Азақ КӨші қазақТЫҢ Қауымдасуы қ 17



жүктеу 3.78 Kb.

бет1/32
Дата14.09.2017
өлшемі3.78 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   32

1
 

2
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
Қ 17
УДК 325
ББК 66.3 (5 Қаз)
Қ 17
Қазақстан Республикасының  Мəдениет жəне ақпарат  министрлігі  
Ақпарат жəне мұрағат комитетінің қолдауы  бойынша шығарылды
Жауапты редактор: 
Ответственный редактор:
Т.А. Мамашев
Резензент: т.ғ.д. (д.и.н.) М.Қ. Əбусейітова  (М.Х. Абусеитова) 
Қазақ көші – қазақтың қауымдасуы: Қазақстан Республикасы Президенті Мұрағатының  
қорынан құжаттар жинағы (Дүниежүзі  қазақтары қауымдастығының 20 жылдығына арналған) = 
Репатриация казахов – консолидация народа. Cборник докум. Архива Президента Республики 
Казахстан к 20-летию Всемирной Ассоциации казахов / Құраст. К.Н. Балтабаева. – Алматы: 
Дүниежүзі  қазақтары қауымдастығы “Атажұрт” баспа орталығы, 2012. –  352 б. қазақша, орысша
ISBN 978-601-7023-48-5
Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының құрылғаны жəне қызметі туралы, қазақ 
диаспорасының əлеуметтік-экономикалық жəне мəдени дамуының мəселелері, этникалық 
көші-қон, оралмандардың қазақстандық қоғамда бейімделуі мен ықпалдасуы туралы 1991–
2012 жылдардағы құжаттары негізінде жарияланады.
Қазақ диаспорасымен жан-жақты байланыстың өркендеуі, шетелдердегі  этникалық 
қазақтардың тарихи отанына көшуі жəне халықтың бірігуі жолындағы  Қазақстан Президенті 
Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың атқарған рөлі Қазақстан Республикасы Президенті 
Мұрағаты  қорындағы құжаттар  көмегімен ашып көрсетілді.
О создании и деятельности Всемирной Ассоциации казахов, проблемах социально-
экономического и культурного развития казахской диаспоры, этнической репатриации, 
адаптации и интеграции оралманов в казахстанское общество на основе документов 1991–
2012 годов.
С помощью документов Архива Президента Республики Казахстан показана выдающаяся 
роль Президента Казахстана Нурсултана Абишевича Назарбаева в развитии  всесторонних 
связей с  казахской  диаспорой, репатриации этнических казахов зарубежных стран на 
историческую родину и  консолидации народа.
  
 ISBN 978-601-7023-48-5
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 УДК 325
ББК 66.3 (5 Қаз) 
 
 
 
 
 
©  Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы
                                                                                                   “Атажұрт” баспа орталығы,  2012

3
 
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
ОҚЫРМАНҒА
 Қазақстанда Тəуелсіздік таңы атысымен-ақ, Қазақстан Республикасы Президен-
тінің бастамасымен дүниежүзі қазақтарының І Құрылтайы өткізілді. 1992 жылдың 
28 қыркүйегінде Алматыда Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы құрылды. 
Бұдан кейін де Елбасының тікелей атсалысуымен, əлемнің 35 елінен қандастарымыз 
қатынасқан үш Құрылтай – Түркістанда (2002 ж.) жəне Астанада (2005, 2011 жж.) 
болып өтті. Төрт құрылтайда да Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының төрағасы 
болып Елбасымыз, Ұлт Көшбасшысы – Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев сайланды.
Үстіміздегі 2012 жылы Қауымдастықтың құрылғанына 20 жыл толып отыр. 
Бұл ұйымның негізгі мақсаты – шетел қазақтарымен рухани-мəдени жақындастық, 
білім беру жəне іскерлік салаларында берік байланыс орнату. Қауымдастықтың 
ықпал етуімен Қытайдан, Сауд Арабиясынан, Ираннан, Түркиядан жəне басқа да 
елдерден қазақтар Қазақстанға көптеп көшіп келді. Сондықтан, мереке құрметіне 
арнап шығарылған осынау жинақты құрастырушылардың мына бір жайтты мықтап 
ескеруі заңды тəрізді. Қазақ диаспорасымен жан-жақты байланыстың өркендеуіне, 
шетелдердегі этникалық қазақтардың тарихи отанына көшуі жəне халықтың бірігуі 
жолындағы Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың айтулы рөлін 
Қазақстан Республикасы Президенті Мұрағаты қорындағы құжаттар көмегімен 
ашып көрсетуге тырыстық.
Тəуелсіздік жылдарындағы көші-қон қорытындылары оралмандардың жаңа 
жағдайға бейімделуі мен бірігуінің мемлекеттік жəне жергілікті органдар үшін 
теориялық қана емес, практикалық та мəні бар екенін көрсетеді. Сондай-ақ, 
шетелдердегі қандастарымызбен жəне қазақ диаспорасы өкілдерімен Қазақстанның 
мəдени-ағартушылық, экономикалық ынтымақтастығының тиімді жолдарын 
белгілеу, жинақталған іс-тəжірибелерді ой-елегінен өткізу мемлекет басшысы 
ұдайы көңіл бөліп отырған маңызды міндет болып табылады.
Отандық ғылым тарихында тұңғыш рет Қазақ диаспорасы мен этникалық 
көші-қон жағдайы туралы 1991–2012 жылдар аралығындағы деректер жинағы 
Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығында даярланды. Кітаптың жарық 
көруі Қазақстан Республикасы Президенті Əкімшілігі, Қазақстан Республика-
сы Президенті Мұрағаты, Қазақстан Республикасы Сыртқы Істер мен Білім жəне 
ғылым министрліктерінің қолдауы арқасында іске асты. 
Жарияланған деректер көп қырлы, əрі күрделі тақырыпты түгел қамтиды дей ал-
маймыз, сондықтан, мұрағатшылар мен ғалымдар ғылыми зерттеуге қайнар көз боп 
табылатын осынау құжаттардың маңыздылығын ескере отырып, алдағы кезде іздену 
жұмыстарын жалғастырып, тұтас деректемелік жинақтар топтамасын ұсынады, қазақ 
диаспорасы бар елдерде де зерттеу жүргізуді тереңдете түседі деген сенімдеміз.
Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы сонымен қатар Қазақстан Республи-
касы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің  Тіл комитетіне алғыс білдіреді.
Талғат МАМАШЕВ,
Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы 
Төрағасының бірінші орынбасары

4
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
К ЧИТАТЕЛЮ
 
Еще на заре Независимости Казахстана, по инициативе Президента Республики 
Казахстан состоялся I Всемирный Курултай казахов, на котором  29 сентября 
1992 года в Алматы была создана  Всемирная Ассоциация казахов. С участием Гла-
вы государства проведены еще три Курултая в Туркестане (2002) и Астане (2005, 
2011) с представительством  соотечественников от 35 стран мира. Единогласно 
Председателем Всемирной Ассоциации казахов на четырех курултаях избран Лидер 
Нации –   Нурсултан Абишевич Назарбаев.
В 2012 году исполняется 20 лет деятельности Ассоциации. Ее основная цель – на-
ладить прочные связи с зарубежными казахами в духовно-культурной сфере, обра-
зовании и бизнесе. При содействии Ассоциации состоялся переезд казахов из Китая, 
Саудовской Аравии, Ирана, Турции и других стран  в Казахстан. Поэтому законо-
мерно: в юбилейном сборнике мы стремились с помощью архивных документов по-
казать выдающуюся роль Президента Казахстана в установлении и развитии  всесто-
ронних связей с  казахской  диаспорой, репатриации этнических казахов зарубежных 
стран на историческую родину и  консолидации народа.
Итоги  репатриационного процесса за годы Независимости Казахстана, адаптация 
и интеграция оралманов  представляют не только теоретический, но и практический 
интерес для государственных и местных органов. К тому же, осмысление накоплен-
ного опыта и выработка эффективных подходов  в культурно-образовательном и 
экономическом взаимодействии Казахстана с казахской диаспорой и соотечествен-
никами за рубежом остается важнейшей задачей, на которую постоянно обращает 
внимание Глава государства.
Сборник  документов за 1991-2012 годы по казахской диаспоре и  этнической ре-
патриации впервые в истории отечественной науки подготовлен Всемирной Ассоци-
ацией казахов при поддержке  Администрации Президента Республики Казахстан, 
Архива Президента Республики Казахстан, Министерства иностранных дел Респуб-
лики Казахстан, Министерства образования и науки Республики Казахстан.
Публикуемые документы не исчерпывают  столь сложную и многогранную тему 
и мы уверены, что архивисты и ученые, понимая важность  источниковой базы для 
научного исследования, продолжат поисковую работу и в будущем представят  це-
лую серию документальных сборников, в том числе, в разрезе стран проживания 
казахской диаспоры. 
Всемирная Ассоциация казахов выражает также благодарность  Комитету по язы-
кам Министерства культуры и информации Республики Казахстан. 
 
 
 
 
 
                         Талгат МАМАШЕВ,
 
     
Первый 
заместитель 
Председателя 
Всемирной Ассоциации казахов

5
 
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
АЛҒЫ СӨЗ
Қоғамды тануда тарихи құжаттар мен сенімді деректер ерекше орынға ие. 
Оқырманға ұсынылып отырған жинақ Қазақстан Республикасы Президентінің 
Мұрағаты құжаттарының негізінде дайындалды. Талапты зерттеуші əрі қарай керекті 
бағытта жұмысын жалғастыруы үшін, көлемі үлкен құжаттар Қазақстан Республика-
сы Президенті мен Үкіметінің Актілері жинағынан алынды.
Қазақстан Республикасы Президентінің Мұрағатындағы құжаттардың ата-
уы оның мазмұнын толық түрде ашатындықтан, тақырыпты құжаттарды іздеуді 
жеңілдетеді. Мұрағат жетекшілері мен қызметкерлері, əсіресе, құжаттарды пайдала-
нуды  ұйымдастыру басқармасының бастығы Бөлеген Əбікейұлы Қасенов пен  осы 
басқарманың қызметкері Əйгерім Нағашыбайқызы Бақтыбаева өздерінің баға жет-
пес көмектері мен кеңестерін берді. 
1991 жылы жабылған «Қазақ КСР Президенті» 7 қоры жəне 1992 жылы ашылған 
жаңа 5–Н «Қазақстан Республикасы Президенті» қорының құжаттары ғылыми 
тұрғыдан қызығушылық туғызады.
Бұл жерде Қазақстан Республикасы Президентінің қаулылары мен жарғыларының 
түпнұсқалары қазақ жəне орыс тілдерінде, Үкіметтің көші-қон саясатының барлық 
бағыттарын қамтитын қаулылары, шетел қазақтарының Қазақстан Рес публикасы 
азаматтығын алу туралы үндеуі, шет елдерде басқа ұлттық ортада қазақтың 
мəдениеті мен ана тілінің сақталуының орындалу барысы баяндалады. Қабылданған 
құжаттардың орындалу жөніндегі ай сайынғы жəне тоқсан сайынғы есеп беру сал-
дарынан, мұрағаттық деректер өте мол жинақталған, сондықтан оларды іріктеу 
жұмысы жүргізілді. 
1998 жылы 2 сəуірдегі  Қазақстан Республикасы Президенті Əкімшілігінің 
рұқсаты негізінде Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі Қазақстан Ре-
спубликасы Президентінің Мұрағатының деректерді сұрыптау тізіміне енген бола-
тын. Жобада 75–Н-қорында шоғырланған «Қазақстан Республикасы Сыртқы істер 
министрлігі» Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінен қабылданған 
істер пайдаланылды.
Қазақстан Республикасы Президентінің Мұрағатында 210 қорда «Дүниежүзі 
қазақтарының қауымдастығы» Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының құжаттары 
шоғырланған. Қауымдастықтың елге оралудың алғашқы кезеңінде оралмандарға жеке 
куəліктерін беру үшін шетелдік қазақтардың қазақ екендіктерін растағанын, көшіп 
келушілерге Қазақстан азаматтығы мен тұрғылықты бір жерде тұруға өтініш еткенін 
ескеру қажет. Сондықтан да, Қауымдастықтың Қазақстан Республикасы мемлекеттік 
органдарымен, шетел қазақтары өздерінің тарихи отанына оралуына байланысты, 
Қазақстанның азаматтығын алуға өтініш білдірулері ғылыми жəне практикалық жа-
ғынан өзекті болып табылады. Сонымен қатар, Қауымдастықтың  ресми құжаттары 
алғаш рет ғылыми айналымға енгізіліп отыр.
Жинақтың хронологиялық шегі мен мұрағат құжаттарының мерзімдік 
қалыптасуын ескере отырып, 2005-2012 жылдардағы құжаттардың бір бөлігі Қа-
зақстан Республикасы Президенті Əкімшілігінің жəне Қазақстан Республикасы 
Сыртқы істер министрлігінің тікелей араласуымен, Астанадан алынды. Дүниежүзі 
қазақтарының қауымдастығында жарық көрген шежірелерден, «Туған тіл» альманағы 

6
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
мен «Алтын бесік»  журналында жарияланған біздің қызметкерлердің мақалаларынан 
жəне Қауымдастықтың ағымдағы мұрағатының деректері,  Қаз. Ақпараттың кейінгі 
жылдардағы мəліметтері пайдаланылды.
Жинаққа 1991 жылдың наурызынан 2012  жылдың қазаны аралығында қазақ жəне 
орыс тілдерінде 213 құжат, олардың ішінде мемлекетік тілде – 117 құжат, Қазақстан 
Республикасы Президентінің Қаулысы, Өкімі, Жолдауы, баяндамалары – 29, Қазақ-
стан Республикасы Үкіметінің Қаулылары жəне Премьер-Министрдің Өкімі – 42 
құжат.
ҚР Президентіне, Президенті Əкімшілігінің жетекшісіне, ҚР Президенті жанын-
дағы Бас бақылау инспекциясына Премьер-Министрдің, мемлекеттік органдарының 
жетекшілерінің хаттары, баяндамалары жəне есебі – 42 құжат. Құжаттарда Мем-
лекет басшысының көші-қон саясаты мəселелері жөніндегі тапсырмалары, қоныс 
аударушылардың бейімделуі мен орналасуы жағдайы туралы көрсетілген.
 Шетелдегі қазақ мəдени орталықтарының құрылтайларының қарарлары, хаттары, 
үндеулері 11 құжат, 25 кесте көші-қон квотасы жəне оның орындалуы, қоныстандыру 
шараларын қаржыландыру туралы, сонымен  қатар,  Қазақстан Республикасына 
Моңғолиядан жүктер мен адамдар тасымалданған жолдар сұлбасы енгізілді.
Мұрағат құжаттарын жариялаудың қабылданған ережелеріне сəйкес, көшірме 
орфографиялық жəне стилистикалық дəлсіздіктерін жөндегеннен кейін, тұпнұсқа 
қалпына келтірілді.
Құжаттар нөмірленіп, хронологиялық тəртіппен орналастырылып, кейбірі 
түсініктермен қамтылды. Құжаттың төл аты тырнақшаға алынған. Алайда, барлық 
құжаттарға атау берілмегендіктен, олардың мазмұнына сəйкес, қосымша қысқаша 
атаулар берілді. Мəтіннің тақырыпқа қатысы жоқ бөлігі енгізілмеді. Бұл жағдайда 
құжаттың тақырыбы «дан», «нан» деген жұрнақтардан басталады, ал мəтіннің қалып 
кеткен бөлігін көп нүкте қойылып квадрат жақшаға алынды.
Қысқартылған квадрат жақшаның ішіндегі сөздердің жетіспей тұрған бөлігі жа-
зылды. Анықтауды қажет ететін жағдайлардың барлығы жұлдызшамен белгіленіп, 
құжаттың соңында түсіндірілген. Мəтіннің ерекше көрсетілген жері тұпнұсқадан 
алынды.
Жинақтың ғылыми-анықтамалық негізі алғы сөзден, құжаттарға түсініктемеден, 
мұрағат қорларының тізімінен жəне қысқартылған сөздерден, жеке мəліметтерге 
сүйенген атаулар көрсеткішінен, географиялық көрсеткіштер мен құжаттар тізімінен 
тұрады. Сонымен қатар, қосымшада Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы 
баспасының тізімі, олардың ішінде тарихшылар, философтар мен əлеуметтанушылар, 
тілшілер мен əдебиетшілердің үлкен ғылыми қызығушылығын тудырып отырған ше-
тел қазақтарының кітаптары бар.
Құжаттарда көрсетілген көптеген өмірбаяндық мəліметтер, олардың сол кездегі 
атқарған қызмет жылдары ғана алынды,  сонымен бірге Қазақстан Республикасының 
Білім жəне ғылым министрлігінің Ғылым комитетінің Орталық Ғылыми 
кітапханасының қорынан (директоры – Қарлығаш Ескендірқызы Қаймақбаева), 
Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы, мемлекеттік органдардың сайтынан 
анықталды.
Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы ағымдағы мұрағатының құжаттарын 
жобаға енгізуде Бөтагөз Уатқанның көмегі зор болды. Ал, техникалық жұмыстарға 
философия ғылымдарының кандидаты Күлсия Коңырбаева, Гүлсім Омарова, 

7
 
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
Серік Рəсілов, Мадина Ертай, Ерлан Бертай, Айгүл Омаровалар қатысты. Біздің 
Қауымдастықта шығатын «Алтын бесік» журналынан жəне «Туған тіл»  альманағының 
материалдарын Жанар Жанапиянова мен Салтанат Балғабаевалар ұсынды.
Құрастырушы жинақпен жұмыс істеу кезінде, бір кітап көлемінде  мемлекеттік 
органдардың ресми құжаттарын, олар екі тілде қабылданғандықтан да болар, толық 
қамту мүмкін еместігіне көз жеткізді. Болашақта тақырыпты жеке мемлекеттік ор-
гандарының жұмыстары мен Қазақстанның шетелдік ұйымдарының, аймақтық 
тəжірибелер, мемлекеттік жəне қоғамдық ұйымдардың бірлескен жұмыстары 
тоғысында ашуға болады. 
Шетелдік қазақтардың өмірі жайлы сындарлы жарияланымдар мен орал-
мандардың бейімделуінің тəжірибелері оларды қабылдап отырған қоғамның рухани-
адамгершіліктік жағынан жаңаруына оңды əсер етіп,   диаспоралар мен отандастар 
арсындағы мəдениаралық байланыстардың нығайғандығына сенімдіміз. Дүниежүзі 
қазақтарының қауымдастығы ұжымы оқырмандарға олардың ұсыныстары мен 
ескертулерін, келесі ғылыми жəне іздену жұмыстарымызды жазуда қанаттандырады 
деген үмітпен  алғысымызды білдіреміз. 
Тəуелсіздік жылдарында еліміздегі Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Əбіш-
ұлы Назарбаевтың басшылығымен жеткен жетістіктерімізді бағалай  отырып, 
халқымыздың бірігуі мен болашағы жолында тек қана алға ұмтыламыз.
Күлғазира БАЛТАБАЕВА,
 
     
тарих 
ғылымдарының 
кандидаты

8
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
ПРЕДИСЛОВИЕ
В познании общества, важное место занимают исторические документы и досто-
верность источников. Предлагаемый читателю сборник  подготовлен на основе доку-
ментов Архива Президента Республики Казахстан. Некоторые документы большого 
объема  извлечены из Собрания Актов Президента Республики Казахстан и Прави-
тельства Республики Казахстан, чтобы пытливый исследователь продолжил поиски 
в нужном направлении.  
В Архиве Президента Республики Казахстан заголовки дел достаточно полно рас-
крывают их содержание, что существенно облегчает поиск тематических докумен-
тов. К тому же неоценимую помощь и консультации дали руководители и сотрудники 
Архива, в их числе начальник управления организации использования документов 
Болеген Абикеевич Касенов и сотрудник этого же управления Айгерим Нагашибаев-
на Бактибаева.
Научный интерес представляют документы фонда 7 «Президент Казахской ССР», 
который был завершен в 1991 году и с 1992 года открыт новый фонд 5–Н «Президент 
Республики Казахстан». 
Здесь представлены оригиналы постановлений и указов Президента Республи-
ки Казахстан на казахском и русском языках, постановления Правительства по всем 
спектрам  миграционной политики,  обращения зарубежных казахов по вопросам 
получения гражданства РК, сохранения казахской культуры и родного языка в инона-
циональной среде. Ежемесячная и квартальная отчетность по исполнению принятых 
документов,  привела к формированию огромного массива архивных источников, что 
потребовало селективного подхода в его обработке. 
На основании разрешения Администрации Президента Республики Казахстан 
от 2 апреля 1998 года Министерство иностранных дел Республики Казахстан было  
включено в список источников комплектования Архива Президента Республики Ка-
захстан. В проекте использованы принятые от МИД РК дела, сосредоточенные в 
фонде 75–Н «Министерство иностранных дел Республики Казахстан».
Документы Всемирной Ассоциации казахов  в Архиве Президента РК сосредоточены 
в фонде 210 «Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы». Необходимо иметь в виду, что 
Ассоциация в начальный период репатриации зарубежных казахов подтверждала  ка-
захское происхождение, для выдачи удостоверения оралмана, вносила ходатайство для 
получения переселенцами вида на жительство и гражданства Казахстана. Поэтому пере-
писка Ассоциации с государственными органами РК, ходатайства и обращения зарубеж-
ных казахов по поводу возвращения на историческую родину и получения гражданства 
Казахстана, представляют научный и практический интерес. К тому же, официальные 
документы  Ассоциации впервые вводятся в научный оборот. 
Учитывая хронологические рамки сборника и поэтапное формирование архивных 
фондов, часть документов за 2005–2012 годы получена в Астане при непосредствен-
ной поддержке Администрации Президента Республики Казахстан и Министерства 
иностранных дел  Республики Казахстан. Кроме того, в  изданных летописях (шежи-
ре) Всемирной Ассоциации казахов, текущем архиве нашей организации, публика-
циях альманаха  «Туған тіл»,   журнала «Алтын бесік» и КазИнформа также отраже-
ны сведения, представленные Ассоциацией, за последние годы.

9
 
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
В сборник внесено 213 документов, за период с марта 1991 г. по октябрь 2012 г.  на 
казахском и русском языках, в том числе, на государственном языке – 117. Среди них 
постановления, указы, выступления  и приветствия Президента РК – 29 докумен-
тов, постановления Правительства РК и распоряжения Премьер-Министра  РК – 33, 
письма, доклады и отчеты Премьер-Министра РК, руководителей государственных 
органов Н.А. Назарбаеву, Руководителю Администрации Президента РК, Главной 
контрольной инспекции при Президенте РК  о ходе выполнения поручений Главы 
государства по проблемам миграционной политики, о состоянии обустройства и 
адаптации переселенцев – 42 документа. В сборник включены 11 писем, обращений, 
резолюций курултаев казахских культурных центров зарубежных стран, 25 таблиц по 
квоте иммиграции и ее исполнению, финансированию переселенческих мероприя-
тий, а также Схема провоза грузов и пассажиров из Монголии в Республику Казах-
стан.
В соответствии  с принятыми правилами издания архивных документов, перепи-
ска приведена в оригинальной редакции, с небольшой правкой орфографических и 
стилистических неточностей.
Документы пронумерованы, расположены в хронологическом порядке, некоторые 
снабжены комментариями. Собственные заголовки документов обозначены кавычка-
ми. Однако, не все документы озаглавлены, поэтому им даны дополнительные крат-
кие заголовки, исходя из содержания. Опускались части текста, не имеющие отноше-
ния к теме. В таких случаях, заголовки документов начинаются с предлога «Из», а 
пропуск текста обозначается многоточием, заключенным в квадратные скобки. 
При расшифровке кратко написанных слов в квадратных скобках дописаны не-
достающие части слов. Все моменты, требующие уточнения, отражены звездочками 
и пояснены в конце документа. Выделенные фрагменты текста даны по оригиналу.
Научно-справочный аппарат сборника состоит из предисловия, комментарий к до-
кументам, списков использованных архивных фондов и  публикаций, сокращенных 
слов, именного указателя с пояснением личных данных,  географического указателя 
и перечня документов. Кроме того, в приложении дан список изданий Всемирной 
Ассоциации казахов, в том числе, книг зарубежных казахов, которые представляют 
большой интерес для научной работы историков, философов, социологов, лингви-
стов, литературоведов.
Краткие биографические сведения по  большинству лиц, упоминаемых в доку-
ментах, восстановлены по занимаемым ими на данный отрезок времени должностям, 
а также уточнялись на основе изданных энциклопедий, в фондах Центральной на-
учной библиотеки Комитета науки Министерства образования и науки РК (директор 
– Карлыгаш Ескендировна Каймакбаева), публикаций Всемирной Ассоциации каза-
хов, а также материалов сайтов государственных органов. 
В выявлении документов из текущего архива Всемирной Ассоциации казахов по-
мощь оказала Ботагоз Уаткан, в технической работе принимали участие кандидат 
философских наук Кульсия Конырбаева, Гульсим Омарова, Серик Расилов, Мадина 
Ертай, Ерлан Бертай, Айгуль Омарова. Материалы нашей Ассоциации из альманаха  
«Туған тіл» и  журнала «Алтын бесік» предоставили Жанар Жанапьянова  и Салтанат 
Балгабаева. 
Составитель, работая над сборником, убедилась, что не сможет в одной книге 
полностью охватить даже официальные  документы государственных органов, тем 

10
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
более, что они, как правило,  принимались на двух языках. В будущем, тему можно 
осветить и в разрезе деятельности отдельных государственных органов, загранич-
ных учреждений Казахстана, регионального опыта,  сотрудничества государствен-
ных и общественных организаций  и т.п.  
Мы уверены, что конструктивные публикации о жизни зарубежных казахов и 
опыте адаптации оралманов позитивно влияют на духовно-нравственное обновление  
самого принимающего общества, укрепление межкультурных связей с диаспорой и 
соотечественниками. Мы будем благодарны читателям за  предложения и  замечания, 
которые вдохновят коллектив Всемирной Ассоциации казахов  для последующей по-
исковой и научной работы. 
Признавая достижения страны во главе с Президентом Казахстана Нурсултаном 
Абишевичем Назарбаевым за годы Независимости, мы нацелены двигаться только 
вперед во имя консолидации народа и его будущего.
Кулгазира БАЛТАБАЕВА,
кандидат исторических наук 

11
 
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ

12
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
№ 1
Письмо Исполнительного Комитета Семипалатинского областного 
Совета народных депутатов в Кабинет Министров Казахской ССР 
о приглашении на постоянное место жительство граждан казахской 
национальности из Монголии
г. Семипалатинск                                                                           25 марта 1991 г. 
В связи с необеспеченностью трудовыми ресурсами живот новодческих районов 
области и слабым притоком кадров в животноводство, многие хозяйства Абайского, 
Маканчинского, Таскескенского, Чубартауского районов испытывают дополните ль-
ную потребность в чабанах, скотниках, табунщиках, механи заторах.
Исполком областного Совета народных депутатов просит рассмотреть возмож-
ность приглашения на постоянное место жи тельство в указанные районы Семипа-
латинской области граждан Монгольской Народной Республики из числа населения 
казахской национальности, изъявивших желание выехать за пределы МНР.
Возможности обеспечения жильем и создания бытовых усло вий для семей име-
ются. В настоящее время область может при нять 300 семей.
Первый заместитель председателя 
исполкома Семипалатинского обла стного 
Совета народных депутатов
1
А. ЛОМТЕВ
Ф. 7. Оп. 1. Д. 911. Л. 2. 
№ 2
Из письма Государственного Комитета Казахской ССР по труду и 
социальным вопросам в Кабинет Министров Казахской ССР 
об удовлет ворении просьбы Семипалатинского   облисполкома 
по переселению казахских семей  из Монголии
г. Алма-Ата                                                                                         22 апреля 1991 г.
Министерством труда Казахской ССР совместно с Семипалатинс ким облисполко-
мом проработан вопрос   о возможности приглашения на постоянное место житель-
ство лиц казахской национальности из МНР в хозяйства Абайского, Маканчинского, 
Таскескенского и Чубартауского районов области.
В настоящее время,  по данным оперативного учета в колхозах и совхозах облас-
ти, недостаток в животноводческих кадрах составляет только в чабанах и скотниках 
свыше 1500 человек, в том числе в Абайском районе –  615, Маканчинском – 224, Та-
скескенском –  97, Чубартауском  –  121 человек. В то же время, в сельской местности 

13
 
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
отмечается тенденция постоянного оттока населения в среднем  ежегодно до 4,5 тыс. 
человек, в том числе около  одной тысячи из указанных сельских районов.
Учитывая сложившееся положение   с   обеспеченностью хозяйств рабочей силой, 
министерство труда республики  в соответствии с распоряжением Премьер-Мини-
стра Кабинета Министров Казахской ССР от 27 марта 1991 г. № 
 47-р (п.II) вносит 
предложение   удовлет ворить просьбу Семипалатинского   облисполкома по пересе-
лению 300 семей  казахской национальности из МНР для работы  и пос тоянного про-
живания  в хозяйствах Абайского, Маканчинского, Таскескенского и Чубартауского   
районов Семипалатинской области. […]
 
 
 
 
 
 
 
Заместитель председателя
 
      Госкомитета
 
      Ю. 
РОМАНОВ
Ф. 7. Оп. 1. Д. 911. Л. 4. 
№ 3
Из письма Министерства  труда Казахской ССР 
Премьер-Министру Казахской ССР Караманову У.К. 
«О приеме и трудоустройстве монгольских граждан»
 [г. Алма-Ата]
   
                                                                            [30 июля 1991 г.]*
По состоянию на 10 июля 1991 года прибыло 893 семьи. Из них 572 семьи – в Тал-
ды-Курганскую область, 221 – в Абралинский район Семипалатинской области, 47 
–  в Ленинский район Кустанай ской области и 53 семьи в хозяйства Нарынкольского 
и Кегенского районов Алма-Атинской области.
Все трудоспособные члены семей, в основном, трудоустроены. Так, в Талды-Кур-
ганской области из 1247 трудоспособных членов семей трудоустроены 783 человека, 
в Кустанайской области трудо устроены 105 человек из 115 трудоспособных, в Семи-
палатинской трудоустроены 398 из 443 трудоспособных членов семей.
Большинство семей обеспечены жильем. Так, в Талды-Курганской области полу-
чили жилье 254 семьи, в Кустанайской – 34. Многие семьи переселенцев обеспечива-
ются скотом, им выделяют отдельные участки для строительства дома.
Вместе с тем, в Абралинском районе Семипалатинской области, жилье выделено 
только 17 семьям из 221 прибывших. В Талды-Курган ской области 234 семьи про-
живают в юртах. […]
 
 
 
 
 
 
 
 
       С. БЕЙСЕНОВ
Ф. 7. Оп. 1. Д. 911. Л. 21. 
* дата регистрации в Аппарате Президента КазССР

14
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
№ 4
Из письма  Министерства труда Казахской ССР
Премьер-Министру Казахской ССР Караманову У.К.
об организации провоза казахов из Монголии
г. Алма-Ата                                                                               11 сентября 1991 г. 
                                   Уважаемый Узакбай Караманович! 
В соответствии с Вашим поручением […]  создана рабочая группа в составе 
представите 
лей министерств труда, сельского хозяйства и продовольствия, ино-
странных дел Казахской ССР, концерна «Казавтотранс», КУГА во главе с первым 
заместителем Министра труда Романовым Ю.А. 
С выездом на место рабочей группой проделана следующая работа.
1. Открыт погранпереход для временного пропуска людей на Монголо-Советской 
границе через контрольно-пропускной пункт Цаганнур – Ташанта.
2. Организовано совместное с Монгольской стороной проведение таможенного 
досмотра граждан МНР на территории аэропорта Кош-Агач Горно-Алтайской ССР, 
в целях ускорения их проезда. Для обеспечения этой работы привлечены четыре ра-
ботника Казахской государственной таможни.
3. Организован провоз граждан МНР из г. Ульгей (центр Баян-Ульгейского аймака) 
до аэропорта Кош-Агач (175 км) автобу сами Восточно-Казахстанского объединения 
транспорта. В этих целях привлечено 8 автомобилей, в т [ом] ч [исле] 5 автобусов, 
13 чел [овек] во дителей. Частично вывоз осуществлялся и автобусами Монгольской 
стороны.
4. Организован провоз монгольских граждан самолетами КУГА ЯК–40 из аэро-
порта Кош-Агач до г. Усть-Каменогорска (ежедневно от  4 до 9 рейсов). В дальней-
шем от Усть-Каменогорска, указанные граждане перемещались автобусами и частич-
но также самолетами до мест вселения.
Всего за период с 24 сентября по 2 октября т[екущего] г[ода]  перевезено 1348 
человек. Они размещены, в основном, в хозяйствах Восточно-Казахстанской, Семи-
палатинской, Карагандинской областей.
Перевозки могли бы быть закончены еще 29 сентября. Их задержка до 2 октяб-
ря вызвана просьбой руководства Баян-Ульгейского аймака в связи с подготовкой и 
оформлением выездных документов (загранпаспортов).
Претензий к организации перевозок не имеется, монголь ская сторона выразила 
свою признательность по этому поводу.
По согласованию с руководством Баян-Ульгейского аймака с 3 октября т[екущего] 
г [ода] организованные перевозки людей через аэропорт Кош-Агач прекращены.
 
 
 
 
 
 
 
 
Министр
 
       С. 
БЕЙСЕНОВ
Ф. 7. Оп. 1. Д. 911. Лл. 34–35. 

15
 
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
№ 5
Қазақ КСР Министрлер Кабинетінің «Басқа республикалардан жəне шет 
елдерден селолық жерлерде жұмыс істеуге тілек білдіруші байырғы ұлт адам-
дарын Қазақ КСР-інде қоныстандыру тəртібі мен шарттары туралы» қаулысы
Алматы қ.                                                                          1991 жыл 18 қараша
«Қазақ КСР-інде ауылды, селоны жəне агроөнеркəсіп  кешенін басым дамы-
ту туралы» Қазақ КСР-інің Заңын   күшіне енгізу туралы» Қазақ КСР Жоғарғы 
Кеңесінің 1991 жылғы 13-ақпан дағы қаулысына сəйкес Қазақ КСР Министрлер 
Кабинеті ҚАУЛЫ ЕТЕДІ: 
1. Басқа республикалардан жəне шет елдерден республиканың селолық 
жерлерінде жұмыс істеуге тілек білдіруші байырғы ұлт адамдарын қоныстандыру, 
оның ішінде оларды тасымалдауды, келген жерлерінде қабылдау мен орналастыру-
ды ұйымдастыру халық депутаттары жергілікті Кеңестерінің атқару комитеттеріне, 
агроөнеркəсіп кешенінің кəсіпорындары мен ұйымдарына жүктелсін. Бұл мəселе 
жөніндегі үйлестіру жұмыстары Қазақ КСР Еңбек министрлігіне тапсырылсын.
2. Қазақ КСР Еңбек министрлігі Қазақ КСР Сыртқы істер министрлігімен, 
басқа да мүдделі министрліктермен, ведомстволармен жəне ұйымдармен бірлесе 
отырып, басқа республикалар мен шет елдерден селолық жерлерде жұмыс істеуге 
тілек білдіруші байырғы ұлт адамдарын Қазақ КСР-інде қоныстандыру мəселелері 
жөніндегі құжаттардың жобасын белгіленген тəртіп бойынша əзірлейтін болсын.
Қазақ КСР Сыртқы істер министрлігі мен Қазақ КСР Еңбек министрлігі мүдделі 
ведомстволармен бірлесе отырып, азаматтары Қазақ КСР-іне еңбек шарты бойын-
ша келуге тілек білдірген басқа республикалар мен шет елдердің тиісті органдары-
мен келіссөз жүргізсін жəне соның қорытындысы бойын ша мұндай қоныстанудың 
тəртібі мен шарттары туралы келісімге қол қоятын болсын.
3. Совхоздар мен колхоздарға, агроөнеркəсіп кешенінің басқа да кəсіпорындары 
мен ұйымдарына басқа республикалардан жəне шет елдерден келген байырғы ұлт 
адамдарына «Қазақ КСР-інде ауылды, селоны жəне агроөнеркəсіп кешенін басым 
дамыту туралы» Қазақ КСP Заңында көзделген жеңілдіктер қолданылады.
4. Көшіп келген жерлердегі еңбек жөніндегі органдар берген арнайы үлгідегі 
қоныстану билеті мемлекет белгілеген жеңілдіктерді алу правосын растайтын құжат 
болып табылады. Қоныстану билеттерінің бланктерін жасап шығару жөніндегі 
шығындар республикалық бюджеттен төленсін.
5. Халық депутаттары жергілікті Кеңестерінің атқару комитеттеріне, агроөнеркəсіп 
кешенінің кəсіпорындары мен ұйымдарына басқа республикалардан жəне шет елдер-
ден қоныс аударған байырғы ұлт адамдарын тұрғын-жаймен қамтамасыз ету мақ-
сатында жекелеген азаматтардың республикадан кетуі нəтижесінде босаған үйлерді 
немесе пəтерлерді сатып алу ұсынылсын.
6. Басқа республикалардан жəне шет елдерден қоныс аударушылардың көшіп-
қонуына байланысты шығындар, атап айтқанда:
а) қоныстанушылар мен олардың семья мүшелерінің тұрған жерінен қоныстанатын 
жеріне дейін темір жолмен плацкартты (купелі) вагондарда, тас жолмен жəне қара 

16
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
жолмен жалпы пайдаланудағы автомобиль транспортымен (таксиден басқа), əуе 
транспортымен келуі кəдуілгі кластағы тарифтер бойынша;
б) мүлікті темір жол жəне автомобиль (жалпы пайдаланудағы) транспортымен та-
сымалдауы, əрбір семьяға;
ел ішінде 10 тонналық төрт білікті бір вагон немесе автомобиль (автопоезд);
шет елдерден – үкіметаралық келісімдермен белгіленген шарттар бойынша 
республикалық бюджеттен өтеледі.
7. Қазақ КСР Транспорт министрлігі халық депутаттары жергілікті Кеңестері 
атқару комитеттерінің өтінімдері бой 
ынша қоныстанушылардың семьялары мен 
жүгі бірінші кезекте тасымалдануын қамтамасыз етсін.
8. Халық депутаттары жергілікті Кеңестерінің атқару комитеттері қоныс ауда-
рушылардың кеткен жерінде тапсырған малының айырбастау квитанциясы табыс 
етілгеннен кейін оларға көшіп келген жерлерінде сол мөлшерде мал берілуін қамта-
масыз етсін.
Қазақ КСР Сыртқы істер министрлігі мен Қазақ КСР Еңбек министрлігі Қазақ 
КСР-іне қоныс аударушы отандастарымыздың жылжымалы жəне  жылжымайтын 
меншіктерінің мəселелерін басқа республикалардың жəне шет елдердің тиісті орган-
дарымен бірлесе отырып пысықтайтын болсын.
9. Қазақ КСР Халыққа білім беру министрлігі мен Қазақ КСР Ауыл шаруашылығы 
жəне азық-түлік министрлігі  Қазақ КСР-іне көшіп келген семьялардағы студенттердің 
республиканың тиісті профиліндегі жоғары, арнаулы орта жəне кəсіптік-техникалық 
оқу орындары мен жалпы білім беретін мектептеріне қабылдануын, сондай-ақ 
олардың балаларына мектеп жасына дейінгі мекемелерден орын берілуін қамтама-
сыз етсін. Қажет болған жағдайда халық депутаттары жергілікті Кеңестерінің атқару 
комитетімен бірлесе отырып, ана тілінде оқытатын қосымша кластар, мектептер 
жəне мектепке дейінгі мекемелер ашатын болсын.
10. Қазақ КСР Еңбек министрлігі халық депутаттары жергілікті Кеңестерінің 
өтінімдеріне сəйкес жыл сайын белгіленген тəртіп бойынша басқа республикалар 
мен шет елдерден қоныс аударатын семьялардың санын жəне осы мақсатқа қажетті 
материалдық, қаржы ресурстарды анықтасын. Қазақ КСР Ауыл шаруашылығы жəне 
азық-түлік министрлігімен, басқа да мүдделі министрліктермен жəне ведомстволар-
мен келісе отырып Қазақ КСР Министрлер Кабинетінің қарауына тиісті ұсыныстар 
енгізсін.
11. Қазақ КСР Ішкі істер министрлігі шет елдерден келген қоныс аударушылар-
ды қабылдайтын жерлерде қоғамдық тəртіпті, олардың жеке басы мен  мүлкінің 
қауіпсіздігін қамтамасыз етсін.
Олардың уақытылы тіркелуі жəне мекендеуі мен жүріп-тұруына арналған 
құжаттар берілуі ұйымдастырылсын. Шаруашылықтардың, кəсіпорындардың өтінімі 
бойынша қоныс аударушылардың семьяларына мекендейтін жеріне дейін жолсерік 
болып баратын милиция қызметкерлері бөлінсін.
12. Қазақ КСР Əлеуметтік қамсыздандыру министрлігі мен оның жергілікті 
органдары, халық депутаттары жергілікті Кеңестерінің атқару комитеттері, 
колхоздардың, совхоздардың жəне республиканың агроөнеркəсіп кешенінің басқа 
да кəсіпорындарының басшылары уақытша немесе тұрақты тұруға келген адамдар-
ды əлеуметтік қамсыздандыру, оның ішінде пенсия жəне жəрдемақы тағайындау 

17
 
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
мəселелерін Қазақ КСР-інің заңдарына, сондай-ақ халықаралық келісімдерге сəйкес 
шешетін болсын.
Қазақ КСР Ауыл шаруашылығы жəне азық-түлік министрлігі мен Қазақ КСР 
Халыққа білім беру министрлігі республиканың мүдделі министрліктерімен, ведом-
стволарымен, халық депутаттары жергілікті Кеңестерінің атқару комитеттерімен 
бірлесе отырып, көшіп келген отандастарымызға көмек көрсету жөніндегі шаралар-
ды əзірлесін, оларды жинақы қоныстандыру, мамандығы бойынша жұмысқа орна-
ластыру, қазіргі қазақ алфавитіне үйрету, білімі, жұмысқа орналасуы жəне   семья 
мүшелерінің оқуы, кəсіптік даярлығы жəне т.б. туралы құжаттарды бірдей деп тану 
көзделетін болсын.
13. Басқа республикалардан жəне шет елдерден келген селолық жерлерде жұмыс 
істеуді қалайтын байырғы ұлт адам дарын халық тұтынатын товарлармен (балалар 
ассортиментіндегі товарларды жəне құрылыс материалдарын қоса) қамтамасыз ету 
жөніндегі ұсынысты Қазақ КСР Сауда министрлігі бір ай мерзім ішінде əзірлесін, 
ал халық депутаттары жергілікті Кеңестерінің атқару комитеттері нақ осы мерзім 
ішінде оларды сату тəртібін анықтайтын болсын. Қажет болған жағдайда Қазақ КСР 
Министрлер Кабинетіне тиісті ұсыныстар енгізсін.
14. Облыстық атқару комитеттері, Қазақ КСР Экономика жөніндегі мемлекеттік 
комитеті, Қазақ КСР Ауыл шаруашылығы жəне азық-түлік министрлігі, Қазақ КСР 
Материалдық-техникалық жабдықтау жөніндегі мемлекеттік комитеті республикалық 
«Қазагроөнеркəсіптехника» бірлестігі, Қазақ КСР Тұтыну қоғамдары одағы 1992 
жылдан бастап басқа республикалардан жəне шет елдерден көшіп келген байырғы 
ұлт адамдарына тұрғын үйлер, оның ішінде жеке тұрғын үй салу, жұмыс орындарын 
құру үшін тиісті номенклатура бойынша материалдық ресурстар бөліп отырсын.
15. Қазақ КСР Денсаулық сақтау министрлігі мен оның жергілікті органдары, 
халық депутаттары жергілікті Кеңестерінің атқару комитеттері басқа республика-
лар мен шет елдерден көшіп келген семья мүшелеріне уақтылы медициналық жəне 
емдеу-профилактикалық қызмет көрсетуді қамтамасыз етсін.
Шет елдерден көшіп келген адамдардың медициналық білімдері туралы 
құжаттарын тануды бағалау шарттары белгіленсін.
16. Қазақ КСР Денсаулық сақтау министрлігі, Қазақ КСР Халыққа білім беру 
министрлігі, Қазақ КСР Еңбек министрлігі, облыстық атқару комитеттері, Алматы 
жəне Ленинск қалалық атқару комитеттері басқа республикалардан жəне шет ел-
дерден көшіп келген адамдарға медициналық қызмет көрсетіп, оларды оқыту үшін 
қажетті қаржы бөлінуін көздейтін болсын. 
17. Қазақ КСР Еңбек министрлігі байырғы ұлт адамдарының басқа республика-
лардан жəне шет елдерден Қазақ КСР-іне қоныс аударуына байланысты мəселелер 
жөнінде дұрыс, толық жəне жедел хабарлама берілуін, сондай-ақ семьяның жұмысқа 
орналасуда қиындықтарға ұшырап жүрген еңбекке жарамды мүшелерін даярлау, 
қайта даярлау жəне біліктілігін көтеру ісі ұйымдастырылуын қамтамасыз етсін.
18. Халық депутаттары жергілікті Кеңестерінің атқару комитеттері басқа рес-
публикалар мен шет елдерден қоныс аударушыларды келген жерінде қабылдауды 
ұйымдастыруға жəрдемдесу жөніндегі үйлестіру кеңестерін (комитеттерін) құратын 
болсын.
19. Халық депутаттары жергілікті Кеңестерінің атқару комитеттері мен Қазақ 

18
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
КСР Еңбек министрлігіне басқа республикалардан жəне шет елдерден көшіп 
келушілердің праволары мен мүдделерін қорғау жөніндегі, ал Қазақ КСР Сыртқы 
істер министрлігіне – Қазақ КСР-іне еңбек келісімі бойынша келген адамдарға 
қатысты халықаралық шарттардың сақталуы жөніндегі қажетті шараларды жүзеге 
асыру жүктелсін.
20. Қазақ КСР Еңбек министрлігі Қазақ КСР Экономика жөніндегі мемлекеттік 
комитетімен, басқа да мүдделі минис трліктермен жəне ведомстволармен бірлесе 
отырып, өзінің тарихи отанына, оның ішінде қалалық жерлерге қайтып оралуды 
тілейтін байырғы ұлт адамдарын ұйымдасқан түрде қабылдау жөнінде 1992 жылға 
арналған мақсатты кешенді бағдарламаны əзірлесін жəне оны  1991 жылдың аяғына 
дейін Қазақ КСР Министрлер Кабинетінің қарауына енгізсін.
                                                       
 
 
 
 
 
 
 
 
Қазақ КСР
                                                                       
 
Премьер-министрі 
                                                                   
 
 
С. ТЕРЕЩЕНКО
7-қ. 1-т. 203-іс. 55–60-пп.
* № 15,16,17,18-құжаттарды қараңыз
№ 6
Постановление Кабинета Министров Казахской ССР 
от 18 ноября 1991 года  № 711 «О порядке и условиях переселения 
в Казахскую ССР лиц коренной национальности, 
изъявивших желание работать в сельской местности, 
из других республик и зарубежных стран»
г. Алма-Ата                                                                            18 ноября 1991 г.
В соответствии с постановлением Верховного Совета Казахской ССР от 13 фев-
раля 1991 г. «О введении в действие Закона Казахской ССР «О приоритетности раз-
вития аула, села и агропромышленного комплекса в Казахской ССР» Кабинет Мини-
стров Казахской ССР ПОСТАНОВЛЯЕТ:
1. Проведение переселения лиц коренной национальности из других республик и 
зарубежных стран, изъявивших желание работать в сельской местности республики, 
включая организацию их перевоз ки, прием и размещение в местах вселения, воз-
ложить на исполкомы местных Советов народных депутатов, предприятия и орга-
низации агропромышленного комплекса. Координацию работы по данному вопро су 
возложить на Министерство труда Казахской ССР.
2. Министерству труда Казахской ССР совместно с Министерством иностранных 
дел Казахской ССР и другими заинтересованными министерствами, ведомствами и 
организациями в установленном порядке разработать проекты документов по вопро-
сам переселения в Казах скую ССР лиц коренной национальности, изъявивших жела-
ние работать в сельской местности, из других республик и зарубежных стран.

19
 
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
Министерству иностранных дел Казахской ССР и Министерству труда Казахской 
ССР совместно с заинтересованными ведомствами провести переговоры с соот-
ветствующими органами других республик и зарубежных стран, граждане которых 
изъя вили желание выехать в Казахскую ССР по трудовым договорам, и по итогам 
подписать согла шения о порядке и условиях такого переселения.
3. На лиц коренной национальности, прибывших в совхозы и колхозы, другие 
предприятия и организации агропромышленного комплекса из других республик и 
зарубежных стран, распространяю тся льготы, предусмотренные Законом Казахской 
ССР  «О приоритет ности развития аула, села и агропромышленного комплекса в 
Казах ской  ССР».
4. Документом, удостоверяющим право на получение установ ленных государ-
ством льгот, является переселенческий билет уста новленного образца, выданный в 
местах  вселения органами по труду. Расходы по изготовлению бланков переселенчес-
ких билетов произвести за счет средств республиканского бюджета.
5. Рекомендовать исполкомам местных Советов народных депу татов, предприяти-
ям и организациям агропромышленного комплекса в целях обеспечения жилой пло-
щадью переселенцев коренной нацио нальности, прибывших из других республик и 
зарубежных стран, выкупать жилые дома или квартиры, высвобождающиеся в ре-
зультате выезда из республики отдельных граждан.
6. Возмещение расходов, связанных с переездом переселенцев из других респуб-
лик и зарубежных стран, производить из республи канского бюджета, в том числе:
а) проезд переселенцев и членов их семей из мест выезда до места вселения по 
железной дороге в плацкартном (купейном) вагоне, по шоссейным и грунтовым до-
рогам на автомобильном транспорте общего пользования (кроме такси), воздушным 
транспортом по тарифу обычного класса;
б) провоз имущества железнодорожным и автомобильным транспортом (общего 
пользования) на каждую семью:
внутри страны – одного четырехосного вагона или автомобиля (автопоезда) гру-
зоподъемностью 10 тонн;
из зарубежных стран – по условиям, определенным межправительственными сог-
лашениями.
7. Министерству транспорта Казахской ССР обеспечить пере возку семей пересе-
ленцев и провоз их багажа в первоочередном порядке по заявкам исполкомов мест-
ных Советов народных депутатов.
8. Исполкомам местных Советов народных депутатов обеспечить выдачу скота 
переселенцам в местах вселения по предъявлении ими именных квитанций на сдан-
ное ими количество скота в местах выезда.
Министерству иностранных дел Казахской ССР и Министерству труда Казахской 
ССР прорабатывать с соответствующими органами других республик и зарубежных 
стран вопросы движимой и недви жимой собственности переселяющихся соотече-
ственников в Казах скую ССР.
9. Министерству народного образования Казахской ССР и  Министерству сель-
ского хозяйства и продовольствия Казахской ССР обеспечить зачисление студентов 
из числа членов семей, прибывших в Казахстан, в высшие, средние специальные 
и профессионально- технические учебные заведения республики соответствующего 

20
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
профиля и общеобразовательные школы, а также предоставление мест детям в до-
школьных учреждениях. Открывать при необходимости совместно с исполкомами 
местных Советов народных депутатов дополнительные классы, школы и дошколь-
ные учреждения с обучением на родном языке.
10. Министерству труда Казахской ССР в соответствии с заяв ками местных Сове-
тов народных депутатов ежегодно в установленном порядке определять количество 
переселяемых семей из других рес публик и зарубежных стран и необходимые на 
эти цели материальные и финансовые ресурсы. По согласованию с Министерством 
сельского хозяйства и продовольствия Казахской ССР и другими заинтересо ванными 
министерствами и ведомствами республики вносить на рас смотрение Кабинета Ми-
нистров Казахской ССР соответствующие пред ложения.
11. Министерству внутренних дел Казахской ССР обеспечить в местах приема 
переселенцев, прибывающих из зарубежных стран, общественный порядок, личную 
и имущественную безопасность.
Организовать своевременную регистрацию и выдачу документов на их прожива-
ние и перемещение. По заявкам хозяйств и предприя тий выделять сотрудников ми-
лиции для сопровождения семей пере селенцев до места прибытия.
12. Министерству социального обеспечения Казахской ССР и  его органам на ме-
стах, исполкомам местных Советов народных депутатов, руководителям колхозов, 
совхозов и других предприятий агропромышленного комплекса республики решать 
вопросы социального  обеспечения, в том числе установления пенсии и пособий ли-
цам, прибывшим на временное или постоянное жительство, в соответствии с законо-
дательством Казахской ССР, а также международными соглашениями.
Министерству сельского хозяйства и продовольствия Казахской ССР и Министер-
ству народного образования Казахской ССР совмест но с заинтересованными мини-
стерствами, ведомствами Казахской ССР, исполкомами местных Советов народных 
депутатов разработать меры по оказанию помощи прибывшим соотечественникам, 
предусматривая в них компактное расселение, трудоустройство по профессии, обу-
чение современному казахскому алфавиту, признание равноценности документов об 
образовании, трудоустройстве и обучении членов семей, профессиональной подго-
товке и др.
13. Министерству торговли Казахской ССР, Казпотребсоюзу  в месячный срок 
подготовить рекомендации, а исполкомам местных Советов народных депутатов 
в такой же срок определить порядок реализации товаров народного потребления 
(включая товары детского ассортимента и строительные материалы) лицам коренной 
националь ности, изъявившим желание работать в сельской местности, прибыв шим 
из других республик и зарубежных стран. При необходимости внести в Кабинет Ми-
нистров Казахской ССР соответствующие пред ложения.
14. Облисполкомам, Государственному комитету Казахской ССР по экономике, 
Министерству сельского хозяйства и продовольствия Казахской ССР, Государствен-
ному комитету Казахской ССР по мате риально-техническому снабжению, Республи-
канскому объединению «Казагропромтехника», Казпотребсоюзу выделять начиная 
с 1992 года по соответствующей номенклатуре материальные ресурсы для строи-
тельства жилья, в том числе индивидуального, и создания рабочих мест для лиц ко-
ренной национальности, прибывших из других рес публик и зарубежных стран.

21
 
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
15. Министерству здравоохранения Казахской ССР и его органам на местах, ис-
полкомам местных Советов народных депутатов обеспе чить своевременное меди-
цинское и лечебно-профилактическое обслу живание членов семей переселенцев, 
прибывающих из других респуб лик и зарубежных стран.
Определить условия для оценки признания документов о меди цинском образова-
нии лиц, прибывающих из зарубежных стран.
16. Министерству здравоохранения Казахской ССР, Министерству народного об-
разования Казахской ССР, Министерству труда Казахской ССР, облисполкомам, Ал-
ма-Атинскому и Ленинскому горисполкомам предусматривать необходимые ассиг-
нования на меди цинское обслуживание и обучение лиц, прибывших из других рес-
публик и зарубежных стран.
17. Министерству труда Казахской ССР обеспечить достоверную, полную и опе-
ративную информацию по вопросам, связанным с пере селением в  Казахскую ССР 
лиц коренной национальности из других республик и зарубежных стран, а также 
организацию подготовки, переподготовки и повышения квалификации трудоспособ-
ных членов семей, испытывающих затруднения в устройстве на работу.
18. Исполкомам местных Советов народных депутатов образо вать на местах ко-
ординационные советы (комитеты) содействия организации приема переселенцев, 
прибывающих из других респуб лик и зарубежных стран.
19. Возложить на исполкомы местных Советов народных депута тов и Министер-
ство труда Казахской ССР осуществление необходимых мер по защите прав и инте-
ресов прибывающих из других республик и стран лиц коренной национальности, а 
на Министерство иностран ных дел Казахской ССР – осуществление мер по соблю-
дению между народных договоров, касающихся лиц, въехавших в Казахскую ССР по 
трудовому соглашению.
20. Министерству труда Казахской ССР совместно с Государственным комите-
том Казахской ССР по экономике и другими заинтересованными министерствами 
и ведомствами разработать и до конца 1991 года внести на рассмотрение Кабинета 
Министров Казахской ССР целевую комплексную программу на 1992 год по органи-
зованному приему лиц коренной национальности, желающих возвратиться на свою 
историческую родину, в том числе в городскую местность.
 
 
 
 
 
 
 
 
Премьер-министр
 
       С. 
ТЕРЕЩЕНКО
Ф. 7. Оп. 1. Д. 203. Лл. 50–54. 

22
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
№ 7
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə. Назарбаевтың 
1991 жылы  31 желтоқсандағы радиодан сөйлеген сөзі
 Алматы қ.                                                                        1991 жыл  31 желтоқсан
Қымбатты отандастар! Қандас бауырлар! Ағайындар! 
Халқымыздың тұрмыс-тіршілігіне, еліміздің ішкі, сыртқы саясатына 
ұлы өзгерістер алып келген, барлығымыз үшін үлкен сын болған 1991 қой 
жылы тарихта қалып, үміт пен күдігі мол жаңа – 1992 жыл келді. Тағдыр 
тəлкегіне ұшырап, жер бетіне тарыдай шашырап кеткен отандастар, қандас 
бауырлар, Сіздерді Жаңа жылдарыңызбен шын жүректен құттықтай оты-
рып, əрқайсыңыздың отбастарыңызға мол бақыт, қуаныш тілеймін! Аспа-
нымыз əрқашан ашық болсын! Сіздермен атамекенде табысатын, емін–еркін 
қауышатын күнге тезірек жетейік! 
1991 жыл қазақ елі үшін тарихта алтын əріппен жазылып қалатын жыл болды. 
Қазақстандықтар бүкіл ел болып, өздерінің тұңғыш Президентін сайлады. Ғарышқа 
тұңғыш рет алаш азаматы самғады. Елдігіміз бен ерлігімізді дəріптеген тарихи 
тұлғаларымыз – Абылайға
1
, Қабанбайға
2
, Бөгенбайға
3
, Төле биге
4
, Исатайға
5
, Ма-
хамбетке
6
, Сыпатайға
7
 ас беріліп, бүкілхалықтық құрмет көрсетілді. Бауыржан 
Момышұлы
8
 өзіне тиісті Кеңес Одағының Батыры атағына ие болды. 
Жоғалып бара жатқан салт-дəстүрлеріміз қайта жаңғырып келеді. Жыл сайын 
Нау рыз мейрамы аталып өтеді, жастарымыз имандылық жолына түсіп, ата дəстүріне 
адалдықтарын байқатуда. 
Қазақ елі – ежелден еркіндікті аңсаған ел. Өз алдына дербес мемлекет құру 
– 
қазақ 
халқының ғасырлар бойғы арманы еді. Құдайға шүкір, өз билігіміз өз қолымызға 
тиді. Қазақстан Республикасы бұдан былай тəуелсіз, демократиялық мемлекеттердің 
қатарына жатады. Өз территориямызда өкімет билігін толық өз қолымызға алдық. 
Ішкі, сыртқы саясатымызды дербес жүргіземіз, əрі қарай қалай өмір сүру керек 
екенін  ешкімнің нұсқауын күтпей-ақ өзіміз шешетін боламыз. Қазір көптеген елдер, 
оның ішінде Америка Құрама Штаттары, Түркия, Қытай секілді іргелі елдер, Қазақ-
стан Республикасының мемлекеттік тəуелсіздігін танып отыр. 
Қымбатты отандастар! Ежелгі атамекенінен жырақтап қалған Сіздерді кешегі 
күнге дейін ата-баба жеріне қайтып келе аламыз ба деген сұрақтың алаңдатып 
келгенін мен жақсы білемін. Туған жердің түтіні де ыстық дейді халқымыз. Қандас 
бауырларымызды байырғы ата қонысына тарту мақсатында адам правосы туралы 
еларалық ережелерді басшылыққа ала отырып, Қазақстан Үкіметі «Басқа респу-
бликалардан жəне шетелдерден селолық жерлерде жұмыс істеуге тілек білдіруші 
байырғы ұлт адамдарын Қазақстанда* қоныстандыру тəртібі мен шарттары тура-
лы»** арнайы қаулы қабылдады. Сондықтан ата-мекенге келемін деуші ағайындарға 
жол ашық. Ата-баба əруағы алдарыңыздан жарылқасын! 
Қымбатты бауырлар! 
Сіздерді тағы да Жаңа 1992 жылдарыңызбен құттықтап, баршаңызға туған жердің 

23
 
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
ыстық сəлемін жолдаймын! Бақытты, үбірлі–шүбірлі болыңыздар! Биылғы жыл 
ақжарылқап жыл болсын!
Алыста жүрген ағайындарға ақ тілек // Егемен Қазақстан. 1992. 1 қаңтар. 1 б.
 
* мəтінде  *“Қазақ КСР-інде”
** № 5-құжатты қараңыз
 
№ 8 
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə. Назарбаевқа 
шетелдегі қазақтармен мəдени байланыс жасайтын «Қазақстан» 
қоғамының Иран қазақтары туралы хатынан
                                             
Алматы қ.                                                                            
  1992 жыл 15 қаңтар 
ҚҰРМЕТТІ  НҰРСҰЛТАН  ƏБІШҰЛЫ!
Иран Республикасының Сыртқы істер министрі Əли Əкпар Велаяти Алма-
тыда болған кезінде өз үкіметі атынан Сізді ресми сапармен еліне барып қайтуға 
шақырғаны белгілі. Осыған байланысты бұл сапарда Сізге қажет болар деп, Иран 
жеріндегі қандас бауырларымыз туралы мына деректерді хабарлаймыз.
Иран жерінде шамамен 20 мыңнан астам қазақ бар. Оның 15 мыңға жуығы 
1928–1933 жылдары елімізде белең алған күштеп коллективтендіру, қуғын-сүргін 
жəне жаппай ашаршылық салдарынан Қазақстаннан, əсіресе Маңғыстау өңірінен 
ауып барғандар мен олардың ұрпақтары, қалғандары Ауғанстандағы əділетсіз 
соғыс кесірінен амалсыз көрші елге ығысқандар. Қазақтар негізінен Горган, Бендер-
Түркмен, Күнбет-Каус қалаларын мекендейді. Тегеранның өзінде медицина қызмет-
кері Əзим Адай, почта қызметкері Масхут Жари семьяларымен тұрады. Қазақтардың 
басым көпшілігі қолөнер кəсібі жəне ұсақ саудамен айналысады. Едəуір бөлігі жалда-
нып машинамен жүк тасиды. Жеке өндіріс орны бар, ірі кəсіппен шұғылданатындар 
некен-саяқ. Мəселен, Мұхаммет Көрпе мен Ақмұрат Чаманидің өздерінің шағын фа-
брикалары бар екені бізге мəлім.
Жастар көбінесе орта мектептен кейін оқуын жалғастырмай, кəсіп соңына 
түседі. Қыздардың басым көпшілігі хат таныған соң оқымай, үй шаруасы, қолөнер 
төңірегінде қалады. Жоғары оқу орындарында оқып жүрген жастар санаулы ғана. 
Қазақтар ішінен лауазымды қызметке араласатындар да жоқтың қасы. Заң сала-
сында, педагогика, техникалық қызметте істеп жүрген Хажы Мұхаммет Шадкам, 
Казип М.К., Нияз Тобыш, Мұқиятдин Жеменей, Тойжан Бабық сияқты азаматтар, 
Зухра Қаратоқа секілді қыз балалар бар. Иранда университет бітіріп, біраз жылдар 
ұстаздық еткен, соңынан Стамбул университетінде аспирантурада оқыған, қазір 
Əл-Фараби
1
 атындағы Қазақ Университетінің шығыстану факультетінде дəріс беріп 
жүрген Ислам Чамани да зиялы қауымның көрнекті өкілдерінің бірі. Қазір Алматыда 

24
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
Иранның қазақ жастарынан 3 бала жоғары білім алуда. Олар, арнайы шақырумен 
келген «Қазақстан» қоғамының степендияттары.
Бұл елдегі қазақтардың мəдени дамуы, ұлттық тəлім-тəрбие алу ісіне мемлекет 
тарапынан қамқорлық жоқ деп айтуға болады. Қазақ тілінде оқытатын бірде-бір 
мектеп жоқ, газет-журнал, кітап шықпайды, радио-теледидар хабарлары берілмейді. 
Соған қарамастан отандастарымыз ана тілін, салт-санасын, ұлттық өнерін ұмытпауға 
тырысқан. […]
Соңғы жылдардағы республикадағы игі өзгерістер, əсіресе мемлекеттік тəуелсіздік 
алуымыз, тіл мəртебесінің өсуі, сырттағы бауырластарға оң көзқарастың орнауы 
Ирандық қазақтар арасында зор серпіліс туғызды. Əсіресе жастар атамекенге қайта 
оралу, осында түбегейлі қоныстану мəселесіне орай арман-тілектерін жазып, бізден 
оларды ел басшыларына жеткізуді сұрайды. […] 
Сонымен, қорыта айтқанда, бауырластарымыз Сіздің Иран Ислам Республика-
сының басшыларымен кездесуіңізде төмендегі мəселелер қаралып, оң шешімін тап-
са деп үміттенеді:
1. Атамекен – Қазақстанға келіп-қайту мəселесін жеңілдету. Бұл үшін Түркменстан-
дағы Гасан-Құли бақылау-тексеру пункті немесе Ашхабад арқылы ары-бері өтуді 
жүзеге асыру мəселесі шешілсе (Баку арқылы келіп-кету шығыны көп, əрі қатерлі 
деп есептелінеді);
2. Екі ел қазақ жастарының Қазақстанға келіп жоғары білім алуына қамқорлық 
жасап, оның жүйесі мен тəртібі белгіленсе;
3. Арнайы келісім арқылы қазақ өнерпаздары мен тіл мамандарының Иранға ба-
рып, қысқа мерзімді курстар арқылы жастарға ұлттық өнер мен ана тілін үйретуге 
қамқорлық жасау мəселесі жолға қойылса;
4. «Қазақстан Республикасының азаматтығы туралы» Заңға сəйкес отандастары-
мыз арасында республика азаматтығын алуды қалайтындардың болуы əбден мүмкін 
нəрсе. Осыған орай, Сіз Иран үкіметінің бұл мəселе бойынша ризашылығын алып 
берсеңіз тіпті жақсы болар еді.
Иран қазақтары бұрынғы Совет Елшілігіне барудан жасқанатын. Сондықтан, Те-
геранда Қазақстанның өз өкілдігі болғаны дұрыс. Өкілдік бұл мəселелердің жүйелі 
түрде шешім табуына септігін тигізер еді деп, санайды ондағы бауырластарымыз.
«Қазақстан» қоғамы
2
 да Ирандағы қазақ ағайындардың талап-тілектерін қолдай 
отырып, аталмыш мəселелердің тиімді əрі тезірек шешім табуына мүдделі екендігін 
білдіреді.
                                                             
 
«Қазақстан» қоғамы
                                                                       
Президиумының төрағасы
                                                            
  
Ш. ЖƏНІБЕКОВ
75–Н-қ.,  1-т. 14-іс. 169–171-пп.

25
 
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
№ 9
Из отчета об итогах  IV  конференции Общества по культурным 
связям  и  сотрудничеству с соотечественниками (общество «Казахстан») 
и работы Общества за 1991 год
г. Алма-Ата                                                                                         22 января 1992 г. 
До сих пор мы исходили из того, что зарубежная казахская диаспора насчитывает 
свыше 1 млн. 300 тыс. человек, из которых свыше 1 млн. 100 тыс. находится в Синь-
цзян-Уйгурском автономном районе КНР, около 137 тысяч – в Монголии, 23 тыс. – в 
Турции, 20 тыс. – в Иране и Афганистане. […]
Теперь к ней мы обязаны отнести еще 1 млн. 700 тыс. этничес ких казахов, проживаю-
щих в бывших республиках Союза, ныне объявивших себя суверенными государствами.
1
 
Таким образом получается, что приблизительно, 3 миллиона казахов, или 1/3 всей казах-
ской нации располагается за пределами национально-государственной территории Рес-
публики Казахстан. В Декларации о государственном суверенитете
2
 республика твердо 
заявила, что будет проявлять постоянную заботу об удовлетворении национально-куль-
турных, языковых и духовных потребностей своих соотечественников.
20 ноября 1991 года состоялась  IV конференция Общества по культурным связям 
с казахами за рубежом […].
Конференция высказалась за дальнейшее расширение связей и всестороннего со-
трудничества с зарубежными соотечественниками, за продолжение начатого диалога 
со всеми слоями казахской диаспоры, основанного на этнических и гуманистических 
ценностях. […]
В данное время поддерживаются контакты путем переписки и обмена делегация-
ми с соотечественниками, проживающими в 20 странах мира. Заметно активизиро-
вались связи с казахами, проживающими в  Турции, Иране, Монголии и некоторых 
странах Западной Европы. В прошлом году впервые нами были приняты казахи, 
проживающие в Дании, Швейцарии и Норвегии. Возобновились контакты и с сооте-
чественниками из Афганистана. В то же время была высказана определенная оза-
боченность в связи с тем, что наши усилия по налаживанию деловых контактов с 
общественностью и органами печати китайских казахов пока не дают должных ре-
зультатов, хотя китайские граждане нередко обращаются в Общество по своим лич-
ным проблемам.
Об интенсивности посещения республики по приглашениям Общест ва можно су-
дить по следующим денным: в 1987 году было принято из-за рубежа  9 человек, в 
1988 году – 15, в 1989 году – 37, в 1990 году – 122 и в  1991 году – 44.
[…] 25 представителей казахских общин из 8 иностранных государств приняли 
участие на торжествах, посвященных 70-летию республики. Многие побывали на 
айтысах акынов, праздновании «Наурыза», на юбилеях славных сынов казахского 
народа – Аблай-хана
3
, Кабанбай-батыра
4
, Толе-бия
5
, акына Суйынбая
6
.
За отчетный период было принято на летний отдых в пионерских лагерях – в 
1987 году 7 школьников из Афганистана и в 1990 году – 22 школьника из Ба-
ян-Ульгийского аймака Монголии
7
.
 
В Госуниверситете им. аль-Фараби
8
 и Алма-

26
ҚАЗАҚ КӨШІ – ҚАЗАҚТЫҢ ҚАУЫМДАСУЫ
Атинском мединституте обучается 7 сти пендиатов Общества, среди них 3 чело-
века из Афганистана, 3 – из Ирана и 1 – из Иордании. В прошлом году одна 
соотечественница из Афганистана закончила пединститут иностранных языков. 
В І990 го ду делегации Общества побывали в Турции и Монголии, провели много-
численные встречи с соотечественниками, знакомили их с самобытным искус-
ством казахского народа. В гор [оде] Стамбуле около 2-х месяцев находились 2 
наших специалиста, которые помогли казахской общине сформировать молодеж-
ную группу художественней самодеятельности.
Издаваемая Обществом еженедельная газета «Шалкар», радиостанция  «Атаме-
кен» доводят до соотечественников вести из Казахстана, дают ответы на интересую-
щие их вопросы. Население Или-Казахской области СУАР КНР
9
 и Баян-Ульгийского 
аймака Монголии смотрит теле визионную программу «Алатау».
В своих письмах, выступлениях по радио и телевидению, на встречах с пред-
ставителями общественности, соотечественники привет ствуют происходящие у 
нас перемены, особенно, по укреплению политического и экономического суве-
ренитета республики, повышению роли казахского языка как государственного, 
меры по возрождению народных традиций и нравственных устоев общества. […]
Конференция одобрила предложение о проведении Всемирного конгресса  (ку-
рултая) казахов в гор [оде] Алма-Ате, высказанное Президен том Республики Казах-
стан Н.А. Назарбаевым, во время встречи с представителями казахской эмиграции в 
гор[оде] Стамбуле. […]
Президиум Общества считает, что вслед за принятым Верховным Советом респу-
блики Закона «О гражданстве Республики Казахстан»,
10 
должны последовать госу-
дарственные акты о полной реабилитации всех казахов, вынужденно покинувших в 
прошлом свою Родину и их потомков, [которые] будут регулировать в последующие 
сложные миграционные процессы. […]
[…] Так, например, известно, что в прошлом году в соответствии с соглашением 
между Министерством труда Республики Казахстан и Монголии по трудовым кон-
трактам  к нам переселились около 2500 семей казахов (12 тыс [яч] душ). В этом 
году и в последующий период, этот процесс будет нарастать. Участились обращения 
казахов, проживающих в КНР, с просьбой помочь в решении проблемы с воссоеди-
нением семей, поступления на учебу и т[ак]  д [алее].


  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   32


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал