Алматы экономика және статистика академиясы пәннің ОҚУ-Әдістемелік кешені



жүктеу 5.88 Kb.
Pdf просмотр
бет5/8
Дата22.04.2017
өлшемі5.88 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8

 
 
-50
0
50
100
150
200
1
х(1)
х(2)
х(3)
х(4)
х(5)
х(6)
0
№1 кластер
№2 кластер
№3 кластер
№4 кластер
 
 

54 
 
№9 дәріс.Тҧрмыстың тоңазытқыштардың мотор-компрессорларын 
сапа деңгейі бойынша жіктеу
 
 
Мотор-компрессорларды  саны  алдын  ала  белгісіз  сапа  кластарына 
жіктеу есебі қарастырылды.  
n=80 мотор-компрессорлардың сапасы оларға кепілдік қызмет кӛрсету 
кезеңінде  қатынас  шкаласында  ӛлшенген  p=10  сандық  белгілері  және  q=6 
балама  (бинарлық)  белгілері  бойынша  бағаланды.  Сандық  белгілерге, 
мысалы,    номиналды  суық  ӛндіргіштігін,  пайдаланатын  қуатын,  дыбыстық 
қуат  деңгейін,  т.б.,  ал  балама  белгілерге  сырулардың,  сызаттардың  болуын, 
т.б. жатқызуға болады.  
Шешім:  Жіктеу  үшін  кластерлік  талдау  тәсілдерін  пайдаланамыз, 
себебі кластерлердің саны алдын ала белгісіз және оқыту іріктемелері жоқ.  
Жіктеу есебі бақыланатын белгілердің әр түрлі ӛлшем шкалаларына ие 
екендігімен  күрделенеді.  Белгілердің  аралас  сипатын  ескере  отырып  ара 
қашықтық  емес,  жақындық  метрикасын  пайдаланамыз.  Бұл  бинарлық 
белгілермен  бірге  бақылау  үшін  жақындық  ӛлшемі  олардың  біртектілігінің 
әлдеқайда дәл сипаттамасы болып табылатындығымен байланысты.  
Z
1
,  Z
2
,  …,  Z
i
,  …,  Z
n
  әрқайсысы  p  x
(j)
,  мұндағы  j=1,2,…,p  cандық 
белгілермен  және  q  y
(l)
,  мұндағы  l=(p+1),(p+2),…,(p+q)    балама  белгілермен 
сипатталатын  жіктеуге жататын бақылаулар жиыны болсын.  
Сонда әрбір і-ші бақылауға қандай да бір (p+q)  ӛлшемді Z
і
 вектор-жол 
сәйкес қойылады.  
Z
і
=(x
i
(1)
,…, x
i
(j)
,…, x
i
(p)
 , y
i
(p+1)
,…,  y
i
l
,…,  y
i
(p+q)
 ), 
x
i
(j)
- і-ші объект үшін j-ші сандық белгінің мәні (j=1,2,…, p),  
y
i
l
 - і-ші объект үшін l-ші балама белгінің мәні (l=(p+1),(p+2),…,(p+q) ). 
Бұл ретте  




 
болмаса
 
белгісі
 
к
бинарлы
 
ші
-
l
 
н
объекті
 
ші
-
і 
егер
 
0,
болса
 
белгісі
 
бинарлык
 
ші
-
l
 
объектін
 
ші
-
і
 
егер
 ,
1
)
(l
i
y
 
Осылайша,  (n

(p+q))  ӛлшемді  Z  бақылау  матрицасы  бар,  оның 
негізінде n бақылауды қандай да бір мағынада біртекті кластарға бӛлу керек, 
k кластерлер саны алдын ала белгісіз.  
і-ші  және  m-ші  объектердің  тек  сандық  ӛлшенетін  белгілер  бойынша 
ұқсастық ӛлшемін келесі түрде кӛрсетуге болады: 
,
)
,
(
im
m
i
im
a
a
x
x
r
r




                                               (4) 
мұндағы 

im
 – сандық белгілер бойынша мысалы, кәдімгі евклидтік ара 
қашықтықтың  кӛмегімен  ӛлшенетін  і-ші  және  m-ші  объектердің  ара 
қашықтығы  (і,m=1,2,…,n).  а  коэффициентін 

im
  ара  қашықтығының  орташа 
мәніне  тең  деп  санауға  болады. 
1
0


im
r
 екендігіне  оңай  кӛз  жеткізуге 
болады.  
Объектердің  бинарлық  белгілері  бойынша  ұқсастық  ӛлшемін  мына 
формуламен анықтаймыз: 

55 
 
q
b
r
im
im

''
 
 
                                                  (5) 
мұндағы  b
im
  –  мәндері  і-ші  және  m-ші  объектерде  сәйкес  келетін         
бинарлық белгілер саны: 
q – бинарлық белгілер саны, 
1
0


im
r

r

im
  элементімен  сандық  белгілері  бойынша  тұрғызылған  ӛлшемдер 
(n

n) ұқсастығы матрицасын R

  деп,  ал  r
’’
im
  элементімен  бинарлық  белгілері 
бойынша  тұрғызылған  ӛлшемдер  (n

n)  ұқсастығы  матрицасын  R
’’
  деп 
белгілейміз.  
Сонда R=

r
im

 біріктірілген ұқсастық матрицасы тӛмендегі формуламен 
анықталатын элементтерден тұрады: 
''
'
im
im
im
r
q
p
q
r
q
p
p
r




 
 
                     (6) 
Бас  диагоналының  элементтері  1-ге  тең  R  ұқсастық  матрицасы 
симметриялы екендігі түсінікті.  
Жіктеу  алгоритмі  мынадан  тұрады.  Бірінші  сатыда  кластерге 
im
m
i
r
,
max
 
сәйкес  келетін  екі  ең  ұқсас  объект  біріктіріледі.  Содан  кейін  кластерге 
кластер  объектерінің  бірімен  максималды  ұқсас  объект  біріктіріледі,  бірақ 
оның    кластердің  басқа  объектісімен  r
0
  шектік  мәнінен  аз  емес  жақындық 
ӛлшемі мына ӛрнектен анықталады: 
,
2
1
1
0
n
r
r
n
i
n
m
im





 
       (7) 
мұндағы 

>0  –  жіктеу  нәтижелерін  басқаруға  мүмкіндік  беретін 
параметр. Алғашқыда 

-ны 0,8 – 0,9 шегінде анықтайды.  
Келесі  болып  кластерге  үш  объектің  бірімен  максималды  ұқсас,  бірақ 
оның  басӛқа екі объектің әрбірімен ұқсастық коэффициенті r
0
-ден кем емес. 
Бірінші  кластерді  қалыптастыру  процесі  кластердің  әрбір  объектісімен 
ұқсастық  коэффициенті  r
0
-ден  кіші  емес  элементті  таңдап  алу  мүмкін 
болмағанға  дейін  жалғасады.    Бірінші  кластерге  кірген  объектер  ары  қарай 
бӛлуге қатыспайды.  
Екінші  және  одан  кейінгі  кластерлерді  қалыптастыру  объектердің 
қалған  жиынынан  дәл  осындай  тәсілмен  жүзеге  асады.  Процесс  барлық 
объектер кластерлерге бӛлінгенше жалғасады.  
Алгоритм  n=80  тұрмыстық  тоңазытқыштар  компрессорларын  спа 
кластарына бӛлу үшін пайдаланылды.  

=0,86 кезінде алынған 6 кластердің 
әрбіреуі  үшін  «ауырлық  орталықтарына»  сәйкес  келетін,  орташа 
кластерлердің  векторлары  есептелінді.  Бинарлық  бірліктер  үшін  орташа 
мәндер сәйкесінше онльге немесе бірге дейін дӛңгелектелінді.  
Кластерлерді  сапа  деңгейі  бойынша  жіктеу  мақсатында  алынған 
орталықтардың  идеалды  объектпен  ұқсастық  коэффициенттері  есептелінеді. 
Идеалды  деп  параметрлері  нормативтік  құжаттарда  кӛрсетілген  номиналды 
мәндерге  сәйкес  келетін  объекті  есептейді.  Мысалы,  егер  бақыланатын 

56 
 
параметр 
0
,
2
0
,
4
100


 рұқсаттығымен берілсе, онда номиналдық мән 100-ге тең деп 
қабылданады.  Сапа  деңгейі  бойынша  ең  үздік  топ  болып  шартты 
орталығының  идеалды  объектпен  жақындық  шамасы  максималды  болатын 
топ саналады. Алты сапа тобына жіктеу нәтижелері 4 кестеде келтірілген.  
 
№10 дәріс.MS Excel функциялары мен формулалары 
 
Формулалармен жҧмыс 
MS  Excel  формулалары  есептеулер  жүргізуге  және  берілгендерге 
анализ  жасау  үшін  керек.  Кез-келген  формулаға  мынандай  негізгі 
сипаттамалар тән: 
-   ең бірінші сивол ретінде міндетті түрде «=» белгісін жазу керек; 
-  формуламен  есептелген  нәтиже  сол  формула  жазылған  ұяшықта 
шығады; 
-   формулалар    жолында    белсенді   ұяшыққа   жазылған    формула 
кӛрсетіледі; 
-  формулада   жасалған   сілтемелердегі   мәндер   ӛзгерген   жағдайда 
формула нәтижесі де автоматты түрде ӛзгереді. 
Формулаларда ұяшықтарға сілтеме. 
Белсенді жұмыс бетінде әр ұяшық ӛзіндік адресімен (немесе ұяшыққа 
сілтемемен)  анықталады.  Ол  ұяшық  орналасқан  баған  атауы  мен  жолдың 
номерінен  тұрады.  MS  Excel-де  бұдан  да  басқа  адрестеу  жүйесі  (сілтеме 
стилі)  -R1C1  бар.  Онда  бағандар  да,  жолдар  да  номерленеді.  Бұл  стильді 
орнату  үшін  Сервис  -  Параметры,  Общие  астарлы  бетінен  Стиль  ссылок 
пунктіне жалауша қою керек. Мысалы, R5C2 адресі бесінші жолдағы, екінші 
бағандағы ұяшыққа сілтемені білдіреді. 
Адрестеудің тағы бір тәсілі бар. Ол ұяшыққа ат беру арқылы адрестеу. 
Белсенді  ұяшыққа  немесе  ұяшықтар  блогына  ат  беру  үшін  Вставка  -  Имя  - 
Присвоить командасын орындаймыз. Мысалы, белгіленген ұяшықтар тобына 
Жұмыс  аумагы  деген  ат  беруге  болады.  Ат  қою  кезінде  мына  мәселелерге 
кӛңіл бӛлген жӛн: 
-   ат әріптен немесе астын сызудан басталады; 
-  атта бос орынның (пробел) немесе дефистің ( - ) орнына астын сызу 
(_) немесе нүкте ( . ) қойылады; 
-  ат қысқаша және аталып ӛткен адрестеу стильдеріне (А1 және R1C1) 
ұқсамайтындай болуы керек. 
Біз қарастырып ӛткен адрестеу стилінен басқа адрес түрлері деген ұғым 
бар.  Адрес  түрлері:  салыстырмалы  (қатысты),  абсолютті  (тұрақты),  аралас. 
Салыстырмалы  адрестеу  формуланы  кӛшірген  кезде  кӛшірілетін  орынға 
сәйкес  ұяшыққа  сілтеме  де  ӛзгеріп  отырады.  Абсолютті  адрестеуде 
формуланы кӛшірген кезде сілтеме тек қана алғашқы формуладағы ұяшыққа 
жасалады. Аралас адрестеу формуланы кӛшіру барысында баған немесе жол 
ӛзгермегені  керек  болғанда  қолданылады.  F4  пернесін  формуланы 
редакторлеу кезінде адрестеу түрлерін ауыстыру үшін қолдануға болады. 

57 
 
Басқа беттерге, басқа жұмыс кітаптарына сілтеме. 
Белсенді  жұмыс  кітабының  басқа  беттеріне  сілтеме  мынандай  түрде 
жазылады: Лист 3!А1 
Мұндағы  леп  белгісі  міндетті  түрде  қойылады.  Егер  Жұмыс  бетінің 
атында пробел болса, оның атын тырнақшаларға алып жазу керек. 
Сыртқы  сілтемелер  дегеніміз  -  басқа  жұмыс  кітаптарындағы 
ұяшықтарға сілтеме. Мұндай сілтемеде жұмыс кітабының аты тіктӛртбұрыш 
жақшаларға алынып жазылады. Мысалы: [Книга1] Лист3! B4 
Үш  ӛлшемді  сілтемелер  (3D)  беттердің  біріншісінің  аты  мен 
соңғысының атынан тұратын диапазоннан және ұяшықтардың диапазонынан 
тұрады. 
Мысалы :  
СУММ  (Лист  1:  Лист  3!  $E$1:$E$6)  формуласында  «Лист1»  және 
«Лист3»  аралығындағы  барлық  беттердегі  $E$1:$E$6  диапазондарының 
мәндердің қосындысы табылады. 
Операторлар. 
Формулаларда  функциялар  мен  математикалық  операторлар  реті 
жалпы  математика  ережелеріне  сай  орындалады.  Формулалардың  есептеу 
нәтижелері  сан  болуы  керек.  Ал  салыстыру  нәтижелері  ақиқат  пен  жалган 
мәндері  болады.  Excel  формулаларындағы  операторлар  1.1  кестеде 
кӛрсетілген: 
 
1.1-кесте – Excel формулаларындағы математикалық операторлар 
Оператор 
Мәні 

Жақшаны ашу 

Жақшаны жабу 

Кӛбейту 

Бӛлу 

Қосу 

Азайту 
 
Мәтінмен және датамен орындалатын операциялар. 
MS  Excel  –  де  тек  арифметикалық  формулалар  ғана  ӛңделмейді, 
сонымен  қатар  мәтінмен  де  әр  түрлі  операциялар  орындап,  жұмыс 
кітабындағы  диапазондар  мен  ұяшықтарды  салыстыруға  да  болады.  Сол 
операцияларды қарастырайық. 
Конкатенация  дегеніміз  –  мәтінді,  санды  және  датаны  бір  ұяшыққа 
жинау. Конкатенацияның операторы & белгісімен жазылады. 
MS  Excel  жұмыс  бетіндегі  әр  түрлі  ұяшықтарда  орналасқан 
мәліметтерді бір ұяшыққа орналастыру керек. 
Есептің 
шешімі 
1.1 
суретте 
кӛрсетілген.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          
Мұнда A3 ұяшығына тӛмендегідей формула енгізілген: 
= А1&ТЕКСТ(В1; "ДДМММГГГГ "&ТЕКСТ(С1; "# ###т. "&D1 

58 
 
Мұндағы  ТЕКСТ(  )  функциясы  дата  мен  ақша  форматтарын  жаңа 
форматқа кӛшіруге мүмкіндік береді және оларды мәтінге айналдырады. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1.1-сурет – Конкатенацияны қолдану 
 
Тағы бір мысал қарастырайық. Егер ұяшықтың аты ИТОГИ болса, және 
онда қандай да бір ақшалық форматтағы сан 50600 т тұрса, онда 
=  Итого "&ИТОГИ 
формуласының нәтижесі 
Итого 50 600 т болады. 
Даталарға мынандай формулалар қолдануға болады :  
=  "15/09/04 " - "11/05/04 " немесе 
=  "18 января 1993 "- "25 января 2006 " 
Бұл  формулалардың  нәтижесінде  кӛрсетілген  даталар  арасындағы  күн 
саны шығады. 
Адрестік және салыстыру операциялары. 
Формулалардағы салыстыру операцияларына мысалдар : 
=  А1<10      -  Ақиқат,  егер  А1  ұяшығындағы  сан  10-нан  кем  болса, 
әйтпесе Жалған. 
= D7> = 4 - Ақиқат, егер В7 ұяшығындағы сан 4-тен үлкен немесе тең 
болса, әйтпесе Жалған. 
Тӛмендегі 1.2 кестеде адрестік операциялардың белгілері   берілген. 
 
1.2-Кесте – MS Excel-дегі адрестік операциялардың белгілері 
Операция 
белгісі 
Мысал 
Операция 
Нәтижесі 
: (қос нүкте) 
СУММ(А1:А7) 
Диапазон 
Екі ұяшықтың арасында 
жатқан ұяшықтар 
диапазонына сілтеме 
, (үтір) 
СУММ(А1:А7, 
В8) 
Біріктіру 
Екі диапазонды біріктіру. 
Яғни екі диапазонның да 
барлық ұяшықтарының 
жиыны. 
Бос орын 
(пробел) 
СУММ(А1:А7 
А16:В30) 
Қилыстыру 
Екі диапазонның қилысуы. 
Яғни екі диапазонға ортақ 
болатын ұяшықтардың 
жиыны. Егер мұндай 

59 
 
ұяшықтар болмаса #ПУСТО 
(#NULL) шығады 
 
 
Функциялар.Функция ҧғымына анықтама 
Microsoft  Excel  программасының  функциясы  ретінде  белгілі  бір 
алгоритм  бойынша  немесе  формулалар  бойынша  жүргізілетін    есептеу 
операциялары  қарастырылады.  Әрбір  функцияның  ӛзіне  тән  аты 
болады.Excel  программасында  функциялардың  аттары  пернелік  тақтадан 
теріліп  жазылады    немесе  Функция  шебері  (Вставка->  Функций)  деп 
аталатын  команда  немесе  саймандар  панеліндегі  f
x
батырмасы  кӛмегімен 
енгізіледі.  Функция  шебері  функцияларға  сәйкес  формулалардың  дайын 
шаблондарын  береді,  қолданушы  бар  болғаны  функцияның  аргументтерін 
ғана жазады.   
Excel программасында, күрделі және қарапайым есептеулерге арналған 
200  ден  аса  функцияларды  қолдану  мүмкіндігі  қарастырылған.  Сондай-ақ, 
бұл  қосымшада  қолданушының  Excel-дің    програмалау  мүмкіндіктерін 
(VBA)  пайдаланып  ӛзіне  қажет  функцияларды  да  құрып  алуына  жағдай 
жасалған.  
Функция  шеберін  пайдаланып  функцияларды  іздеуді  жылдамдату 
мақсатында  оларды  келесі:  10  недавно  использовавшихся,  Полный 
алфавитный  перечень,  Финансовые,  Дата  и  время,  Математические, 
Статистические,  Ссылки  и  массивы,  Работа  с  базой  данных,  Текстовые, 
Логические и Проверка свойств категориялары бойынша топтастырған.  
Функциялардың  аргументтері  ретінде  сандар,  сан  мәнді  ӛрнектер 
немесе  сәйкесінше  сандар  мен  сан  мәнді  ӛрнектер  жазылған  ұяшықтар 
адрестері, диапазон адрестері  пайдаланылады.  
Функцияның  аргументтерін  Функция  шеберін  пайдаланып  енгізу. 
Функцияны Функция шеберінпайдаланып жазғанда,  егер оның аргументі бар 
болса, онда келесі 1.2 суреттегідей  терезе пайда болады. Бұл терезе функция 
аргументтерін енгізуге арналған.   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1.2-сурет – Функция шеберінтерезесі 
Анықтамасы,  
1 – функцияның аты; 







60 
 
2  – аргументтерді енгізу жолақтары; 
3 – терезені кішірейту  батырмасы , бұл батырмаға қайта шерту 
терезені бұрынғы  қалпына келтіреді;     
4 – аргументтің мәндері ;   
5 – функцияның сипаттамасы;  
6 – анықтаманы шақыру. 
Функция аргументтерін енгізуде келесі тәсілдер қолданылады: 
а) қажет адрестерді (ұяшықтың немесе диапазонның) пернелік тақтадан 
теруге болады; 
б)  қажет  ұяшықтар  мен  диапазондарды  жұмыстық  беттегі  кестедан 
белгілеу арқылы жазуға болады.  
Логикалық  функциялар  қандай  да  болмасын  бір  шартқа  тәуелді  
есептеулер  жүргізуде  қолданылады.    Шарттарды  кӛрсету  үшін  Excel 
программасында  салыстыру  амалдарының    “  =”,  “>”,  “<”,  “<>”  (тең  емес), 
“>=” (үлкен немесе тең), “<= “ (кіші немесе тең) белгілері пайдаланылады. 
ЕСЛИ(лог_выражение;значение_если_истина;значение_если_ложь
функциясы,  функция  аргументіндегі  логикалық  ӛрнек(лог_выражение) 
ақиқат 
мәнге 
ие 
болғанда, 
аргументтегі 
бірінші 
мәнді 
(значение_если_истина) 

ал 
қарсы 
жағдайда 
екінші 
мәнді  
(значение_если_ложь) береді. Мұндағы:  
–  лог_выражение – бұл нәтижесі, екінің бірі, яғни не АҚИҚАТ немесе 
ЖАЛҒАН болатын логикалық ӛрнек; 
–  значение_если_истина  –  бұл    лог_выражение  АҚИҚАТ   болғандағы 
мән,  егер  осы  жағдайда  функцияның  жазылуында  бұл  аргумент 
(значение_если_истина)  түсіп  қалған  болса,  онда  функцияның  мәні  де 
АҚИҚАТ болады; 
–  значение_если_ложь  –  бұл    лог_выражение  ЖАЛҒАН    болғандағы 
мән,  егер  осы  жағдайда  функцияның  жазылуында  бұл  аргумент 
(значение_если_ложь)  түсіп  қалған  болса,  онда  функцияның  мәні  де 
ЖАЛҒАН  болады. 
Мысалы_B1'>Мысалы 
B1  ұяшыққа    =  ЕСЛИ(A1<20000;  12;  15)  формуласы  жазылған.  Егер  
A1  ұяшығына  30000  саны  енгізілетін  болса,  онда  нәтижесінде  B1  ұяшықта  
15 саны шығады, себебі 30000<20000 шарт ЖАЛҒАН болып тұр. 
И, ИЛИ  функциялары күрделі шарттарды жазу  үшін қолданылады: 
И  (логическое_выражение1;  логическое_выражение2;....)  -  АҚИҚАТ 
мән  қабылдайды  егер  барлық  аргументтер  сәйкесінше  АҚИҚАТ  болса,  ал 
қалған жағдайлардың бәрінде  ЖАЛҒАН болады. 
ИЛИ (логическое_выражение1; логическое_выражение2;...) - АҚИҚАТ 
мән қабылдайды егер ең болмағанда бір аргумент АҚИҚАТ болса, ал қалған 
жағдайлардың бәрінде  ЖАЛҒАН болады. 
Мысалы 
Егер  A1  ұяшығына  [1,  4]  аралықтағы  сандардың  бірін    жазғанда  В1 
ұяшығындағы    =  ЕСЛИ  (И(A1>=1;A1=<4);15;18)  -  ӛрнегінің  мәні  15-ке  тең 

61 
 
болады, ал қалған жағдайда 18 болады. 
ЕСЛИ немесе т. б. функцияларды аргумент ретінде  қайталап қолдану 
арқылы күрделі шарттар жасалады.  
Мысалы 
=  ЕСЛИ  (A1<20000;  12;  ЕСЛИ  (A1<40000;  15;  18))  формуласы 
бойынша,   егер A1< 20000 болса, онда нәтиже 12 тең, қарсы жағдайда келесі 
тұрған    A1<40000  шарты    тексеріледі,  бұл  шарт  ақиқат  болған  жағдайда 
формула нәтижесі  15, ал жалған болғанда  формула нәтижесі  18 болады. 
Диаграммалар  (Графиктер)  –  бұл  Excel  кестесіндағы  сандық 
мәліметтерді  талдау,  салыстыру  қолайлы  болу  үшін,  олардың  кӛрнекі 
графикалық  түрде  берілуі  болып  табылады.  Диаграмма  шебері  (Мастер 
диаграмм  )  кӛмегімен  14  стандарт  типтегі  және    24  стандарт  емес  типтегі 
диаграммалар тұрғызуға болады.  
Диаграммаларды  редакциялау  үшіндиаграмма  облысының  контекстік 
мәзіріндегі  немесе  диаграмма  обылысын  белгілегенде    ғана  программа 
терезесінің  жоғарғы  мәзірәнде    пайда  болатынДиаграмма  опциясының 
командалары арқылы жүргізіледі. Диаграммаларды редакциялауға: 
а) Диаграмма  типі  мен  форматын ӛзгерту; 
ә) Бастапқы берілген мәліметерді ӛзгерту, яғни: 
   1)  диаграмма  тұрғызу  үшін  пайдаланылған  ұяшықтар  диапазонын 
ӛзгерту; 
2)  қатарлардың (ряды) бағыты мен атын ӛзгерту; 
3)  Х  осі  үшін  (для  подписей  оси  Х)  қолданылған  мәліметтерді 
ӛзгерту; 
4)  диаграмма  параметрлерін  (заголовки,  оси,  линии  сетки,  легенду, 
подписи данных) ӛзгерту; 
5)  диаграмманың  жұмыстық  беттегі  орналасуын  және  т.  б.  ӛзгерту 
жатады. 
Құрама  кестелер  ақпаратты  талдау  үшін  және  мәліметтер  қорында, 
жұмыс  парақтарында,  сыртқы  файлдарда  сақталынатын  ақпараттарды 
жалпылау  үшін  қолданылады.  Құрама  кесте  интерактивті  кесте  болып 
табылады,  оның  кӛмегімен  мәліметтердің  үлкен  кӛлемдерін  жылдам 
біріктіруге  және  салыстыруға  болады,  алғашқы  мәліметтер  бойынша      әр 
түрлі  нәтижелер  алуға  болады,  сонымен  бірге  керекті  облыстар  бойынша 
мәліметтерді кӛрсетуге болады.  
Құрама  кесте  тұрғызу.  Құрама  кесте  шеберінің  (  Мастер  сводных 
таблиц и диаграмм ) кӛмегімен іске асырылады. Ол үшін алдымен мәліметтер 
базасына  қатысты  ұяшықтарды  ерекшелеп  алу  қажет.  Сонан  кейін 
Мәліметтер  >  Құрама  кесте  (Данные  >  Сводные  таблицы)  командасын 
орныдау қажет. 
Құрама кесте шебері (Мастер сводных таблиц и диаграмм) жұмысының 
алғашқы сатысында 1.3 суретте кӛрсетілгендей     мәліметтер типі мен құрама 
мәліметтерді безендіру түрін анықтап алады.  
 

62 
 
 
 
1.3-cурет – Құрама кесте шеберің  бірінші сатысы 
 
Ары  қарай  (Далее)  батырмасын  шерткеннен  кейін  1.4  суретте 
кӛрсетілген  терезеде,  мәліметтер  базасындағы  ауқым  дұрыс  таңдалғанына 
кӛз жеткізу керек. 
Тағы  Ары  қарай  батырмасын  шерткен  соң  құрама  кестенің  орны 
анықталады.  Құрама  кестені  кӛбіне  жаңа  бетке  орналастырады  (Жаңа  бет 
(Новая страница) ауыстырып-қосқышын тағайындау арқылы). 
 
 
 
1.4-cурет – Құрама кесте шеберің  екінші сатысы 
 
Құрама кесте шебері (Мастер сводных таблиц и диаграмм) жұмысының 
келесі сатысында құрама кестенің мазмұны мен құрылымын қалыптастырып 
алады.  Бұл  терезеде  құрама  кестенің  макеті  берілген.  Ол  тӛрт  аймақтан 
тұрады: 
Бет(Страница), 
Жол(Строка), 
Баған(Столбец) 
және 
Мәліметтер(Данные).  
 

63 
 
 
 
1.5-cурет – Құрама кесте шеберің  үшінші сатысы 
 
Құрама кестенің әрбір аймағына мәліметтер базасының қайсыбір ӛрісі 
сәйкестендіріледі.  Құрама  кестені  толтырған  кезде  мәліметтер  сәйкес 
ӛрістерден автоматты түрде алынып қойылады. Оны толтыру үшін осы бетте 
мәліметтер базасының ӛріс атауларымен аталған батырмалар қолданалады.  
 
Каталог: books
books -> Бағдарламасы бойынша жарық көрді Жайлыбай F. Таңдамалы. Астана: Фолиант, 2014
books -> Орынбасар Дөңқабақ ДӘуір дүЛДҮлдері
books -> Бағдарламасы бойынша шығарылды Редакция алқасы: С. Абдрахманов, Н. Асқарбекова, Р. Асылбекқызы
books -> Бағдарламасы бойынша жарық көрді
books -> Ұлы дала тұЛҒалары қҰдайберген
books -> Редакция ал қ
books -> Ббк 84 Қаз-7 82 Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі Ақпарат және мұрағат комитеті «Әдебиеттің әлеуметтік маңызды түрлерін басып шығару»
books -> Анықтамалық Е. Тілешов, Д.Қамзабекұлы Алматы, 2014 «Сардар» Баспа үйі

жүктеу 5.88 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет