Алматы экономика және статистика академиясы пәннің ОҚУ-Әдістемелік кешені


Пайдалар мен зияндар туралы шоғырландырылған есеп беру



жүктеу 5.75 Kb.
Pdf просмотр
бет5/20
Дата23.04.2017
өлшемі5.75 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20

 
2.Пайдалар мен зияндар туралы шоғырландырылған есеп беру  
Бас  компания  мен  еншiлес  компанияның  кipicтepi  мен  шығыстары  туралы  есеп 
берудi  шоғырландырудың  әдiстемесi  ҧқсас  баптарды  жолма-жол  жинақтау  (построчным 
суммирование).  Топ  iшiнде  есеп  айырысумен  топ  iшiндегi  операциялар  бойынша 
қалдықтар, оның iшiнде тауарларды (жҧмыс, қызмет) сатудан тҥскен табыстар, шығыстар 
және дивидендтер шоғырландырылған қаржы есептемесiн берудi жасау барысында толық 
есептен шығарылуы тиiс. Тауарлы-материалдық  қорлар мен негiзгi қҧрал-жабдық секiлдi 
активтердiң  баланстық  қҧнынa  кipгeн  топ  iшiндегi  операциялар  бойынша  ӛткiзiлмеген 
табыс  толықтай  есептен  шығарылады.  Топ  iшiндегi  операциялар  бойынша  ӛткiзiлмеген 
залал  да  шығынның  орны  толтырылуы  мҥмкін  болмаған  жағдайдан  басқа  уақытта 
активтердiң баланстық қҧндарын есептеу барысында шегерiледi.  
Бухгалтерлiк балансты шоғырландыру бойынша жҧмыc кестесiндегi тҥзету жазбасы 
былайша болады:  
1.
 
Топ iшiндегi есеп айырысу бойынша дебиторлық және кредиторлық берешектердi 
есептен шығару қажет; 
2. Еншiлес компанияның меншiктi капиталындағы бас компанияның тиісті қатыcy 
ҥлесі мен еншілес компанияның акциясындағы бас компания инвестициясының баланстық 
қҧндарын есептеп шығаруда;  
2) Топ iшiндегi операция бойынша кipicтep мен шығыстарды (сатылған тауарлардың 
ӛзiндiк қҧнын) есептеп шығару керек.  
2-кесте.Кірістер мен шығыстар (пайда мен залал) туралы есепберуді шоғырландыру 
 
 
 
 
Тҥзетiлген- 
Тҥзетуден 
 
Бас 
Еншiл
ес 
ге дейiнгi 
кейiнгi 
Бап  атауы 
ком-  компа- 
шоғырлан- 
шоғырлан- 
 
пания  ния 
дырылған 
дырылған 
 
 
 
сома 
сома 
Тауарларды (жҧмыс, қызмет) сатудан   
 
 
 
тҥceтiн табыс 
БТ 
ЕТ 
БТ+ЕТ 
БТ+ЕТ 
 
 
 
 
 
Бас  компания  мен  еншілес  компания 
ның  
 
 
 
 
apacындaғы тауарларды сатудан 
ЕУТ 
 
 
 
тҥceтiн табыс 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Табыстар 
 
 
 
 
Қорытындысы 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ӛткiзiлген ӛнiмдер- 
БӚ 
ЕӚ 
БӚ+БӚ 
БӚ+ЕӚ 
дің ӛзiндiк қҧны 
 
 
 
Бас компания мен 
 
 
 
 

 
40 
еншiлес компания- 
 
 
 
 
ның арасындағы 
ЕУӚ 
 
 
 
операциялар бойынша                                                                   
 
 
 
 ӛткiзiлген ӛнімдердің 
 
 
 
 
 ӛзiндiк қҧны 
 
 
 
 
Жалпы табыс. 
БУТ 
ЕУТ 
 
 
Кезең шығыстары 
БКШ  ЕКШ 
 
БКШ + ЕКШ 
 
 
БКШ + ЕКШ 
 
 
Салық салынғанға 
 
 
 
Тҥзетудi 
дейiнгi таза табыс 
 
 
 
ескерумен 
Табыс салығы бойынша  
 
 
 
Тҥзетудi 
шығыстар 
 
 
 
ескерумен 
 
 
 
ЖТСШ 
Салық салынғаннан 
 
 
 
Тҥзетудi 
кейiнгi таза табыс 
 
 
 
ескерумен 
 
 
 
ЖТСШ 
 
2.-кестеде бухгалтерлiк баланстың ҧқcac баптарын жолма-жол жинақтау      бойынша 
процедуралар келтiрiлген. Ондағы:  
БТ - бас компанияның табысы;  
ЕТ - еншiлес компанияның табысы;  
ЕУТ - топ iшiндегi операция бойынша еншiлес компанияның табысы;  
БУТ - топ iшiндегi операция бойынша бас компанияның табысы;  
БУӚ  -  топ  iшiндегi  операция  бойынша  бас  компанияның  сатылған  ӛнiмдерiнiң 
ӛзiндiк қҧны;  
ЕУӚ - топ iшiндегi операция бойынша еншiлес компанияның сатылған ӛнiмдерiнiң 
ӛзiндiк қҧны;  
БУҚ  -  топ  iшiндегi  операция  бойынша  сатып  алынған  бас  компанияның  тауарлы-
материалдық қорлары;  
УӚТ - топ iшiндегi операция бойынша ӛткiзiлмеген табыс;  
ВРПН - топ iшiндегi операция бойынша ӛткiзiлмеген табыстың салық тиiмдiлiгi;  
ТД - топ iшiндегi есеп айырысудағы дебиторлық берешек;  
ЕКИ  -  еншiлес  компанияның  меншiктi  капиталындағы  бас  компанияның  тиiстi 
қатысу ҥлесiн бiлдiретiн еншiлес компанияның акцияларындағы инвестиция;  
Г - гудвилл, жағымды icкерлiк бедел;  
БК - бас компанияның кредиторлық берешегi (мiндеттемeci);  
ЕК - еншiлес компанияның кредиторлық берешегi (мiндеттeмeci);  
УК - топ iшiндегi есеп айырысудағы кредиторлық берешек;  
АУ - еншiлес компанияның меншiктi капиталындағы азшылық ҥлесi;  
БК - бас компанияның меншiктi капиталы;  
ЕК - еншiлес компанияның меншiктi капиталы.  
Ҧйым  жазылу  сертификаттарына,  акциялар  алуға  арналған  опциондарға,  жай   
акцияларға  айырбастауға  болатын  борыштық  және  ҥлестік  қҧралдарға  немесе  орындау 
немесе айырбастау жағдайында осы ҧйымды дауыс қҧқығымен қамтамасыз етуге немесе 
басқа  ҧйымның  қаржылық  және  операциялық  саясатын  айқындауға  (әлеуетті  дауыс 
қҧқығы)  қатысты  мәселелерде  басқа  тараптың  дауыс  қҧқығын  азайтуға  қабілетті  сол 
сияқты  қҧралдарға  ие  бола  алады.  Басқа  ҧйым  ие  болып  отырған  әлуетті  дауыс 
қҧқықтарын  қосқанда,  ағымдағы  сәтте  іске  асырылатын  немесе  айырбасталатын  әлуетті 
дауыс  қҧқықтарының  болуы  және  оның  әсері  ҧйымның  басқа  ҧйымның
 
қаржылық  және 
операциялық  саясатын  басқару қабілетін бағалау кезінде есепке алынады. Егер, мысалы, 
әлеуетті  дауыс  қҧқықтары  болашақта  белгілі  бір  кҥн  немесе  болашақ  оқиға  басталғанға 

 
41 
дейін  іске  асырыла  немесе  айырбастала  алмайтын  болса,  онда  олар  іске  асырылатын 
немесе айырбасталатын болып табылмайды.                                               
 Әлеуетті  дауыс  қҧқықтарының  бақылаудың  дәрежесін  кӛтеру  қабілетін  бағалай 
отырып,    ҧйым  басшылықтың  талап-тілектерін  және  осындай  қҧқықтарды  жҥзеге  асыру 
мен  айырбастау  мәселелеріндегі  қаржылық  мҥмкіндіктерді  қоспағанда,  әлеуетті  дауыс 
қҧқықтарына ықпал ететін фактілер мен жағдайларды  зерделейді.   
 
5.Ӛз-ӛзін бақылау сҧрақтары 
1.Шоғырландырылған қаржылық есептілікті ҧсыну. 
2.Шоғырландырылған қаржылық есептілікті қолдану аясы.  
3.Бухгалтерлік  балансты  және  пайдалар  мен  залалдар  туралы  есептілікті 
шоғырландыру ҥдестері.  
4.Шоғырландырылған бухгалтерлік баланс. 
5.Еншілес, бірлесіп бақыланатын және тәуелді ҧйымдарға инвестициялардың есебі.  
6.Пайдалар мен залалдар туралы шоғырландырылған есептілік. 
7.  Шоғырландырылған  есеп  беруді    27  (IAS)  ХЕҚС  сәйкес  қандай  жолмен 
біріктіріледі? 
8.  Шоғырландырылған  қаржылық  есеп  берудiң  дайындау  барысында  қандай  тҥзету 
жазбалары қолданылады? 
9. Топ iшiндегi операциялар бойынша ӛткiзiлмеген залал қалай есепте кӛрсетіледі? 
10.Шоғырландырылған қаржылық есептілікте дубляждық баптар болмас ҥшін қандай 
ҥдес ҧсынылған? 
 
6.Ҧсынылатын әдебиеттер 
Негізгі әдебиеттер 
1.ҚР 28-ақпан 2007-жылғы №234-III «Бухгалтерік есеп және қаржылық есептілік туралы» 
заңы.  
2. 27  ( IFRS) ХҚЕС «Шоғырландырылған қаржылық есептілік». Баспа ҧйі«Бико»,  Алматы -
2008ж. 
3.  ҚР  Ҧлттық  қаржылық  есептілік  стандарттары.  21.06.2007ж    ҚР  Қаржы  министрлігінің 
№217 бҧйрығы. Бухгалтердің анықтамасы №2 – 2007г. 
4.  Бухгалтерлік  есептің  типтік  жоспары.  23.05.2007  ж    ҚР  Қаржы  министрлігінің  №185 
бҧйрығы.  
5.  Бухгалтерлік  есептің  типтік  жоспары  және  шоттарының  корреспонденциялау  бойынша 
әдістемелік  ҧсынылымдар.  Бухгалтердің  және  кәсіпкердің  кітапханасы.  Баспа  ҧйі«Бико»,  
Алматы -2007ж. 
6.ХҚЕС қолдану бойынша әдістемелік ҧсынылымдар. Алматы. 2007ж. 
 
Қосымша әдебиеттер 
1. Аппақова Г.Н. «Қаржылық есеп 2» Алматы «Әрекет-Принт», 2010 ж. 
2. Баймуханова С.Б. «Қаржылық есеп» Алматы 2007ж. 
3.Миржакыпова  С.  Т.,  Аппакова  Г.  Н.  и  др.  Основы  бухгалтерского  учета  по  МСФО.  – 
Алматы: Экономика, 2009 г. 
4.Назарова В.Л. «Шаруашылық субъектілердегі бухгалтерлік есеп». Учебник. Алматы, 2003. 
 
Интернет- көздері 
1.www.minfin.kz/structure/data/KAZ_2009_IFRIC%208.doc 
2. www.worldbank.org/ifa/rosc_aa_kaz_kaz.pdf 
3.  Айрих,  Н.  ХҚЕС  бойынша  шоттар  жоспарына  ӛту  [Текст]  /  Н.  Айрих.  ...  Кл.слова 
(ненормированные):  экономика  --  бухгалтерлік  есеп  --  шоттар  --  хқес  --  кесте,  ... 
www.webirbis.ksu.kz/.../cgiirbis_32.exe 

 
42 
4.  МСФО  будет  звучать  так  -  Халықаралық  Қаржы  Есептілік  Стандарттары  -  ХҚЕС  
www.balans.kz/topic12972.html 
1.Ҥшінші дәрістің тақырыбының атауы:  «Инвестициялық мүлік (40 (IAS) ХҚЕС)» 
 
2.Лекция мақсаты 
3-ші  дәрістің  мақсаты  инвестициялық  жылжымайтын  мҥлік  есебінің  тәртібін  және 
ақпаратты ашып кӛрсетуге қойылатын тиісті талаптарды белгілеу болып табылады 
 
3.Лекция сҧрақтары 
1.Инвестициялық мүліктің анықталуы, объектілері және алғашқы танылуы. 
2. Инвестициялық мүлік есебінің модельдері. 
 
4.Лекция мазмҧны 
1.Инвестициялық мүліктің анықталуы, объектілері және алғашқы танылуы 
Инвестициялық мҥлік келесі мақсаттар ҥшін тағайындалады:  
1)жалгерлік тӛлемді алу ҥшін;  
2)капитал ӛсімінен кірістерді тҥсіру ҥшін;  
3)аталған екі мақсатты бірдей еңгізу ҥшін.  
Сондықтан  инвестициялық  мҥлікке  кіргізілген  ақшалай  ағымдар  ҧйымның  ӛзге 
активтерімен  байланысты  емес.  Бҧл  инвестициялық  мҥлікті  иеленҥшінің  мҥлігінен(16 
(IAS)
 
 ЕХС) ерекшелендіреді. Бҥл жерде ӛндіріспен байланысты ақшалай ағымдар барлық 
активтерге  қатысты  және  иеленҥшінің  мҥлігін  «Негізгі  қҧралдар»16  (  IAS)  ЕХС  боынша 
есепте кӛрсетеді. Ал инвестициялық мҥлікті «Инвестициялық мҥлік» 40 (IAS) ЕХС сәйкес 
кӛрсетеді. Аталған стандартқа сәйкес инвестициялық мҥліктің селесі объектілері бар: 
1)ҧзақ мерзімде капитал ӛсімінен табыс алу ҥшін ҧсталынатын жер; 
2) болашақта қолдану турі әрі шешілмеген жер; 
3)операциондық  жалдың  келісім-шарты  бойынша  жалгерлікке  берілген  және 
ҧйымның меншігіндегі ғимарат; 
4)  қазіргі  уақытта  бос,  бырақ  операциондық  жалдың  келісім-шарты  бойынша 
жалгерлікке тағайындалған және ҧйымның меншігіндегі, ғимарат. 
Инвестициялық  мҥлікті  бухгалтерия  актив  ретінде  таниды,  егер  2  принцип 
орындалса:1)осы  инвестициялық  мҥлікпен  байланысты  болашақ  экономикалық  кірістер 
ҧйымға  кіргізілу  ықтималдылығы  нақты  болса;  2)инвестициялық  мҥліктің  қҧна  шынайы 
анықталуы  мҥмкін  болса.  Осы  тану  принципына  сәйкес,  ҧйым  инвестициялық  мҥлік 
бойынша  барлық  шығыстарын  жҧмсау  сәтінен  бастап  бағалайды.  Сонымен, 
инвестициялық  мҥліктің  баланстық  қҧнына  сатып  алумен,  дамытуымен,  ауыстыруымен 
және  қызмет  кӛрсетуімен  байланысты  шығыстарды  кіргізеді.  Бырақ  бҧндай  қҧнға 
кҥнделікті  қызмет  кӛрсетҥ  шығыстары  қатыстырылмайды.  Кҥнделікті  қызмет  кӛрсету 
шығыстары болып еңбек ақы, материалдық шығыстар табылады. 
Инвестициялық  мҥліктің  алғашқы  бағалануы  оның  ӛзіндік  қҧны  бойынша 
жҥргізіледі (формула 1). 
Сатып 
алынған 
инвестициял
ық  мүліктің 
өзіндік құны 
 

 
Инвестиц
иялық  
мҥліктің  
сатып 
алу қҧны 
 

Инвестициялық  мҥліктің  тікелей 
шығыстары  (заңгер  қызметтерінің 
қҧны, 
мҥлікті 
ауыстыру 
шығыстары  және  ӛзге  мәміле 
бойынша шығыстар) 
 
 
(1) 
 
Алғашқы  тануынан  кейін  инвестициялық  мҥлікті  есептік  саясаттында  2  модельдің 
бірі бойынша есепте кӛрсетеді: 
 1)әділетті қҧн бойынша модель;  
2) ӛзіндік қҧн бойынша модель.  

 
43 
Бірінші  модельде  әділеттік  қҧн  инвестициялық  мҥлікті  ауыстыру  қҧны  болып 
табылады және есептік датадағы нарықтық жағдайды кӛрсетеді.  
Екінші  модельде  инвестициялық  мҥлікті  ӛзіндік  қҧнынан  жинақталған 
амортизацияны  және  қҧнсызданудың  жинақталған  зиянын  шегергіндегі  сомамен  есепте 
тіркейді. 
 
         2. Инвестициялық мүлік есебінің модельдері 
Инвестициялық  мҥліктің  қайта  жіктелуін  тек  қана  оны  қолдану  тәсілі  ӛзгерсе 
жасауға болады, атап айтқанда: 
1)ӛзіндік мҥлікке кірсе, онда оны иеленушінің мҥлігі категориясына ауыстырады;  
2)ӛткізу мақсатына қолданылса, онда оны қорлардың категориясына ауыстырады;  
3)объект ҥшінші тҧлғаға жалгерлікке беріледі.  
Барлық ауыстырулардан кейін объектінің әділетті қҧны қолданылады. 
Есептен  шығарылған  соң    инвестициялық  мҥліктің  танылуы  тоқтатылады,  яғни 
баланстан  шегеріледі.  Инвестициялық  мҥліктің    есептен  шығарылуы  келесі  жағдайларда 
болады:1)оның сатылуы арқылы; 2)қаржылық жалгерлікке ауыстырған кезде. Бухгалтерия 
аталған жағдайлардың қаржылық нәтижелерін инвестициялық мҥлікті есептен шығарудан 
таза  тҥсімдері  және  оның  баланстық  қҧнының  арасындағы  айырмашылығы  ретінде 
анықтайды (формула2). 
 
Инвестициялық 
мүлікті  есептен 
шығарудың 
пайдалары 
(зияндары)  
 

 
Инвестициялық  
мҥлікті 
кетіруден  таза 
тҥсімдері  
 

 
Инвестициялық 
мҥліктің  баланстық 
қҧны  
 
 
(2) 
 
Ҧйым қаржылық есептілігінде келесі нәрселерді ашып кӛрсетеді: 
1)есептің таңдаған моделін;  
2) әділетті құн бойынша модельді таңдаған жағдайда, жіктеудің және операциондық 
жалдағы  қҧқықтардың  есебі,  әділетті  қҧнды  анықтау  әдістері,  қаржылық  қорытындылар 
кӛрсетіледі;  
3)  өзіндік  құн  моделі  таңдалса,  онда  инвестициялық  мҥліктің  амортизациясы 
аталғандарға қосымша кӛрсетіледі. 
Инвестициялық  мҥлік  шоттардың  типтік  жоспарындағы  «Мҥлікке  инвестициялар» 
2300 бӛлімшесінде кӛсретіледі: 
1)
 
 2310 «Жылжымайтын мҥлікке инвестициялар» 
2)
 
2320  «Жылжымайтын  мҥлікке  инвестициялардың  амортизациясы  және 
қҧнсыздануы» 
3)
 
2330  «Жылжымайтын  мҥлікке  инвестициялардың  қҧнсыздануынан  алынатын 
залал»(ӛзіндқ қҧн бойынша есептің моделі). 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
44 
Рет
тік 
№ 
Операцияның мазмҧны 
Шоттардың 
корреспонденциясы 
СОМА 
(теңге) 
Дебет 
Кредит 

Қҧрылыс  аяқталған  соң  эксплуатацияға 
алынған мҥліктің бастапқы қҧны 
2310 
2930 
Аяқталмаған 
қҧрылыс 
950000 

Шаруашылық қызметте қолданылған жер 
және 
ғимараттарды 
инвестициялық 
мҥлікке ауыстыру: 
А)объектінің баланстық қҧнына 
 
 
 
2310 
 
 
 
2410 
 
 
 
2789000 
Б)объектінің әділетті қҧнының баланстық 
қҧнынан артық сомасына 
 
2310 
6140 
Инвестициялық 
жылжымайтын 
мҥлік 
операцияларын
ан 
алынатын 
кіріс 
125937 
В)объектінің баланстық қҧнының әділетті 
қҧнынан артық сомасына 
7420 
Активтерді
ң 
қҧнсыздан
уынан 
алынатын 
шығыстар 
2310 
27164 

Инвестициялық мҥлікті сатып алу: 
А)тҧлғалардан 
2310 
3390,3310 
128728 
Б)еншілес, 
қаумдастырылған 
(ассоциированные) ҧйымдардан 
2310 
3320-3330 
115623 

Инвестициялық мҥліктің тҥсуі: 
 
 
 
 
А)қаржылық жалгерліктің негізінде 
2310 
4150 
105825 
Б)акциялар ақысының орнына, жарғылық 
капиталдың салымының орнына 
2310 
5110 
97532 

Қайта бағалау негізінде әділетті қҧнның: 
 
 
 
 
А)тозу сомасына ӛсуі 
2310,6140 
6410,2320 
12846 
Б)Тозу сомасына азайуы 
7420,2320 
2310,7420 
7523 

Әділетті  қҧнының  ӛзгеруіне  байланысты  
инвестициялық 
мҥлік 
бойынша 
қҧнсыздану сомасы есептен шығарылады 
7420 
2320 
98765 

Инвестициялық  мҥліктің  амортизациясы 
есептелінді 
7110,7210, 
7450,7470 
2320 
65432 

Кетуіне  байлансты  инвестициялық  мҥлік 
қҧнының есептен шығарылуы: 
 
 
 
 
А)Қалдық қҧнына 
7410 
2310 
25674 
Б)Тозу сомасына 
2320 
2310 
456789 

 
Ӛзінің 
қажеттілігіне 
қолданылатын 
негізгі қҧралдарға инвестициялық мҥлікті 
ауыстыру: 
 
 
 
А)Объектінің баланстық қҧнына 
2410 
2310 
321687 
Б)Әділетті  қҧнының  баланстық  қҧнынан 
артық сомасына 
2410 
6280 
34693 
В)Баланстық  қҧнының  әділетті  қҧнынан  2430 
2310 
127365 

 
45 
артық сомасына 
 
Кейбір жағдайларда ҧйым ҧйымға тиесілі жылжымайтын мҥлікті жалға алушыларға 
қосымша  қызмет  кӛрсетеді.  Ҧйым,  кӛрсетілетін  қызметтер  барлық  мәміленің 
салыстырмалы  тҥрде  аз  ғана  бӛлігін  қҧраған  жағдайда,  осы  жылжымайтын  мҥлікті 
жылжымайтын  мҥлікке  инвестициялар  ретінде  қарастырады.  Кеңсе  ҥйінің  иесі  жалға 
алушыларға осы ҥйді кҥзету және ағымдағы пайдалану жӛнінде қызмет кӛрсететін жағдай 
жоғарыда  айтылғанның  мысалы  болып  табылады.  Кейде  қосымша  қызмет  кӛрсетулер 
жылжымайтын  мҥлікті  инвестициялық  жылжымайтын  мҥлікке  жатқызуға  болмайтындай 
соншалықты  елеулі  болатын-болмайтынын  анықтау  қиын.  Мысалы,  қонақ  ҥйдің  иесі 
кейде жекелеген міндеттерді орындауды басқару шарты бойынша ҥшінші тарапқа береді
     5.Ӛз-ӛзін бақылау сҧрақтары 
1.Инвестициялық мҥліктің танылуы.  
2.Иеленуші қолданатын мҥлікпен  инвестициялық мҥліктің есептегі айырмашылығы 
3. Инвестициялық мҥліктің алғашқы бағалануы және есебі 
4.Инвестициялық мҥліктің кейінгі бағалануының есебі 
5. Инвестициялық мҥлік боынша кейінгі шығыстардың есебі  
6. Инвестициялық мҥлікті қайта жіктеудің есебі  
7. Инвестициялық мҥлік есебінің әділетті қҧн бойынша моделі 
8. Инвестициялық мҥлік есебінің ӛзіндік қҧн  моделі  
9. Инвестициялық мҥліктің  амортизациясының есебі 
10. Инвестициялық мҥліктің  қҧнсыздануының есебі 
 
6.Ҧсынылатын әдебиеттер 
Негізгі әдебиеттер 
1.ҚР 28-ақпан 2007-жылғы №234-III «Бухгалтерік есеп және қаржылық есептілік туралы» 
заңы.  
2. 27  ( IFRS) ХҚЕС «Шоғырландырылған қаржылық есептілік». Баспа ҧйі«Бико»,  Алматы -
2008ж. 
3.  ҚР  Ҧлттық  қаржылық  есептілік  стандарттары.  21.06.2007ж    ҚР  Қаржы  министрлігінің 
№217 бҧйрығы. Бухгалтердің анықтамасы №2 – 2007г. 
4.  Бухгалтерлік  есептің  типтік  жоспары.  23.05.2007  ж    ҚР  Қаржы  министрлігінің  №185 
бҧйрығы.  
5.  Бухгалтерлік  есептің  типтік  жоспары  және  шоттарының  корреспонденциялау  бойынша 
әдістемелік  ҧсынылымдар.  Бухгалтердің  және  кәсіпкердің  кітапханасы.  Баспа  ҧйі  «Бико»,  
Алматы -2007ж. 
6.ХҚЕС қолдану бойынша әдістемелік ҧсынылымдар. Алматы. 2007ж. 
 
Қосымша әдебиеттер 
1. Аппақова Г.Н. «Қаржылық есеп 2» Алматы «Әрекет-Принт», 2010 ж. 
2. Баймуханова С.Б. «Қаржылық есеп» Алматы 2007ж. 
3.Миржакыпова  С.  Т.,  Аппакова  Г.  Н.  и  др.  Основы  бухгалтерского  учета  по  МСФО.  – 
Алматы: Экономика, 2009 г. 
4.Назарова В.Л. «Шаруашылық субъектілердегі бухгалтерлік есеп». Учебник. Алматы, 2003. 
 
Интернет- көздері 
1.www.minfin.kz/structure/data/KAZ_2009_IFRIC%208.doc 
2. www.worldbank.org/ifa/rosc_aa_kaz_kaz.pdf 
3.  Айрих,  Н.  ХҚЕС  бойынша  шоттар  жоспарына  ӛту  [Текст]  /  Н.  Айрих.  ...  Кл.слова 
(ненормированные):  экономика  --  бухгалтерлік  есеп  --  шоттар  --  хқес  --  кесте,  ... 
www.webirbis.ksu.kz/.../cgiirbis_32.exe 

 
46 
4.  МСФО  будет  звучать  так  -  Халықаралық  Қаржы  Есептілік  Стандарттары  -  ХҚЕС  
www.balans.kz/topic12972.html 
5.
 
www.uza.ucoz.kz/_ld/0/34___.doc 
 
 
 
 
 
 
 
Тӛртінші  дәрістің  тақырыбының  атауы  «Сатуга      арналған  айналымнан  тыс 
активтер (ҚЕХС 5)» 
 
       2.Лекция мақсаты 
4-ші дәрістің мақсаты сатуға арналған айналымнан тыс активтердің танылуы  және  
жіктелуі тәртібін және ақпаратты ашып кӛрсетуге қойылатын тиісті талаптарды белгілеу 
болып табылады 
 
     3.Лекция сҧрақтары 
1.Сатуға арналған айналымнан тыс активтердің танылуы  және  жіктелуі. 
2.Сатуға арналған айналымнан тыс активтерді бағалау. 
 
      4.Лекция мазмҧны 
 
1.Әр тҥрлі кӛздерден алынған қаржылық қаражаттар екі ҥлкен топтан тҥратын: ҧзақ 
мерзімді  және  ағымдагы  активтерге  салынады.  Ӛндірістік  процесте  бір  жылдан,  артық 
уақыт пайдаланылатын активтерді ҧзақ мерзімді, ал бір жыл ішінде пайдаланылатын және 
ақшаға айналатын активтерді қысқа мерзімді  активтер деп атайды. 
Ҧзақ мерзімді активтер ҧйымның экономикалық ресурстарына жатады. Бҧлар бір кӛп 
жыл  ішінде айналысқа тҥсіп, осы ҧйымға ақшалай табыстар келтіру керек. 
Бухгалтерлік есепте негізгі қҧралдар деп ӛндіріс ҥдерісінде ҧзақ уақыт бойы, яғни 
бір жылдан артық уақыт пайдаланатын, ӛзінің бастапқы тҥрін, кӛлемін сақтай  отырып, 
қҧнын  шығарылған  ӛнімге,  орындалған  жҧмысқа,  кӛрсетілген  қызметке  есептелген 
амортизациялық  аударым  мӛлшері  шегінде  біртіндеп  ауыстырып  отыратын  еңбек 
қҧралдарын, яғни материалдық активтерді айтады. 
Негізгі  қҧралдарға  —  қозғалмайтын  мҥлік,  жер  учаскелері,  ҥйлер  мен  ғимараттар, 
ӛткізгіш  тетіктер,  машиналар  мен  жабдықтар,  ӛлшеуіш  және  реттеуіш  аспаптары  мен 
қҧралдары,  есептеуіш  машиналар  мен  техникалары  және  олардың  бағдарламалық 
қҧралдары,  кӛлік  тасымалдау  қҧралдары,  аспаптар,  ӛндірістік  және  шаруашылық  қҧрал-
саймандары,  ӛнім  және  жҧмыс  малдары,  кӛп  жылдық  кӛшеттер,  шаруашылықтың  ішкі 
жолы, тағы да басқалар жатады. 
Яғни негізгі капиталдың бір бӛлігін материалдық емес активтер қҧрайды: патенттер, 
тауар  маркалары  және  тауардың  белгілері,  табиғи  және  басқа  ресурстары,  ЭВМ 
бағдарламалары,  жаңа  технологиялық  шешімдер,  шаруашылық  ҥрдісіне  пайда  әкеледі. 
Материалдық  емес  активтер  инвестициясы  белгілі  бір  уақытта  ол  қосымша  пайдамен 
сатылып  алынады,  алынған  кәсіпорынмен  қолданылады  және  амортизациялық  шоттың 
шығарылуы  арқылы.  Нарықтық  қатынас  дамыған  сайын  кӛлемі  мен  материалдық  емес 
активтертердің бір бӛлігі ҧлғайып кәсіпорынның негізгі капиталының кӛлеміне әсер етеді. 

 
47 
Кәсіпорындар  ӛзінің  меншігіндегі  активтерін сол  кәсіпорынды  басқару,  ӛнім  ӛндіру, 
басқадай  заңды  және  жеке  тҧлғаларға  қызмет  кӛрсету,  яғни  шаруашылық  субъектінің 
алдағы уақыттарда табыс табуы ҥшін пайдаланады. 
         Нарық қатынастары жағдайында шаруашылық жҥргізуші субъектілерде бухгалтерлік 
есеп  туралы  Қазақстан  Республикасының  заңдарына  сәйкес  жасалған  бухгалтерлік  есеп 
стандарты  мен  қаржы  шаруашылық  қызметі  бухгалтерлік  есебінің  типтік    шоттары 
жоспарына  сай  бекітілген  ортақ  қағидалар  мен  ережелері  және  Қазақстан  Республикасы 
Қаржы  және  Кіріс  министрлігінің  бухгалтерлік  есеп  жӛніңде  шығарған  нҧсқаулары  мен 
ережелері, сондай-ақ ҧсыныстары негізінде ҧйымдастырылады. 
Активтер  ҥш  сатыдан:  анықтау,  тану  және  бағалаудан  тҧрады.  Анықтау  сатысында 
шаруашылық фактілерінің негізіне карай алынған және есеп бақылауына тҥскен ҧйымдар 
қызметтінін қалыпты жағдайында қызмет аткаруына және алдағы кезеңде экономикалық 
табыс келтіретін активтер жатады.  
2.Сатуға арналған ұзақ мерзімді активтер және тоқтатылған қызмет ҚЕХС-ына 
(IFRS)  сәйкес  сатылуға  арналған  болып  жіктелген  ҧзақ  мерзімді  материалдық  емес 
активтерге  (немесе  сатылуға  арналған  болып  жіктелген  шығу  тобына  қосылған) 
қолданылмайды. 
Кейбір  материалдық  емес  активтер  физикалық  субстанцияда,  мысалы,  компакт-
дискіде  (бағдарламалық  қамтамасыз  ету  ретінде),  қҧқықтық  қҧжаттамада  (лицензия 
немесе  патент  ретінде)  немесе  таспада  болуы  мҥмкін.  Материалдық  және  материалдық 
емес  элементтері  бар  актив  16  Жылжымайтын  мүлік,  ғимараттар  мен  жабдықтар 
ҚЕХС-ына (IАS) сәйкес есептелу немесе осы Стандартқа сәйкес материалдық емес актив 
сияқты  есептелу  қажеттігін  анықтау  кезінде  ҧйым  мҧндай  элементтердің  қайсысының 
маңызды  екені  туралы  кәсіби  ойлауды  қолданады.  Мысалы,  бағдарламалық  басқару 
арқылы  жҧмыс  істейтін  станок  ҥшін  нақты  жасалған  бағдарламалық  қамтамасыз  етусіз 
жҧмыс  істей  алмайтындықтан,  мҧндай  бағдарламалық  қамтамасыз  ету  станоктың 
қҧрамдас  бӛлігі  болып  табылады  және  жылжымайтын  мҥлік,  ҥйлер  мен  жабдықтар 
ретінде  есептелуі  тиіс.  Бҧл  компьютердің  операциялық  жҥйесіне  де  қатысты. 
Бағдарламалық  жабдықтар  тиісті  аппараттық  қҧралдардың  бӛлігі  болып  табылмайтын 
материалдық емес актив ретінде есепке алынады. 
Осы  Стандарт  басқалармен  қатар  жарнама,  дайындық,  жіберу  жҧмыстарының, 
зерттеулер  мен  әзірлемелер  шығындарына  қолданылады.  Зерттеу  және  әзірлемелер 
саласындағы  қызмет  білімнің  дамуына  бағытталған.  Сол  себепті  мҧндай  қызмет  тҥрі 
активтің  физикалық  субстанциясының  пайда  болуына  әкелсе  де  (мысалы,  тәжірибелік 
ҥлгі), активтің физикалық элементі материалдық емес активке, яғни бҧл активтегі білімге, 
қатысты екінші орында болып табылады. 
Қаржылық жалдау кезіндегі актив материалдық, сондай-ақ материалдық емес болуы 
мҥмкін.  Бастапқы  танудан  кейін  жалға  алушы  осы  Стандарт  бойынша  қаржылық  жалға 
алу  (беру)  шарты  бойынша  ҧсталынатын  материалдық  емес  активті  есепке  алады. 
Кинофильмдер,  бейнежазбалар,  пьесалар,  қолжазбалар,  патенттер  және  авторлық 
қҧқықтар  сияқты  баптарға  қатысты  лицензиялық  келісім  бойынша  қҧқықтар  17  ҚЕХС 
(IAS)  қолданылу  аясынан  шығарылады  және  осы  Стандарттың  қолданылу  аясында 
болады. 
Қаржылық есептіліктің халықаралық стандартының қолданылу аясынан шығуы, егер 
қызметтің және операциялардың белгілі бір тҥрлері басқаша шешілуі ықтимал есепке алу 
мәселелерінің  пайда  болуына  әкеліп  соқтыратын  барынша  арнайы  сипатқа  ие  болған 
жағдайда,  орын  алуы  мҥмкін.  Мҧндай  мәселелер  ӛндіру  салаларында  мҧнайды,  газды 
және  минералдық  ресурстарды  барлауға,  ӛңдеуге  және  ӛндіруге  арналған  шығындар 
бойынша,  сондай-ақ  сақтандыру  шарттарына  байланысты  туындайды.  Тиісінше,  осы 
Стандарт  осындай  қызмет  тҥрлеріне  және  осындай  шарттарға  арналған  шығындарға 
қолданылмайды.  Алайда,  осы  Стандарт  ӛндіру  салаларында  немесе  сақтандыру 
ҧйымдарында  қолданылатын  басқа  материалдық  емес  активтерге  (компьютерлік 

 
48 
бағдарламалық  қамтамасыз ету сияқты) және басқа да (іске қосу  жҧмыстарына  арналған 
шығындар сияқты) шығындарға қолданылады. 
Каталог: accounting-and-auditing
accounting-and-auditing -> Статистика академиясы алматинская академия экономики и статистики
accounting-and-auditing -> Алматы экономика және статистика академиясы
accounting-and-auditing -> Алматы экономика және статистика академиясы
accounting-and-auditing -> ПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені «АӨК бухгалтерлік есеп ерекшеліктері»
accounting-and-auditing -> Статистика академиясы алматинская академия экономики и статистики
accounting-and-auditing -> ПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені «Бухгалтерлік есеп және аудит»
accounting-and-auditing -> Алматы экономика және статистика академиясы пәннің ОҚУ-Әдістемелік кешені
accounting-and-auditing -> Алматы экономика және статистика академиясы пәннің ОҚУ-Әдістемелік кешені

жүктеу 5.75 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   20




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет