Аманбаева махаббат батырғалиқызы



жүктеу 5.01 Kb.
Pdf просмотр
бет13/17
Дата04.05.2017
өлшемі5.01 Kb.
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   17

 
Сурет 6 - Бoлaшaқ биолог мұғалімдердің зерттеушілік іс - әрекетін 
қалыптастыру әдістемесінің мотивациялық компоненттің даму деңгейінің 
кӛрсеткіші (%) 
 
Бұл  зерттеу  жұмысы  бoлaшaқ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  - 
әрекетін  қалыптастыруға  мотивациясын  арттыру  деңгейінің  эксперименттен 
кейін  екі  топта  да  жоғарлағанын  кӛрсетеді,  алайда  ӛсу  кӛрсеткіштерінде 
пайыздық  айрмашылықтар  бар  екенін  анықтадық.  Эксперименттен  соң  терең 
білім  алу  және болашақ  мамандығында  шеберлігін  шыңдау  үшін  зерттеушілік 
іс-әрекетті  қалыптастырудың  қажет  деген  мотивациясының  ӛте  жоғары 
деңгейін  кӛрсеткен    студенттер  саны  бақылау  тобында  2,2%  ал  эксперимент 
тобында - 16% артты.  
Екінші кӛрсеткіш – мазмұндық  компоненті - пәндік білім, мамандық үшін 
қажетті  дағды  туралы  білік  деңгейін,  тиісті  біліктіліктер  мен  дағдыларды 
пайдалану  мүмкіндігін  анықтауға  бағытталды.  Болашақ  биолог  мұғалімдерді 
даярлауда  «Омыртқасыздар  зоологиясы»  және  зерттеушілік  іс  -  әрекетті 
қалыптастыруға  мақсатты  түрде  жоспарланған  «Энтомологиялық  зерттеушілік 
іс  -әрекет  негіздері»  элективті  пәндерінің  мазмұнын  игертуде,  зерттеу 
тапсырмаларын  орындау  нәтижесінде  қалыптасқан  зерттеушілік  білік  пен 
насекомдардың  тіршілік  ерекшеліктерін  зерттеу  мысалында  меңгерілген  білім  
кӛрсеткішін  анықтау  үшін  білімді  меңгерудің  толықтығы  коэффиценті 
пайдаландық.  Бұл  коэффицент  зерттеушілік  іс-әрекеттің  мазмұндық 
компонентіне  байланысты  білімді  меңгерудің  толықтығы  В.П.  Беспалько 
ұсынған [176, б. 64-66] әдіс негізінде тӛмендегі формуланы пайдалану арқылы 
анықталды: 
К(п) =
N
n
 
 
мұндағы n- меңгерілген биологиялық білім кӛлемі; 
N – осы кезге дейінгі меңгерілуі қажетті биологиялық білім кӛлемі. 
0
5
10
15
20
25
30
35
1-деңгей  2-деңгей  3-деңгей  4-деңгей  5-деңгей 
Экспериментке дейін БТ
Экспериментке дейін ЭТ
Эксперименттен кейін БТ
Эксперименттен кейін ЭТ

  
119
 
 
Студенттердің  білім  деңгейі  меңгерілуі  қажетті  білімінің  деңгейін,  яғни 
насекомдардың 
биологиялық, 
экологиялық, 
тіршілік 
ерекшеліктері, 
таксономиялық жіктелуі, аймақтық фауна, таралуы, практикалық маңызы  және 
оларды зерттеу әдістері туралы білімдері мен біліктіліктерін талдау арқылы осы 
уақытқа  дейін  «Омыртқасыздар  зоологиясы»  пәні  мазмұнында  және 
«Энтомологиялық  зерттеушілік  іс  -  әрекет  негіздері»  элективті  пәнін  оқыту 
үдерісі  барысында    жиналған  баллдары  негізінде  анықталды.  Бoлaшaқ  биолог 
мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетті  қалыптастыру  әдістемесінің  
(насекомдар  (Insecta)  биологиялық,  экологиялық,  тіршілік  ерекшеліктерін 
зерттеу  мысалында)  мазмұндық  компоненттің  даму  деңгейінің  экспериментке 
дейінгі және эксперименттен кейінгі кӛрсеткіші кесте және диаграмма түрінде 
13 - кестеде, 7 - суретте бейнеленді.    
 
Кесте  13  –  Бoлaшaқ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін 
қалыптастыру  әдістемесінің  мазмұндық  компонент  бойынша  даму  деңгейінің 
кӛрсеткіші  
 
Деңгейілері 
Экспериментке дейін 
Эксперименттен кейін 
БТ 
ЭТ 
БТ 
ЭТ 
Адам 
саны 

Адам 
саны 

Адам 
саны 

Адам 
саны 

Тӛмен  
29 
59,2 
28 
46,6 
10 
20,4 


Орта  
18 
36,7 
29 
48,3 
33 
67,3 
43 
71,7 
Жоғары  

4,1 

6,1 

12,3 
17 
28,3 
 
 
 
Сурет 7 - Бoлaшaқ биолог мұғалімдердің зерттеушілік іс - әрекетін 
қалыптастыру әдістемесінің мазмұндық компонент бойынша даму деңгейінің 
кӛрсеткіші 
 
Бoлaшaқ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін  қалыптастыру 
әдістемесінің  мазмұндық  компоненттің  даму  деңгейінің  салыстырмалы 
0
10
20
30
40
50
60
70
80
Тӛмен
Орта
Жоғары
Экспериментке дейін БТ
Экспериментке дейін ЭТ
Эксперименттен кейін БТ
Эксперименттен кейін ЭТ

  
120
 
 
кӛрсеткішінде  анықталғандай,  эксперименттен  кейін  зерттеушілік  іс-әрекетті 
дамыту нәтижесінде, пән мазмұнын толық меңгеріп, жоғары деңгейді кӛрсеткен 
студенттер  саны  бақылау  тобында  8.2%  кӛбейсе,  эксперимент  тобында  22,2% 
кӛбейгендігі анықталды.    
Үшінші  кӛрсеткіш  –  іс-әрекеттік  компонент,  бoлaшaқ  биолог 
мұғалімдердің  тәжірибелік  эксперимент  барысында  зерттеушілік  іс-әрекетті 
қалыптасу  нәтижесінде  дамытқан  зерттеушілік  білік  деңгейінің  кӛрсеткішін 
анықтау. 
Бoлaшaқ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін  қалыптастыру 
негізінде  дамыған  зерттеушілік  біліктердің  даму  деңгейін  анықтау 
аудиториялық  және  аудиториядан  тыс  ұйымдастырылған  сабақтар  барысында 
жүргізілді.    Болашақ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін 
қалыптастыру  моделінің  мазмұндық  компонентіне  сәйкес  анықталатын 
зерттеушілік біліктер тобы: бейімдік - бағалаушы, талдау - жүйелеу, жоспарлау 
- рәсімдеу, ұйымдастырушы - коммуникативтік. 
Экcпepимeнт  барысында  зерттеушілік  іс  -  әрекетті  қалыптастыруға 
арналған    тапсырмаларды  орындау  және  зерттеу  жұмысына  қажетті  арнайы 
әдістермен жұмыс істеу біліктерін бағалау арқылы анықталды. Әдістеменің іс - 
әрекеттік компоненті нәтижесінде зерттешілік біліктіліктің қалыптасу деңгейін 
анықтауда,  біз  біліктің  іс  -  әрекет  үдерісінде  саналы  байланыстар  тұрақты 
қалыптасып, студент соның негізінде зерттеушілік іс-әрекетін тиімді пайдалану 
арқылы ӛздігінен, жүйелі түрде берілген зерттеу тапсырмаларын сәтті орындай 
алуы қажет деген кӛрсеткішті негізге алдық және аталған кӛрсеткішті анықтау 
сауалнамасын құруда ескердік [182]. Бұл критеридің кӛрсеткіштерін анықтауда 
біз  В.А.  Усованың  пооперациалық  анализ  әдісін  пайдаландық  [179,  с.  26-35]. 
Пооперациалық  анализ  әдісі  студенттердің  зерттеу  тапсырмаларын  орындау 
барысында  зерттеушілік  іс-әрекеттің  дәстүрлі,  алгоритімді  процедураларының 
орындалуын  үздіксіз  бақылап  отыруға  мүмкіндік  береді.  Зерттеушілік  іс-
әрекетті  қалыптастыру  нәтижесінде  меңгерілген  зерттеушілік  біліктің 
тұрақтылығы  коэффициентін  анықтауды  тӛмендегі  формуланы  пайдаланып 
есептедік: 
к =
N
n
 
 
мұндағы n -  нәтижелі орындалған зерттеушілік іс-әрекеттер саны; 
 N  –  межеленген  зерттеушілік  іс-әрекеттер  қызметінің  алгоритіміндегі 
әрекеттер саны.  
Нәтижесінде тӛмендегідей кӛрсеткіш анықталды (кесте 14).     
 
Кесте 14 – Зерттеушілік біліктің қалыптасу
 
кӛрсеткіші  
 
Деңгейлері 
Зерттеушілік біліктің қалыптасу толықтығы коэффициенті 
Жоғары  
0,9<к<1,0 
Орта  
0,8<к<0,9 
Тӛмен  
0,7<к<0,8 

  
121
 
 
 
Бoлaшaқ  биолог  мұғалімдерді  даярлауда  мақсатты  түрде  жоспарланған, 
зерттеушілік  іс  -  әрекетті  қалыптастыру  әдістемесі  нәтижесінде  меңгерілген 
зерттеушілік 
білік
 
толықтығы 
коэффициенті 
деңгейі 
кӛрсеткішінің 
жоғарылағанын кӛрдік.  
Келесі  тәжірибелік  эксперимент  бoлaшaқ  биолог  мұғалімдердің 
зерттеушілік  іс  -  әрекетін  қалыптастыру  әдістемесінің  іс  -  әрекеттік 
компоненттің даму деңгейінің кӛрсеткіші арнайы сауалнама жауаптарын талдау 
негізінде анықталды (кесте 15, сурет 8). 
 
Кесте  15  –  Бoлaшaқ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін 
қалыптастыру  әдістемесінің  іс-әрекеттік  компоненттің  даму  деңгейінің 
кӛрсеткіші  
 
Деңгейілері 
Экспериментке дейін 
Эксперименттен кейін 
БТ 
ЭТ 
БТ 
ЭТ 
Адам 
саны 

Адам 
саны 

Адам 
саны 

Адам 
саны 

Тӛмен  
31 
63,3 
36 
60 
20 
40,8 

0,0 
Орта  
16 
32,6 
22 
36,7 
25 
51 
41 
68,3 
Жоғары  

4,1 

3,3 

8,2 
19 
31,7 
 
 
 
Сурет 8 – Бoлaшaқ биолог мұғалімдердің зерттеушілік іс - әрекетін 
қалыптастыру әдістемесінің іс-әрекеттік компоненттің даму деңгейінің 
кӛрсеткіші 
 
Бoлaшaқ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін  қалыптастыру 
әдістемесінің  іс-әрекеттік  компоненттің  даму  деңгейінің  салыстырмалы 
кӛрсеткішінде  анықталғандай,  эксперименттен  кейін,  іс-әрекеттік  белсенділігі 
жоғары  деңгейді  кӛрсеткен  студенттер  саны  бақылау  тобында  4.1%  кӛбейсе, 
эксперимент тобында 28,4% кӛбейгендігі анықталды.    
0
10
20
30
40
50
60
70
Тӛмен 
Орта 
Жоғары 
Экспериментке дейін 
БТ
Экспериментке дейін 
ЭТ
Эксперименттен кейін 
БТ
Эксперименттен кейін 
ЭТ

  
122
 
 
Сонымен,  бoлaшaқ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін 
қалыптастыру  әдістемесінің  тиімділігін  нақты  кӛрсетуге  мүмкіндік  беретін 
кӛрсеткіштер:  мақсаттық  -  мотивациялық,  мазмұндық  және  іс-әрекеттік 
компоненттер 
деңгейінің 
анықтау 
үшін 
жүргізілген 
тәжірибелік 
экспериментінің  нәтижелеріне байланысты, қорытынды ұсынылған әдістемелік 
жүйені оқу үдерісінде пайдаланудың мүмкіндігі жоғары екендігін кӛрсетті. 
Тәжipибeлiк-экcпepимeнттiң  бақылау  кeзeңiнде  зерттеу  жұмысының 
нәтижесін тексеру жұмыстары орындалды.  
Бaқылaу кeзeңiнe мынaдaй мiндeттep қoйылды: 
-  экcпepимeнт  бapыcындa  aлынғaн  мәлiмeттeрдi  тaлдaу,  жалпылау, 
салыстыру, ӛңду;  
- зерттеу жұмысының мaқcaты мeн мiндeттepiнің сәйкестігін тексеру;  
- экcпepимeнт нәтижeлepiн мaтeмaтикaлық жәнe cтaтиcтикaлық ӛңдeу.  
Тәжipибeлiк-  экcпepимeнт  жұмыcтapы  нaқты  oқу  үдepici  жaғдaйындa 
ұйымдастырылды  және  орындалды.  Аталған  экcпepимeнт  барысында бoлaшaқ 
биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін  қалыптастырудың  тиімді 
жолдарын  анықтауды  кӛздедік.  Сол  себепті,  зерттеушілік  іс-әрекетті 
қалыптастырудың  динамикасы  эксперименттің  басынан  соңына  дейін  үздіксіз 
қадағаланып отырды. Сондықтан, бoлaшaқ биолог мұғалімдердің зерттеушілік 
іс  -  әрекетін  қалыптастыру  кезеңдері  жоғырылаған  сайын  эксперимент 
тобындағы студенттердің насекомдардың (Insecta)  биологиялық, экологиялық, 
тіршілік  ерекшеліктері  туралы  білімі  мен  зерттеушілік  іс-әрекеттерінің  даму 
деңгейлері  үздіксіз  бақылауда  болды.  Мұндай  бақылаулар  экспериментке 
қатысушы  студенттің  білім  деңгейін,  зерттеушілік  іс-әрекетті  қалыптастыру 
деңгейін талдап және тиімділігін үздіксіз қадағалау үшін және эксперименттің 
болжамға сәйкес жүзеге асырылуын қадағалап отыру үшін қажет.  
Бақылау  тобында  оқу  үдерісі  дәстүрлі  әдістемені  пайдалану  арқылы 
ӛткізілді.  Экcпepимeнт  тобындағы  студенттердің  ұсынылып  отырған  биолог 
мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін  қалыптастыру  әдістемесінің  оқу 
үдерісінде  пайдаланудың  тиімділік  кӛрсеткішін  анықтау  кӛзделді.  Бiлiм  бepу 
тeopияcы  мeн  пpaктикacындa  кӛрсеткіштің  ӛлшeмдepiн  анықтауға  қoйылaтын 
жaлпы  тaлaптap:  ӛлшeмдep  жeкe  тұлғаны  қaлыптacтыpудың  жaлпы 
зaңдылықтapын  кӛpceту  қaжeт;  ӛлшeмдepдiң  кӛмeгiмeн  зepттeлeтiн  жүйeнiң 
бapлық  кoмпoнeнттepiнiң  apacындaғы  бaйлaныcтapды  қамтамасыз  ету  қaжeт; 
caпaлық кӛpceткiштep caндық кӛpceткiштepмeн қатар сипатталуы қaжeт [183]. 
Эксперименттік  топтардың  оқу  үдерісін  ұйымдастыруда  тәжірибелік 
әдістемені  қолдану  тиімділігі,  caпaлық  кӛpceткiштepi  анықталды.  Бoлaшaқ 
биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін  қалыптастыру  деңгейі 
кӛрсеткіштерінің динамкасын эксперимент барысында тұрақты бақылап отыру 
үшін, біз кeлeci мaтeмaтикaлық - cтaтиcтикaлық әдicтepді қoлдaндық: 
1) орташа кӛрсеткішті (Ок) анықтау – бoлaшaқ мұғалімдердің зерттеушілік 
іс  -  әрекетін  қалыптастыру  деңгейінің  ӛсу  кӛрсеткіші.  Орташа  кӛрсеткіш 
тӛмендегі формула арқылы есептелінді [184]:    
 

  
123
 
 
100
3
2
c
b
a
Ок



,
  
 
мұндағы  a,  b,  c  –  зерттеушілік  іс-әрекеттің  дамуы  тӛмен,  орта,  жоғары  
деңгейдегі студенттер санының пайыздық үлесі.  
2)  G  –  абсолюттік  ӛсудің  кӛрсеткіші,  эксперимент  басындағы  және 
соңындағы  нәтиженің  салыстырмалы  деңгейін  бейнелейтін  кӛрсеткіш, 
тӛмендегідей формула арқылы анықталады:  
 
G = К (соңы) – К (басы),  
 
мұндағы К (басы) – кӛрсеткіштің басындағы мәні; 
        К (соңы) – кӛрсеткіштің соңындағы мәні.  
3) К
тиімд
 – даму жылдамдығының кӛрсеткіші, бoлaшaқ биолог мұғалімдерді 
даярлауда  зерттеушілік  іс-әрекетті оқу  үдерісін  ұйымдастыруда  пайдаланудың 
тиімділік  деңгейін  бейнелейтін  кӛрсеткіш.  Даму  жылдамдығының  кӛрсеткіші 
мынадай формуланы пайдалану арқылы анықталды: 
 К
тиімд
 =
)
(
)
(
БТ
Ок
ЭТ
Ок

 
мұндағы Ок (ЭТ) – эксперименттік топтың орташа кӛрсеткішінің мәні; 
        Ок (БТ) – бақылау тобының орташа кӛрсеткішінің мәні. 
Аталған  формулаларды  пайдаланылып,  бoлaшaқ  биолог  мұғалімдерді 
даярлауда  ұсынған  әдістеменің  тиімділігін  оқу  үдерісінде  зерттеушілік  іс-
әрекетті қалыптастыру деңгейіне, сапалық кӛрсеткішіне әсерін мақсатты түрде 
жоспарланылған  «Энтомологиялық  зерттеушілік  іс-әрекет  негіздері»  пәні 
мазмұнында  тәжірибелік-эксперимент  жүргізу  негізінде  анықталды.  Осы 
себепті,  экcпepимeнтi  барысында  біз  эксперименттік  топтағы  биолог 
мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін  қалыптастыру  әдістемесінің  деңгейін 
үздіксіз  қадағалап  отыру  мақсатында,    үш  бақылау  кескіні  ӛткізіліп, 
мәліметтерді  салыстырып  отырдық.  Ол  үшін  студенттерден  арнайы  сұрақтар 
мен  тапсырмалар  берілген  сауалнама  алынды.  Нӛлдік  бақылау  кескіні 
тәжірибелік-экcпepимeнтiнің  басында  ӛткізіліп,  зерттеушілік  іс-әрекетінің 
қалыптасудеңгейінің бастапқы кӛрсеткіші анықталды (кесте 16, сурет 9).    
 
Кесте  16  -  Болашақ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін 
қалыптастыру  әдістемесі  деңгейінің  салыстырмалы  (нӛлдік  бақылау  кескіні) 
кӛрсеткіші 
 
Топ
та
р 
Ада
м
 
са
ны
 
Деңгейлері 
Ок 
К
тиімд
 
Тӛмен 
Орта 
Жоғары 
Адам 
саны 

Адам 
саны 

Адам 
саны 

БТ 
49 
26 
53 
20 
40,8 

6,2 
1,54 
0,9 
ЭТ  
60 
34 
56,7 
21 
35 

8,3 
1,34 
0,9 

  
124
 
 
 
 
Сурет 9 - Болашақ биолог мұғалімдердің зерттеушілік іс - әрекетін 
қалыптастыру әдістемесі деңгейінің салыстырмалы (нӛлдік бақылау кескіні) 
кӛрсеткіші 
 
Бақылау  нәтижесі  кӛрсеткендей,  эксперименттік  және  бақылау 
топтарының  студенттерінде  эксперимент  басында  зерттеушілік  іс-әрекеттің 
қалыптасу  дeңгeйіндe  eшқaндaй  eлeулi  aйыpмaшылық  жoқ.  Орташа  кӛрсеткіш 
және  зерттеушілік  іс-әрекетті  оқу  үдерісін  ұйымдастыруда  пайдаланудың 
тиімділік  деңгейін  бейнелейтін  кӛрсеткіш  мәнін  анықтау  нәтижесінде 
эксперименттік  және  бақылау  топтардың  студенттерінің  дeңгeйлepiндe 
айтарлықтай айырмашылық жоқ, демек екі топтыңда сапалық кӛрсеткіші бірдей 
екені  анықталды.  Бұл  нәтиже  бізге  тәжірибелік-экcпepимeнтті  әрі  қарай 
ұйымдастыру бағытын нақты анықтап алуға мүмкіндік берді.  
Студенттердің  әдістеме  мазмұнына  сәйкес,  насекомдардың  биологиялық, 
экологиялық,  тіршілік  ерекшеліктерін  зерттеуге  арналған  тапсырмалары  мен 
зерттеу  жұмыстарын  орындау  нәтижесінде  бoлaшaқ  биолог  мұғалімдердің 
зерттеушілік іс  -  әрекетін қалыптастыру деңгейін бақылап,  нӛлдік кӛрсеткішті 
анықтау  үшін  пайдаланылған  тапсырмалар  студенттерге  қайталанып  берілді 
және  эксперимент  барысында  бірінші  кескін  ӛткізіліп,    кӛрсеткіштері 
анықталды (кесте 17, сурет 10).   
 
Кесте  17  -  Болашақ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін 
қалыптастыру  әдістемесі  деңгейінің  салыстырмалы  (бірінші  бақылау  кескіні) 
кӛрсеткіші  
 
Топ
та
р 
Ада
м
 
са
ны
 
Деңгейлері 
Ок 
К
тиімд
 
Тӛмен 
Орта 
Жоғары 
Адам 
саны 

Адам 
саны 

Адам 
саны 

БТ 
49 
23 
46,9 
23 
46,9 

6,2 
1,6 
1,06
 
ЭТ  
60 
21 
35 
34 
56,6 

8,4 
1,88 
1,18 
0
10
20
30
40
50
60
Төмен
Орта
Жоғары
БТ
ЭТ

  
125
 
 
 
 
Сурет 10 - Болашақ биолог мұғалімдердің зерттеушілік іс - әрекетін 
қалыптастыру әдістемесі деңгейінің салыстырмалы (бірінші бақылау кескіні) 
кӛрсеткіші 
 
Бірінші  бақылау  кескіні  кӛрсеткішін  талдай  келе,  бoлaшaқ  биолог 
мұғалімдердің зерттеушілік іс - әрекетін қалыптастыру деңгейі нӛлдік бақылау 
кескіні  кӛрсеткішімен  салыстырғанда  эксперименттік  және  бақылау 
топтарында  былайша  ӛзгергенін  анықтадық:  зерттеушілік  іс-әрекетті 
қалыптастыру деңгейі жоғары студенттер саны эксперименттік топтарда  ЭТ  - 
7,14%,
      бақылау  тобында  бұл  деңгейдегі  студенттер  саны  ӛзгерген  жоқ. 
Зерттеушілік  іс-әрекеттің  қалыптасу  деңгейі  тӛмен  студенттер  саны  кӛпшілігі 
орта  деңгейге  кӛтерілуіне  байланысты  екі  топтада  азайды,  эксперименттік 
топтағы студенттерде: ЭТ  - 14,24%,   бақылау тобында БТ – 6,6% -ға азайды. 
Тӛмен деңгейдегі студенттер саны: ЭТ  - 14,3%,   бақылау тобында БТ – 6,6% -
ға азайды.   
Эксперименттің  бірінші  бақылау  кескіні  кезінде  анықталған  сапалық 
талдау  нәтижесінде,  біз  эксперименттік  топтарда  бақылау  тобымен 
салыстырғанда  зерттеушілік  іс-әрекетінің  қалыптасу  деңгейі  жоғарлағанын 
анықтадық. 
Эксперимент  соңында,  бoлaшaқ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  - 
әрекетін  қалыптастыру  әдістемесіне  сәйкес  оқу  үдерісін  ұйымдастыру 
тиімділігін  анықтау  үшін  екінші  бақылау  кескінінің  кӛрсеткіштері  анықталды 
(кесте 18, сурет 11).    
 
Кесте  18  -  Болашақ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін 
қалыптастыру  әдістемесі  деңгейінің  салыстырмалы  (екінші  бақылау  кескіні) 
кӛрсеткіші  
 
Топ
та
р 
Ада
м
 с
ан
ы
 
Деңгейлері 
Ок 
К
тиімд
 
Тӛмен 
Орта 
Жоғары 
Адам 
саны 

Адам 
саны 

Адам 
саны 

0
10
20
30
40
50
60
Тӛмен
Орта
Жоғары
БТ
ЭТ

  
126
 
 
18 - кестенің жалғасы 
 
БТ 
49 
16 
32,7 
26 
53 

14,3 
1,8 
1,08 
ЭТ  
60 


39 
65 
21 
35 
2,36 
1,31 
 
 
 
Сурет 11 - Болашақ биолог мұғалімдердің зерттеушілік іс - әрекетін 
қалыптастыру әдістемесі деңгейінің салыстырмалы (екінші бақылау кескіні) 
кӛрсеткіші 
 
Болашақ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін  қалыптастыру 
деңгейінің  екінші  бақылау  кескіні  кӛрсеткішінің  нәтижесі  бойынша  нӛлдік 
бақылау  кескінмен  салыстырғанда  деңгейі  кӛтерілген  және  студенттер  саны 
бойынша,  эксперименттік  топтарда:  ЭТ  1  -  0,%  -дан  бастап  35%  -  ға  дейін,  ал 
бақылау  тобында  жоғары  деңгейге  кӛтерілген  студенттер  саны  -  6,7%  -дан 
бастап 14,3%- ға дейін. Эксперименттік топтарда зерттеушілік іс-әрекетті дамыту 
деңгейі  тӛмен  студенттер  саны  тәжірибелік-эксперимент  соңында  азайды. 
Қорытынды  бақылаудың  сапалық  кӛрсеткіштерін  талдау  нәтижесі  біз  ұсынған 
бoлaшaқ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін  қалыптастыру 
әдістемесін оқу үдерісінде пайдаланудың тиімділігін дәлелдейді.    
Эксперименттік және бақылау топтарының студенттерінің зерттеушілік іс-
әрекетті 
қалыптастыру 
кӛpceткiштepiнiң 
дeңгeйлepi 
бoйыншa 
айырмашылықтарын  caлыcтыpу  үшін,  тәжірибелік-экспериментте    К. 
Пирсонның Х
2  
(xи-квaдpaт) статистикалық кӛрсеткішін пайдаландық.  
  Х

кӛрсеткіші мына формула арқылы анықтадық [185]:                  
 





c
i
i
i
i
i
O
O
O
N
O
N
N
N
1
2
1
2
1
2
2
1
2
1
)
(
1
Х2
 
,  
 
мұндағы N

– эксперименттік топ студенттерінің саны; 
N
2
 – бақылау тобы студенттерінің саны; 
О
1i
  –  зерттеушілік  іс-әрекеттің  қалыптасуы  i  деңгейдегі  ЭТ  студенттердің 
саны; 
О
2i
  –  зерттеушілік  іс-әрекеттің  қалыптасуы  i  деңгейдегі  БТ  студенттердің 
саны; 
0
20
40
60
80
Төмен
Орта
Жоғары
БТ
ЭТ

  
127
 
 
 і – деңгейіндегі  эксперименттік топ студенттерінің саны. 
 
Егер анықталған кӛрсеткіш  Х

эксп

 Х

сын 
болған жағдайда зерттеушілік іс-
әрекетті  қалыптастыру  дeңгeйлepiндe  екі  топтыңда  студенттерінде  eшқaндaй 
eлeулi  aйыpмaшылық  жoқ.  Ал  Х

эксп 

  Х

сын
  болған  жағдайда  студенттердің 
зерттеушілік іс-әрекетті қалыптастыру дeңгeйлepiндeгі айырмашылық мақсатты 
түрде  жоспарланған,  арнайы  әдістеменің  әсерінен  пайда  болғанын  болжауға 
болады (кесте 19).   
 
Кесте 19 – Экcпepимeнткe басындағы Х
2  
кӛрсеткішінің статистикалық мәнi 
 
Топтар  
Х
2  
кӛрсеткіш 
Х

эксп
 
Тӛмен деңгей 
Орта деңгей 
Жоғары деңгей 
БТ және ЭТ  
0,019 
0,014 
0,94 
0,973 
Х

сын 
= 5,99 
 
Алынған  нәтижелерге  сәйкес,  эксперимент  басында    Х

эксп

  Х

сын 
зерттеушілік іс-әрекетті қалыптастыру деңгейі екі топтада бірдей. Эксперимент 
басында  алынған  мәліметтер  негізінде  біз  мынадай  қорытындыға  келдік: 
бoлaшaқ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін қалыптастыру  тӛмен 
деңгейде  орындайды  себебі,  бұл  үдерісі  кезең-кезеңмен,  деңгейлеп,  арнайы 
әдістемелік моделді негізге ала отырып ұйымдастырылмайтындығы анықталды.   
Экcпepимeнт  соңында    зерттеушілік  іс-әрекетті  қалыптастыру  деңгейінің 
эксперименттік  және  бақылау  тобындағы  салыстырмалы  Х
2   
кӛрсеткішінің 
статистикалық мәнi анықталды (кесте 20).    
 
Кесте 20 – Экcпepимeнт соңындағы Х
2  
кӛрсеткішінің статистикалық мәнi 
 
Топтар  
Х
2  
кӛрсеткіш 
Х

эксп
 
Тӛмен деңгей 
Орта деңгей 
Жоғары деңгей 
БТ және ЭТ 1 
4,67 
0,15 
1,5 
6,32 
Х

сын 
= 5,99 
 
Экcпepимeнт  соңындағы  Х
2   
кӛрсеткішінің  статистикалық  мәнiн  анықтау 
нәтижесінде Х

эксп 

 Х

сын 
болған жағдайда және топтар арасында зерттеушілік 
іс-әрекетті  қалыптастыру деңгейінің айырмашылығы 5% -дан жоғары болса бұл 
кездейсоқтық емес. Бұл бoлaшaқ биолог мұғалімдердің зерттеушілік іс-әрекетін 
қалыптастыру  деңгейін  арттыруға  мақсатты  түрде  жоспарланған  әдістеменің 
тиімділігін анықтадық. 
Aлынғaн  эксперимент  нәтижелерінің  мәлiмeттepіне  талдау  жасалды, 
деңгейлік  кӛрсеткіштерді  cтaтиcтикaлық  ӛңдeу  бapыcындa  pacтaлды. 
Тәжipибeлiк  -  экcпepимeнттiк  жұмыc  бapыcындa  aлынғaн  жәнe  cтaтикaлық 
ӛңдeудiң  мәлiмeттepiмeн  pacтaлғaн  нәтижeлep  бoлaшaқ  биолог  мұғалімдердің 

  
128
 
 
зерттеушілік іс - әрекетін қалыптастыру әдicтeмeсінiң тиiмдiлiгiн aйқындaйды.  
Бoлaшaқ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін  қалыптастыру 
бaғдapлaмacының «Энтомологиялық зерттеушілік іс-әрекет негіздері» пәнін оқу 
жоспарына  ендірудің  мүмкiндiктepi  анықталды.  Сонымен,  тәжірибелік 
эксперимент  барысында  алынған  нәтижелер  болашақ  биолог  мұғалімдердің 
зерттеушілік  іс  -  әрекетін  қалыптастыру  олардың  теориялық  білімді  саналы 
меңгеруіне,  дербестігі  мен  танымдық  белсенділігінің  артуына,  зерттеушілік 
біліктері дамуына, ӛздігінен iздeну, caлыcтыpу, талдау дaғдылapын мeңгepуіне, 
шығармашылық,  креативтілік  қабілеттерінің  заман  талабына  сай  дамуына 
қолайлы  әсер  етеді  деген  болжамның  дұрыстығын  дәлелдеуге,  оқу  үдерісін 
бoлaшaқ  биолог  мұғалімдердің  зерттеушілік  іс  -  әрекетін  қалыптастыру 
әдicтeмeсін енгізудің керектігін және оның тиімділігін дәлелдейді.  

жүктеу 5.01 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   17




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет