Алматы экономика және статистика академиясы пәннің ОҚУ-Әдістемелік кешені



жүктеу 5.75 Kb.
Pdf просмотр
бет11/20
Дата23.04.2017
өлшемі5.75 Kb.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   20

        5.Ӛз-ӛзін бақылау сҧрақтары 
1.Әсер ету дәрежесі бойынша ҥлестік қҧралдарды жіктеу. 
2. Маңызды әсер ету критерийлері. 
       6.Ҧсынылатын әдебиеттер 
Негізгі әдебиеттер 
1.ҚР  28-ақпан  2007-жылғы  №234-III  «Бухгалтерік  есеп  және  қаржылық  есептілік 
туралы» заңы.  
2.  27    (  IFRS)  ХҚЕС  «Шоғырландырылған  қаржылық  есептілік».  Баспа  ҧйі«Бико»,  
Алматы -2008ж. 
3.  ҚР  Ҧлттық  қаржылық  есептілік  стандарттары.  21.06.2007ж    ҚР  Қаржы 
министрлігінің №217 бҧйрығы. Бухгалтердің анықтамасы №2 – 2007г. 
4.  Бухгалтерлік  есептің  типтік  жоспары.  23.05.2007  ж    ҚР  Қаржы  министрлігінің 
№185 бҧйрығы.  
5.ХҚЕС қолдану бойынша әдістемелік ҧсынылымдар. Алматы. 2007ж. 
Қосымша әдебиеттер 
1. Аппақова Г.Н. «Қаржылық есеп 2» Алматы «Әрекет-Принт», 2010 ж. 
2. Баймуханова С.Б. «Қаржылық есеп» Алматы 2007ж. 
3.Назарова  В.Л.  «Шаруашылық  субъектілердегі  бухгалтерлік  есеп».  Учебник. 
Алматы, 2003. 
6.Ә.Әбдіманапов  «Бухгалтерлік  және  қаржылық  есеп  беру  принциптері»  Алматы, 
Экономика, 2006ж. 

 
83 
 
1.Он бірінші дәрістің тақырыбының атауы:  
«Қаржылық ивестицияларды 
бағалау және оның есебі» 
 
2.Лекция мақсаты 
11-ші  дәрістің  мақсаты  қаржы  қҧралдарын  міндеттеме  немесе  капитал  ретінде 
ҧсыну,  сондай-ақ  қаржы  активтері  мен  қаржы  міндеттемелерін  ӛзара  есепке  алу 
принциптерін  белгілеу  болып  табылады.  Ол  эмитент  тҧрғысынан  қаржы  активтерінің, 
қаржы  міндеттемелерінің  және  акциялардың  санаттары  бойынша  қаржы  қҧралдарының 
жіктемесіне;  тиісті  қатысу  ҥлестерінің,  диивдендтердің,  пайдалар  мен  шығындардың 
жіктемесіне;  сондай-ақ  қаржы  активтері  мен  қаржы  міндеттемелерін  біріне-бірін  қарсы 
есепке алу керек болатын жағдайларға қолданылады 
 
3.Лекция сҧрақтары 
1.Қаржылық инвестициялардың түсінігі, тәуекелділіктері, бағалануы. 
2.Пайда  және  зиян  арқылы  әділетті  құн  бойынша  бағаланатын  қаржылық 
активтер мен қаржылық міндеттемелер.  
3.Құнсыздану. Хеджирлеу құралдары 
 
4.Лекция мазмҧны 
1.Қаржылық инвестициялардың түсінігі, тәуекелділіктері, бағалануы. 
 Қаржылық  инвестициялар  бҧл-  субъект  табыс  алу  инвестициялық  коп-я  ӛсімін 
немесе  басқадай  пайда  алу  мақсаттарында  иемденетін  активтер.  Олардың  есебі  келесі 
стандарттармен реттеледі: 
1)
 
32 (IAS) ЕХС «Қаржылық қҧралдар: ҧсынылуы»; 
2)
 
39  (IAS) ЕХС «Қаржылық қҧралдар: танылуы мен ӛлшенуі»; 
3)
 
7 (IAS) ЕХС «Қаржылық қҧралдар: ақпараттардың ашып кӛрсетілуі»; 
4)
 
1 ҚЕҦС. 
Қаржылық  инвестицияларды  сату  қҧны  бойынша  кӛрсетеді.  Оларды  келесідей 
жіктейді: 
1)Мерзімі бойынша: 
 а)қысқа мерзімді; 
 б)ҧзақ мерзімді. 
 2)Тағайындалуына қарай: 
А)ҧсынылған қаржылық инвестициялар; 
Б)саудаға арналған қаржылық инвестициялар; 
В)ӛтеуге дейін ҧсталатын қысқа мерзімді инвестициялар 
Г)сату ҥшін қолда бар қаржылық инвестициялар 
Д)ӛзге қаржылық инвестициялар 
Қаржылық  инвестицияны  босатып  алу  барысында  сатудан  тҥскен  табыстан  оның 
баланстық  қҧны  және  инвестициялармен  байланысты  шығыстар  шегеріледі. 
Инвестициялармен  байланысты  шығыстарға    брокердің  (диллердің)  сый  ақылары,  ӛзге 
шығыстар  қатыстырылады.  Егер  инвестицияны  бҧрын    ағымдағы  қҧнымен  есепте 
кӛрсетсе,  онда  оның  қайта  бағалау  сомасы  есептік  саясатқа  сәйкес  бӛлінбеген  пайдаға 
кіргізіледі: 
Қысқа  мерзімді  қаржылық  инвестициялар  категориясына  ауыстыру  ҥшін  келесі 
ҥдестер жасалады: 
1)егер  қаржылық  инвестиция  сату  қҧны  бойынша  есептелінсе,  онда  оның 
ауыстырылуын  сату  және  баланстық  қҧндардың  арасындағы  ең  тӛмен  сомамен  кӛрсету 
қажет; 
2)  егер  қаржылық  инвестиция  ағымдағы  қҧн  бойынша  есептелінсе,  онда  оның 
ауыстырылуын баланстық қҧны бойынша арасындағы ең тӛмен сомамен кӛрсету керек; 

 
84 
Қаржылық  инвестицияларды  қолданған  кезде  бухгалтер  онымен  байланысты 
тәуекелділіктердіесепке  алуы  тиіс.  Ол  ҥшін  «Қаржылық  қҧралдар:  ҧсынылуы»  32  (IAS) 
ЕХС бойынша  келесі тәукелділіктер бар: 
1)баға тәуекелділіг арасында пайыздықжәне нарықтық  тәуекелділіктер кіргізіледі. 
2)несиелік тәуекелділік 
3)ӛтімділік тәуекелділігі 
Аталған  тәуекелділіктер  бойынша  мекеменің  бухгалтериясы  тиісті  есептік  сасатты 
қолданады:  бағалық  саясат;  хеджирлендіру  саясаты.  Бҧл  жерде  хеджирлендіру-бҧл 
қаржылық  инвестицияларды  қолданумен  байланысты    зияндарды  сақтандыру. 
Бухгалтерияда  хеджирлеудің  есебінде  3  тҥрлі  операцияларды  бӛледі:  1)әділетті  қҧнды 
хежирлеу,  2)  ақшалай  қаражаттардың  ағымын  хеджирлеу;  3)таза  инвестицияларды 
хеджирлеу. 
Акцияның  қор  биржасында  немесе  биржасыз  нарықта  ӛткізілген  бағасын  оның 
нарықтық  бағасы  деп  танылады.  Нақтылай  айтқанда  акцияның  нарықтық  бағасы  оның 
бағамдық  бағасы  (яғни  акцияның  бағамы)деп  аталынады.  Акцияның  бағамын 
капитализацияланған дивиденд ретінде анықтайды (1-ші формула): 
  
Акци
яның 
бағамы 

Акцияның  номиналдық 
қҧны 
*  Дивидендтің 
қойылымы 
(1) 
Ссудалық пайыз 
 
 
        
Капиталдың  акционерлерге  тиісті  мӛлшерін  белгілейтін  кӛрсеткіш  ретінде 
акцияның баланстық қҧны қарастырылады (2-ші формула): 
  
Акцияның 
баланстық 
құны 

Компанияның таза активтері 
(2) 
Ссудалық пайыз 
 
 
*ЕСКЕРТУ:Компанияның  таза  активтері=Компанияның  баланстық  құны-
Компанияның міндеттемелері 
 
Қаржылық инвестициялардың синтетикалық есебі   келесі бӛлімшелердегі шоттарда 
жҥргізіледі: 
А)
1100 
«Қысқа мерзімді қаржы инвестициялары» 
-
1110 
«Қысқа мерзімді ҧсынылған қарыздар» 
-
1120 
«Саудаға арналған қысқа мерзімді қаржы активтері» 
-
1130 
«Ӛтеуге дейін ҧсталатын қысқа мерзімді инвестициялар» 
-
1140 
«Сату ҥшін қолда бар қысқа мерзімді қаржы инвестициялары» 
-
1150 
«Ӛзге қысқа мерзімді қаржы инвестициялары». 
Б)2
000 
«Ҧзақ мерзімді қаржылық инвестициялар»  
-
2010 
«Ҧзақ мерзімді берілген қарыздар» 
-
2020 
«Ӛтеуге дейін ҧсталатын ҧзақ мерзімді инвестициялар» 
   -
«Сатуға арналған қолда бар ҧзақ мерзімді қаржылық инвестициялар» 

 
85 
2030 
20
40 
«Ӛзге ҧзақ мерзімді қаржылық активтер» 
 
2.Құнсыздану, хеджирлеу құралдары. 
Қаржылық инвестициялар тәуекелділігі анықталатын активтердің бірі болған соң, 
олардың қайта бағалануы және құнсыздануы жүргізіледі.  
Мерзімдері, шарттары және есеп саясаты. Пайыздық мӛлшерлеме тәуекелі. Несиелік 
тәуекел.  Әділетті  қҧн.  Ашып  кӛрсетілуге  тиісті  басқа  да  талаптар.  Тануды  тоқтату. 
Кепілдік.  Кӛптеген  туынды  элементтерден  тҧратын  қҧрама  қаржылық  қҧралдар.  Пайда 
және зиян арқылы әділетті қҧн бойынша бағаланатын қаржылық активтер мен қаржылық 
міндеттемелер.  Пайда  және  зиян  жӛніндегі  есеп  және  капитал.  Қҧнсыздану. 
Міндеттемелерді орындау және бҧзу (нарушение). Активтерді беру. Қаржылық активтерді 
типтік  сату  немесе  сатып-алу.  Қаржылық  міндеттемелерді  тануды  тоқтату.Қаржылық 
активтер мен қаржылық міндеттемелерді бағалау.  
 
Ӛтелуге  дейінгі  ҧсталынып  отырған  улестік    бағалы  қағаздар  амортизациялық 
қҧнмен бағаланады, бҧл бағалы қағаздар бойынша қайта бағалау жҥргізілмейді.  
Амортизацияланған қҧн- бҧл дисконт немесе сыйақы амортизация есебімен алынған 
қҧн. 
      Ҥлестік 
бағалы  қағаздар  ӛтелуге  дейін  ҧсталынып  отырған  ретінде 
классификацияланбауы тиіс, егер шаруашылық  субъект мыналарды иемденсе: 
  1.алдағы орындалатын істер (болжамдар), 
  2.ӛтеу мерзіміне дейін бҧл бағалы қағаздарды ҧстауға мҥмҥкіншілігі болса . 
      Ҥлестік бағалы қағаздарға облигиация мен вексельдер жатады.  
Егер  компания  бағалы  қағаздарды  анықталмаған  уақытқа  дейін  ҧстап  отыруды 
жоспарласа  және  белгілі  бір  себептерге  байланысты  бағалы  қағаздарды  сататын 
болса,онда 
бҧл 
қағаздар 
ӛтелуге 
дейінгі 
ҧсталынып 
отырған 
ретінде 
классификацияланбайды. 
    Жабылғанға 
дейінгі  ҧсталынатын  бағалы  қағаздар  есебінің  мысалын 
қарастырамыз. 
  2000  жылдың  1  қаңтарында  ―Балтимор‖  компаниясы  ―Асем‖  корпорациясының 
қҧны 50000 $   8 %-дық облигациясын 47461$ тӛлеп алды. Облигацияның жабу  мерзімі 
2003 жылдың 1 қаңтарына келеді, пайыздарды тӛлеу әр 1 шілде мен 1 қаңтарда.    
Жабылғанға дейінгі ҧсталынатын бағалы қағаздар есебінің мысалын қарастырамыз. 
2000  жылдың  1  қаңтарында    «Балтимор»  компаниясы  «Асем»  корпорациясының 
қҧны $50000  8%-дық облигациясын $47461 тӛлеп алды. Облигацияның жабу мерзімі 2003 
жылдың  1  қаңтарына  келеді,  пайыздарды  тӛлеу  әр1  шілде  мен  1  қаңтарда.  $2539 
мӛлшеріндегі жеңілдік 10% кӛлемінде пайыздық пайда әкелді. 
Егер  пайыздарды  тӛлеу  жылына  екі  рет  жасалса,  онда  кезең  саны  тең  болады 
3жыл*2=6, ал пайыздық ставка 10%/2=5% 
Негізгі соманың ағымдағы қҧны 50000*0,7462 (6 пер, 5%) 
 
37310 
Пайыздың ағымдағы қҧны 2000 *5,0757 (6, 5%)   
             
10151 
Облигацияның ағымдағы қҧны 
 
 
 
 
 
$47461 
Жеңілдіктер 50000-47461 
 
 
 
 
 
 
$2539 
2000 жылдың 1 қаңтарындағы инвестицияны кӛрсету проводкасы келесідей: 
Жабылғанға дейінгі ҧсталынатын бағалы қағаздар             47461 
Ақша қҧралдары 
 
 
 
 
47461 
Жеңілдіктер    2000-2003    ҥш  жыл  аралығында  әр  кезеңде  кӛрсетілген  пайыздық 
пайдаға ӛтелуі тиіс. Әр жылы  есептен шығарылатын жеңілдіктер кӛлемін анықтау  ҥшін, 
амортизациялық кестені қҧраймыз. 

 
86 
Облигациялар  бойынша  пайыздық  пайда  мен  жеңілдіктер  амортизациясы  –  тиімді 
пайыздар әдісі. 
1.1.-кесте. 8% -дық сатып алынған облигация 10%  береді. 
 
Мерзімі 
Алынған  ақша 
қаражаттары 
Пайыздық пайда 
Облигациялар 
бойынша 
жеңілдіктер 
Облигацияның 
баланстық 
қҧны 
1.1.00 
 
 
 
 
1.7.00 
2000(1) 
2473(2) 
373(3) 
$47461 
1.1.01 
2000 
2392 
392 
47834(4) 
1.7.01 
2000 
2411 
411 
48226 
1.1.02 
2000 
2432 
432 
48637 
1.7.02 
2000 
2453 
453 
49069 
1.1.03 
2000 
2478 
478 
49522 
 
$12000 
$14539 
$2539 
50000 
(1)
 
50000*4  %=2000,  вексель  бойынша  жылдық  пайыздық  ставка    8%  , 
пайыздарды тӛлеу жылына 2 рет, онда 8%/2=4% 
(2)
 
Алдыңғы  жылдың  соңғы  баланстық  қҧны  алынады  және  тиімді  нарықтық 
ставкаға кӛбейтіледі. 
47461*5%=$2373 
(3)
 
Жеңілдіктер  амортизациясы  =  Пайыздық  пайда  –  Алынған  ақша 
қаражаттары 
2373-2000=$373 
(4)
 
Кезең  соңындағы  баланстық  қҧны  =  Алдыңғы  жылдың  баланстық 
қҧны+Жеңілдіктер амортизациясы 
47461+373=$47834 
Есепте келесідей проводкалар жҥргізіледі: 
1.
 
 2000 жылдың 1 шілдесінде пайыздарды алу. 
 Ақша қаражаттары                                                            2000 
 Жабылғанға дейінгі ҧсталынатын бағалы қағаздар       373 
                                 Пайыздар бойынша табыс                                                  2373 
2.
 
―Балтимор‖ компаниясы кҥнтізбелік жыл негізінде  есеп жҥргізеді, ол 2000 
жылдың  31  желтоқсаны  жағдайында  пайыздарды  есептейді  және  жеңілдіктерді 
амортизациялайды.Яғни,  сәйкестілік  қағидасына  сәйкес  компания  есепті  жылдың 
соңында табыстар мен шығыстарды тануы тиіс.біздің жағдайымызда, бҧл пайыздар 
бойынша  табыстар,  оларды  компания  есептейді,  яғни  таниды,  бірақ  оларды  2001 
жылдың 1 қаңтарында алады. 
Алынуға тиіс пайыздар                                                       2000 
Жабылғанға дейінгі ҧсталынатын бағалы                           392 
                              Пайыздар бойынша табыс                                 2392 
 
5.Ӛз-ӛзін бақылау сҧрақтары 
1.
 
Бірлескен қызмет нысандарының есебі 
2.
 
Бірігіп бақыланатын операциялардың есебі 
3.
 
Бірігіп бақыланатын активтердің есебі 
4.
 
Бірігіп бақыланатын міндеттемелердің есебі 
5.
 
Бірігіп бақыланатын ҧйымдардың есебі 
6.
 
Бірігіп бақыланатын ҧйымдардың қаржылық есептілігін ҧсыну 
7.
 
Бірігіп бақыланатын ҧйымдардың есептілігін пропорционалды шоғырландыру  
8.
 
Бірігіп бақыланатын ҧйымдардың есебіндегі ҥлестік қатысу бойынша есептеу әдісі 

 
87 
9.
 
Бірігіп бақыланатын операциялар типтерінің ортақ сипаттамалары 
10.
 
 Бірігіп бақыланатын операциялардың танылуы және ҧсынылуы 
 
6.Ҧсынылатын әдебиеттер 
Негізгі әдебиеттер 
1.ҚР  28-ақпан  2007-жылғы  №234-III  «Бухгалтерік  есеп  және  қаржылық  есептілік 
туралы» заңы.  
2.  27    (  IFRS)  ХҚЕС  «Шоғырландырылған  қаржылық  есептілік».  Баспа  ҧйі«Бико»,  
Алматы -2008ж. 
3.  ҚР  Ҧлттық  қаржылық  есептілік  стандарттары.  21.06.2007ж    ҚР  Қаржы 
министрлігінің №217 бҧйрығы. Бухгалтердің анықтамасы №2 – 2007г. 
4.  Бухгалтерлік  есептің  типтік  жоспары.  23.05.2007  ж    ҚР  Қаржы  министрлігінің 
№185 бҧйрығы.  
5.ХҚЕС қолдану бойынша әдістемелік ҧсынылымдар. Алматы. 2007ж. 
 
Қосымша әдебиеттер 
1. Аппақова Г.Н. «Қаржылық есеп 2» Алматы «Әрекет-Принт», 2010 ж. 
2. Баймуханова С.Б. «Қаржылық есеп» Алматы 2007ж. 
3.Назарова  В.Л.  «Шаруашылық  субъектілердегі  бухгалтерлік  есеп».  Учебник. 
Алматы, 2003. 
6.Ә.Әбдіманапов  «Бухгалтерлік  және  қаржылық  есеп  беру  принциптері»  Алматы, 
Экономика, 2006ж. 
 
 
1.Он екінші  дәрістің  тақырыбының атауы:  
Бірігіп бақыланатын активтер, 
бірігіп бақыланатын компаниялар (ҚЕХС 
31) 
 
2.Лекция мақсаты 
12-ші дәрістің мақсаты бірлескен ҧйымдарда жҥзеге асырылып отырған қҧрылымы 
мен  формасына  қарамастан  бірлескен  қызметтегі  қатысу  пайызының  ҥлесін  және 
инвесторлардың  қаржылық  есептерінде  бірлескен  ҧйым  активтері,  міндеттемелері, 
кірістері  мен  шығыстары  жӛнінде  есеп  беру  ҥшін  қолданылуын  қарастыру  болып 
табылады. 
 
3.Лекция сҧрақтары 
1.Бірлескен  қызмет  нысандары.  Бірігіп  атқарылатын  бақылау.  Шарттық  келісім. 
Бірігіп  бақыланатын  операциялар.  Бірігіп  бақыланатын  активтер.  Бірігіп 
бақыланатын ұйымдар.  
2.Кәсіпкердің  қаржылық  есептілігі.  Пропорционалды  шоғырландыру.  Үлестік 
қатысу бойынша есептеу әдісі. 
 
4.Лекция мазмҧны 
1.Бірлескен қызмет нысадары. Бірігіп атқарылатын бақылау. Шарттық келісім. 
Бірігіп  бақыланатын  операциялар.  Бірігіп  бақыланатын  активтер.  Бірігіп 
бақыланатын ұйымдар  
Нарықтық  экономикада  бірлескен  компания  бҧл-экономикалық  қызметті  бірлесіп 
бақылауы  тҧралы  екі  немесе  одан  кӛп  компаниялар  арасындағы  келісілген  мәміле. 
Аталған  бақылауды  бірлескен  қызметтен  пайда  тҥсіру  ҥшін  және  қаржылық,  есептік 
саясаттарды басқрару ҥшін аланысады. Ӛйткені барлық шешімдер кәсіпорындардыңортақ 
шешімімен бекітіледі. 

 
88 
Бірлескен  қызметке  қатысушы  жағын  кәсіпкер  деп  атайды.    Осындай  қызметтің 
инвесторы  бірлескен  бақылауға  қатыса  алмайды.  Бірлескен  компаниялардың  3  типке 
бӛледі: 1)бірлесіп бақыланатын операциялар, 2) бірлесіп бақыланатын активтер, 3)бірлесіп 
бақыланатын компаниялар. 
Жоғарыда келтірілген типтердің ортақ сипаттамаларын бӛледі: 
1)келісілген мәміле арқылы бірнеше компаниялардың байланысуы; 
2)бірлескен  бақылау  (келісілген  мәміле  арқылы  жҥргізіледі).  Бҧл  жерде  келісілген 
мәміле  болып  қатысушы  кәсіпкерлердің  арасындағы  келісілген  және  бекітілген  келісім-
шарт  қарастырылады.  Оны  компаниялардың  жарғысына,  қҧрылтайшы  қҧжаттарын 
кіргізілуі мҥмкін. Оның келесі ерекше талаптары бар: 
а)бірлескен қызмет бойынша міндеттемелерді бӛліп меңгеру; 
б)ортақ басқарушы органды тағайындау; 
в)қаржылық қорытындыларды, міндеттемелерді кәсіпкерлер арасында бӛліп тарату; 
г) мекеменің басшысы бірлескен қызметті бақылай алмайды. Бырақ қаржылық және 
операциондық саясаттарға сәйкес міндеттерін атқарады. 
Бірлескен  қызметтің  есебі  «Бірлескен  қызметке  қатысу»    31(IAS)  ЕХС-на  сәйкес 
ҧйымдастырылады. Аталған стандарт бойынша осындай қызметке қатысу 2 әдістің біреуі 
арқылы толтырылады: 
1)негізгі әдіс-пропорционалды сәйкестіру әдісі
2)альтернативтік әдіс-ҥлестік қатысу әдісі.  
Бiрлескен  кәсiпoрын  -  eкi  немесе  одан  да  кӛп  тараптар  экономикалық  қызметi,  оған 
бiрiгiп бақылау жҥргiзу шартымен жҥзеге асыру бойынша келiciмшарттық келiсiм.  
Бақылау  -  пайда  алу  мақсатындағы  экономикалық  қызметтiң  қаржылық  және 
операциялық саясаттарын басқарудың мҥмкіндігі.  
Бiрлескен  бақылау  -  келiсiмшарттық  келісіммен  экономикалық  қызметке  бақылауды 
бӛлiп жҥргiзу.  
Елеулi  ықпал    -    бҧл  кәсiпорынның  экономикалық  қызметiнiң  қаржылық  және 
операциялық  саясаттары  бойынша  шешiмдердi  қабылдауға  қатысуды  мҥмкiндiгi,  алайда 
мҧндай саясатты бақыламайды және бiрлесiп бақылаудың да қажетi жоқ.  
Бiрлескен  қызметтiң  қатысушысы  –  кәсiпорынға  бiрiгiп  бақылау  жҥргiзудi  жҥзеге 
асыратын бipлескен кәсiпорындағы тарап.  
Бiрлесiп бақыланатын активтер формасында ҧйымдaстырылатын бiрлескен қызметтiң 
қатысушысы ӛзiнiң жеке қаржы есептемесінде мыналарды тануы керек:  
1)
 
Еншілес компанияның таза активтерді (1 формула) 
 
Еншілес 
компанияның 
таза 
активтері 
 

Еншілес 
фирманың 
баланстық 
қҧны 
 

Еншілес 
фирманың 
міндеттемелері 
 (1) 
2)
 
Еншілес компаниядағы азғантай ҥлесті (2 формула) 
 
Еншілес 
компаниядағы 
азғантай үлес 
 

Еншілес 
компанияның 
таза 
активтері 
 

 
 
(100% — 
 
БКУ) 
(2) 
 Мҧнда: БКҤ-Еншілес фирмадағы бас компанияның  ҥлесі 
 
2.Кәсіпкердің қаржылық есептілігі. Пропорционалды шоғырландыру. Үлестік қатысу 
бойынша есептеу әдісі 
Бiрлесiп  бақыланатын  субъектiнiң  қатысушысы  бiрлесiп  бақыланатын  субъектiдегi 
инвестициялардың eceбiн ӛзiнiң есеп тiркелiмiнде инвестицияның есеп шоттарын қолдана 
отырып  жҥргiзедi.  Бiрлесiп  бақыланатын  субъектi  бухгалтерлiк  есептi  ҧйымдастырады, 

 
89 
қаржы есептемесiн әзiрлеудi және ақпараттарды жҥйелеудi жеке жҥргiзедi.  
Субъектiнi  бiрлесiп  бақылау  формасындағы  бiрлескен  қызметке  қатысушының 
шоғырландырылған 
қаржы 
есептемесiн 
әзiрлеуде 
стандарттармен 
ҥйлесiмдi 
шоғырландыру  әдiсi  анықталды.  Ҥйлесiмдi  шоғырландыру  әдiсi  мынаны  ҧйғарады: 
қатысушының  шоғырландырылған  бухгалтерлiк  балансы  бiрлесiп  бақыланатын 
субъектiдегi  мiндеттеменiң  тиiстi  ҥлесiн  және  бақыланатын  активтердiң  тиiстi  ҥлесiн 
қамтиды. қатысушының пайдалары мен залалдары туралы шоғырландырылған есеп бepyi 
бiрлесiп бақыланатын субъектiдегi кipicтep мен шығыстар ҥлесін қамтиды.  
Ҥйлесiмдi  шоғырландыру  әдiсiн  жҥзеге  асырудың  шоғырландырылған  есеп  беруде 
қатысу ҥлесiн кӛрсетудiң eкi пiшiмi шешiмiн тапты:  
1.  Бiрлескен  қызметке  қатысушылардың  кipicтepi  мен  шығыстарындағы, 
мiндеттемелерiндегi, активтерiндегi қатысу ҥлеciн жолма-жол жиынтықтау арқылы;  
немесе  
2.  Активтердегi,  мiн.деттемелердегi  және  кірістep  мен  шығыстардaғы  қатысушының 
ҥлесiн шоғырландырылған қаржы есептемесiнде жекелеген баптар бойынша жеке кӛсету 
жолымен.  
Ҧйғарынды баламалы нҧсқa - «Қауымдастырылған кәсiпорындағы инвестициялардың 
eceбi» атты 28 ХҚЕС сәйкес ҥлестiк қатысу әдiсiн қолдану.  Бiрлескен қызмет бойынша 
қатысушылық  ҥлестi  қаржылық  есепте  кӛрсетудiң  ерекшелiктерi.  Ӛзiнiң  қатысу  ҥлесiн 
есептеу  ҥшiн  бiрлескен  қызметiн  жҥзеге  асыратын  шаруашылық  жҥргiзушi  субъекттер, 
"Бiрлескен  қызметi  бойынша  ҥлестiк  қатысуды  қаржылық  есепте  кӛрсету"  деп  аталатын 
басшылыққа  ала  отырып,  олардың  ҧйымдық-қҧқықтық  нысанынан  тәуелсiз,  осы  қызмет 
бойынша 
қатысушылардың 
шығысы 
мен 
табысы, 
мiндеттемесi, 
активтерi 
қатысушылардың қаржылық есеп беруiнде кӛpiнic табады.  
Үйлесiмдi  шоғырланым  (Пропорциональная  консолидация)  есеп  пен  есеп  берудiң 
әдiсi.  Ол  бойынша  бiрлесiп  бақыланатын  субъектiнiң  активтерiне,  мiндеттемелерiне, 
кipicтepi  мен  шығыстарына  қатысушылардың  ҥлесi  бiрлескен  қызметке  қатысушының 
қаржы  есептемесiндегi  ҧқcac  баптарымен  жолма-жол(посрочно)  бiрiгедi  немесе  оның 
қаржы есептемесiндегi жекелеген жолдарымен берiледi.  
Үлестiк қатысy әдiсi - есеп пен есеп берудiң әдiсi. Ол бойынша бiрлесiп бақыланатын 
субъектiдегi ҥлес алғашқыда бастапқы қҧн бойынша ескерiледi, содан соң бiрлесiп бақы-
ланатын  субъектiнiң  таза  активтерiндегі  сатып  алудан  кейін  болатын  қатысу  ҥлесiнiң 
ӛзгерiсiне тҥзетiледi. Пайда мен залал туралы есеп беру бiрлесiп бақыланатын субъектiнiң 
операцияларындағы бiрлескен қызметкe қатысушылардың ҥлесiн кӛрceтeді.  
Бiрлесiп бақыланатын қызметтің (операцuялардың) формасында ҧйымдастырылатын 
бiрлескен қызметтiң қатысушысы ӛзiнiң жеке қаржы есептемесi  мен шоғырландырылған 
қаржы  есептемесiнде  мыналарды  тануы  керек.  Ӛтелген  шығыстар  және  бiрлескен 
қызметпен  байланысты  тауарларды  немесе    қызметтi  ӛткiзудiң  нәтижесiнде  алатын 
табыстағы ӛзiнiң ҥлесi.  
Каталог: accounting-and-auditing
accounting-and-auditing -> Статистика академиясы алматинская академия экономики и статистики
accounting-and-auditing -> Алматы экономика және статистика академиясы
accounting-and-auditing -> Алматы экономика және статистика академиясы
accounting-and-auditing -> ПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені «АӨК бухгалтерлік есеп ерекшеліктері»
accounting-and-auditing -> Статистика академиясы алматинская академия экономики и статистики
accounting-and-auditing -> ПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені «Бухгалтерлік есеп және аудит»
accounting-and-auditing -> Алматы экономика және статистика академиясы пәннің ОҚУ-Әдістемелік кешені
accounting-and-auditing -> Алматы экономика және статистика академиясы пәннің ОҚУ-Әдістемелік кешені

жүктеу 5.75 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   20




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет