Алматы экономика және статистика академиясы



жүктеу 0.74 Mb.

бет1/7
Дата27.03.2017
өлшемі0.74 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7

АЛМАТЫ ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ СТАТИСТИКА АКАДЕМИЯСЫ 

 

 

 

 



 

 

 

 



«Информатика» кафедрасы 

 

 

 

 

 

 

 

 

ПӘННІҢ ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕНІ  

(ПОӘК) 

 

 

 

Пән «АҚПАРАТТЫҚ ЖҤЙЕЛЕРДІ ЖОБАЛАУ» 

 

мамандығы «5В070300 – Ақпараттық жҥйелер» 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Алматы, 2013  



 

    «Ақпараттық  жҥйелерді  жобалау»  пәні  бойынша  оқу-әдістемелік  кешен  – 



Алматы:  -  2012ж.-  Қҧрастырушы:  Турегелдиева  Э.К.  «Информатика» 

кафедрасының аға оқытушысы. Алматы,2013ж. 

 

 

 



 

«Ақпараттық  жҥйелерді  жобалау»  пәні  бойынша  оқу-әдістемелік  кешен 

«Информатика» кафедрасы мәжілісінде қарастырылған. 

 

«___» ___________ 201_ ж. Хаттама № ___________ 201_ж. 



 

Кафедра меңгерушісі ______________ профессор Мадьярова Г.А.         

 

 

 



АЭСА оқу-әдістемелік кеңес отырысында талқыланған 

«___» ___________ 201_ ж.  

Хаттама № ___________ 201_ж. 

 

 



АЭСА оқу-әдістемелік кеңестің тӛрайымы  

профессор  

 

 

 



 

 

 



 

Машанова Р.К.                  

 

 

 



 

 

 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Мазмҧны 

 

   


Бет  

1. Пәннің оқу жҧмыс бағдарламасы 

 



2. Дәрістер кешені 



11 

3. Тәжірибелік сабақтар жоспары  

 

40 


4. Студенттің оқытушының басшылығымен ӛздік жҧмысты  

орындауы бойынша тапсырмалар 

 

57 


5.  Студенттің ӛздік жҧмыстары 

 

67 



6.  Кесте негізгі және қосымша әдебиеттердің тізімі 

70 


 

Алматы экономика және статистика академиясы 



 

«Информатика» кафедрасы 

 

 



 

 

 



 

 

                                                                                             



ПӘННІҢ ОҚУ ЖҦМЫС БАҒДАРЛАМАСЫ 

 

«АЖ ЖОБАЛАУ» ПӘНІ БОЙЫНША 

                                                



«5В070300-Ақпараттық жҥйелер» мамандығы 

                                                             

 

 

             



Барлық кредит саны 

Курс 



Семестр 


Емтихан  (семестр) 

Барлық сағат саны: 



90 

Дәріс  -  (сағаты) 

15 

Практикалық(семинар) 



сабақтары  - (сағаты) 

15 


Лабораторлық  сабақтар- 

(сағаты) 

СОӚЖ  -  (сағаты) 



30 

СӚЖ-  (сағаты) 

30 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Алматы, 2013 ж. 



 

Пәннің аты: Ақпараттық жҥйелерді жобалау  



Кредит саны: 2 

Сабақ  жҥргізуші  оқытушы:  Турегелдиева  Э.  К.,  информатика 

кафедрасының аға оқытушысы, техника және технологиялар магистрі. 



Кафедрада болу мерзімі: 08.00-17.00  505-аудитория 

Байланыс ақпараты:  «Информатика» кафедрасы, тел.309-58-15, 110 

Электронды почтаның адресі: nurfarab82@mail.ru 

 1.1 Пән сипаттамасы 

Қазіргі  заманда  адамзат  жетілу  сатысында,  биік  экономикалық  және 

әлеуметтік қорытынды,  әлемдік экономикалық жҥйесінде және бәсекелесуге 

қабілетті  ақпараттық  жҥйесінің  іскерлік  сфераның  қолданылуынсыз  мҥмкін 

емес. 

Қазіргі уақытта ақпараттық жҥйесін қолданылмайтын адамзаттың іскерлік 



облысын атау қиын. Әсіресе басты қабылданатын ақпарат бойынша шешімін 

қабылдау  процессі,  экономикалық  объектілердің  әртҥрлі  басқару  аясына 

жатады. 

Қазіргі уақытқа сай тҥлектерді дайындау ҥшін қазіргі заманғы қаржылық 

анализ және қаржылық менджмент тәсілдері, экономикалық, математикалық 

тәсілдермен шешім қабылдау туралы теориялық білім беру жеткіліксіз. 

Тҥлектерді  ақпараттық  жҥйесін  дҧрыс  қолдану  ғана  емес,  алынған 

теориялық  білімді  практикада  ӛтуі  және  олардың  ӛзінің  теориялық 

концепциясының  әділетті  және  дҧрыстылығына  сену  керек.  Сондықтан 

теориялық  материалды  қарастыру  қазіргі  курста  типтік  тапсырманы 

ақпараттық жҥйесін қолданумен тығыз байланысты. 

 

1.2  Пәнді оқыту мақсаты 

 

Пәннің мақсаты келесімен анықталады: 



-

 

Ақпараттық жҥйесінің кӛрінісінің қҧрлысы. 



 

- Тыңдаушының негізгі тҥсінік пен ҧйым принциптерінің ақпараттық 

жҥйесімен танысуы. 

 

- тыңдаушының негізгі тҥсінік пен ҧйым принциптерінің корпоративті 



ақпараттық жҥйесімен танысу. 

 

- Тыңдаушының негізгі тҥсінік пен ҧйым принциптерінің экономикадағы 



ақпараттық жҥйесімен танысуы. 

 

- Ақпараттық жҥйенің негізгі жҧмыс принципін оқу. 



 

- Ақпараттық жҥйесінің негізгі жҧмыс тәсіл. 

 

- Тыңдаушының тәжірибелік білімді алуда ақпараттық жҥйені тиімді және 



әр тҥрлі  ақпараттық жҥйенің тәжірибиелік жҧмысын ҥйренуде қолдану. 

 

1.3  Пәнді оқыту міндеті  

Курс  бойы  жалпы  ақпарат  принцип  қҧрылысын,  ақпараттық    жҥйенің 

автоматты  функциясы  және  технологиясын  қарастырады.  Экономика 

бағытында әр тҥрлі автоматтандыру тапсырмасын және мақсатын ашу ҥшін 

қазіргі  заманғы компьютерлік техника мен бағдарламаны қолдану  керек; 


 

Әр  тҥрлі  бағдарлама  ӛнімін  басқару  қызметінде  кӛрсету;  экономикадағы 



технология және ақпараттық жҥйесін жетілдіру жағдайын анализдеу. 

 

 Оқу жоспары бойынша сағаттар кӛлемі: 



 

 

   



С

ем

ес



тр

 

   



К

ре

ди



тт

ер с


ан

ы

 



  

Ж

алп



ы кӛл

ем

і  



Академиялық сағаттар  саны 

Нәтижелік 

бақылау тҥрі 

 

Кҥндізгі бӛлім 



СӚЖ 

   


К

урс


 

Лекц


иялар

 

Тә



жіри

бе

лік



 

са

ба



қ. 

 

 К



урс

. жҧм


ыс

 

   



Б

арлығы


 

Б

арлығы



 

Он

ың



 іші

нде


 

С

ОӚ



Ж

 

 





90 

15 


15 

30 



30 

30 


Емтихан 

Ескерту: Бір кредит аптасына бір академиялық сағатқа тең (1 кредит = 

1  акад.  сағ.);  СӚЖ  –  студенттің  ӛзіндік  жҧмысы;  СОӚЖ  –  студенттің 

оқытушымен ӛтетін ӛзіндік жҧмысы. 

 

1.4  Пән  пререквизиты:  «Информатика»,  «Компьютерлік  жиелік», 

«Интернет - технология».  

 

1.5  Пән  постреквизиты:  Access-те  программалау,    Деректер  қорының 

базасы. 

 

1.6  «АЖ жобалау» пәнін оқытудың кҥнтізбелік-тақырыптық жоспары 



 

№ 

п/п 



Сабақ тақырыбы 

«Оn-line»  (РПС), 

сағат саны 

«Оff-line», 

сағат саны 

 

СОӚЖ  



 

СӚЖ 


Дәрістер 

практикалық 

сабақтар  

Экономикалық ақпараттық жҥйенің  



(АЖ) қҧрамы мен қҧрылымы  





АЖ  классификациясы  мен    тҥсінігі. 

АЖ функционалды жҥйесі. 





 

1 Аралық бақылау 



 

 

 



 АЖ жҥйесін қамтамасыз ету жҥйесі  





 АЖ жобалау технологиясы. 





АЖ-ның ӛмірлік циклі 





 

 2 Аралық бақылау 



 

 



«Жеделдетілген» 

және 

«толық» 


методологиялар. 

Бизнес-ҥрдістердің 

жазылуы. 





 

Барлығы  

15 

15 

30 

30 

 

 



 

 

2. ПӘНДІ ОҚЫП ҤЙРЕНУГЕ АРНАЛҒАН ӘДІСТЕМЕЛІК 



НҦСҚАУЛАР 

 

«АЖ  жобалау»  пәнінің  оқу-әдістемелік  кешені  осы  пән  бойынша  оқу 

процесін  ҧйымдастыру  ҥшін  ӛнделіп,  бекітілген.  Бҧл  кешен  5В070300 

«Информатика»  мамандағы  студенттеріне  арналады  және  оларды  пәннің 

мазмҧны мен оқу тәртібімен таныстырады. 

Пән  лекциядан  және  тәжірибелік  сабақтардан  тҧрады.  Дәрісті  ӛту 

барысында негізгі теориялық білім қарастырылып, Тәжірибелік сабақ жасау 

кезінде ӛтілген дәріс бойынша студент әртҥрлі командалармен, терезелермен 

және  қҧралдармен  танысады.  Тәжірибелік  сабақтарда  аспаптар  және 

командалық  панелдермен,  примитивтермен  ӛз  жҧмыстарын  толық  орындап 

кӛздеген  графикалық  нәтижеге  қол  жеткізеді.  Алынған  нәтижені  әрбір 

студент есеп беру қҧжаты тҥрінде дайындап оқытушығы тапсырады.  

Студент  ӛз  жҧмысының  орындалу  жолдарын  кӛрсетіп,  оқытушының 

сҧрақтарына жауап беру арқылы жҧмысты қорғайды.  

 

3. ПӘНННІҢ МАЗМҦНЫ 

3.1. Дәрістер 

Тақырып  1.  Экономикалық  ақпараттық  жҥйенің    (АЖ)  қҧрамы  мен 

қҧрылымы. 

 АЖ  проектілеу  методологиялық  негізі.  Экономикалық  жҥйенің  қҧрылымы. 

Басқару жҥйесі. Басқару функциясы. 

 

Тақырып  2.  АЖ  классификациясы  мен    тҥсінігі.  АЖ  функционалды 

жҥйесі. 

АЖ  тҥсінігі.    Мәліметті  ӛңдеу  жҥйесі.  Ақпараттық  жҥйелердің  тҥрлері. 

Ақпараттық  жҥйені  басқару.  Шешімді  қабылдауға  жҥйенің  қолдауы.  АЖ 

жҥйесінің  қызметі.  Жҥйе  қызметінің  есебін  шешу.  Функционалды  пәндік 

принциппен бӛлінген, ЭАС жҥйесінің қҧрылымы.   

 

Тақырып 3. АЖ жҥйесін қамтамасыз ету жҥйесі. 

АЖ 


жҥйесінің 

қамтамассыздандыру 

қҧрамы. 

Қамтамасыз 

етуді 

ҧйымдастыру.  Қҧқықтық  қамтамасыз  ету.  Техникалық  қамтамасыз  ету. 



Математикалық  қамтамасыз  ету.  Программалық  қамтамасыз  ету.  «АЖ 

программалық  қамтамасыз  ету»  жҥйесінің  қҧрылымы.  Ақпараттық 

қамтамасыз  ету.  «АЖ  ақпараттық  қамтамасыз  ету»  жҥйесінің  қҧрылымы. 

Лингвистикалық қамтамасыз ету. Технологиялық қамтамасыз ету. 



 

Тақырып 4. АЖ жобалау технологиясы. 

АЖ  жобалау.  АЖ  жобалау  объекті.  АЖ  жобалау  технологиясы.  Жобалау 

технологиясы компаненттердің қҥрылымы. АЖ-ның жобалау методологиясы. 

АЖ-ның жобалау қҧрылысы. АЖ жобалау класының сипаттамасы. 



 

 

Тақырып 5. АЖ-ның ӛмірлік циклі. 

АЖ ӛңдеудің ӛмірлік циклінің мазмҧнының негізі. Жҥйелік анализ. Жҥйелік 

синтез.  Ӛңделген  проектіні  енгізу.  Проектіні  жҥргізу  және  эксплуатациясы. 

АЖ-ның  ӛмірлік  циклінің  ҥлгісі.  Каскаттық  ҥлгі.  Интерационды  ҥлгі. 

Спиральді ҥлгі. 



 

Тақырып  6.  «Жеделдетілген»  және  «толық»  методологиялар.  Бизнес-

ҥрдістердің жазылуы. 

Сыртқы кіру  - шығу және ҧйымның қоршаған ортасын анықтау.   Ҧйымның 

бизнес-ҥрдісін  қҧрастыру.  Ішкі  кіріс-шығыс  ҥрдісті  анықтау.  Қызметті  теру 

тҥріндегі  бизнес-ҥрдістің  жазылуы.  Бӛлімдер  бойынша  бизнес-ҥрдістің 

функциясын  бӛлу.  Бизнес-ҥрдістің  детальдық  жазбасы.  Бизнес-ҥрдістің 

регламентін қҧрастыру. Бизнес-ҥрдістің толық методологиялық жазбасы. 



 

4. Дәріс, практикалық  сабақтар жоспары 

 

№   



Дәрістер жоспары  

Практикалық сабақтар 

жоспары 





АЖ 



проектілеу 

методологиялық 

негізі. 

Экономикалық  жҥйенің  қҧрылымы.  Басқару 

жҥйесі. Басқару функциясы. 

“Оқу 


процесі” 

мәлімет 


базасында  мысал  келтіруде 

мәліметтің 

ақпараттық-

логикалық ҥлгісін қҧрастыру.. 

АЖ 


тҥсінігі. 

Мәліметті 

ӛңдеу 

жҥйесі. 


Ақпараттық  жҥйелердің  тҥрлері.  Ақпараттық 

жҥйені  басқару.  Шешімді  қабылдауға  жҥйенің 

қолдауы.  АЖ  жҥйесінің  қызметі.  Жҥйе 

қызметінің  есебін  шешу.  Функционалды  пәндік 

принциппен 

бӛлінген, 

ЭАС 

жҥйесінің 



қҧрылымы.   

 «Оқу 


процесінде»мілімет 

базасы  таблицасына  мәлімет 

енгізу. 

АЖ  жҥйесінің  қамтамассыздандыру  қҧрамы. 



Қамтамасыз  етуді  ҧйымдастыру.  Қҧқықтық 

қамтамасыз  ету.  Техникалық  қамтамасыз  ету. 

Математикалық  қамтамасыз  ету.  Программалық 

қамтамасыз ету. «АЖ программалық қамтамасыз 

ету» 

жҥйесінің 



қҧрылымы. 

Ақпараттық 

қамтамасыз  ету.  «АЖ  ақпараттық  қамтамасыз 

ету»  жҥйесінің  қҧрылымы.  Лингвистикалық 

қамтамасыз ету. Технологиялық қамтамасыз ету.  

Мәліметті  тҥзету  және  қарау 

ӛңдеу форум 

АЖ жобалау. АЖ жобалау объекті. АЖ жобалау 



технологиясы. 

Жобалау 


технологиясы 

компаненттердің  қҥрылымы.  АЖ-ның  жобалау 

методологиясы.  АЖ-ның  жобалау  қҧрылысы. 

АЖ жобалау класының сипаттамасы.  

Кӛптабельді 

формлардны 

ӛңдеу технологиясы 

АЖ  ӛңдеудің  ӛмірлік  циклінің  мазмҧнының 



негізі.  Жҥйелік  анализ.  Жҥйелік  синтез. 

Ӛңделген  проектіні  енгізу.  Проектіні  жҥргізу 

және эксплуатациясы. АЖ-ның ӛмірлік циклінің 

ҥлгісі.  Каскаттық  ҥлгі.  Интерационды  ҥлгі. 

Спиральді ҥлгі.  

Excel-дегі қаржылық анализі 



 





Сыртқы  кіру  -  шығу  және  ҧйымның  қоршаған 



ортасын  анықтау.    Ҧйымның  бизнес-ҥрдісін 

қҧрастыру.  Ішкі  кіріс-шығыс  ҥрдісті  анықтау. 

Қызметті 

теру 


тҥріндегі 

бизнес-ҥрдістің 

жазылуы.  Бӛлімдер  бойынша  бизнес-ҥрдістің 

функциясын  бӛлу.  Бизнес-ҥрдістің  детальдық 

жазбасы. 

Бизнес-ҥрдістің 

регламентін 

қҧрастыру. 

Бизнес-ҥрдістің 

толық 


методологиялық жазбасы.  

Excel-дегі мәлімет анализі 



 

5 Студенттің оқытушымен орындайтын ӛзіндік жҧмысының сабақ 

жоспары (СОӚЖ) 

 

№  


п/п 

СОӚЖ тапсырмалары 

СОӚЖ ӛткізу тҥрі 

Кҥндізгі оқыту 

Ақпараттық 



жҥйе 

тҥсінігі. 

Экономикадағы 

ақпараттық жҥйелер. 

Форум 



Мекемедегі ақпараттық жҥйелер. 



Форум 

Ақпарат жҥйесінің даму этаптары 



Файлдар 

Ақпараттық жҥйелер қҧрылымы. 



Форум 

 

6 Студенттің ӛзіндік жҧмысының сабақ жоспары 

 

№  


п/п  

СӚЖ тапсырмасы  

Бақылау тҥрі  

Тапсыру 


мерзімі 

Кҥндізгі оқыту 

1. 



Экономикалық 

тапсырмаларды 

шешу 

технологиясы.  Excel  кестелік  процессоры  және 



оны 

экономикалық 

ақпараттарды 

ӛңдеуде 


қолдану. 

2. Ақпараттық жҥйені программалық қамтамасыз 

ету. 

3. 


Локальді 

және 


глобальді 

селілер. 

Компьютерлерді  желіге  қосу  жолдары.  Сызықты 

желі. Сақиналы желі.  Жҧлдыз талы желі. Ташық 

желі. 

4. Интернет жҥйесінің негізгі (сервисі) қызметі. 



5. Электрондық пошта. 

6.  Usenet  леконференция  жҥйесі.  Интернет 

желісінің ақпараттық іздеу жҥйесі. 

7. 


Экономикалық 

ақпараттар. 

Ақпаратты 

тасымалдаушылар. 

Экономикалық  

кӛрсеткіштердің  классификатары  және  оларды 

кодтау тәсілдері. 

8. Ақпаратты кодтау және классификация жҥйесі. 

Қҧжаттық  жҥйе.Қҧжаттық  айналым  жҥйесінің 

ақпараттық ағымы. 

9.Ақпараттық қамтамасыз етудің ішкі кӛрінісі. 

Баяндама 

2-8 апталар 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

8-14 



апталар 

10 

 

10.  Экономикалық  кӛрсеткіштердің  уақытша 



қатарлары, олардың ақпараттық обьект және қару 

мҥмкіндігі кетіндегі қасиеттері. 

11.  Тренд  анализі.  Маусымдық  анализ.  Excel 

кестелік  процессорінің  кӛмегімен  уақытша 

қатарлардың анализін жасау. 

12. 


Мәліметтер 

қоры 


тҧжырымдамасы. 

Мәліметтер қорын басқару жҥйесі. 

13.Аналитикалық 

автаматтандырылған 

ақпараттық жҥйе. 

14.Салық 

мекемесідегі 

автаматтандырылған 

ақпараттық жҥйелер. 

15.Projest  Expert-тің  индитициялық  жобалауда 

қолданылуы.  Контур  стандарт:  «микрокубты 

қҧру».  Контур  стандарт:  «микрокубтің  анализі». 

Модуль  Neural  Analyzer:  «мәліметтер  қорында 

білімді анықтау» 



 

7.  Негізгі және қосымша әдебиеттер тізімі 

7.1 Негізгі әдебиет: 

1. Экономикадағы ақпараттық жҥйе. Под.ред. В.В.Дика.-М: ФИС, 1996 

2. Свириденко С.С. Қазіргі ақпараттық технология М, 1989. 

3. Поппель Г. Голустайн Б. Ақпараттық технология-милиондаған кіріс.М. 

экономика, 1990 

4. Каллос Н.Э. Бухгалтерлік есептің автоматты ақпараттық жҥйенің ҧғымы. 

М: ФИС, 1990. 

5. Подальский В.Н. Дик В.В. ПЭВМи бухгалтерлік есебі, М 1993 

6. Хаменко В.Н. Ақпараттық жҥйе. М, 1988 

      

7.2 Қосымша әдебиет: 

1. Автоматизированные информационные  технологии  в экономике:  Учебник 

для вузов. Под ред. Г.А. Титаренко. – М.: ЮНИТИ, 1998. 

2. Информатика:  Учебник  4-е  изд./Под  ред.  Н.В.Макаровой  –М.:Финансы  и 

статистика, 2001.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


11 

 

Алматы экономика және статистика академиясы 



 

 

«Информатика» кафедрасы 

 

 

 

 

 

 

 

ДӘРІСТІҢ ЭЛЕКТРОНДЫҚ КОНСПЕКТІСІ 

 

«АЖ ЖОБАЛАУ» ПӘНІ БОЙЫНША 

 

«5В070300 Ақпараттық жҥйелер» мамандығы 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



Алматы, 2013  

 


12 

 

Тақырып. Ақпараттық жҥйенің (АЖ) қҧрамы мен қҧрылымы 



Сҧрақтар: 

1. АЖ туралы тҥсінік және классификациясы. 

2. АЖ функционалды кіші жҥйелері 

3. АЖ қамтамасыз ететін кіші жҥйелер 

 

АЖ туралы тҥсінік және классификациясы. 

АЖ  методологиялық  жобалау  негізін  жҥйелік  тәсіл  қҧрайды.  Осыған 

сәйкес  кез  келген  жҥйе  жалпы  мақсатқа  жету  ҥшін  бірге  қызмет  атқарумен 

ӛзара тығыз байланысты объектілері жиынтығын қҧрайды.  

Жҥйеге  уақыт  ӛте  келе  әртҥрлі  процестерде  және  сыртқы  ортамен 

объектілердің ӛзара әрекеттестігі нәтижесінде ӛтетін объектілер жағдайының 

ӛзгерісі  тән.  Жҥйенің  осындай  бағыты  нәтижесінде  тӛмендегідей 

принциптерді сақтау керек: 

 

Эменджерлік,  яғни  жалпы  қҧрылым  негізінде  жҥйенің  тҧтастығы,  жеке 



объектілер  бағыты  барлық  жҥйенің  жҧмыс  істеу  позициясымен  (ҧстанымы, 

бағыты) қаралған кезде.  

 

Гомеостазис,  яғни  жҥйенің  тҧрақты  жҧмыс  істеуін  және  жалпы  мақсатқа 



жетуін қамтамасыз еті. 

 



Сыртқы ортаға дағдыландыру және жҥйенің элементтеріне әсер ету арқылы 

басқарушылық. 

 

Жҥйенің  мақсатының  ӛзгеруіне  сәйкес  жҥйенің  қҧрылымын  ӛзгерту 



жолымен оқыту. 

Кибернетика  бағыты  бойынша  жҥйені  басқару  процесі  мақсатқа  жету 

ҥшін  жҥйе  элементтеріне  бағытталған  әсер  ету  сияқты  сырқы  ортамен, 

объект және басқару жҥйесін байланыстырушы ақпараттық процесс тҥрінде 

ҧсынуға болады. Бҧл жағдайда сыртқы орта және басқару объектісі басқару 

жҥйесіне  ӛз  жағдайы  туралы  хабарлайды,  басқару  жҥйесі  бҧлақпаратты 

қорытындылайды, басқару объектісіне басқарушылық әсер етуін жетілдіреді, 

сыртқы  қажет  жағдайда  барлық  жҥйенің  мақсатын  және  қҧрылымын 

модификациялайды.  

Ақпараттық  жҥйенің  қҧрылымы  (ӛнеркәсіп,  кәсіпорында,  сауда 

ҧйымдарында,  коммерциялық  банкке,  мемлекеттік  мекемелер  т.б.) 

кибернетика позициясында ҧсынылған. 1.1. Суретте негізгі сыртқы ортамен, 

объектімен  және  басқару  жҥйесі  арасындағы  ақпараттық  ағым.  АА1 

(ақпараттық  ағым),    АА2,  АА3,  АА4  бағыттауыштар  ҥстінде  белгілермен 

белгіленген  және  оларды  қоддаушы  экономикалық  ақпараттық  жҥйемен 

(АЖ) байланысты.  

Ақпараттық  жҥйеде  басқару  объектісі  экономикалық  қызметтің 

материалдық  элементтерінің  шағын  жҥйесі  (ӛнеркәсіптік  кәсіпорында: 

шикізат  және  материалдар,  қҧрал-жабдықтар,  дайын  ӛнім,  қымметкерлер 

және т.б.)  



13 

 

 



Ақпараттық жҥйенің қҧрылымы (1.1-сурет) 

 

Басқару  жҥйесі  экономикалық  жҥйенің  ӛзара  әрекеттесуші  қҧрылымдық 



бӛлімшілердің  жиынтығын  қҧрайды.  (мысалға,  ӛнеркісіп,  кәсіпорында: 

дирекция, қаржылық, ӛндірістік, қамтушылық, ӛткізуші және басқа бӛлімдер) 

тӛмендегідей басқару қызметтерін жҥзеге асырады: 

 



Жоспарлау  – уақыттың әртҥрлі кезеңдеріне экономикалық жҥйенің әрекетін 

анықтаушы функция (стратегиялық, тактикалық, оперативтік жоспарлау); 

 

Есеп  –  басқару  объектісінің  жағдайын  шаруашылық  процесстерін  орындау 



нәтижесінде бейнелейтін функция; бақылау – жоспардағы мақсаттардан және 

нормативтерден  есептегі    деректердің  ауытқуын  кӛмегімен  анықтауға 

болатын функция; 

 



Оперативті  басқару  –  жоспарлы  және  есептегі  деректерді  пайда  болған 

ауытқуын  шығару  мақсатында  барлық  шаруашылық  процесстерін  реттеуді 

жҥзеге асыратын функция

 



Анализ  –  экономикалық  жҥйе  жҧмысында  тенденцияларды  анықтаушы 

функция және келесі уақыттық жоспарлау кезінде еске алатын резервтер.  

Ақпараттық жҥйе (АЖ) ҧйымдастырушылық, техникалық, бағдарламалық 

және бір жҥйеге біріктірілген жинау, сақтау, ӛңдеу және басқару функциясын 

орындауға  арналған  қажетті  ақпарат  ақпараттық  қҧралдар  жиынтығын 

қҧрайды.  

АЖ  объектіні  және  басқару  жҥйесін  ӛзара  сыртқы  ортамен  ақпараттық 

ағымдар арқылыбайланыстырады.  

АА1  –  сыртқы ортадан басқару  жҥйесіне  ақпараттық  ағым,  бір  жағынан 

нормативті  ақпарат  ағымын  ҧсынады,  ақпаратты  заң  бӛлімі  мемлекеттік 

мекемелермен жасалады, ал екінші жағынан – рынок конъюктурасы туралы – 


14 

 

ақпарат  ағымы,  оны  бәсекелестер,  тҧтынушылар,  жеткізіп  берушілер 



жасайды.  

АА2 – сыртқы ортаға басқару жҥйесінен ақпараттық ағым, атап айтқанда: 

есептік  ақпарат,  мемлекеттік  органдарға,  инвесторларға,  кредиторларға, 

тҧтынушыларға 

қаржылық 

ақпарат; 

потенциялды 

тҧтынушыларға 

маркетингтік ақпарат; 

АА3  –  басқару  объектісінен  басқару  жҥйесіне  ақпараттық  ағым    (кері 

кибернетикалық  байланыс)  ол  экономикалық  жҥйесімен  (шикізат, 

материалдар, ақшалай, энергетикалық, еңбек ресурстарын, дайын ӛнім және 

орындалған  қызметтер)  шаруашылық  процестерін  орындау  нәтижесінде 

басқару объектісінің жағдайы туралы есептік ақпаратты бейнелейді.  

АА4  –  басқару  жҥйесінен  басқару  объектісіне  ақпарат  ағымы  (тура 

кибернетикалық  байланыс),  шаруашылық  процесстерді  жҥзеге  асыру  ҥшін 

жоспарлы, нормативті және тәртіп орнатып ақпараттар жиынтығын ҧсынады.  

АЖ  тҥскен  есептік  ақпаратты  жинақтайды  және  жетілдіріп  шығарады 

ӛзінде  бар  нормативтер  мен  жоспарларды  экономикалық  жҥйкнің  дамуын 

болжау ҥшін негіз болатын аналитикалық ақпаратқа, оның мақсатына дәлдеп 

тҥзету және жаңа ҧдайы ӛндіріс циклі ҥшін жоспар қҧру.  

АЖ – де ақпаратты ӛңдеуге келесі талаптар қойылады: 

 

Басқару  функциясын  жҥзеге  асыру  ҥшін  ақпараттың  толықтығы  және 



жеткіліктілігі; 

 



Ақпараттың ӛз уақытында берілуі

 



Басқару  деңгейіне  сәйкес  қажетті  деңгейге  дейін  сенімді,  анық  ақпаратпен 

қамту; 


 

Ақпаратты  ӛңдеу  ҥнемділігі:  деректерді  ӛңдеуге  кеткен  шығындар  алынған 



эффектіден асып кетпеуі тиіс;  

 



Қолданушылардың ӛзгеретін ақпараттық қажеттіліктеріне бейімделуі. АЖ-де 

ақпаратты  ӛңдеу  мәніне  сай  экономикалық  жҥйеде  әртҥрлі  деңгейде 

басқаруда  (оперативті,  тактикалық,  стратегиялық)  ақпараттық  жҥйенің 

тӛмендегідей тҥрлері бӛлінеді (1.2 сурет):  

 

Деректерді ӛңдеу жҥйесі (EDP – electronic data processing); 



 

Басқарудың ақпараттық жҥйесі (MIS – management information system); 



 

Қабылдаған шешімдерді қолдау жҥйесі (DSS – decision support system). 



 

15 

 

 




  1   2   3   4   5   6   7


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал