рафов-балетмейстеров  Казахстана  и  их  труд,  это:  Л.П.  Сарынова, 
Ш.Жиенкулова, Д.Т.Абиров, У.Д.Джанибеков, О.Всеволодская – Голушкевич 
и многие другие. 
Одной  из  первых  профессиональных  исполнителей  казахского  народ-
ного  танца  является  народная  артистка Казахской  ССР,  лауреат    Государст-
венной премии республики Шара Жиенкулова, имя которой широко известно  
как  в  Казахстане,  так  и  за  ее  пределами.  Она  обладала  не  только 
танцевальным  мастерством,  но  и  талантом  пения  и  актерским  мастерством.   
«Народный  танец  необходимо  сберечь  для  будущих  поколений,  -  говорила 
Ш.Жиенкулова,  -  потому  что  он  является  своеобразным  памятником 
национальной культуры»  [1; стр.11].  Ее творчество  олицетворяет не только 
возрождение  национального  танца,  но  и  яркую  самобытность.  Всю  свою 
жизнь великая танцовщица  неутолимо пополняла  танцевальный  репертуар  
новыми  танцами. Постоянно гастролируя  и разъезжая по аулам, она изучала  
старинные  обряды,  традиции,  национальную  одежду,  фольклор  казахского 
народа  и  все это отражалась в сюжетах и образах ее  танцев. Таким образом, 
появились идеи для создания таких танцев,  как: «Айжан қыз», «Қара жорға», 
«Таттимбет»,  «Асық»,  «Ковровщица»  и  т.д.  Работая  педагогом  в 
хореографическом  училище,  в  институте,  в  танцевальных  ансамблях    она 
пыталась  передать  весь  свой  опыт  молодому  поколению,  обучая  учащихся 
казахскому  народному  танцу.  Ею  были  разработаны  и  изданы  следующие  
книги, как: «Казахские танцы», «Тайна  танца», «Сымбат», «Танцы друзей». 
В настоящее время   они  используются  как  учебно-методические  пособия   
для   изучения   казахского народного танца.   
Огромную  роль    в  возрождении  традиций    народного  танцевального 
творчества  и  дальнейшего  ее  развития  сыграло  творчество  таких  балет-

 
 
 
 
 
 
Хабаршы №1 - 2013 ж.  
 
 
 
143 
мейстеров  и  деятелей  искусств  как  Д.Абиров,  З.Райбаев,  О.Всеволодская  –
Голушкевич,  У.Д.Жжанибеков  и  т.д.  В  настоящее  время  в  республике 
существуют  Государственные  ансамбли  танца:  «Алтынай»,  «Салтанат», 
«Гульдер»,  почти  в  каждом  региона  и  области  созданы  ансамбли,  танце-
вальные коллективы главными направлениями которых является пропаганда 
казахского народного танца.   
Стало  традиционным  проведение  республиканского  конкурса  казах-
ского  танца  имени  Шары  Жиенкуловой.  Основными  задачами  и  целью 
данного мероприятия  является  творческая активизация учебно-творческого 
и  воспитательного  процессов  в  вузах  РК,  выявление  лучших  танцевальных 
коллективов,  пропаганда  казахского  хореографического  искусства,  обмен 
профессиональным опытом, развитие научного потенциала среди педагогов-
хореографов, балетмейстеров, руководителей хореографических коллективов 
в  республике.  Первый  конкурс  проходил  в  1992  году  в  г.Алматы,  где 
принимали  участие  как  профессиональные  танцевальные  ансамбли,  так  и 
самодеятельные коллективы. Организатором проведения второго в 2001 г., а 
затем  и  третьего  2006  г.  конкурса  казахского  танца  был  ЗКГУ                        
им.  М.Утемисова  г.  Уральска,  в  рамках  которого  проводилась  и  Между-
народная  научно-практическая  конференция  «Наследие  и  современные 
проблемы  национальной  культуры».  Четвертый  конкурс  казахского  танца 
был проведен в 2012 г.  г. Астана.  По результатам конкурсов  было отмечено, 
что    с  каждым  годом  казахский  народный  танец  набирает  силу,  овеянную 
красотой  пластики,  гаммой  костюмов,  музыкального  разнообразия  и  испол-
нительского  мастерства.  На  конкурсах  принимали  участие  как    профессио-
нальные,  так  и  самодеятельные  танцевальные  коллективы  Республики. 
Членами  жюри  были  отмечен  высокий  профессиональный  уровень  испол-
нения  казахского    танца    такими  коллективами,  как:  «Казына»  г.Чимкент, 
«Наз»  г.Астана,  «Арна»  г.Уральск,  «Назерке»  г.Уральск,  танцевальный  кол-
лектив  КазНАИ  им.Т.Жургенева  г.Алматы  и  многих  других.  Очень  разно-
образна    была  и  тематика  танцевальных  номеров.  В    целях  сохранения  и 
знания «золотого фонда» танцевального искусства Казахстана, на 4-м конкур-
се  было  введено  в  положение  конкурса  обязательное  исполнение  одного 
танцевального номера в постановке  знаменитых балетмейстеров Казахстана.  
Таким  образом,  изучение  и  знание  элементов  танцевальной  пластики, 
древних  обычаев,  исторических  этапов  формирования  танцевальной  куль-
туры казахов несет в себе  воспитательную функцию познания национальной 
культуры,  и  требует  более  бережного  отношения  и  сохранения  древней  
культуры  народа.  И  поэтому,  в  образовательном  процессе    при  подготовке 
специалистов-хореографов  должно  уделяться  большое  внимание  изучению 
народного  танца,  являющейся  одним  из  факторов  сохранения  традиций  и 
общего  воспитательного  процесса.  Ведь  именно  народное  танцевальное 
творчество  имеет  богатейшие  традиции,  отразившие  мысли,  чувства, 
мироощущения множества поколений народа.    

жүктеу 5.24 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   12   13   14   15   16   17   18   19   ...   36




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет