Атастыру дәстүрін қайта жаңғырту арқылы сүр бойдақтар мен кәрі қыздардың санын азайта аламыз ба?



жүктеу 3.55 Mb.
Pdf просмотр
бет9/25
Дата09.04.2017
өлшемі3.55 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   25

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

С

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

У

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

А

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Л

Дайындаған Алмат ИСӘДІЛ



Ұл

Ұл

тт



тт

ық

ық



с

с

по



по

рт түрлерінің компьютерл

лік

ік н


нұс

ұс

қа



қасы

сы

н



н жа

жаса


а

у 

у



мәселесі  бұрын да айтылып жүргенімен, дәл бұған  бас 

қатырып, шындап кірісіп жүргендерді көрген емеспін. Бұған 

ең алдымен қомақты қаржы керек, сонымен қатар шетелден 

мықты IT мамандар тартылуы тиіс. Себебі өзімізде 

компьютерге  ың

ың

ға



а

йл

й



анған сапа

а

лы  әрі қызықты ойындар 



жасай алатын

ын

а



ада

да

мд



мд

ар

ар ж



жоқ

оқты


ты

ң 

ң 



қа

қа

сы



сы

. Он


Он

ы

ың  үстіне кейбір 



спорт түрлерін

і

 ком



пь

ютер


і

лі

к 



ба

б

ғдарлама



ға

 е

нгізуде көптеген 



қиындықтар бар.

Тағы  бір айтарым,  белгілі  бір  ұлттық спорт түрінің 

компьютерлік нұсқасы  болған жағдайдың өзінде, ол 

жастардың жаппай денешынықтыруға қызығушылығын 

ар

р

ттыр



ыр

ып

кетеді деуге болмайды.  Қа



Қа

зі

з



р

р

әлемде



д

гі 


ко

ко

мп



мп

ью

ью



те

те

рл



рл

ік

ік



о

о

йы



й

ндар нарығы мықты бәсе

еке

ке

ле



ле

ст

стік



ік

ж

ж



ағ

ағ

да



да

йд

йд



а

а

қарқынды дамып келеді. Интернеттің өзінде миллиондаған 



қызықты ойындар мен бағдарламалар жетерлік. Біздің оған 

ілесе қоюымыз екіталай.



Тарихи мұран

ың

ың қ

қ

ор

ор

ға

ға

лу

лу

ын

ын





са

с

қт

қт

ал

алуы

уы

н

н 

қа

қа

мт

мт

а

амасыз ету ел болып атқа

ра

раты

ты

н

н 

міндет әрі Қожа Ахмет Ясауи кесенесін ортақ игілігіміз ретінде тұтыну үшін оның

бүлінуіне, тозуына әкеліп соқтыратын қауіпті жағдайлардың алдын алуымыз 

қажет. Сондықтан, қорыта айтқанда, кесенені сақтау жұмыстарымен тікелей 

айналысатын ғылыми-зерттеу орталығын құру бүгінгі күннің өзекті мәселесіне 

айналып отыр. Бұл көптеген мемлекеттердің тәжірибесінде бар және оң 

нә

нә

ти

ти

же

же

сі

сін 

н бе

бе

рі

рі

п 

п 

от

о

ыр

ы

.

ТҮР


Т

КІ

Т



Осылардың ішінде күллі Орта Азия 

үшін орны өзгеше Түркістандағы Қожа 

Ахмет Ясауи кесенесінің жөні бөлек. 2004 

жылы Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың 

баста ма сымен  негізгі  при

ри

ор



р

ит

и



еті тарих пе

е

н 



н

мәде ниет  ескерткішт

т

ер

ер



ін

ін

қ



қ

ал

ал



пы

пына


на

к

к



ел

ел

ті



ті

ру

ру, 



,

реставрациялау, конс

н

ер

р



ва

циял


ау ж

ән

е 



мұражайландыру болып табылатын «Мә-

де ни  мұра» мемлекеттік бағдарламасы 

жаса лып, қабылданған-тын. Соның нәти-

жесінде еліміздегі бірқатар кесенелер 

кү

к

рделі жөнд



д

еуден өткен болатын. Әрине,

ты

ты

нд



ндыр

ыр

ыл



ылым

ым

ды



ды

і

і



ст

ст

ер



ер

 де көп. Алайда 

ар

ар

ты



ты

қ

қ



қы

қы

ла



ламы

мын


н

де

де



п

п тыртық қылып,

жөндеймін деп бүлдіріп жатқан жағ дайы-

мыз бар. Соңғы кездері Түр кіс тандағы 

Ясауи баба атымен аталатын кесене 

құрылысының табаны ылғалданып, 

қабырғалары түсе бастағаны туралы жиі 

айтыла бастады. Елбасының оңтүстік сапа-

рымен Түркістанға  ке

ке

лг



лге

ен

де



де

«

«



Қа

Қа

з 



з 

ре

ре



с 

с

та



та

в-

в-



рация» кәсіпорныны

ы

ң 



ң ди

ди

ре



ре

кт

ктор



оры

ы Қа


ана

нат 


т

Тұяқбаев Ясауи кесенесіне түріктер қайта 

жаңарту жұмыстарын жүргізгенін, бірақ

олар пайдаланған заманауи оқшаулау 

материалдарының ежелгі  құрылыспен 

астасып кете алмағанын айтқан еді. Бар-

лы

лы

қ 



қ 

жа

жа



уа

уа

пк



к

ер

ер



ші

ш

лі



лі

кт

кт



і 

і 

тү



тү

рі

рі



ктің құрылыс фир-

ма

ма



сы

сына


на

а

а



уд

д

ар



ар

ып

ып



о

о

ты



ты

ра

ра б



б

еруге әсте болмас. 

Өйткені хақ исламға тән рухани құндылық

бәрімізге ортақ. Алайда «Кесененің кесегі 

бүлінді» деген ақпардан соң толассыз 

жүріп жатқан жөндеу жұмыстарының 

сапа сына  күмәндана бастадық. Тіпті төбе-

сінің құлап кету қаупі

б

б

ар



ар

к

к



өр

өр

ін



ін

ед

ед



і.

і

О



О

ны

ны



ң 

ң 

дәлелі күмбездің төбесі жабындымен ора-



лып, жан-жағына тіреу орнатылуы сон-

дық тан екен. 



КЕ

Е

СЕ

С

ГІ КЕТІЛГЕ

Е

Н

Н

КЕСЕНЕ

Тү

Тү



рк

ркіс


іста

та

нд



ндағ

ағ

ы



ы

Қо

Қо



жа

жа

А



Ахм

хм

ет



ет

Я

Яса



сауи

у

 кесе-



не сін

н

ің



ің

қ

қ



аз

азір


іргі

гі ж


а

ағда


дай

йы а


ала

лаңд


а

атарлық


жағ дайда. Бұлай деуіміздің себебі  бар. 

Туған өлкенің әр тасынан бастап, бір уыс 

топырағына дейін – қадірлеуге, қорғауға

тұрар лық  құндылық. Ғасырлар  бойы

сақталып келген 1,5-3 метр қалыңдықтағы

дуалдар, кірпіштері мен оған жапсыры

р

лған 


ар

ар

аб



а

ж

ж



азуымен кестеленген өрне

е

кт



кті 

і 

пл



пл

и

и



та

та-


-

ла

ла



р

р бү


бү

ліне бастады. Бастысы, жер

ер

ас

асты



ты суы

уы

-



-

ның ескерткішке келтірген кесірі көп болып 

тұр. Ол бойынша ескерткіштегі майо-

ликалық өрнектер мен басқа да мате-

риалдардың бүлінуі әбден мүмкін. Әрине,

қайта жаңғырту бойынша жаса 

лын 

ған 


жұмы

ы

ст



стар

арды


ды

ң 

ң 



са

са

па



па

сы

сы



с

с

ын



ын

к

к



өт

өт

ер



ер

м

м



ей

е

ді. 



Әу

Әу

ел



ел

б

б



ас

с

та



та қ

қ

ол



ол

да

д



н

н жа


жаса

са

лы



лы

нғ

нған



ан

 қиянат 


(Черняевтың атқаруымен кесене күмбезін 

қиратуы) салдарынан, кейіннен түрлі таби-

ғат факторынан қираған кесенені жөндеу,

қайта қалпына келтіру

жұмыстары

90-жыл дардан бері жүйелі түрде жүргізіліп 

ке

ке

ле



ле

ді

д



. Алайда он шақты жыл

л

то



то

ла

л



сс

сс

ыз



ыз 

жаса лынып жатқан аталмыш жұмыстардың 

нәтижесінен гөрі кері әсері көбірек болған-

дай. Оған дәлел, кесене қабырғалары 

дым қыл тартып, соры бетіне шыға бастап-

ты. «Орта Азия елд

лд

ер

р



і ішінде Қазақ

а

 елі – 



руха ни  құнды 

жә

жәді



ді

ге

ге



рл

рл

ер



ер

ге

ге



б

б

ай



ай ө

ө

лк



лк

е.

е.



Д

Д

ей



ей

 

тұрғанмен біз ос



ос

ы

ы



мү

мү

мк



мкі

ін

ді



дікті

і өз


өз

д

дең



е

гей


ей

ін

і



-

де кәдеге жарата алмай жатырмыз», –

дейді жас жиһанкез Ерлан Сыздықов. 

Бүгін гі  таңда  баба басына зиярат етіп кел-

ген  туристер де кесененің ішінде емін-

еркін жүре алмаймыз деп наразылық 

таны туда. Себебі кесененің кіреберісіндегі 

үл

үл



ке

ке

н



н

Ақ

Ақ



са

са

ра



ра

й күрделі жөндеуді қажет 

ет

етед


еді

і, б


б

ір

ір



не

неше


ше

ж

ж



ы

ылдан бері іші өрмекшінің 

торындай болған сатыларға толып тұр. 

Марат ТҰЯҚБАЕВ, «Әзірет Сұлтан» мем-

ле кет тік  тарихи-мәдени қорық-мұра жайы-

ның тарихи-мәдени ескерткіштерді қорғау 

және археологи

ги

я 

я 

бө

бө

лі

лі

мі

мі

ні

ні

ң 

ң

же

же

те

е

кш

кш

іс

іс

і:

:

–Шындығы

ы

нд

нд

а,

а

ұ

ұлы

лы қ

қ

ұн

ұн

ды

дылы

лықт

қт

ы 

ы

қа

қайт

йт

а

а 

жаңғыртамыз деп ақауға ұшыратқанымыз 

рас. Мұның басында түрік компаниясы тұр. 

Кесенеге 1995-2000 жылдары қайта 

қалпына келтіру  жұмыстарын жүргізген 

«Вакиф Иншаат» ЖШС-і негізінен құрылыс 

ма

м

те

те

ри

ри

ал

ал

ы 

ы 

ре

ре

ті

т

нд

нд

е ангидрит ерітінділерін 

ОЙ-КӨКПАР



Бас

Ба

ы 1-

б

етт

е

Мақсат ЖАҚАУОВ, «Ақ жол

партиясының Алматы қалалық филиал

төрағасының орынба

а

са

са

р

әлеуметтан

ану

у

ИƏ

ЖОҚ

Айдос ҚАРТАҢБАЙҰЛЫ,

ясаттанушы

Қазір  әркімнің өз талап, талғамы бар, 

өмірге деген өз мақсаты бар, өз жары мен 

отбасын да әркім өз қалауымен таңдағысы 

келеді. Әсіресе осы отбасын құрмай жүрің-

кі

к



ре

ре

п қалған қ



қ

ыз-жігіттердің таңдауы 

ер

ер

ек



ек

ше

ше



Аш

Аш



ығ

ығ

ын



ын

а

а



йт

йт

уы



уы

мы

мы



з 

з

керек, бүгінде 



б

баяғыдай


й

 адамын тапп

й

ай, 30-ға не 40-қа 



келгенше, «етегіне намаз оқып жүрген» 

ешкім жоқ. Егер қыз не жігіт белгілі бір жас-

қа келіп, отбасын құрмай жүрсе, оның 

өзіндік себептері бар. Ал атастыру уақы тын-

да адамдардың психол

л

ог



ог

ия

ия



сы

сы

м



м

ен

е



 

менталитеті тіпті басқа  ед

д

і.

і. П



П

ер

ерзе



зе

нт

нт ж



ж

ас

ас



ы

ы

қан шада болса да, әке-шешесінің айтқа нын 



екі етпей, өзінен тіпті бір жас үлкен адам-

ның бетіне қарсы келмей, көңіліне қарай-

тын. Ол отбасын құруда да өзін сол тәртіп 

шеңберінен шығармайтын. Тіпті «мы наны 

а

ал

ас



ас

ың

ың



»

»

де



де

се

с



,

,

«ж



«ж

оқ

оқ



»

»

де



де

п

п



ай

й

туды жігіт ата-



ан

анас


асын

ын

ың



ың

ж

ж



үр

үрег


ег

ін

іне



е  қа

қа

нж



нж

ар  сұқ қан мен 

бірдей ауыр қылмыс санайтын. Сон дықтан 

тіпті өзі өмірінде бір рет те көр ме ген қызға 

үйленіп және оның алдындағы жауап кер-

ші лігін өле-өлгенше өз қалауынан артық 

да таңдап, талғап жүрген жаста емес пе?! 

Бұл жағын да ескеру  керек.  Қыс  қа сын 

айтқанда, егер біз осы мәселені ше бер-

лікпен қолға ала білсек, біздің елі міз дегі

бойд

д

ақ



а

 қыз-жігіттердің саны едәуір 

аз

азай


ай

ып

ып



де

демо



могр

гр

афиямыз жақсарар еді



 

ұлттық генофондымыз нығаяр еді. Бүгін де 

кез келген елдің өз ұлттық қауіп сіз дігін 

сақ 


тауы үшін төл ұлттың саны 15

миллионнан кем болмауы шарт. Біздің осы

ретте ойла 

на 


тын, тіпті шапшаң шешім

шығаратын жөні

і

м

м



із

і

б



б

ар

р



.

.

От



От

ба

ба



сы

сы

д



д

ег

ег



ен

ен

ді



ді 

 

әркім өз басы



ы

на

на



ғ

ғ

ан



ана

а қа


қаже

же

т 



т

дү

дү



ни

ни

е 



е 

де

де



п 

п 

емес, мемлекетті нығайту жолындағы



басты құндылық деп танып, дер кезінде 

соған өз үлесін қосуға асығуы тиіс. Ал 

отбасын құрғандар болса, тек өз жағдай-

ларын ғана ойламай, қасын да әлі соған

же

ж

те



те а

алм


лм

ай

ай



ж

ж

үр



үр

ген жал ғыз бас тылардың 

ж

жа

ғд



ғд

ай

айын



ын д

д

а



а

ой

ойлай жүруі тиіс. Осы ретте 



атастыру бола ма, басқа ма, әйтеуір, отба-

сы құндылығын арттыру жо лында теле-

бағдарламалар жасап, идео логиялық тұр-

ғыда іс жүргізу шарт.



ТҮ

Й

ІН

Жалп

п

ы,

ы, б

б

із

ізді

ді

ң 

ң 

ел

елім

ім

із

зде

де

б

б

үг

үг

ін

інде

де

о

о

тб

т

асы институтының 

толық қамтылмағандығы анық б

б й

айқалып қалады. Мұ-

ның  бірден-бір салдарын осы сүр бойдақтар мен

отыр ған  қыздардың жыл санап артып  бара жат-

қандығынан байқауға болады. Егер 30-дан асып, 40-

қа жетіп қалғанша отбасын құрмағандар ілуде  біреу 

ға

ға

на

на

б

бол

ол

ма

ма

са

са

,

,

бә

бә

лк

лк

ім

ім



, он

оны

ы

ме

м

млеке

тыру әбе

б

ст

і

ік деуге б

б

олар ма еді, алайд

олар дың саны ушығып тұрған заманда он

болып қолға алуы ауадай қажет секілді. 

Әзірлеген Мәриям ӘБСАТТА

Ай

сая

Ахмет Тоқтабай

й

ө

өзі



зі

ні

ні



ң 

ң

бі



бірн

рн

еш



еш

е 

е



он

онда


да

ға

ға



н

н

жылын «Қазақ жылқысының тарихын» 



зерттеуге арнап, қазақ халқының тарихына 

терең  революциялық өзгеріс әкелді деп 

білемін. Себебі Кеңес өкіметі кезінде қазақ

халқының


ң

  тар


р

ихын ХV ғасырдан бастап, 

ар

ар

ғы



ғы

ж

ж



ағ

ағын


ын

ж

ж



ау

ау

ып



ып

т

т



ас

а

таған біз бір «көктен 



түскен» халық сияқты едік. Құдайға шүкір, 

Тәуелсіздік алып, Елбасымыз қазақ халқы-

ның тарихын нақты деректермен дәлел-

деп, қайта қарап жазу  туралы тапсыр-

масына сай келетін осы Ахмет Тоқтабайдың 

«Қазақ жылқысының

ң

тари


р

хы» атты еңб

ң

егі


дер едім. Бұл кіта

а

пт



птың

ың

қ



қ

ұн

ұнды



дылы

лығы


ғы

с

с



ол

ол



 

ебек этнографиялық, архивтік құжат-



тармен нақты дәлелденіп жазылған. Мен 

Ахмет Тоқтабайдың бір институт жазып 

шыға алмайтын еңбекті бір өзінің жазып 

шыққанына таңғаламын, халқының 

та

та

ри



ри

хы

хы



н 

н 

сү



сүйе

йеті


ті

н

н



ос

ос

ын



ын

дай азаматымыздың

ба

барл


рл

ы

ығын



ын

а 

а



қу

қуан


ан

ам

ам



ын

ын.


Бұл еңбекпен бүкіл қазақ халқы қуануы

керек. Себебі осы кітап арқылы біздің

дүниежүзінде алғашқы болып жылқы 

малын қолға үйреткенімізді, кең-байтақ 

қазақ жерін ата-ба

а

ба



бала

ла

ры



рымы

мы

зд



зд

ың

ың



қ

қ

ал



ал

ай

ай



 

иеленіп қорғап тұр

ұр

ға

ғанд



ндығ

ығын


ын

б

б



іл

ілем


ем

із

із



Бұ

Бұ



л

л

кітап – ағылшын, француз, неміс, португал, 



испан, қытай, үнді тілдеріне аударылып, 

қазақтың кім болғандығын таныстыратын 

бірегей еңбек. Мен осы кезге дейін Мем-

ле

е



 кеттік 

к 

сы



сы

йлық


ық

ты

т



ң

ң

талай ғалымдарға, 



та

та

ри



рихш

хш

ыл



ыл

ар

ар



ға

ға

б



б

ер

ер



іл

іл

іп келгенін білемін. 



Бірақ  бірде-біреуі қазір есімде жоқ. Ал 

Ахмет Тоқтабайдың «Қазақ жылқысының

тарихы» атты кітабы шықты деп газетке 

жария ланғаннан-ақ  біреуін алдырып 

оқып, кейін 15 кітап

а

а



лд

л

ыр



ы

дым. Себеб

б

і 

і 



бұл 

кітаптың 

біраз

зын


ын

А

А



ра

ра

лғ



лға

а

ке



келг

лг

ен



ен

 

шетелдіктерге сыйға тарттым. Олардың 



көпшілігі оқи алмаса да, қолына ұстап 

таңғалды. Мұндай күйді 1995 жылы 

Данияға барғанда даниялықтардың балық

аулау, ау-құ

құ

рал, қайықтары туралы үлкен 



кі

кіта


та

пт

пт



ы

қо

қолы



лыма

ма

ұ



ұ

ст

ст



ағ

ағ

анда өзім де сезін-



генм

і

ін.



Бұл кітаптың қазақ тарихындағы 

бірегей еңбек екендігін оны оқыған әрбір 

адам сезінеді. Бұл кітап – қазақ бренді.

Кітаптың ең бір ұтымды жері – желден 

жүйрік жануар 

жө

жөні



ні

нд

нде



е қа

қа

за



за

қ 

қ 



же

же

рі



рі

ні

ні



ң 

ң 

бәрінен дерлік м



м

ат

а



ер

ериа


иалд

лдар


ар

ж

жин



ин

ағ

ағ



ан

ан



Автор қандай деректі кімнен алғанын 

мәтінде келтіре отырып, атбегі, жылқышы

т.б. адамдардың аты-жөнін, туған жылын, 

мекенін көрсеткен, олардың жалпы саны

30

30

0-



0-

ге

ге



ж

ж

уы



уы

қ.

қ.



Қ

Қ

аз



аз

ір

ір



с

с

ур



у

етті, визуалды бас-

па

па

ө



ө

ні

н



мд

мдер


ер

ін

нің



ің з

з

ам



ам

ан

ы, осы тұрғыдан 



алғанда кітаптағы иллюстрацияларды үш 

түрге бөлуге болады. Мұрағат, көне кітап-

тардан алынған тарихи суреттер, фото-

этюдтер және автордың ел ішінен жинаған 

этнографиялық де

ре

ре



кт

к

ер



ер

ді

д



,

,

сюжетт



т

ер

ер



ді

д

,



,

суретшімен келісе 

е от

от

ыр



ыр

ып

ып



қ

қ

ай



айта

та

ж



ж

аң

аңғы



ғы

р-

р-



тып (реконструкция) шығуында. Жаңғырт-

па суреттердің үлкен маңызы бар, оқушы-

ны  бірден өзіне тартады. Көптеген 

зерт  темелер,  ой қорытулар, тұжырымдар 

схемалар

р

ме



м

н, кестелермен  берілген. 

Жы

Жылқ


лқ

ы 

мү



мүше

ше

ле



ле

рі

рі,



,

ат

ат



т

тың сыны, жүріс түр-

лері, түс-рең атаулары, ер-тұрман жаб-

дықтары туралы сөздерді типке, жүйеге 

бөліп, қазіргі компьютерлік техниканың 

әдістерін пайдалана отырып жасалған 

кестелер көздің жауын алады. Бір сөзбен 

айтқанда, кітаптың

ң

безендірілуі ішкі 



мазмұнына сай.

Жақында 


«Қ

Қ

азақ жылқысының



тарихы» энциклопедиялық еңбегінің Мем-

лекеттік сыйлыққа ұсынылғанын оқыдым. 

Бұл – осы атаққа лайық әрі қазақ тари-

хының, қазақ халқының абырой-беделін 

кө

кө

те



те

ре

ре



ті

ті

н



н

ең

ең



бе

бе

к.



к.

Б

Б



ұл

ұл

к



к

ітаптың Мемлекеттік 

сы

сыйл


йл

ық

ық



қа

қа и


ие

е

бо



болу

луы


ы әр

ә

бір қазақтың үлкен 



абыройы және дүниежүзіне таралуына 

үлкен ықпал етер еді. 



Каталог: userdata -> editions -> pdf
pdf -> Қазақтың Мұқағалиы туралы жұртшылық арасында әңгімелер
pdf -> Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет
pdf -> Ресми мәлімет бойынша, Қазақстанда жұ
pdf -> Иә, отандық ғылым ды кө­ тер мейінше, мықты мем ле кет
pdf -> Мен Абайдың ақындық мек тебі өз деңгейінде зерттеліп
pdf -> Бір тілде деп міндеттеген жоқ
pdf -> Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет
pdf -> Қазақстандағы Ұбт-ның қа лып тасқан өзіндік тәртібі
pdf -> Ерғожин ЕрлЕді Дәулет Ерғожиннің сөзіне сенсек, салық органдарында сыбайлас жемқорлықтың дең­ гейі төмендеген. Құқық қорғау орган дарымен бірігіп жасаған жемқорлықтың

жүктеу 3.55 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   25




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет