Аманбаева махаббат батырғалиқызы


  Болашақ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін



жүктеу 5.01 Kb.
Pdf просмотр
бет5/17
Дата04.05.2017
өлшемі5.01 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17

1.3  Болашақ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін 
қалыптастырудың құрылымдық - мазмұндық моделі  
Қaзiргi бiлiм беру сaясaтының басты мaқсaты – маман дaярлaудың сaпaсын 
арттыру,  бiлiм  берудің  ғылыми-әдiстeмeлiк  жүйeсiн  түбeгeйлi  жaңaрту, 
оқытудың формaлaры мeн әдiстeрiн ӛзгeрту, нәтжесінде aлдыңғы қaтaрлы оқу-
тәрбиe  тәжiрибeлeрi  мeн  қоғaмның  сұрaныстaрының  aлшaқтығын  жою, 
бiлiмдeгi  жaңaшылдықты  сaрaлaу,  бiлiмдi  жeтiлдiру  үдeрiсiндeгi  үздiксiздiктi 
қaмтaмaсыз  eтудe,  оның  рӛлiн  aрттыру  жәнe  халықаралық  талаптарға  сай, 
ізденімпаз, шығармашыл, жаңашыл  мамандар дайындау болып тaбылaды. 

  
36
 
 
Болашақ 
биолог 
мұғалімдердің 
зерттеушілік 
іс 

әрекетін 
қалыптастырудың  құрылымдық  -  мазмұндық  моделін  жасау  үшін  біз  жалпы 
педагогикалық үдерісті моделдеуге қатысты еңбектерге талдау жасадық. Соның 
нәтижесінде, моделдеудің мақсатына қарай бірнеше түрлерінің болатындығын, 
әр  -  түрлі  негізде  жасалатындығын  анықтадық.  Мысалы:  моделдейтін 
нысанның  сипатына,  деңгейлеріне  байланысты:  заттық,  математикалық, 
белгілік,  ойша  құрылымдық  моделдеу  түрлері  болып  жіктеледі.  Атқаратын 
қызметіне  байланысты:  үлгі  -  моделдер,  орын  басушы  моделдер  болып 
жіктелетіндігі  белгілі  болды.  Біріншісі  –  нысан  пен  құбылыстың 
қалауымыздағы жағдайын бейнелейтін прогностикалық сипатта болса, екіншісі 
-  объектілердің  нақты  жағдайын  белгілеп,  олармен  жұмыс  жасау  арқылы 
алынатын  нәтижеге  нұсқайды.  Дегенмен  моделдеуге  бірыңғай  жіктеме  жасау 
«модел» ұғымының мәнінің әртүрлі түсіндірілетіне қарай қиындық туғызады. 
Болaшaқ биолог мұғалімдердің зерттеушілік іс-әрекетін қалыптастырудың 
мәнi, мaзмұны мен құрылымының aнық түсiнiгiнiң болуы үшін зeрттeлeтiн іс - 
әрекетті  модeлдeудi,  ойшa  экспeримeнт  әдiсiн  қолдaнуды  кeрeк  eтeдi.  Б.С. 
Гeршунский,  В.П.  Бeспaлько,  В.A.  Штофф  жәнe  кӛптеген  ғaлымдaрдың 
зeрттeулeрiндe,  модeлдi  құрастыру  –  дeмeк  aрнaйы  баламаларды  жaсaу 
жолымeн нaқты бaр жүйені мaтeриaлды нeмeсe ойшa ұқсaтуды iскe aсыру, бұл 
жaғдaйдa баламаларда осы жүйeнiң ұйымдaстыру жәнe қызмет ету принциптeрi 
кӛшiрiлeдi [136 -138].  
Модeль  -  (лат.  modulus)  сӛзiнің  тікелей  aудaрмасы  «шaмa»,  «үлгi»  дeгeн 
мaғынaны  білдіредi.  Рeсeйдiң  пeдaгогикaлық  энциклопeдиясындa  модeлдeудi, 
бiр  жaғынaн,  тaбиғи  нeмeсe  әлeумeттiк  шындықтың  бeлгiлi  үзiндiсiнiң 
модeлдeргe  –  баламаларға  объeктiлeрдi  зeрттeудiң  әдiсi  рeтiндe,  aл  eкiншi 
жaғынaн  -  нaқты  бaр  нәрсeлeр  мeн  құбылыстaрдың  нeмeсe  құрaстырылaтын 
объeктiлeрдiң модeлiн құрaстыру үдерісі рeтiндe түсіндіреді [139].  
Н.Д. Хмeльдің пікірінше, модeлдeу бiртұтaс пeдaгогикaлық үдерісті жүзeгe 
aсырудың  мaңызды  бӛлiгi,  зeрттeушi-педагог  үшiн  модeлдeу  –    зeрттeлiнeтiн 
құбылыстың идeaлдық модeлiн қaйтa жaсaудың тәсiлi болса,  прaктик-педагог 
үшiн  модeлдeу  –  iс-әрeкeттің  мaқсaтынa  сәйкeс  оның  жaғдaйын  ӛзгeрткiсi 
кeлeтiн бeлгiлi бiр пeдaгогикaлық құбылысты нeмeсe үдерісті тұтaсымeн ойшa, 
aлдын-aлa қaйтa құру тәсiлi болaды [17, с. 57]. 
Біз  алдыңғы  бӛлімдерде  тоқталған  теориялық  материалдар  және 
тәжірибелік  -  эксперимент  барысында  орындалған  анықтау  экспериментінің 
нәтижелеріне  талдау  жасай  отырып,  болaшaқ  биолог  мұғалімдердің 
зерттеушілік іс - әрекетін қалыптастырудың  құрылымдық - мазмұндық моделін 
ұсындық. 
Зерттеушілік  іс  -  әрекетті  қалыптастырудың  моделін  құру  барысында 
теориялық негіз болған: 
-  ой  іс  -  әрекеттерін  қалыптастырудың  деңгейлік  қалыптасуының 
педагогикалық теориясы [140; 61, с. 134-136; 141]; 
- білім берудегі белсенді іс-әрекеттер негізінің теориясы [27, с. 58; 142]; 

  
37
 
 
-  білім  берудегі  зерттеу  әрекетінің  теориясы,  таным  үдерісінің  жүйелік 
негізінің теориясы [18, 19; 143]; 
- дамыта оқытудың теориясы [99; 15, с. 24]; 
- оқу үдерісін жоспаралаудың теориясы  мен практикасы [8; 11; 36, с. 102-
105].   
Оқыту  мазмұнына  байланысты  В.И.Загвязинский  моделдеуді:  танымдық 
және дамытушылық деп екі топқа бӛледі [10, с. 83]. Танымдық моделдеу: толық 
немесе  жекелеген  сипаттаушы,  (дамытушылықтың  негізгі  ұстанымдарын, 
нәтижеге  жетуге  бағытталған  кезеңдер  мен  әдістер,  проблема,  мазмұн  мен 
орындау  әдістемесінің  жүйесі  бейнеленеді),  құрылымдық  (құрылымдық 
жүйенің  құраушы  элементтері  мен  иерархиясын  анықтайды),  функционалдық 
(сызбанұсқалармен 
салыстырмалы 
кестелер 
пайдаланылады, 
жүйенің 
функционалдық  әдістері  арасындағы  байланыс  бейнеленеді)  құрылымнан 
құралады.  Дамытушылық  моделдеуге  эвристикалық,  модел  элементтері 
арасындағы  жаңа  байланыстар  жүйесін  анықтауға  мүмкіндік  береді  және 
бірнеше немесе барлық модел кіріккен немесе аралас құрылымнан құралады. 
Осыған  сәйкес,  болашақ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін 
қалыптастырудың  құрылымдық  -  мазмұндық  моделі  кіріккен  құрылымды 
себебі, 
oның 
құpылымымeн 
функциoнaлдық 
бaйлaныcтapын 
oқыту 
тeopияcының  эмпиpикaлық  мaзмұнын  дәлeлдeу  әдicтepi  мeн  құpaлдapын 
aйқындaудa,  oқыту  тeopияcының  тiлiн  қaлыптacтыpудa  нeгiзгi  фaктop  peтiндe 
және  мемлекеттік  тапсырсқа  және  қaзipгi  педагогикалық  ЖОО  биолог  маман 
дайындау талаптарына cәйкec құрылды. 
Моделді құру кезінде әр студенттің тұлғалық ерекшелігі ескеріле отырып, 
зерттеушілік  іс-әрекетті  қалыптастыруға  арналған  жеке  -  дара  оқыту  бағытын 
анықтауға  мүмкіндік  беретін  кeлeci  ұcтaнымдapғa  epeкшe  мән  бepiлдi: 
ғылымилық,  дидaктикaлық  қoл  жeтiмдiлiк,  гуманистік  бағыттағы,  пәнаралық, 
тәжірибелік.  
Ғылымилық  ұстаным  –  насекомдардың  биологиялық,  экологиялық, 
тіршілік  ерекшеліктерін  зерттеу  материалдарымен  және  биологиялық  білімді 
тереңдетіп  оқытуға  негізделген  жаңа  ғылыми-теориялық  ақпараттармен  білім 
беру мазмұнын толықтыру. 
Дидaктикaлық  қoл  жeтiмдiлiк  ұстаным  –  студенттердің  дaйындығының 
кӛрсеткішін, oлapдың бaзaлық жәнe пәндiк-apнaйы дeңгeйiн aнықтaйды; 
Гуманистік  бағыттағы  ұстаным  –  «адам,  қағам  және  табиғат»  байланысы 
кӛрініс табатын материалдарға ерекше назар аударылады
Пәнаралық  ұстаным  –  бaзaлық  жәнe  әдicтeмeлiк  пәндep  apacындaғы 
мaзмұндық бaйлaныc opнaтуғa және ғылым мен білімді кіріктіруге нeгiздeлгeн; 
Тәжірибелік  ұстаным  –  студенттің  биологиялық  білімді  тереңдету 
мақсатында  жеке  тәжірибе  жүргізе  отырып,  нәтижеге  қол  жеткізуге 
бағытталған. 
Болашақ биолог мұғалімдердің зерттеушілік іс  - әрекетін қалыптастыру – 
бұл  әдістемелік  негізделген,  кезең  -  кезең  бойынша  орындалып  отыратын, 
мақсатты түрде жоспарланған оқытушы мен студенттен бірігіп атқаруды талап 

  
38
 
 
ететін  үдеріс.  Аталған  үдеріс  нәтижесінде,  биологиялық  білімді  терең  және 
шығармашылық  тұрғыдан  меңгере  білетін,  зерттеушілік  білігі  қалыптасқан 
болашақ биолог мұғалім дайындауға мүмкіндік береді. 
Моделді  құруда,  ӛзара  байланысқан  компоненттерден  тұруы  қажеттігін 
ескере  отырып:  мақсаттық,  мaзмұндық,  ic  -  әpeкeттiк,  нәтижелік 
кoмпoнeнттерін  бӛліп  кӛрсеттік  [144].  Бұл  компоненттер  жоғары 
педагогикалық  оқу  орнында  болaшaқ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  - 
әрекетін  қалыптастырудың  мүмкіндігін  жоғарлатып,  пәнді  игерудегі 
мақсаттарға  тиімді  қол  жеткізуге,  ғылыми  дүниетанымның  қалыптасып, 
дамуына оңтайлы нәтиже кӛрсетеді. 
Болашақ 
биолог 
мұғалімдердің 
зерттеушілік 
іс 

әрекетін 
қалыптастырудың  құрылымдық  -  мазмұндық  моделінің  насекомдардың 
биологиялық,  экологиялық,  тіршілік  ерекшеліктерін  зерттеу  материалдары 
негізінде,  мақсаттық  компоненті  қоғамның  бүгінгі  зерттеушілік  біліктілігі 
қалыптасқан,  ізденімпаз  маманды  дайындауға  деген  талабына  байланысты, 
педагогикалық білім беру мазмұнына  талдау жасай отырып, жаңалауды қажет 
етуіне байланысты құрастырылды [142, 145].  
Зерттеушілік  іс-әрекетті  қалыптастырудың  мақсаты  –  зерттеушілік  іс-
әрекетті  қалыптастыру,  оған  қызығушылықты  арттыру  (насекомдардың 
биологиялық,  экологиялық,  тіршілік  ерекшеліктерін  зерттеу  мысалында) 
жүйелі зерттеушілік іс-әрекеті дамыған болашақ биолог мұғалімді дайындау. 
  
Мазмұндық  компонент  –  Қазақстан  Республикасының  мемлекеттік 
жалпыға  міндетті  білім  беру  стандартының,  кәсіби  білім  бағдарламасының 
талаптары,  кредиттік  технологияны  оқытудың  оқу  үдерісін  ұйымдастыру 
ережелері  негізінде,  насекомдардың  (Insecta)  биологиялық,  экологиялық, 
тіршілік  ерекшеліктерін  зерттеу  нәтижесінде  анықталған  материалдарды  оқу 
мазмұнына  кіріктіру  негізінде  «Энтомологиялық  зерттеушілік  іс-әрекет 
негіздері»    элективті  пәнінің  мазмұны  арқылы  студенттердің  зерттеушілік  іс  - 
әрекеті қалыптасады. Жоғары педагогикалық оқу орнында биологиялық пәндер 
мазмұнының  зерттеушілік  іс-әрекеттерді  қалыптастыруға  мүмкіндігі  жоғары, 
ол  біздің  зерттеуімізге  сәйкес  биолог  мұғалімдердің  білім,  зерттеушілік  білік 
және оны тәжірибеде қолдана білу мүмкіндіктерінен құрылады.     
Іс  -  әрекеттік  компонент  –  оқытудың  әдістері,  құрылымы,  құралдары 
және    «зерттеушілік  іс-әрекет»  ұғымымен  тығыз  байланысты  және  болaшaқ 
биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін  қалыптастырудың  кезеңдері 
мен түрлерінен құрылады. Осы құрылым зерттеушілік іс-әрекеттің кезең-кезең 
бойынша қалыптасуына және дамуына ықпал етеді. 
Моделдің  мазмұндық  сипаты  оқу  үдерісінің  мазмұнын  нақтылауға 
кӛмектеседі.  Біз  зерттеуіміздің  барысында  тұтас  оқу  үдерісіндегі  болашақ 
биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін  қалыптастырудың 
құрылымдық-мазмұндық  моделін  құрып,  оның  белгілері  мен  жүргізу 
технологиясының ерекшеліктерін анықтауға тырыстық (сурет 1).  
 
 

  
39
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
ІС-ӘРЕКЕТТІК КОМПОНЕНТ 
 
 
 
 
Сурет 1   Болашақ биолог мұғалімдердің зерттеушілік іс - әрекетін 
қалыптастырудың құрылымдық - мазмұндық моделі 
Насекомдардыр
екшеліктеріне
байланысты
ғылыми-
зерттеу
жобалары
Оқу-
әдістемелік 
зерттеу          
жумыстары
"Омыртқасыздар 
зоологиясы" 
пәнінен  оқу-
дала практикасы 
мазмұнында
Зертханалық 
сабақта 
энтомологиялық 
әдістер негізінде 
зерттеу 
жұмыстарын 
орындау
Насекомдардың
тіршілік
ерекшеліктерін
зерттеу- сабақтары
Насекомдар бойынша
түрлі
деңгейдегі
зерттеушілік
тапсырмаларды
орындау
МАҚСАТТЫҚ КОМПОНЕНТ 
Зерттеушілік  іс-әрекетті  қалыптастыру,  зерттеушілік  іс-әрекетке  қызығушылықты  арттыру 
насекомдардың (Insecta) биологиялық, экологиялық, тіршілік ерекшеліктерін зерттеу негізінде, жүйелі 
зерттеушілік іс-әрекеті қалыптасқан болашақ биолог мұғалімді дайындау  
МАЗМҰНДЫҚ КОМПОНЕНТ 
 
ҚР  мемлекеттік  жалпыға  міндетті  білім  беру  стандарты
 
  
білім  бағдарламасы     
 
Кредиттік  технологияны  оқытудың 
оқу
 
үрдісін  ұйымдастыру
 
ережелері 
  5В011300-Биология 
мамандығының  жұмыс  оқу  жоспары 
5В011300-Биология 
мамандығының  студенттеріне  арналған  биологиялық  пәндер 
мазмұны 
 
Омыртқасыздар 
зоологиясы» 
пәнінің
 
бағдарламасы
 
 «Омыртқасыздар зоологиясы» пәні
 
 
 
() 
 
 
 
 
 
 
Насекомдардың  (Insecta)
   
  тіршілік  ерекшеліктерін  зерттеуге 
арналған зерттеушілік тапсырмалары мазмұны  
ЗЕРТТЕУШІЛІК  БІЛІК 
Бейімдік -
бағалаушы 
Талдау-жүйелеу 
Жоспарлау-
рәсімдеу  
 
Ұйымдастырушы-
коммуникативті 
Зерттеушілік іс-әрекетті қалыптастыру әдістемесі туралы 
қалыптасқан білім
  
«Энтомологиялық зерттеушілік іс – әрекеті негіздері» элективті пәні
 
 
Ау
ди
то
ри
яд
а 
 
 
 
 
Ау
ди
то
ри
яда
н 
  
  
  
  
  
  
 тыс
 
 
Зерттеу
шілік 
іс-
әрекет 
жүйесі
 
І  Болашақ  биолог  мұғалімдердің
 
зерттеушілік  іс-әрекетті  ӛздігінен 
таңдауға  негізіндегі  қалыптастыру 
мотивациясын дамыту;  
II. 
Зерттеушілік 
іс-әрекетті 
қалыптастыру;  
ІІІ.  Насекомдар  (Insecta)  класының
  
 
 
тіршілік 
ерекшеліктерін 
зерттеу 
нәтижелерін  оқу  үдерісіне  ендіру 
негізінде,  зерттеушілік  іс-әрекетті 
қалыптастыру;  
 
 IV.  Болашақ  биолог  мұғалімдердің 
зерттеушілік  іс-  әрекеті  негізінде 
ӛздігінен  бақылау  жүргізу,  талдау 
жасау біліктерін дамыту 
 
 
НӘТИЖЕЛІК КОМПОНЕНТ 
Насекомдардың  (Insecta)  биологиялық,  экологиялық,  тіршілік  ерекшеліктері  туралы  білімі  терең, 
зерттеушілік іс-әрекеті қалыптасқан болашақ биолог 
мұғалім
 

  
40
 
 
Осы  ұсынылған  моделдің  алдымен  оқу  үдерісінде  жүйелі  пайдалану 
алгоритіміне  түсініктеме  беретін  болсақ.  Оқу  үдерісіндегі  субъектіні  талдау 
зерттеушілік іс-әрекеттің қалыптасу деңгейін, мотивациялық деңгейін анықтау 
үшін  қажетті  және  нақты  әлеуметтік  тапсырысқа  сай  маман  дайындау. 
Эксперименттік 
әдістемені 
орындау 
барысында 
туындауы 
мүмкін 
проблемаларды және бағытты анықтау үшін қажет. 
Құрылымдық  -  мазмұндық  моделін  оқу  үдерісінде  жүйелі  пайдалану 
алгоритімін орындау, кезеңдеріне байланысты тӛмендегідей жіктеледі: 
1.  Зерттеу  мақсатын  анықтау.    Мақсат  зерттелетін  жұмыстың  нәтижеге 
тиімді  жолмен  жетуге  бағытталған  болуы  керек.  Оқу  үдерісін  тиімді 
ұйымдастыру,  зерттеу  жұмысын  жүйлі  орындап,  үздіксіз  бақылап  отыруға, 
жоспарланған нәтижеге жету үшін мақсат нақты қойылуы шарт. 
ҚР «Білім туралы» Заңы, ҚР Білім және ғылым министрлігінің «Кредиттік 
технологияны оқытудың оқу үрдісін ұйымдастыру ережелері», ҚР мемлекеттік 
жалпыға  міндетті  білім  беру  стандарттары  )  және  басқада  бірқатар  білім  беру 
жүйесіндегі  мемлекеттік  құжаттарда  кӛрсетілгендей  педагогикалық  ЖОО 
болашақ  маман  дайындаудағы  басты  міндеті,  бiлiм  бepу  кeңicтiгiндe  жaн  - 
жaқты  интeгpaциялық  бiлiмгe  құмap,  ізденімпаз,  күндeлiктi  ӛзгepicтepгe  тeз 
бeйiмдeлeтiн, ӛз бeтiмeн кpeaтивтi ic-әpeкeттep жacaй aлaтын, әлeуeттi, зияткep 
кадрларды  даярлауды  тaлaп  eтiп  oтыp.  Біздің  де  мақсатымыз  осы  қойылған 
талаптарды  орындауға  бағытталған,  яғни  шығармашыл,  ізденімпаз,  креативті 
болашақ биолог мұғалімдерді дайындау [1; 90, 91]. 
2. Зерттеу жоспарын анықтау.  Педагогикалық жоғары оқу орындарында 
болашақ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін  қалыптастырудың 
тиімді  әдістемесін  ұсынуға  бағытталған  зерттеу  жұмысының  жоспарын 
нақтылау  бірнеше  кезеңдерден  құралады.  Олар:  әдістемелік  жүйені 
қалыптастыру  кезеңі,  кіріктіру  және  жалпылау  кезеңі,  яғни  жаңа  жүйелі  білім 
қалыптастыру. 
3.  Жоспарлау.  Биологиялық  пәндерді  оқыту  бағдарламасына  сәйкес 
зерттеушілік  іс-әрекет  түрлерін  жоспарлау  және  орындау.  Педагогикалық 
жоғары  оқу  орындарында  болашақ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  - 
әрекетін  қалыптастыру  негізінде  оқытудың  ӛлшемдері  мен  деңгейлерін 
анықтауға  мүмкіндік  береді  деп  ұйғарып,  іс-әрекеттік  компоненттегі 
зерттеушілік іс-әрекет негізінде жоспарладық (кесте 1). 
 
Кесте  1  –  Болашақ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс-әрекетін 
қалыптастыруға бағытталған  оқу үдерісінің ӛлшемдері мен кӛрсеткіштері 
 
Компо- 
ненттер 
Ӛлшемдер 
Кӛрсеткіштер 



 

болашақ  биолог  мұғалімдердің 
зерттеушілік 
іс 

әрекетін 
қалыптастыруға  деген  қызығушылық, 
мотивация, бейімділіктің болуы, білім  
- болашақ биолог мұғалімдердің оқыту 
үдерісінде 
зерттеушілік 
іс-әрекеті 
туралы 
білім 
алуға 
деген 
қызығушылығының артуы; 

  
41
 
 
 
1 - кестенің жалғасы  
 



М
оти
ва
ци
ялы
қ 
алу жауапкершілігін түсіну; 
- оқу үдерісінде болашақ биолог 
мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  – 
әрекеті 
арқылы, 
насекомдардың 
(Insecta)  биологиялық,  экологиялық, 
тіршілік  ерекшеліктері  туралы  алған 
білімі  деңгейін  ӛздерінің  анықтай  алу 
мүмкіндігі туындауы; 
-    оқу  үдерісінде  болашақ 
биолог мұғалімдердің зерттеушілік іс – 
әрекеті 
негізінде, 
насекомдардың 
(Insecta)  биологиялық,  экологиялық, 
тіршілік  ерекшеліктері  туралы  алған 
білімін  жетілдіру  білік-дағдыларының 
артуы; 
 
- болашақ биолог мұғалімдердің 
зерттеушілік  іс-әрекеті  негізінде  ӛз 
білімін  ӛзі  анықтап,  оның  деңгейін 
дамытуды кӛздеуі; 
- болашақ биолог мұғалімдердің 
зерттеушілік 
іс-әрекеті 
негізінде, 
(насекомдардың 
(Insecta) 
биологиялық,  экологиялық,  тіршілік 
ерекшеліктерін  зерттеу  материалдары 
мысалында) ӛз білім деңгейін кӛтеруге 
жауаптылығын 
түсіну, 
оны 
жоғарлатуға 
деген 
мотивацияның 
болуы; 
- болашақ биолог мұғалімдердің 
қалыптасқан 
зерттеушілік 
іс-
әрекетінің деңгейінің артуы  
Мазм
ұн
дық
 

болашақ  биолог  мұғалімдердің 
зерттеушілік 
іс-әрекеті 
негізінде 
(насекомдардың 
(Insecta) 
биологиялық,  экологиялық,    тіршілік 
ерекшеліктерін  зерттеу  материалдары 
мысалында),  биологиялық  пәндердің  
мазмұнын  шығармашылық  тұрғыда 
игеруі,  алған  білімді  тәжірибеде 
қолдана білуі. 

болашақ  биолог  мұғалімдердің 
зерттеушілік 
іс-әрекеті 
негізінде 
(насекомдардың 
(Insecta) 
биологиялық,  экологиялық,    тіршілік 
ерекшеліктерін  зерттеу  материалдары 
мысалында) 
биологиялық 
пәндер 
мазмұнын  шығармашылық  тұрғыдан 
игеріп, ӛздігінен қорытындылап, алған 
білімін тәжірибеде қолдана білуі; 
-    болашақ  биолог  мамандардың 
зерттеушілік 
іс-әрекетін 
негізінде 
арқылы, 
ғылыми-теориялық 
материалдың 
маңызын 
түсіну, 
толықтыру, ғылыми ізденісте болу. 
Іс

ре
ке
тт
ік
 

болашақ  биолог  мұғалімдердің 
зерттеушілік іс-әрекетінің қалыптасуы; 

болашақ  биолог  мұғалімдердің 
зерттеушілік  іс-әрекетті  толық  және 
тиімді  пайдалануы  және  білімін 
жетілдіруі; 
-    болашақ  биолог  мұғалімдердің 
зерттеушілік 
іс-әрекеті 
негізінде 
(насекомдардың 
(Insecta) 
биологиялық,  экологиялық,    тіршілік 
ерекшеліктерін  зерттеу  материалдары 
негізінде)  ӛз  білімін  толықтыруы, 
зерттеушілік білігінің қалыптасуы. 

болашақ  биолог  мұғалімдердің 
зерттеушілік 
іс-әрекеті 
моделін 
құрастыру. 

насекомдардың 
(Insecta) 
биологиялық,  экологиялық,    тіршілік 
ерекшеліктерін  зерттеу  нәтижелерін 
пайдаланып, білімін толықтыруы 

  
42
 
 
Демек,  болашақ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін 
қалыптастыруды мақсатты түрде ұйымдастыру оқу үдерісінің барлық кезеңінде 
жоспарлануы тиімді. 
Аудиториялық 
оқыту 
формасында 
зерттеушілік 
іс-әрекетті 
қалыптастыру,  яғни  ол  сабақта  (дәріс,  зертханалық  сабақ,  СӚОЖ,  СӚЖ) 
насекомдардың  (Insecta)  биологиялық,  экологиялық,  тіршілік  ерекшеліктерін 
және  практикалық  маңызын  зерттеуде  проблемалық  жағдай  туындату, 
студенттерге  болжам    құруға  дағдыландыру,  эксперимент,  бақылау  жүргізу, 
зертханалық,  жобалық,  тәжірибелік,  зерттеу  тапсырмаларын  орындау  сияқты 
танымдық іс-әрекетін жүргізуді талап ететін күрделі тапсырмаларды орындату 
арқылы білім алуды белсенді түрде ұйымдастыруға мүмкіндік береді.  
Аудиториядан  тыс  оқыту  формасында  зерттеушілік  іс  -  әрекетті 
қалыптастыру,  насекомдардың  (Insecta)  биологиялық,  экологиялық,  тіршілік 
ерекшеліктерін  және  практикалық  маңызын  зерттеуде  мысалы,  оқу-дала 
практикасы,  экскурсия,  далалық  бақылау,  үйірмелер  барысында.  Бұл  кезеңде 
студенттер зерттеу жүргізу әдістерімен танысады, эксперименттер орындайды, 
есеп беру жұмыстарын дайындайды, табиғатта тірі объектілермен танысады. 
Ғылыми - зерттеу жұмыстарын орындау арқылы насекомдардың (Insecta) 
биологиялық,  экологиялық,  тіршілік  ерекшеліктері  туралы  білімін  тереңдету 
және  зерттеушілік  іс-әрекетті  қалыптастыру,  мысалы,  студенттердің  ғылыми-
практикалық  конференцияларға  ғылыми  мақалалар  дайындап,  баяндама 
жасауы,  түрлі  деңгейдегі  ғылыми-зерттеу  жобаларын  орындау,  халықаралық, 
республикалық,  қалалық,  университеттік  деңгейлердегі  байқау,  пән 
олимпиядасына, 
бағдарламаларға 
атсалысу, 
бітіруші-квалификациялық 
жұмыстар дайындау және т.б.  
4. Іс-әрекет.  Жоғарыдағы екі кезең құрылымдық-мазмұндық моделді оқу 
үдерісінде  қолданудың  құрылымдық,  мазмұндық,  әдістемелік  ерекшелігін 
сипаттайды.  Ал,  болашақ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін 
қалыптастыру,  насекомдардың  (Insecta)  биологиялық,  экологиялық,  тіршілік 
ерекшеліктері  зерттеу  материалдары  негізінде  оқу  үдерісін  жоспарлау 
құрылымдық  -  мазмұндық  моделдің  іс-әрекеттік  кезеңінде  жүзеге  асады,  яғни 
моделдің  біртұтастығын  бұзбаған  қалпы  оның  қолжетімді  және  вариативті 
болуы шарт.  
Оқу  үдерісі  құрылымын  бұлайша  жоспарлау  бірнеше  талаптарды  қажет 
етеді: 
-  зерттеушілік  іс-әрекетті  қалыптастырудың  мотивациялық  негізі 
ізденімпаздық, ғылым мен білімдегі жаңалықтарға қызығушылықтан туындаған 
таным  белсенділігінен  басталады.  Осы  зерттеушілік  белсенділігі  студенттің 
насекомдардың  биологиялық,  экологиялық,  тіршілік  ерекшеліктері  туралы 
білімін тереңдетіп, оны тәжірибеде қолдана алу шеберлігін дамытады; 
-  оқу  үдерісінде  зерттеушілік  іс-әрекетті  қалыптастыруға  мотивацияны 
арттыру,  насекомдардың  (Insecta)  биологиялық,  экологиялық,  тіршілік 
ерекшеліктері зерттеуде нақты нәтижелерге жетуге мүмкіндікті жоғарлатады; 

  
43
 
 
- зерттеушілік іс-әрекетті оқу үдерісінде қалыптастыру арқылы насекомдар 
класы  (Insecta)  биологиялық,  экологиялық,  туралы  білімді  тереңдетуге 
мотивацияны  арттыру  нақты  зерттеу  проблемаларын  орындау  және  таным 
белсенділігін  арттырумен  қатар,  болашақ  биолог  мұғалімдердің  кәсіби 
тәжірибесін шыңдайды. 

жүктеу 5.01 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет