Қазақ тілі мен әдебиеті орыс



жүктеу 0.79 Mb.
Pdf просмотр
бет1/7
Дата07.09.2017
өлшемі0.79 Mb.
#11710
  1   2   3   4   5   6   7

Адамға екі нәрсе тірек тегі:

Бірі  тіл, бірі  ділің жүректегі.

              



Жүсіп БАЛАСАҒҰНИ.

   

ҚАЗАҚ ТІЛІ МЕН 

   ӘДЕБИЕТІ ОРЫС   

       МЕКТЕБІНДЕ 

    

Казахский язык и литература 

                  в русской школе

      РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҒЫЛЫМИ–

     ПЕДАГОГИКАЛЫҚ БАСЫЛЫМ

  2001 жылдың

  қаңтар айынан        

7/2015   

ШІЛДЕ

 

бастап шығады



РЕСПУБЛИКАНСКОЕ НАУЧНО–ПЕДАГОГИЧЕСКОЕ   

ИЗДАНИЕ


АҚЫЛДАСТАР АЛҚАСЫ:

  Жаңылхан АДАМБАЕВА, Рақыш ӘМІРОВ, Берікжан 

ӘЛМҰХАМБЕТОВ, Шәмша БЕРКІМБАЕВА, Роза                 

БАТТАЛ, Әлімхан ЖҮНІСБЕК, Қарлығаш ЖҮНІСХАНОВА, 

Мәрия КӨПЖАСАРОВА, Қайсар ҚАДЫРҚҰЛОВ, Ольга                     

МЫРЗАГЕЛДИНОВА, Фаузия ОРАЗБАЕВА, Күлпәш                                     

САРИЕВА, Пиалаш СҮЙІНКИНА. 

 

 



«Білім және 

Ғылым» 

жауапкершілігі 

шектеулі 

серіктестігінің 

ай сайын 

шығатын 

республикалық 

ғылыми - 

педагогикалық 

жұрналы 

 


3

МАЗМҰНЫ

Тиімді әдіс 



 баршаға ортақ



А.НҰҒМАНОВА.                               Қазақ тілін оқытуда компьютерді

                                                               пайдаланудың дидактикалық мүмкіндіктері....5



А.САКИЖАНОВА.                            Оқыту мен дамыту бағытындағы

                                                               ойын технологиясы...........................................12



В мире педагогики

А.АБЕНОВА.                                      Использование модуля Кембриджской

                                                               программы в планировании серии

                                                               последовательных уроков «Новые подходы.

                                                               Обучение тому, как учиться»...........................20



Колледж кеңістігінде

Ж.САДЫҚ.                                          Қазақ халқының салт-дәстүрлері....................30

Әдістеме әлемінде: қазақ әдебиеті

А.МУКУШЕВА.                                 Абайдың қара сөздері.......................................40

Білім сынағында

Ж.ЖҰЛҚАШОВА.                             Нәтиже сабақ тапсырмалары..........................45

Б.ӘБІЛМӘЖІНОВА.                         Қазақ әдебиетінен 11-сыныпқа арналған

                                                               тест сұрақтары.................................................70



Әдістеме әлемінде: қазақ тілі

А.ҚАНАШЕВА.                                  Қазақстан жері. ҚР елтаңбасы........................76

Б.ТӨЛЕГЕНОВА.                              Сөйлем ішіне қойылатын тыныс белгілер.....82

С.АХМЕТЖАНОВА.                         Оқу құралдарым...............................................88

Р.БЕКЕШОВА.                                   Сын есім. Жасалуы...........................................93

Ж.АМАНЖОЛОВА.                          Көкөністер мен жемістер.................................99

Г.ОСПАНОВА.                                   Жақты сөйлем.................................................105

Б.АМАНГЕЛЬДИНА.                       Табиғатты қорғау – 

                                                               баршаның міндеті...........................................111 



Қайталау 



 оқу анасы



К.БАТЫРҒАЛИЕВА.                        Қос сөзді қайталау..........................................118

Г.ХАМЗИНА.                                      Етістікті қайталау...........................................125

Т.МҰҚАШЕВА.                                 Жай сөйлемді қайталау...................................129

Бастауыш білім бағанасы

А.КАДРУШЕВА.                               Жазда................................................................135

Н.БЕЙСЕМБАЕВА.                          Қазақстанның қалалары.................................140

СОДЕРЖАНИЕ

Универсальная модель и методы эффективного обучения

А.НУГМАНОВА.                     Использование возможностей компьютера 

                                                     в обучении казахскому языку .................................5



А.САКИЖАНОВА.                  Игровая технология   как  средство развития 

                                                     в обучении  .............................................................12



В мире педагогики

А.АБЕНОВА.                            Использование модуля  Кембриджской

                                                     программы в планировании серии

                                                     последовательных уроков «Новые подходы.

                                                     Обучение тому, как учиться» ................................20



                                     

Образовательное  пространство колледжа

Ж.САДЫК.                               Обычаи и традиции казахского народа .................30

В мире методики: казахская литература

А.МУКУШЕВА.                       «Слова назидания» Абая ........................................40

Проверочная работа

Ж.ЖУЛКАШЕВА.                   Задания для итогового урока  по 

                                                    изученной теме ........................................................45



Б.АБИЛМАЖИНОВА.           Тест............................................................................70

В мире методики: казахский  язык

А.КАНАШЕВА.                        Казахстан. Герб РК …………….............................76

Б.ТОЛЕГЕНОВА.                    Знаки препинания в предложениях .......................82

С.АХМЕТЖАНОВА.               Мои учебные принадлежности .............................88

Р.БЕКЕШОВА.                         Способы образования прилагательных …............93

Ж.АМАНЖОЛОВА.                Овощи и фрукты .....................................................99

Г.ОСПАНОВА.                         Личные предложения ............................................105

Б.АМАНГЕЛЬДИНА.                       Охрана окружающей среды ........................111 

Повторение – мать учения

К.БАТЫРГАЛИЕВА.               Повторение пройденного о сложных 

                                                     словах ....................................................................118 



Г.ХАМЗИНА.                            Повторение изученного по теме «Глагол» ….....125

Т.МУКАШЕВА.                        Повторение синтаксиса простого 

                                                      предложения .........................................................129



База знаний – начальная школа

А.КАДРУШЕВА.                      Летом ......................................................................135

Н.БЕЙСЕМБАЕВА.                 Города Казахстана ................................................140

4

5

Тиімді әдіс – баршаға ортақ



А.НҰҒМАНОВА,

№14 жалпы орта білім 

беретін мектеп.

Батыс Қазақстан облысы,

Орал қаласы.

ҚАЗАҚ ТІЛІН ОҚЫТУДА 

КОМПЬюТЕРДІ ПАЙДАЛАНУДЫң 

ДИДАКТИКАЛЫҚ 

МүМКІНДІКТЕРІ

Қазіргі  уақытта  педагогика  ғылымының  бір 

ерекшелігі – баланың тұлғалық дамуына бағытталған 

жаңа оқыту технологияларын шығаруға ұмтылуы.

Педагогикалық 

технологиялар 

– 

білімнің 



басымды  мақсаттарымен  біріктірілген  пәндер  мен 

әдістемелердің  жиынтығын  құрайды.  Мысалы: 

оқу-тәрбие  үдерісін  ұйымдастырудың  өзара  ортақ 

тұжырымдамамен байланысқан міндеттері, мазмұны, 

формалары  мен  әдістерінің  күрделі  және  ашық 

жүйелері  оқушының  дамуына  жағымды  жағдайлар 

туғызады.

Мұғалім  үшін  басты  міндет  –  оқушының 

қызығушылығын 

арттыру, 

оның 

дамуына 


CONTENT

Universal model and methods of effective training

А.NUGMANOVA.                     Using the opportunities of the computer in teaching 

                                                     the Kazakh language ..................................................5



A.SAKIZHANOVA.                  Game technology as a development tool 

                                                     in training .................................................................12



In the world of    pedagogic

А.АBENOVA.                            Using the module of Cambridge program series 

                                                     in planning consecutive lessons     

                                                     New Approaches.Learning how   to learn” ..............20

Educational space of college

ZH.SADYK.                               Customs and traditions of  Kazakh  people ..............30

In the world of a technique: Kazakh literature

A. MUKUSHEVA.                     “Words of Edification” of Abay ................................40

Test work

Zh.ZHULKASHEVA.               Tasks for a final lesson of the studied theme .............45

B.ABYLMAJINOVA.               Test………………………………..............................70

In the world of technique: the Kazakh language

A.KANASHEVA.                       Kazakhstan.  The emblem   of  Kazakhstan  .............76

B.TOLEGENOVA..                   Punctuation marks in sentences ................................82

S.AHMETZHANOVA.             My school supplies …………....................................88 

R.BEKESHOVA.                       Ways of formation of adjectives ................................93

ZH.AMANZHOLOVA.            Fruits and Vegetables .................................................99

G.OSPANOVA.                         Types of sentences ....................................................105

B.AMANGELDINA.                 Environmental protection ........................................111

                                             

Practice makes perfect

K.BATYRGALIYEV                Repetition of compound words ...............................118

G.HAMZINA.                            Repetition the theme “Verb” ….…..........................125

T.MUKASHEVA.                      Repetition of syntax of a simple sentence ...............129

Knowledge Base in primary school

A.KADRUSHEVA.                   In the summer ..........................................................135

N.BEYSEMBAYEVA.              Cities of Kazakhstan ................................................140


6

7

жағдай  туғызу,  сөйлеу  қабілетін  дамыту.  Жаңа 



технологияларды  күнделікті  сабақ  үрдісінде 

пайдалану  оқыту  мақсатына  жетудің  тиімді 

жолдарын  көрсетеді.  Оқытудың  жаңа  әдістерін 

пайдалану арқылы мұғалім оқушының белсенділігін, 

шығармашылық  ізденісін  арттырады,  пәнге  деген 

қызығушылығын  оятады.  Қазіргі  оқыту  барысында 

қолданылып  жүрген  көптеген  технологиялар  жеке 

тұлғаның  жетілуіне,  оқытудың  тиімділігінің  негізін 

құрауға бағытталған. Әр ұстаздың жаңа технологияны 

дұрыс пайдалана білуі – өзінің негізгі мақсатын айқын 

көре алуына және үнемі ізденіс үстінде болуына жол 

ашады.  Оқыту  барысында  қолданылатын  ең  озық, 

тиімді технологиялар тәжірибеге енгізілуде.

Қазіргі  заман  талабы  –  өзін-өзі  басқара  алатын, 

жан-жақты дамыған, мемлекеттік тілді жетік білетін 

дара тұлға тәрбиелеу.

Сабақта бұл мәселені шешу жолдарының бірі – әр 

түрлі  әдіс-тәсілдерді  тиімді  қолдана  отырып,  жаңа 

технологияларды  енгізу.  Қазір  технологиялардың 

түрлері көп:

1.  М.М.Жанпейісованың  «Модульдік  оқыту 

технологиясы»;

2. Ж.Қараевтың «Дамыта оқыту технологиясы»;

3.  Қ.Бітібаеваның  «Жаңа  тақырыпты  меңгеру 

технологиясы»;

4.    Ә.Жүнісбековтың  «Үндесе  оқыту  техноло-

гиясы»;

5. Деңгейлеп оқыту технологиясы.



6. Сын тұрғысынан ойлау технологиясы.

7. Компьютерлік технология.

Сабақтарымызда  жиі  қолданып  жүрген  бірнеше 

жаңа 


технологиялардың 

ішінен 


ақпараттық 

технологияның, 

оның 

ішінде 


компьютерді 

пайдаланудың 

дидактикалық 

мүмкіндіктеріне 

тоқталғым келеді.

Қазақ  тілін  оқытуда  компъютерді  пайдаланудың 

дидактикалық  мүмкіндіктері  ретінде  мынадай 

ерекшеліктерді көрсетуге болады:

оқу 



ақпаратын 

жеткізу 


формаларын 

саралайды, 

көрнекілік 

дәрежесін 

көтеріп, 

ұғымдарды, құбылыстарды нақтылайды;

-  қабылдауды  ұйымдастыру  және  бағыттау 

тиімділігі жоғарылайды;

-  оқушының  танымдық  жиегін  байқап,  олардың 

қызығушылығын арттырады;

-  оқушылардың  оқу  ақпараттарына  эмоционалды 

қатынасын қалыптастырады;

-  оқушылардың  оқуға  деген  ынтасын  жаңа 

конструкциялар,  технологиялар  қолдану  арқылы 

арттырады;

-  оқушылардың  материалды  саналы  меңгеруіне, 

байқампаздығын дамытуға ықпал етеді;


8

9

-  білімді  қайталау,  жалпылау,  жүйелеу  және 



бақылау құралы болып табылады;

-  оқытудың  неғұрлым  тиімді  формалары  мен 

әдістерін  тиімді  пайдалануға,  тұтас  педагогикалық 

үрдістің  негізгі  үрдістері  мен  оқыту  ережелерін 

(қарапайымнан күрделіге, нақтылыдан абстрактіліге) 

жүзеге асыруға жағдай жасайды;

- оқу ақпаратын нығыздау мен темпін жылдамдату 

есебінен оқу уақытын, оқушы мен мұғалім энергиясын 

үнемдейді. 

Осының 


барлығы 

компьютердің 

дидактикалық ерекшеліктері, атап айтқанда: 

- ақпарат толыққандылығы;

-  уақыт  және  кеңістік  кедергілерін  жоя  білу 

мүмкіндігі;

-  зерттелініп  отырған  құбылыстардың  мәніне 

терең бойлау мүмкіндігі;

-  зерттелініп  отырған  құбылыстарды  дамыта 

көрсету мүмкіндігі;

көркемдік 



тәсілдердің 

айшықтылығы, 

сезімталдығы.

Компьютерді  техникалық  құрал  ретінде  қолдану 

мазмұны,  сипаты  және  материал  күрделілігі,  жас 

ерекшелігіне сай, оқу және тәрбие үдерісінен алатын 

орны  (жаңаны  қабылдауға  даярлау,  жаңа  ақпарат 

беру, жалпы мазмұн немесе ұғымдар мен пайымдар 

жүйесі,  алынған  білім,  іскерлік,  дағдыларды  бекіту, 

жалпылау  немесе  меңгеруін  тексеру)  арқылы 

сипатталатын мақсаттылық арқылы жүзеге асады.

Қазақ  тілін  оқытуда  компьютерді  қолданудың 

педагогикалық аспектілері.

Тілдің  қарым-қатынас  қызметі  байланыстырып 

сөйлеумен  тікелей  қатысты.  Өйткені,  тіл  арқылы 

қарым-қатынас жасау байланыстырып сөйлеу арқылы 

ғана  жүзеге  асады.  Ал  байланыстырып  сөйлеуге 

үйрету тілдік материалды оқыту, оқушылардың сөздік 

қорын молайту, ауызша және жазбаша сауатты сөйлей 

әрі жаза білу, тілдің грамматикалық құрылысын, яғни, 

грамматиканы оқыту арқылы жүзеге асады.

Егер  бастауыш  сынып  оқушылары  үшін 

көрнекіліктер  өте  үлкен  рөл  атқарса,  орта  буын 

сыныптары оқушыларының қызығушылықтары жан-

жақты  бола  бастайды.  Көрнекілікті  Я.А.Коменский 

«дидактиканың алтын ережесі» деп атаған. 

Оқытудың  техникалық  құралдары  еске  сақтауды 

қалыптастыруда үлкен рөл атқарады. Олар алынған 

білімнің жарқын, маңызды сәттерін ажырата отырып, 

ұғымның бекітілуіне ықпал етеді, мәтіннің логикалық 

мазмұнын  түсініп,  оқылған  материалды  жүйелеуге 

мүмкіндік береді.

Мақсаттары  мен  міндеттеріне  қарай  оқытушы 

компьютерлік  бағдарламаларды  көрнекілік,  кеңес 

беруші,  тренажер-бағдарламалар,  оқытып  бақылау 

бағдарламалары деп қарастыруға болады.



10

11

Ойын  бағдарламалары  оқу  мотивациясына, 



шығармашылық ойлауға жағымды әсер ете отырып, 

бастаманы  көтермелейді,  өз  қызығушылықтарын 

ортақ мақсатқа бағындырып, бірлесе іс-әрекет жасауға 

жұмылдырады.  Ойын  оқу  пәнінің  тар  шеңберінде 

қалып  қоймай,  салалас  пәндер  мен  нақтылы 

практикалық білімін арттыруға ықпал ететіні белгілі. 



Қазақ  тілі  сабағында  компъютерді  оқыту  құралы 

ретінде  қолданудың  тәсілдері  де  әр  түрлі:  барлық 

топпен  де,  кіші  топтармен  де,  жеке  оқушылармен 

де жұмыс жүргізуге болады. Бұл тәсілдер ақпаратты 

құралдардың  жетіспеушілігінен  емес,  керісінше, 

дидактикалық мақсатты көздеуден пайда болды. Егер 

топта мұғалімнің компьютері болса немесе мұғалім 

ұжымдық  жұмыс  түрін  ұйымдастырғысы  келсе, 

онда мұғалім компьютерінің көмегімен жұмыс түрін 

ұйымдастыруына  болады.  Кейде  мұндай  ұжымдық 

жұмыс оқушылардың компьютерлерде жеке отырып, 

орындайтын  тапсырмаларына  қарағанда  нәтижелі 

болуы да мүмкін.

Таным  теориясы  бойынша  оқыту  үрдісінде  ең 

маңызды  кезең  –  оқушылардың  қабылдауын  дұрыс 

ұйымдастыру,  яғни,  қабылдаудың  айқындылығы 

оқытудың негізгі үдерісін құрайды. Ә.Исаев  «Қазақ 

тілін  оқытудың  дидактикалық  негіздері»  кітабында 

қазақ тілін оқытудың жеті үрдісін көрсеткен:

1.  Қазақ  тілін  оқытудың  ғылымилық  үрдіс-

ұстаным.


2. Оқытудың шамаға лайықты жүйелілік үрдісі.

3. Оқытудың белсенділік, сапалылық үрдісі.

4. Жеке тұлғаны дамыта отырып, даралап, саралап 

оқыту үрдісі.

5. 

Қазақ 


тілінен 

берілетін 

теориялық 

білімді  ұлттық  рухани  тәрбиемен,  өмірмен 

байланыстыру үрдісі.

6. Көрнекілік үрдісі.

7.  Оқушының  білімге  құмарлығын  арттыру,  өз 

бетінше жұмыс істеу үрдісі.

Заман  талабына  сай  оқыту  принциптері  ізденуді, 

зерттеуді  қажет  ете  береді.  Оқытуда  ақпараттық 

технология  әдістерін  қолдану,  үрдістерді  жүзеге 

асыра білу мұғалімнің шеберлігін, біліктілігін талап 

етеді.

Қорыта 


айтқанда, 

жаңа 


инновациялық 

технологиялардың тиімділігі:

-  жаңа  технологияларды  меңгеру  мұғалімнің 

интеллектуалды,  кәсіби  келбетінің  қалыптасуына 

игі  әсерін  тигізеді,  өзін-өзі  дамытып,  оқу  үрдісін 

ұйымдастыруына көмектеседі;

-  оқушылардың  шығармашылық,  танымдық 

қабілеттері дамиды;

- өз беттерімен жұмыстануға дағдыланады;

- мұғалімнің шығармашылығын шыңдайды.



12

13

А.САКИЖАНОВА,



№5 жалпы орта білім 

беру мектебі.

Павлодар қаласы.



ОҚЫТУ МЕН ДАМЫТУ 

БАҒЫТЫНДАҒЫ ОЙЫН 

ТЕХНОЛОГИяСЫ

Ойын – бұл қоғамдық тәсілді меңгерту мақсатында, 

ситуациялық  жағдайда,  бағытты  түрде  іскерлігін 

көрсететін,  өзін  –  өзі  басқаруын  жетілдіретін  іс-

әрекет.

Ойын  құрылымы  белгілі  бір  мақсатқа  оқу 



бағдарламасындағы  тараулар  бойынша,  көрініске, 

мазмұнына  және  т.б.  байланысты  өтіледі.  Сонымен 

қоса  жаттығулар  мен  бірізділік  ойындары  пән 

ерекшелігін  көрсетіп,  оны  салыстыруға,  негізгісін 

алуға,  жасанды  немесе  табиғи  құбылыстарға  деген 

көзқарасын тудырып, өзін-өзі ұстауға, жылдамдыққа 

үйретеді. Ойын сюжеттері сабақтың негізгісін алуға, 

оқу барысын жандандыруға түрлі білім элементтерін 

қабылдауға  әсері  мол.  Орыс  мектептерінде 

қазақ  тілін  оқыту  –бастауыш  сыныптан  бастап 

халқымыздың мәдениетін тани білуге, тілді үйренуге 

қызығушылықтарын  қалыптастыруға  бағытталады. 

Қазақ тілін оқытудың ұлттық дәстүрмен сабақтастығы 

тіл  үйренушіні  өз  мемлекетін  сүюге,  оның    дәстүр- 

салтын құрметтей білуге игі ықпал жасайды.

Халықтың  ұлттық  ойындары  –  көп  салалы,  көп 

қырлы құбылыс, ұлттық мұраның бай қазынасының 

бірі.  Олар  көңіл  көтерудің,  ойын-саауықтың,  дене 

тәрбиесінің дамуына ғасырлар бойы игілікті әсер етіп 

келеді. Тек ойындық сала ғана емес, тәрбиелік мәні 

жағынан  да  дәл  осындай  сипатқа  ие.  Ұлы  педагог 

В.А.Сухомлинский «Ойынсыз, музыкасыз, ертегісіз, 

шығармашылықсыз, қиялсыз толық мәніндегі ақыл-

ой тәрбиесі болмайды» деген.

Қазақ  тілін  оқытуда  ұлттық  ойын  түрлерін 

мынандай мақсаттарда қолданудың тиімділігі мол.

1.  Алфавитті  ұлттық  ойындар  арқылы  дұрыс 

меңгерту.

2. Орфографияны ұлттық ойындар арқылы дұрыс 

оқыту.


3. Дұрыс оқыту дағдысын ұлттық ойындар арқылы 

қалыптастыру.

4. Лексиканы ұлттық ойындар арқылы меңгерту.

5.  Грамматикалық  құрылымды  ұлттық  ойындар 

арқылы меңгерту.

Оқушыларға  оқу  материалын  жан-жақты  терең 

ұғындыру  үшін  сабақта  түрлі  әдістер  пайдалана 

білу  қажет.  Дұрыс  қолданылған  әдіс-тәсіл, 

ойын  оқушылардың  назарын  аударумен  қатар 

қызығушылығын, ынтасын да арттырады. Сондықтан 

тілді оқыту кезінде оқушыларға тақырыпты меңгерту 

үшін  сабақты  түрлендіріп,  қызықты  өткізу  қажет. 

«Сабақ қызықты өту үшін не істеу керек?» деген сұрақ 

туындайды.  Ол  үшін  ойын  тәсілдерін  қолданамыз. 

Соның  ішінде  қазақ  ойындарының  алатын  орны 

ерекше. Ойын ойната отырып, біріншіден, оқушылар 

тілді  үйренеді,  екіншіден,  қазақ  халқының  салт-

дәстүрін,  тұрмысын,  мәдениетін  тани  бастайды. 



14

15

Ойын технологиясында жекелей ойындар немесе тек 



ойын элементтерін енгізу – мұғалімнің қалауы. 

Ойынның атқаратын қызметі:

-  Көңіл  аулау  (негізгі  атқаратын  міндеті  –  көңіл 

көтеру, жандандыру, қызығушылығын арттыру).

- Коммуникативтік: сөйлеу тілін ұстарту.

-  Ойын  терапиясы:  өмірде  кездесер  түрлі 

қиындықты жеңу жолдарын көрсетеді.

-  Диагностикалық:  қалыпты  тәртіптен  ауытқуды 

табу, ойында өзін-өзі тануға көмектесу.

Әлеуметтік: 



адамдарды 

қарым-қатынас 

нормаларына бейімдеу.

Ойындардың өзіне тән төрт басты ерекшелігі бар. 

Бұл  іскерліктің  шығармашылық  жағы,  көңіл-күйдің 

жоғарылауы.

Ойын  мазмұнындағы  тікелей  және  жанама 

шарттар бойынша уақытша болса да оны логикалық 

бірізділікпен дамыту.

Педагогикалық  ұйымдастыру  үрдісі  кезінде  әр 

түрлі ойындар өткізу арқылы «Педагогикалық ойын 

технологиясы»  туралы  түсінік  кіргізіліп,  жеткілікті 

және кең түрде, түрлі топтың әдістері мен тәсілдері 

қалыптасқаны белгілі.

Жалпы  ойындарға  қарағанда  педагогикалық 

ойындардың өзіндік ерекшелігі басым болғандықтан, 

оқу  жүйесінде  нақты  мақсат  қойылғандықтан, 

педагогикалық  нәтиженің  негізі  қаланып  оқудың 

танымдық  бағыты  айқындалады.  Оқыту  барысында 

ойын түріндегі сабақты өткізу үшін түрлі тәсілдердің 

көмегімен  ситуациялық  жағдай  туғызу  қажет, 

бұл  оқушылардың  пәнге  деген  қызығушылығын 

арттырып,  іскерлігін  жандандырады.  Сабақ  үстінде 

ойын  тәсілдерін  пайдалануда  мынандай  негізгі 

бағыттар ұсынылады:

1.  Дидактикалық  мақсат  –  тапсырма  оқушылар 

алдына ойын түрінде беріледі. 

2. Оқу барысы ойын шартына бағынады.

3.  Оқу  материалы  оның  негізгі  қажеттілігіне: 

сабақтағы  іскерлік,  ойындағы  жарыс  элементіне 

кіріп, дидактикалық жүктемені айналдырады. 

Дидактикалық тапсырманың табысты орындалуы 

ойын нәтижесіне байланысты. Оқыту барысында бұл 

сабақтардағы  ойынның  техникалық  орны  мен  рөлі, 

ондағы  ойын  элементтерінің  сәйкес,  қабысып  келуі 

көбінде мұғалімнің педагогикалық ойындарға деген 

өзіндік түсінігі мен біліктілігіне байланысты. 

Ең  бірінші  ойын  түрлерін  атқаратын  қызметіне 

байланысты физикалық (қозғаушы), интеллектуалды 

(ойландыратын),  еңбектендіруші,  әлеуметтік  және 

психологиялық  деп  бөлуіміз  қажет.  Педагогикалық 

үрдісте  өзіндік  қасиетімен  ойындар  келесі  топтарға 

бөлініп, ерекшеленеді:

а)  үйретуші,  жаттықтырушы,  бақылаушы,  тіл 

дамытушы;

ә) танымдық, тәрбиелік, дамытушылық;

б) шығармашылық, нәтижелі;

д) 


коммуникативтік, 

диагностикалық, 

психотехникалық анықтаушы; 

Педагогикалық  ойындардың  өзіне  тән  әдістері 

өте  көп.  Біз  пайдаланып  жүрген  негізгі  түріне 

мыналар  жатады:  пәндік,  сюжеттік,  рөлдік, 

иммитациялық,  драмалық  ойын  болып  табылады.  


16

17

Пәнге  байланысты  ойындар  мектеп  тәртібіне 



лайықтылығымен  ерекшеленеді.    Сонымен  бірге 

ойын  технологиясы  белгілі  бір  ортада  өзіне  тән 

ерекшелігімен көрініп, ойынды түрлі затпен, затсыз, 

бөлмеде,  сыныпта,  көшеде,  компьютермен,  т.б. 

түрлі  қозғалыс  жүйелерінде  айқындайды.  Ойынды 

өткізуде  оны  жалпы,  топтық,  жекелей  немесе 

жекеше  деген  түрлерге  бөледі.  Орыс  мектептерінде 

«фонетика,  графика,  айту  немесе  дұрыс  жазу» 

тарауларында  пайдалануға  болатын  ойын  түрлеріне 

тоқталып өтейік: 1. Иммитативтік және жүргізушіге 

еліктеу  ойындары.  2.  Фонетикалық  ойындар.  3. 

Орфографиялық ойындар. 4. Лексикалық ойындар. 5. 

Грамматикалық ойындар. 6. Рөлдік ойындар.

Иммитативтік және жүргізушіге еліктеу ойындары. 

Бұл  қарапайым  ойында  мұғалімнің  сөйлесуіне 

еліктеу  арқылы  дыбыс,  буын,  сөздерді  айту.  Дұрыс 

сөйлету  мақсатында  ойнатылатын  бұл  ойынның 

негізгі тәсілі мақал, мәтел, жаңылтпаш,  өлең жаттау. 

Ойынның бұл түрінің негізгі мақсаты: мәтін бойынша 

немесе  дұрыс  айту  мәнерін  байланыстыра  сөйлеу 

кезінде қалыптастыру.

Ойын  барысы:  тақтаға  өлең  немесе  жаңылтпаш, 

т.б. жазылады. Оқытушы өзі оқиды. Содан кейін әр 

сөздің  мағынасына  түсінік  береді,  айтылуы  қиын 

дыбыстарға  ерекше  назар  аударылады.  Балаларға 

бірнеше  рет  оқыту.  Тақтадағы  мәтінді  жауып, 

оқушыларға  есте  қалғандарын  айтқызу.  Қатесіз 

айтқан оқушыға ұпай, ал қатесі бар оқушылардан бір 

ұпай алынып отырады.

Фонетикалық ойындар. 

Қазақ  тілінде  сауат  ашу  жұмысы  дыбыстық 

жүйемен,  яғни,  қазақ  тіліндегі  дыбыстарды  сапалы 

түрде  меңгерту,  жаңа  сөздерді  буынға  бөліп  оқуға 

негізделіп, дұрыс оқумен ұштастыра жүргізіледі. Оқу 

басқа тілде жүргізілетін мектептердің оқушыларына 

қазақ  тіліндегі  дыбыстарды  таныстыру  ауызекі 

тілде  сөйлесу  сабағынан  басталады.    Оқушыларға 

негізінен  қазақ  тілі  дыбыстарының  айтылуы, 

жасалуы,  жазылу  ерекшеліктері  баяндалады.  Қазақ 

тіліндегі  дыбыстарды  оқыту  аналитикалық  жолмен 

жүргізіледі.  Жаңа  дыбысты,  әріпті  оқыту,  үйрету 

анализден  синтезге,  яғни,  жалқыдан  жалпыға, 

дыбыстан  сөзге  ауысып,  сатылап  отырады.  Жалпы 

сауат ашуда дыбыстық жүйенің басқа әдіс-тәсілдерге 

қарағанда  әлдеқайда  ұтымды  екендігі  тәжірибеде 

дәлелденген.  Сондықтан  қазақ  тілі  дыбыстарын 

үйрету үшін де осы дыбыстық әдісті қолдану тиімді. 

Бұл  әдісті  іске  асыру  үшін  мына  қағидаларды 

басшылыққа  алған  жөн:  1.  Оқушылардың  көзі  мен 

қолын  әріп  элементтерінің  жазылуына  үйрету;                                                                                                                

2.  Балалардың  есту  қабілетін  сөздегі  жеке  дыбыс-

тарды ажырата білуге баулу.

Мақсаты:  балаларды  сөздердегі  бірінші  немесе 

соңғы дыбыстарды анықтауға, берілген дыбыстардан 

сөздер  құруға,  үш-төрт  дыбыстардан  құралған 

сөздерді  оқытуға  жаттықтыру.  Ойынның  барысы: 

берілген  сөздегі  ең  бірінші,  екінші,  үшінші,  т.с.с. 

дыбыстарын анықтау қажет. Осы дыбыстар арқылы 

жаңа  сөздер  құрастырады.  Сөздер  дұрыс  құрылған 

жағдайда, заттың бейнесі (суреті) шығады.

«Пирамида тұрғызу» ойыны. 


18

19

Мақсаты:  балаларды  сөздерде  неше  буын    бар 



екенін анықтауға жаттықтыру. 

Ойын  барысы:  суреттер  бойынша  пирамида 

тұрғызу. Пирамиданың төменгі жағына төрт буыннан 

тұратын суретті қоюымыз керек, екінші қатарға үш 

буыннан тұратын сөз, ал үстінгі қатарға бір буыннан 

тұратын сөзі бар суретті орналастыру қажет. 

Орфографиялық ойындар. 

Орфографиялық 

ойындарды 

лексикалық 

материалды  өтуде  орфографиялық  заңдылықтар 

туралы  түсініктерін  дамыту  және  тексеру  үшін 

өткізуге  болады.  Орфографиялық  ойындарға 

мынандай  ойындар  жатады:  «Шашылған  әріптер», 

«Әріпті қой», «Сиқырлы алма»,  т.б. осы ойындардың 

негізгі  мақсаты:  сөздердегі  дыбыс  сәйкестігін 

таба  білуге  үйрету,оқушыларды  сауатты  жазуға 

дағдыландыру, сөздік қорларын молайту.

Лексикалық ойындар. 

Лексикалық ойындар лексикалық тақырыпты өту 

және бекіту кезінде қолданылады.  Бұл ойындардың 

негізгі мақсаты: сөз таптарын қайталау. 

Рөлдік ойындар. Соңғы жылдары тіл үйренушінің 

мамандығына  қарай  бейімдеп  оқытуға  талап  та, 

сұраныс  та  көбейіп  келеді.  Осыны  ескере  отырып, 

тілді  үйрету  үрдісіндегі  ең  белсенді  әдістемелік 

тәсілдердің  бірі  –  рөлдік  ойын  екенін  айтқымыз 

келеді.  Рөлдік  ойындар  белгілі  талаптарға  жауап 

беруі қажет. Ол талаптардың ескірмейінше табысқа 

жетуі мүмкін емес. Негізгілерін атап шығайық:

1.  Рөлдік  ойындар  оқушылар  үшін  пайдалы, 

қызықты болуы қажет, тапсырманы жақсы орындау 

үшін қызығушылық пен ынта тудыруы тиіс;

2.  Рөлдік  ойындар  шынайы    кәсіби  қатынастық 

жағдайлар негізінде өтілуі тиіс;

3. Рөлдік ойын мазмұны мен құрылысы жағынан 

жақсы дайындалуы, нақты ұйымдастырылуы қажет. 

Оқушылардың өздері рөлді қабылдаудың қажеттігіне 

сенімді  болуы  қажет.  Өздері  рөлге  кірісіп  кеткенде 

ғана ойыннан нәтиже шығады;

4. Рөлдік ойын жұмыстың қажетті, қызықты және 

тиімді  түрі  ретінде  бүкіл  топ  арқылы  қабылдануы 

тиіс;

5. Рөлдік ойындар жақсы шығармашылық қарым-



қатынаста  өткізіліп,  қатысушылардың  қуаныш, 

қанағаттану  сезімдерін  оятуы  тиіс.  Рөлдік  ойын 

барысында  оқушылар  өздерін  еркін  сезінген  сайын 

қатынаста ынталы бола түседі және уақыт өте келе 

оның бойында берілген рөлге шыға алатындығына, өз 

күшіне сену сезімі пайда болады, яғни рөлдік ойынға 

қатыса отырып, оқушылар бірте-бірте өзінің болашақ 

мамандығының негізін шеберлікпен игере бастайды. 

6.  Ойынды  белсенді  тілдік  қатынаста  оқушылар 

өтілген  тілдік  мәліметті  барынша  тиімді  пайдалана 

алатындай дәрежеде құрғаны жөн;

7.  Рөлдік  ойында  оқытушы  биік  тұлға  болмауы 

қажет.

Ойын әдістері мен тәсілдері арқылы оқушыларға 



жан-жақты білім бере отырып, оларды тәрбиелейміз. 

А.С.Макаренко  еңбек  пен  ойынның  ұқсас  жақтары 

бар  деп  айтқан.  «Әр  жақсы  ойында  жұмыс  әрекеті, 

сонымен қатар ой әрекеті де бар. Іс-әрекетсіз ойналған 

ойын ойын емес» деген А.С.Макаренко.


20

21

В мире педагогики



Каталог: uploads -> magazine -> pdf
pdf -> «Қазақ тілі мен әдебиеті» және «Ұлағат» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің ай сайын шығатын Республикалық
pdf -> АҚпан 2011 февраль ақылдастар алқасы: Зейнеп ахметова, Бөлек аманбаева, Мұзафар
pdf -> Мектебінде
pdf -> Мектебінде
pdf -> Мектебінде
pdf -> Мектебінде
pdf -> Мектебінде
pdf -> Жүсіп баласағҰНИ
pdf -> «Қазақ тілі мен әдебиеті» және «Ұлағат» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің ай сайын шығатын Республикалық
pdf -> «Қазақ тілі мен әдебиеті» және «Ұлағат» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің ай сайын шығатын Республикалық

жүктеу 0.79 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет