Алматы экономика және статистика академиясы «Экономика және менеджмент»


 Тҧтынушылар тобына қарай сегменттеу. Бӛлшек және корпоративтік нарықты



жүктеу 0.84 Mb.
Pdf просмотр
бет5/9
Дата30.04.2017
өлшемі0.84 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

3. Тҧтынушылар тобына қарай сегменттеу. Бӛлшек және корпоративтік нарықты 

сегменттеу критерилері мен принциптері. 

Таңдаулы  мамандану  кезінде  банкке  ӛзінің  әлеуетті  мҥмкіндіктерін  белгілі  қызмет 

тҥрілерінде  кӛрсеткен  жеңіл.  Әр  тҥрлі  қызмет  тҥрлерін  ҧсына  арқылы  банк  сҧраныстың 

ӛзгеруі жағдайында мобильді тҥрде ӛзіне шығын келтірместен басқа операцияларды атқаруға 

кӛше  алады.  Тҧтынушыларды  белгілі  кластарына  мамандану  жарнамаға  шығынды 

ҥнемдеуге,  бейімді  баға  саясаты  қҧруға,  мҥмкін  жаңа  қызмет  тҥрін  ендіруге,  жаңа 

нарықтарға  аса  қиындықсыз  енуге,  нарық  коньюктурасының  теріс  әсерін  тӛмендетуге,  әр 

сегменттегі сәтсіз бәсекелестік кҥресіндегі банк қабылдауын тӛмендетуге мҥмкіндік береді.  

Алайда,  маркетингке  кететін  ҥлкен  шығындар,  әр  қызмет  кӛрсетуші  сегменттегі 

бәсекелестердің бар болуы, кез келген сегметтегі  қызметтердің диверсификациясы аясында 

бәсекелестік артықшылыққа ие болу қиындығы тҥріндегі кемшіліктер де бар.  

Бҥкіл нарыққа қызмет кӛрсету белгілі тҧтынушы топтарымен тоқталып қалмай, оларға 

деген сҧраныс пайда болатын ӛзге клиенттерге де қызмет кӛрсету болжанады. 

Артықшылықтары:  маркетинг  шығындарының  аздығы,  жаңа  клиенттерге  қызмет 

кӛрсетуге бейімділік. 

Кемшіліктері:  нарық  коньюктурасының  тербелісіне  ҧшырауы,  берілген  клиенттердің 

жоқ  болуы,    нарықта  кӛшбасшылық  орнын  жаулап  алудың  қиындығы,  ӛте  кӛп  ақпаратты 

жинау  және  ӛңдеу  қиыншылықтары,    барлық  тҧтынушылардың  сҧранысы  тудыратын  жаңа 

қызмет тҥрлерін жасау қиындығы. 

Нарықты жаулап алу стратегиясының факторлары болып: 

- банк ресурстары; 

- ҧсынылатын қызметтер мінездемесі; 

- жаңа қызметтер енгізу мҥмкіндігі; 

- нарықтың біркелкілік деңгейі; 



 

43 


- бәсекелестердің маркетингтік стратегиялары. 

Нарықты 


жаулап 

алудың 


негізгі 

стратегиялары: 

кӛпшілік 

маркетингі, 

дифференциалданған  маркетинг  және  қоспа  маркетингі.  Соңында  банк  нарықта  тауарды 

таңдап алынған мақсатты сегментке орналастырудың ең жақсы тәсілін  анықтайды. 

Ҧтымды  орналастыру  –  бҧл  банктің  бәсекеге  қабілеттілігін  қамтамасыз  етуі  бойынша 

және тҧтынушы санасындағы қызмет кӛрсету қызметі. 



Ӛз-ӛзін бақылау сҧрақтары 

1. Банктік қызмет тҧтынушыларының ерекшелігі және сегменттеу ҥрдісі.  

2.  Ҧсынылатын  қызметтер  сипаттамасы  бойынша  сегменттеу.  Кредиттік  қызмет. 

Салымды операциялар. Инвестициялық операциялар. Басқа да қызметтер. 

3.  Тҧтынушылар  тобына  қарай  сегменттеу.  Бӛлшек  және  корпоративтік  нарықты 

сегменттеу критерилері мен принциптері. 



Ҧсынылатын әдебиеттер тізімі: 

1.  Маркетинг  в  банке:  Учеб.  пособие  /  Спицын  И.О.,  Спицын  Я.О.  –  Тернополь: 

Тарнекс, 1993* 

2. Банковский маркетинг: Учеб. пособие / Уткин Э.А.  – М.: ИНФРА-М, Метаинформ, 

1995* 

3. Банковский маркетинг: Учеб. пособие / Нургалиев К.Р., Тулембаева А.Н. – Алматы: 



Қазақ университеті, 1998* 

4. Тулембаева А.Н. Банковский маркетинг. Завоевание рынка:  Учебное пособие.  – 2-е 

изд., испр. И доп. – Алматы: Триумф «Т», 2007* 

4 тақырып. Банктік қызметтің нарықтың мҥмкіндіктерін талдау 

Лекция мақсаты: нарықтық мҥмкіндіктерге талдау жасау. 

Лекция жоспары: 

1. Ішкі есеп және сыртқы ақпарат жҥйесі. 

2. Маркетинг зерттеулер жҥйесі және талдау. 

1. Ішкі есеп және сыртқы ақпарат жҥйесі. 

Банктің  маркетинг  мҥмкіндігін  анықтауға  бағытталған  талдау  және  мақсатты  нарық 

маркетингтің нарықтық мҥмкіндіктерін талдау деп аталады. Маркетингтің ақпарат жҥйесі  – 

ішкі  есеп  жҥйесінен,  сыртқы  ақпарат  жҥйесін  жинау,  маркетингтік  зерттеу  жҥйесінен, 

ақпаратты талдау жҥйесінен тҧрады. Ішкі ақпараттың қайнар кӛзі болып: 

- статистикалық есеп; 

- бухгалтерлік есеп; 


 

44 


- несиелеу бойынша бағалық есептеулер

- басқарушылар есебі; 

- тексерушілер мен ревизорлар актілері; 

- ішкі зерттеулердің нәтижесі. 

Сыртқы  ақпаратты  жинау  жҥйесі  –  банктің  қаржыландыру  ортасы  жӛніндегі 

мәліметтерді жинауға бағытталған. Нақты ақпаратты келесі кӛздерден табуға болады: 

- газет; 

- журнал; 

- теледидар (ТV); 

- радио; 

- жылдық есеп жинағы; 

- компания газеті; 

- басқа да маманданған басылымдар. 

2. Маркетинг зерттеулер жҥйесі және талдау. 

Маркетингтік  зерттеулер  жҥйесі  банк  алдында  тҧрған  нақты  мәселелерді  шешуге 

байланысты ақпараттарды жинау негізінде қҧралады. 

Бҧл жҥйе келесі кезеңдерден тҧрады: 

1. Мәселені анықтау және зерттеу мақсатын қҧру; 

2. Ақпарат кӛзін жинастыру; 

3. Ақпаратты жинау; 

4. Жиналған ақпаратты талдау

5. Зерттеу нәтижесін ҧсыну. 

Ақпаратты талдаудың негізгі жҥйесі қолда бар мәліметтерді ӛндеуден тҧрады және ол 

келесілерді кіріктіреді: 

1. Статистикалық банк; 

2. Математикалық ҥлгілер банкі. 

 

Ӛз-ӛзін бақылау сҧрақтары 

1. Ішкі есеп және сыртқы ақпарат жҥйесі. 

2. Маркетинг зерттеулер жҥйесі және талдау. 



Ҧсынылатын әдебиеттер тізімі: 

1.  Маркетинг  в  банке:  Учеб.  пособие  /  Спицын  И.О.,  Спицын  Я.О.  –  Тернополь: 

Тарнекс, 1993* 

2. Банковский маркетинг: Учеб. пособие / Уткин Э.А.  – М.: ИНФРА-М, Метаинформ, 

1995* 


 

45 


3. Банковский маркетинг: Учеб. пособие / Нургалиев К.Р., Тулембаева А.Н. – Алматы: 

Қазақ университеті, 1998* 

4. Тулембаева А.Н. Банковский маркетинг. Завоевание рынка:  Учебное пособие.  – 2-е 

изд., испр. И доп. – Алматы: Триумф «Т», 2007* 

 

Тақырып 5. Ӛнім қатарын жоспарлау 

Лекция мақсаты: банктік ӛнімдер тҥрлерін тҥсіндіру. 

Лекция жоспары: 

1. Банктік қызмет, банктік ӛнім және оның деңгейлері. Банктің инвестициялық және басқа да 

қызметтері. 

2. Банктегі ассортиментті жоспарлау. 

3. Қызмет кӛрсету стандарттары. Ӛнім қатарын талдау. Ассортиментті жоспарлау. 

 

1.  Банктік  қызмет,  банктік  ӛнім  және  оның  деңгейлері.  Банктің  инвестициялық 



және басқа да қызметтері. 

Тҧтынушылардың кӛп санын тарту банктік қызметтердің ҥлкен кӛлемін ҧсыну арқылы 

ҥлкен пайда алуға бағытталған. Банктік қызмет – бҧл банк тӛлем алатын тауар болғандықтан

банктік  маркетингтің  мақсаты  пайданы  арттыру  және  оның  қажеттілігі  банк  ҥшін  анық. 

Банктік қызметте маркетингтік кешен 5 элементтен тҧрады (5-ші «Р» элементі – адам).  

Банктік  ӛнім  деп  банкпен  жасалған  кез  келген  қызмет  немесе  операцияны  тҥсінуге 

болады. Банктік ӛнімнің де тауарлардағыдай, ҥш деңгейін ашып кӛрсетуге болады.

 

Бірінші деңгейді тҧтынушы сатып алатын негізгі, дәстҥрлі банктік қызметтер қҧрайды. 



Бҧл  –  банктің  базалық  ассортименті:  депозиттік  (шоттарды  ашу  және  жҥргізу),  несиелік, 

инвестициялық, пластикалық карточкаларды шығару және оларға қызмет кӛрсету. 

Екінші  деңгей  нақты  орындалған  банктік  ӛнім  немесе  қызмет  болып  табылады,  яғни 

банктің  ағымдағы  ассортименті  (қосымша  қызметтер).  Ағымдағы  ассортимент  банктің 

базалық  бағытталуына  әсер  етпей  әрдайым  ӛзгеріп  және  дамып  отырады.  Ағымдағы 

ассортименттің  ӛзгеруі  бірінші  рет  келген  адамды  тҧрақты  тҧтынушыға  айналдыруға, 

тҧтынушыны  қызметтердің  кӛп  тҥрін  сатып  алуға  ынталандыруға  бағытталған.  Бҧл  – 

инкассация, қҧжаттар мен бағалы заттарды тасымалдау, валютаны айырбастау, тәуекелдерді 

есептеу және басқару, тәуекелдерді сақтандыру. 

Ҥшінші  деңгейді  кеңейтілген,  дәстҥрлі  емес  банктік  ӛнімдер  немесе  қызметтер 

қҧрайды.  Бҧл  деңгейдің  қызметтері  тҧтынушылармен  достық  қарым-қатынастарды 

қалыптастыруға,  оларға  жан-жақты  кӛмек  кӛрсетуге  бағытталған.  Бҧл  –  трасталық, 

факторингтік, форфейтингтік және лизингтік операциялар, кеңес берушілік және ақпараттық 


 

46 


қызметтер,  кепілдіктерді  беру,  депозитарлық  қызметтер,  тҧтынушының  бағалы  заттарын 

сақтау және т.б..

 

2. Банктегі ассортиментті жоспарлау. 

Салым салудың ҥш тҥрі бар :

 

-  салымдары; 



- жылдам салымдары; 

- қажеттілік салымдары. 

Ағымдағы  және  процентті  шоттары  уақыт  аралық  жағдайында  NOW-шотында 

орналасқан, және чектік депозиттер, сол бойынша банк шоттардың минималды қалдықтары 

мен пайыздарын тӛлейді. 

Ал  клиент  шотты  жҥргізу  бойынша  және  салымдарды  салу  немесе  ақша  қҧралдарын 

алу бойынша қызметтерге ақы тӛлейді. 

Несие  беру  банктың  маңызды  функциясы  болып  табылады  және  қарыздарды  әр  тҥрлі 

белгілер бойынша классификациялауға болады. Қарыздардың кейбір тҥрлерін қарастырайық: 

1. Ипотекалық қарыз – қҧрылысқа және бӛлмелердi қалпына келтiруге немесе  оларды 

алуға беріледі. 

2.  Ауылшаруашылық  қарыздар  –  аграрлық  ӛндірістің  маусымдық  кезінде  және 

ауылшаруашылық техника қҧрал жабдықтар қажеттілігіне байланысты беріледі. 

3. Бағалы қағазға байланысты қарыздар – дилерлер мен брокерлер кӛмегімен алынады. 

4. Коммерциялық банктерге берілетін қарыз – банктердiң арасында қҧралдардың қайта 

бӛлінуi ретінде жҥзеге асады. 

5.  Жеке  тҧлғаларға  берілетін  қарыз  –  ҧзақ  уақыт  қолданатын  тауарларды  алу  қҧралы 

ретінде алынады. 

6.    Сауда-ӛнеркәсіптік    қарыздар  –  салымдар  кӛздеріне  және  айналым  ақшаларына 

тӛлем жасау ҥшін алынады, 

7.  Меншікті кепілдікке қоюдағы қарыздар –  ломбард несиесі сияқты алынады. 

8. Дисконттік несие  – қысқа мерзiмге векселдермен қамтамасыз ету арқылы беріледі. 

9.  Кепілдендірілмеген қарыздар  – соло вексельге байланысты сенімді қарыз. 

10.  Кепілді  несие    –  ӛткен  мерзiмнiң  ағымында  нақтылы  ӛлшемнiң  қарызын  беру 

қажеттiлiгі жағдайында банктік мiндеттеменi беру 

11.  Чектік несие – ағымдағы шот несиесі. 



 

47 


12.  Пайыздық  жалақымен  бекітілген  қарыздар  –  нарықтық  пайыз  ставкаларының 

тербелістерін есепке алмай ақ несие алушы несиені пайдаланғаны ҥшін пайыздық мӛлшерін 

тӛлеу тиіс. 

13.  Жҥзетін  пайыздық  ставкалардағы  қарыздар  –  пайданы  толығымен  алмау 

тәуекелділігін кішірейту ҥшін беріледі. 

3.  Қызмет  кӛрсету  стандарттары.  Ӛнім  қатарын  талдау.  Ассортиментті 

жоспарлау. 

 «Кепiлдiк»  және  «кепiлшiлiк»  ҧғымдарының  айырмашылығын  бiлу  қажет.  Кепілдік  – 

бҧл  заңды  тҧлғалардың  банк  алдында  қарыздарын  ӛтеу  бойынша  мiндеттемелерді 

қамтамасыз ететін форма. Кепілшілік – жеке тҧлғалардың міндеттемелерін қамтамасыз ету. 

Басқа да қызметтерге келесілер жатады: 

1. Есеп кассалық қызмет кӛрсету бойынша операциялар және т.б.  

Қызметтердiң тҥрлерi бойынша ҧғымдық аппарат: 

1. траст операциясы – мысалы, мҧрамен ҧйғарым; 

2.  қҧндылықтарды  сақтау  бойынша  қызмет  –  банктің  сейфтi  клиенттiң  ҧйғарымына 

беру; 


3. ақпараттандырылған қызмет белгілі бір тӛлемге деректер қорын беру; 

4. аудиторлық қызмет – ӛз тҧрақты клиентiнiң қызметiн тексеру; 

5.  инжинерлік-экономикалық    қызмет  бойынша  сараптама  –  iстелiнген  және  тӛленген 

қҧрылыс-монтаждық жҧмыстардың кӛлемдерiн тҥгендеу мен ӛткiзу. 



 

Ӛз-ӛзін бақылау сҧрақтары 

1.  Банктік  қызмет,  банктік  ӛнім  және  оның  деңгейлері.  Банктің  инвестициялық  және 

басқа да қызметтері. 

2. Банктегі ассортиментті жоспарлау. 

3. Қызмет кӛрсету стандарттары. Ӛнім қатарын талдау. Ассортиментті жоспарлау. 

 

Ҧсынылатын әдебиеттер тізімі: 

1.  Маркетинг  в  банке:  Учеб.  пособие  /  Спицын  И.О.,  Спицын  Я.О.  –  Тернополь: 

Тарнекс, 1993* 

2. Банковский маркетинг: Учеб. пособие / Уткин Э.А. – М.: ИНФРА-М, Метаинформ, 

1995* 


 

48 


3. Банковский маркетинг: Учеб. пособие / Нургалиев К.Р., Тулембаева А.Н. – Алматы: 

Қазақ университеті, 1998* 

4. Тулембаева А.Н. Банковский маркетинг. Завоевание рынка:  Учебное пособие.  – 2-е 

изд., испр. И доп. – Алматы: Триумф «Т», 2007* 

 

Тақырып 6. Пасcивтер мен активтерді басқару 

Лекция мақсаты: банктің пасcивтері мен активтерін басқаруды тҥсіндіру. 

Лекция жоспары:  

1. Коммерциялық банктердің ресурстары. 

2. Активтер мен пассивтердің қҧрылымы. 

3. Банктің несиелік потенциалы. 

4. Қазақстан Республикасының несиелік жҥйесі. 

5. Активтер мен пасcивтерді басқару әдістері. 

6. Активтер мен пасcивтердің даму стратегиясы. 

 

1. Коммерциялық банктердің ресурстары.  

Пассив ҧғымы – пассивті шоттарда орналасқан, нәтижесінде ақша қҧралдарының ӛсуі 

байқалатын  банк  операцияларын  анықтайды.  Пассивті  операциялардың  кӛмегімен  банктер 

қаржы  нарығында  несиелік  ресурстарға  ие  болады.  Коммерциялық  банктердің  пассивті 

операцияларының тӛмендегідей 4 тҥрі бар:  

1. бағалы қағаздардың бастапқы эмиссиясы; 

2. қорларды қалыптастыру мен кӛбейту мақсатында банк пайдасын шегеру; 

3. басқа заңды тҧлғалардан алынған несиелер мен займдар; 

4. депозиттік операциялар. 

Пассивті  операциялар  айналымда  бар  ақшалай  қҧралдарды  банкке  тартуға  мҥмкіндік 

береді.  Жаңа  ресурстар  белсенді  несиелік  операциялар  нәтижесінде  банктік  жҥйе  арқылы 

қҧрылады.  Бағалы  қағаздарды  эмиссиялау  және  пайдадан  шегеріп  тастау  арқылы  несиелік 

ресурстардың  алғашқы  тобы  –  ӛзіндік  (жеке)  ресурстар  қалыптасады.  Несиелер,  займдар 

және  депозиттік  операциялар  ресурстардың  екінші  тобы  –  займдық  немесе  тартымды 

несиелік  ресурстарды  қҧрайды.  Ӛзіндік  ресурстар  банктік  капитал  және  оған  тең  келетін 

статьяларды  бейнелейді.  Әдетте  Ҧлттық  банк  екінші  деңгейлі  банктер  ҥшін  ӛзіндік  және 

тартымды ресурстар арасына минималды шек қоюды. Банктің ӛзіндік (жеке) ресурстарының 

мағынасы  ең  алдымен  оның  тҧрақтылығын  қамтамасыз  етумен  байланысты  болады.  Банк 


 

49 


қҧрудың  алғашқы  кезеңінде  дәл  осы қҧралдар  алғашқы  шығындарды  (жер,  ғимарат,  қҧрал-

жабдық,  жалақы)  жабуға  мҥмкіндік береді,  ал  бҧл  қҧралдарсыз  банк  ӛз  қызметін  бастай  да 

алмайды. Ӛзіндік ресурстар есебінен банктер ӛздеріне қажетті резервтерді қамтамасыз етеді. 

Сондай-ақ  ӛзіндік  (жеке)  ресурстар  да  ҧзақмерзімді  активтерге  қаржылық  салымның  кӛзі 

болып табылады.  

Банктің  тартымды  қҧралдары  активті  операциялар,  ең  алдымен  несиелеуді  жҥзеге 

асыруға қажетті  ақшалай ресурстар негізіндегі  барлық  қажеттіліктің 90%-нан астам бӛлігін 

қҧрайды.  Несиелік  ресурстар  нарығында  жеке  және  заңды  тҧлғалардың  уақытша  еркін 

қҧралдарын  мобильдендіре  отырып,  коммерциялық  банктер  олардың  кӛмегімен  қосымша 

айналым қҧралдарындағы экономиканың қажеттілігін қанағаттандырады және тҧтынушылық 

несиедегі  тҧрғындардың  қажеттіліктерін  қанағаттандыра  отырып,  ақшаның  капиталға 

айналуын  қамтамасыз  етеді.  Банктің  жеке  және  тартымды  қҧралдары  корреспонденттік 

шотта кӛрініс алады. Бҧл активті шот (161), сондықтан да ресурстар осы шоттың дебетінде, 

ал  қҧралдарды  қҧю  (енгізу)  осы  шоттың  кредитінде  жазылады.  Дебеттік  сальдоның  кӛлемі  

банктің  еркін  резервтерінің  ӛлшемін  сипаттайды  (әлі  активті  операцияларға  салынбаған 

оның  ресурстарының  кӛлемін  білдіреді).  Еркін  резервтің  ӛлшемі  ҥлкен  болған  сайын,  банк 

соғҧрлым  тҧрақты  болады.  Әрбір  коммерциялық  банк  қҧралдардың  қалдығын 

корреспонденттік шотта оңтайландыруға тырысады.  



2. Активтер мен пассивтердің қҧрылымы. 

Пассивті несиелік операцияларға ең алдымен депозиттік операциялар жатады.  

Белгілі  бір  мерзімге  не  болмаса  қажет  етілген  уақытқа  дейін  заңды  және  жеке 

тҧлғалардың  ақшалай  қҧралдарын  салым  салуға  тарту  бойынша  банктің  операциялары 

депозиттік  болып  аталады.  Депозиттік  операциялардың  ҥлесіне  әдетте  олардың 

пассивтерінің 95% сәйкес келеді.  

Депозиттер – депозиттік операциялардың субъектілері банкке оның кҥшіне байланысты 

белгілі  бір  уақыт  аралығында  ӛсіп  отыратын  ҥстеме  алу  мақсатында  қҧйатын  ақша 

қаражаттарының соммасы.  

Экономикалық мазмҧнына сәйкес депозиттер келесідей болып бӛлінеді: 

- жедел депозиттер; 

- қажеттілікке сәйкес депозиттер; 

- тҧрғындардың жинақ салымдары. 

Жедел депозиттер олардың мерзіміне байланысты мынадай болып жіктелінеді: 

- 3 айға дейінгі депозиттер

- 3 айдан 6 айға дейінгі депозиттер; 

- 6 айдан 9 айға дейінгі депозиттер; 

- 9 айдан 12 айға дейінгі депозиттер; 



 

50 


- 12 айдан жоғары мерзімдегі депозиттер. 

Шотта  сақталынған  қҧралдардардың  сипаттамасына  байланысты  талапқа  дейінгі 

депозиттер:  кәсіпорынның  не  ҧйымның  есептік,  ағымдық  және  бюджеттік  шоттардағы 

қаражаттары;  әртҥрлі  қорларда  сақталынуына  байланысты  арнайы  шоттардағы  қаражаттар 

(тоғыз  экономикалық  кӛрсеткіш  бойынша);  капиталдық  салымға  арналған  кәсіпорынның 

жеке  қаражаттары;  кәсіпорындар  мен  ҧйымдардың  есептік  кезеңдегі  қаражаттары;  басқа 

банктермен  келісім  бойынша  корреспонденттік  шоттардағы  қаражаттар;  жергілікті 

бюджеттердің қаражаттары.   

Жинақ  салымдары  олардың  сақталу  ерекшеліктеріне  байланысты  келесідегілерге 

бӛлінеді:  жедел;  қосымша  салымдармен  жедел;  ҧтыстық;  ақшалай-заттай  ҧтыстық;  жастық 

(молодежно)-марапаттық;  жағдайлық;  ағымдағы  шоттың  ҧсынушысына;  талапқа  дейінгі; 

жинақ сертификаттары; пластикалық карточкалар (несиелік және т.б.). 

Дамыған  экономикалы  мемлекеттерде  депозит  тҥрлерінің  арасындағы  нақты  шекара 

жойылады  да,  жедел  және  талапқа  дейінгі  депозиттер  сапасына  сай  келетін  шоттар  пайда 

болады.  Мысалға,  АҚШ-та  НАУ-шоттар  –  пайыздың  нарықтық  кӛрсетілімі  бойынша 

тӛленетін  және  оларды  есептік  шоттарда  жазуға  болатын,  яғни  бҧл  шоттарды  тӛлем  ҥшін 

пайданатын депозиттер. 

Банктік тәжірибеде кең тараған ҧғым депозиттік стратегия болып табылады. Депозиттік 

стратегия  –  банкке  белгілі  мерзім  мен  пайыздық  кӛрсеткіші  анықталған  жедел  қойма 

енгізілгендігін дәлелдейтін бағалы қағаз. 

Ресурстарды  депозиттік  емес  тарту  кӛздеріне  келесілер  жатады:  банк  аралық  нарықта 

займдарды  алу,  бағалы  қағаздарды  кері  қайтарымының  келісімі  бойынша  сату,  Қазақстан 

Республикасының  Ҧлттық  Банкінен  ссудаларды  алу  мен  векселдердің  есебі,  банктік 

акцептердің  сатылымы,  евродоллар  нарығында  займдарды  алу,  капиталдық  ноталар  мен 

облигацияларды  шығару.  Қазақстандық  банктер  осы  аталған  кӛздерден  банк  аралық 

несиелер  мен  Қазақстан  Республикасының  Ҧлттық  Банкінің  несиелерін  қолданады.  Банк 

аралық  несие  нарығында  Қазақстан  Республикасының  Ҧлттық  Банкінің  корреспонденттік 

шотында  орналасқан  қаражаттар  сатылып  алынады  және  сатылады.  Ҧлттық  Банктің 

коммерциялық  банктерге  арналған  несиелері  қайта  қаржыландыру  тізімі  бойынша,  яғни 

қызметтің  мәні  бойынша  таратылады.  Тек  10%-орталықтандырылған  несиелер  банктерге 

конскурстық негізде таратылады.  

Несиелеу – кәсіпкерлік қызмет пен пайда алуды кӛздейтін банктің ерекше операциясы. 

Несиелік  салымдардың  негізгі  ҥлесі  экономикаға  салынатын  қысқа  мерзімді  несиелеуден 

(57% теңге бойынша несиелер және 49% шетел валютасы бойынша несиелер), соның ішінде 

тҧрғындарға – 3%, саудаға – 27% ҥлес бойынша таратылады. 

3. Банктің несиелік әлеуеті. 

Несиелеу жҥйесі келесілерді біріктіретін біртҧтас сызбаны бейнелейді: 

1. Несиелеу әдістері және ссудалық шоттардың формалары


 

51 


2. Банкке кӛрсетілетін несиелік іс-қағаздар; 

3. Несие беру процедурасы; 

4. Ссуданы(қарызды) ӛтеу тәртібі; 

5. Несиелеу ҥрдісіндегі бақылау. 

Несиелеу  әдісі  –  банктер  несиелерді  беру  мен  орнын  толтыру  жҧмыстарын  жҥзеге 

асыратын  әдіс-тәсілдердің  жиынтығы.  Бҧндай  әдістер  ҥшке  бӛлінеді:  1)  айналым  бойынша 

несиелеу әдісі; 2) қалдық бойынша несиелеу әдісі; 3) айналым-сальдолық әдіс. 

Айналым  бойынша  несиелеу  кезінде  несие  тапсырыс  берушінің  шығындарын  оның 

ресурстарының  қайтарылымына  дейінгі  кезге  аванс  береді.  Ссуданың  мӛлшері  ссудадағы 

объективті  қажеттіліктің  ҧлғаюы  деңгейі  кезінде  ӛседі  және  осы  қажеттіліктің  тӛмендеуі 

кезінде қысқарады. Аталған әдіс несиенің синхронды жылжуының қажеттілігінің қысқаруы 

мен ҧлғаюы жағдайына байланысты бӛлінбейтін жаңартылған ҥрдіс болып табылады.  

Қалдық  бойынша  несиелеу  кезінде  несие  ссудаға  деген  қажеттілікті  талап  ететін 

тауарлы-материалды  пайдалылық  пен  шығындардың  қалдықтарымен  байланысты  болады. 

Мысалы,  кәсіпорын  ӛзіне  қажетті  қҧндылықтарды  ӛз  қаражатына  сатып  алады  және  содан 

кейін  барып  банктен  олардың  қорғалуы  ҥшін  ссуданы  талап  етеді.  Несие  бҧл  жағдайда 

тауарлы-материалдық  қҧндылықтары  қалдығының  негізінде,  қажетті  материалдарды 

қолдануға кеткен шығынға аванс бермей-ақ компенсация реттілігімен беріледі. 



4. Қазақстан Республикасының несиелік жҥйесі. 

Тәжірибеде айналым және қалдық бойынша несиелеу айналым-сальдолық тәсілді қҧра 

отырып,  қиылысады,  бірінші  кезеңдегі  несие  ондағы  кӛрсетілген  қажеттілікке  байланысты 

берілсе,  ал  екінші  кезеңде  жіберілген  ресурстардың  кӛлемімен  сәйкес  келмейтін  қатаң 

анықталған  уақытта  қайтарылуын  талап  етеді.  Бірінші  кезеңде  несие  алғашқы  кезеңдегі 

тауарлы-материалдық пайдалылығы мен шығындары айналымының негізінде берілсе; екінші 

кезеңде  клиенттің  банк  алдындағы  жедел  қажетті  қалдықтарының  базасында  қайтарылады. 

Банк  клиентке  ашып  беретін  несиелік  шоттан  несиенің  қозғалысы  кӛрінеді.  Несие  шоты 

дегеніміз – клиенттің банктен алған несиелері бойынша қарызы бейнелетін шот, несие беру 

және оны ӛтеу. Кредиттің берілуі оның дебитімен ӛтеді, ӛтелуі – кредитпен.  

 

2-кесте – Клиенттің банкке қарызы 



 

Дебет 


Кредит 

Кредит беруі 

Кредитті ӛтеуі 

Несиелік шоттың сальдосы (кредит 

бойынша қарызы) 

 


 

52 


Несие  шоттардың  арасында  айырмашылық  болуы  мҥмкін:  1)  ашу  мақсаты;  2)  ӛзара 

байланыс айналымы. 

Ашу  мақсаты  бойынша  несиелік  шоттар  депозитті-несиелік    бола    алады.  Депозитті-

несиелік шот  – клиент нақты мӛлшерде несие алу ҥшін  банктегі  депозитке салынған жеке 

ақшаларын  жоюға  алатын  ӛзінің  қҧқығы.     

Кредиттік  айналымдағы  шоттар  –  несие 

валютасының  жҧмсалу  мақсаты  ҥшін    тӛмендетілген  дебеттік  сальдо  арқылы  алынған 

несиенің әртҥрлі тәртібінде кҥнделікті несие ӛтеуімен жҥзеге асады. 

Жинақтауыш-шығынды несиелік шот – кредит бойынша қаражаттардың қозғалысымен, 

шоттың  дебетімен  де  ҥйлеседі.  Мысалы,  клиенттің  депозиті  жаңа  жинақтар  арқылы 

толықтырыла береді, бірақ шығын әрқашан тҥсімнен асады, ӛйткені шоттағы сальдо дебиттік 

болып қала береді. 

Айналымның  ӛзара  байланысы  бойынша  несиелік  шоттар  ҥш  тҥрлі  болуы  мҥмкін:  1. 

айналым-тӛлемдік; 2. сальдо-ӛтемдік; 3. сальдо-айналымдық. 



Каталог: books
books -> Бағдарламасы бойынша жарық көрді Жайлыбай F. Таңдамалы. Астана: Фолиант, 2014
books -> Орынбасар Дөңқабақ ДӘуір дүЛДҮлдері
books -> Бағдарламасы бойынша шығарылды Редакция алқасы: С. Абдрахманов, Н. Асқарбекова, Р. Асылбекқызы
books -> Бағдарламасы бойынша жарық көрді
books -> Ұлы дала тұЛҒалары қҰдайберген
books -> Редакция ал қ
books -> Ббк 84 Қаз-7 82 Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі Ақпарат және мұрағат комитеті «Әдебиеттің әлеуметтік маңызды түрлерін басып шығару»
books -> Анықтамалық Е. Тілешов, Д.Қамзабекұлы Алматы, 2014 «Сардар» Баспа үйі

жүктеу 0.84 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет