Алматы экономика және статистика академиясы «Экономика және менеджмент» кафедрасы


Тақырып 3. Кәсіпорынның дамуындағы дағдарыстар



жүктеу 1.05 Mb.
Pdf просмотр
бет5/10
Дата29.04.2017
өлшемі1.05 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Тақырып 3. Кәсіпорынның дамуындағы дағдарыстар 

Дәрістің мақсаты:  кәсіпорынның қызметіндегі негізгі тәуекелдктерді, жұмысына 

әсер ететін факторларды, кәсіпорында дағдарыстың туындау себептерін ашып кӛрсету 



 

Негізгі сұрақтары

3.1. Кәсіпорында дағдарыстың туындауы. 

3.2.  Кәсіпорынның  тәуекелдік  дамуының  жалпы  және  спецификалық,  сыртқы  және 

ішкі факторлары. 

3.3. Кәсіпорында дағдарыстық жағдайлардың туындау себептері және белгілері. 

 

3.1. Кәсіпорында дағдарыстың туындауы 

Қазіргі кризистік эколог-экономикалығы болмыстар орнықты баланс жасалған түрге 

дамытуды пайда болатын техногенді түрдің ауысымының қажеттіліктерінің кӛрсетеді. Әр 

түрлі  экономика  салаларындағы  принципті  жаңа  эколог-экономикалық  жобалар  және 

программалардың жасауына экономикалық дамытуды экологизацияны тұжырымдаманың 

ӛңдеуі  қажетті.  Ол  үшін    басымдылықтар  және  мақсаттардың  маңызды  ӛзгерісі  керек 

болады,  барлық  экономикалық    салалар  үшін  және  секторлар/комплекстар  үшін. 

Құрылымдық 

және 

инвестициялық 



саясат, 

ғылыми-техникалық 

ілгерілеудің 

бағыттарының қайта қарауы керек. Қажетті және мұндай ӛзгерістер үшін тиісті нарықтық 

реттеуіштер. 

Экономикалық  ӛсуді  экологизацияны  тұжырымдаманың  ӛңдеуінің  жанында  жауап 

беруге керек орталық сұрақ  болып табылатыны : "бізге табиғи қорлары керек пе?" Және 

шындығында  -  нешеу?  Табиғи  қорлар  кӛбірек  әлі  қолдануы  керек  болатынын  біреуін 

айтады,  ӛйткені  олар  экономиканың  кӛтеруіне  таламайды.  Басқасы  экономика  қамба 

табиғатын  бәрібір  ӛте  ынталы  қолданатынын  дәлелдейді.  Кім  дұрыс  айтады  ?  Қатал 

ғылыми тұрғыдан негіздеу де, айқын белгі де қазір жоқ - табиғатта керегінше алу. 

Барлық  программалар  табиғи  ортадағы  қор  тұтынуды  үлкею  немесе  сақтауға 

экономикаларды бағдарлайды. Бірақ күмән бұл жерде ұрланып кіреді. Қазақстан мұнайды 

ӛндірушімен  ең  ірі  әлемде  болып  табылады.  Ұшақтар  және  машина  дегенмен  кӛбінесе 

тоқтап тұрады, тракторлар және комбайндар егіс жұмыстары уақытында жұмыс істемейді, 

ӛйткені  отын  және  жанармайды  таламайды.  Кӛпшіліктің  ауылшаруашылық  жерінде  үй 

газдандырмаған.  

Табиғи қорлардың тұтынуын ӛсумен және экономикалық нәтижелердің арасындағы 

қаттысы  байланыстың  жоқтығы  туралы  шетел  тәжірибесі  де  айтады.  Анық,  емес  не  хал 

болды,  қолданылатын  табиғи  қорына,  олардың  қолданушыларына  кӛлемдеріндегі  және 

аралық ӛнімнің ӛндіріс емес, экономикалық құрылым. 

Эколог-экономикалық  дамыту  кӛзқарастардың  жаңа  жүйесі  қажетті  қор  сақтаушы 

орнықты  жаңа  әдістемеліктің  траекториясына  экологиялық  мәселелердің  шешімі, 

экономиканың  шығуына.  Қазіргі  жолдар  олардың  қолдануының  табиғи  қорлар, 

кӛлемдерінен  күш  алып  жылжып  кетеді.  Дәстүрлі  эколог-экономикалық  ойлау  "қара 

жәшік" үлгімен сипаттауға болады халық  шаруашылығы ӛзімен ұсынатын. "қара жәшік" 



34 

 

кіруге табиғи қорларды әпереді, р түпкі ӛнім және ластануды әр түрлі тек және қоршаған 



ортаның деформациясы, қалдықтар және тағы басқаларлар шығу ретінде аладыИЖ . 5.1. 

Шығарылған  ӛнімі  ӛйткені  қажеттілік  кӛбірек  табиғи  қорларды  кіруге  әперу  анық 

дәстүрлі логикадан сүйене анық таламайды, онда. "қара жәшік" жұмыс жасау бұл тетікте - 

экономика  ішінде  -  қарастырудың  шеңберлерін  тыс  болып  қалады.  Экономика  "шығу" 

қоршаған  ортаның  ластанулармен  күресі,  қалдықтармен,  табиғи  қорлардың  азып-

тозуымен болады, негізінде, техногенді экономикалық дамытуды салдарлармен күресті. 

Ресурсты  сақтауды  "қара  жәшік"  нақты  шешімінің  қамтамасыз  етуі,  экономикалық 

дамытуды  орнықты  түрдің  құрастыруына  ӛзім  алып,  экологиялық  позициялармен 

экономикалық құрылымдардың жұмыс жасауын тиімділік бағалап және қажетті түзетулер 

енгізуге керек. "ашқарақ" "қара жәшік" біз мұндай, және табиғатқа "тәбет" ол азайтқанын 

түсінуі  керек.  Осылай  сонымен  бірге  ӛнімнің  шығымдылығын  үлкейту  үшін 

экономикалық  құрылымдар  ретке  салуға  керек,  яғни  яғни.  экономиканың  мол 

сыйымдылығының себебі түсініп және олармен күресуге керек, салдарлармен емес. 

Қарқынды және табиғатты пайдалануға бір уақытта сақтайтын жолдың ӛзі маңызды 

экономикалық  дамытуды  экологизацияларда,  ӛндірулері  шекті  нәтижелерге  бағыттың 

қажеттілігінде  тұрады.  Қолданылатын  табиғи  қорлардың  кӛлемдері  дәстүрлі  экстенсивті 

ойлауға  ең  маңызды  кӛрсеткіштермен  болып  табылады.  Бұл  қорлар  аралық  сол  тек  қана 

бастапқы немесе аралық буындар болып табылады табиғатты және тұтынушы түскен ӛнім 

дәнекерлік  шынжырға  ұзар.  Бәрібір  үшін  соңғы,  табиғи  қорларды  қолданылатын  бас  - 

сапасы кӛлемдер ӛнімнің ол түскен. Шарттар бұл қоғамдық ӛндіріс табиғи қорлардан емес 

программалалсын  және  реттеуі  керек,  емес,  онда  олар  қолдануға  болатындығынаны  го 

емес,  керісінше,  қорларға  тұтынушы.  Бұл  программалық-мақсаттық  жол  ойлауды  түр 

"қарқынды" маңызды белгі болып табылады. 

Табиғи қорлардың қолдануына ұқсас программалық-мақсаттық жолдың іске асыруы 

түпкі  ӛнімі  бар  ӛндірістің  алғашқы  табиғи  фактор  жалғастыратын  (тіркес  )  ӛз  табиғи  - 

ӛнім  шикізат  тігіне  қорлардың  әрбір  табиғи  қор  немесе  топқа  арналған  құрастыру 

ойлайды.  Қысқалыққа  ендігәрі  (тіркес)  табиғи  -  ӛнім  тетіктері  терминді  пайдаланамыз. 

Табиғи  заттың  қозғалысы  және  оның  ӛңдеуінің  ӛнімдері  әр  түрлі  салалар  және  сала 

тәуелді  қызметтердің  түрлерінің  интеграцияланған  тіркесі  кӛмегімен  осы  тетіктерде  іске 

асады,  бірақ  үшін  технология  жағынан  бірлестірілетін  ӛндіріс  және  түпкі  ӛнімнің  іске 

асырулары. 

Мысалы,  түр  жалпы  алғанда  динамикалық  уақытында  және  суландыратын 

мелиорациялардағы  су  және  жер  қорлары  үшін  табиғи  -  ӛнім  шикізат  процессі  кеңістік 

келесі түрде кӛрсетуге болады : су тартқыштың кӛзі - (жер суару системаларындағы суды 

тасымалдау ) ӛрістерге дейін жеткізуді процессіндегі су - суармалы (жерді ӛңдеу ) жерлер 

-  (ӛнім)  ауылшаруашылық  шикізат,  (егін  жинау)  топырақтар  шығарылған  бұл  - 

(тасымалдау, сақтау, ӛңдеу, іске асыру) тұтынушыға дейін жеткізуді процессіндегі ӛнім  - 

тұтынылатын ӛнім. 



 

3.2.  Кәсіпорынның тәуекелдік  дамуының жалпы  және  спецификалық,  сыртқы 

және ішкі факторлары 

Біріншіден,  басқару  барлық  деңгейлерінде  ресурсты  сақтауды  стратегияның 

құрастыру  және  іске  асыруы  -  стратегиялық  менеджменттің  ең  маңызды  сұрақтарының 

бірі, ӛйткені қор сыйымдылық (бірінші - сапа) тауардың екінші тарабы болып табылады, 

екіншіден, қорлардың қолданудың тиімділігі бойынша Қазақстан дамыған елдерден едәуір 

артта қалады. 

Мысалы,  Ресейдегі  электр  энергиясының  қолдануының  тиімділігі  шамамен  екі  рет 

АҚШта, АҚШтың машина жасау ӛнеркәсібіндегі металлдарының қолдану коэффициентін 

0  шамасында  құрауға  қарағанда,  92,  РФ-шыға,  7ге  қарағандасы  тӛменде.  Ресей  кӛмбе, 

технологиялық жабдықты қолдану және машиналар, негізгі және қорлардың айналымдағы 

ақшалар,  Трудовоелері  және  тағы  басқалар  жер  қойнауларынан  дамыған  елдеріден  алу 


35 

 

коэффициентінене  дейін  едәуір  артта  қалады.  Және  барлық  экологиялық  қауіпті 



объекттердің сапалы орнын толтыруына елдің потенциалы ескі негізгі қорларды меншікті 

салмақ  ӛсуге  құрайтын  құралдары  салдар  қалай  болмағандықтан,  2014  жылда  бәсекеге 

түсе  алатын  ӛнеркәсіптік  ӛнімнің  еншісі  тӛмендейді.  ол  0,  4%  шамамен  құрады), 

тұрғынның орташа ӛмірді ұзақтығы және ӛйткені. д. 

Ресурсты  сақтау  стратегиясы  -  бұл  қағида,  экосистеманың  факторлар,  әдістер,  (ел 

шеңберінде) жалпы ұлттық табыстың бірлігі немесе нақты тауардың пайдалы эффектінің 

бірлігіне  жиынтық  қорлардың  шығынының  ұдайы  тӛмендетуі  елдің  қауіпсіздігінің 

қамтамасыз етуін шарт қамтамасыз ететін шаралары, ӛлкелер, фирмалар, адамның кешені. 



 

3.3. Кәсіпорында дағдарыстық жағдайлардың туындау себептері және белгілері 

Қоғамның  даму  деңгейі  табиғи  қорларды,  еңбек  және  капиталды  қолдану 

тиімділілігімен  анықталады.  Тауардың  қор  сыйымдылығы  оның  бәсеке  қабілеттілігіне 

жетудің  ең  маңызды  факторы  болып  табылады.  Тауарлардың  жеке  түрлерінің  қор 

сыйымдылығының кӛрсеткіштері бӛлшектенеді: 

1.

 



абсолюттісі; 

2.

 



құрылымды; 

3.

 



салыстырмалысы; 

4.

 



меншікті. Бұл қор сыйымдылығының кӛрсеткіштері стратегиялық, сонымен қатар 

ӛндірістік  менеджментте  болжанып  талдануы  керек.  Тауардың  қор  сыйымдылығының 

абсолюттік кӛрсеткіштеріне ӛмірлік циклдің кезеңдері бойынша кӛрсеткіштер жатады; 

5.

 



(тауардың бірлігіне) маркетингке шығын; 

6.

 



(тауардың бірлігіне) НИОКРға шығын; 

7.

 



жаңа тауар ӛндірісінің ұйымдастыру - технологиялық әзірлеуіне шығын; 

8.

 



тауардың ӛндірісіне шығын; 

9.

 



жұмыс жасауға тауардың әзірлену шығыны; 

10.


 

тауардың эксплуатациясы мен техникалық қызмет кӛрсетуіне шығын; 

11.

 

тауарды (жӛндеу) қалпына келтіруге шығын



12.

 

тауарды тазартуға (үнемдеу) шығын. 



Тауардың қор сыйымдылығының құрылымдық кӛрсеткіштеріне тауардың бірлігінің 

тіршілік  циклының  әрбір  кезеңінде  қор  түрін  беріктету  еншісі  немесе  барлық  оның 

тіршілік циклын сипаттайтын кӛрсеткіштер жатады : 

* тауардың тіршілік циклының кезеңдеріне арналған шығындардың құрылымы ( % ); 

*шикізат  және  материалдар  (тауардың  тіршілік  циклының  осы  кезеңдегі  толық 

шығынынан %); 

*комплект  жасайтын  сатып  алынған  бұйымдар  немесе  (%  толық  шығындардан) 

қосалқы бӛлшек; 

*табиғи ӛрнекте толық шығындардан жанармайлық-энергетиялық қорлар %; 

*(%  толық  шығындардан  )  тауардың  бірлігіне  келетін  фирмалар  қызыметшілерінің 

еңбекақысы; 

*осы  кезеңде  тауардың  бірлігіне  негізгі  ӛндірістік  қорлардың  есептеуіндегі  

амортизация ( % ). 

Тауардың  қор  сыйымдылығының  салыстырмалы  кӛрсеткіштеріне  объекттің 

параметрінің  бірлігі  немесе  қордың  технологиялық  жоғалтуларына  қордың  шығынының 

кӛрсеткіштері  жатады.  Мысалы,  1  кВт/с  кӛмірдің  нақты  түрінің  шығынына  электр 

энергиясының  ӛндірілуі,  нақты  автокӛлікті  жүгірістің  100  км  отын  шығыны, 

ауылшаруашылық  ӛнімнің  бір  жағынан  жіберуі  кезінде  кептіру  пайызы,  тіршілік 

циклдарының  нақты  кезеңіндегі  қордың  нақты  түрінің  технологиялық  жоғалтулар 

пайызы, қордың нақты түрінің қолдану коэффициенті т.б. 

Тауардың  қор  сыйымдылығының  меншікті  кӛрсеткіштеріне  оның  пайдалы 

эффектінің  бірлігіне  тауардың  тіршілік  циклдасының  жеке  кезеңінде  қорлардың  нақты 

түрдің абсолютті мәні немесе жиынтығының шығын сипаттайтын кӛрсеткіштерді жатады. 


36 

 

Мысалы, тауардың жасауын меншікті кӛп заттылық формула бойынша анықталады: 



 

                                                                                                                      

(5.1 )

 

Тауардың  қор  сыйымдылығының  кӛрсеткіштерінің  бӛлінділерінің  талдауы 



бәсекешілермен  тауарлармен  салыстырғанда  тар  жерді  табуға  мүмкіндік  береді.  Ақырғы 

шешім дегенмен мәнге қор сыйымдылықтың кешенді кӛрсеткішіне немесе оның керісіне 

бойынша тек қана қабылдана алады - тауардың тиімділігі. 

Бұдан  басқа  жолдар  бағыттарға  және  талдаудың  объекттері  бойынша  мұндай 

есептеулердің кӛп варианттылық қағидалар, аналитиктердің талдау және синтездің бірлігі, 

мамандандыруы талдауда негізге алу керек, бастапқы деректердің банктің құрастыруының 

процесстерінің автоматтандыруы және талдаудың ӛзіне, биік нәтижелер және  жұмыстың 

сапасының ынталандыруы: 

-  бұйымның  пайдалануын  саладағы  ӛте  түбегейлісі  материалдардың  шығындары 

бұйымның барлық варианттарына арналған;  

-  эксперименталді  жұмыстардың  саны  салыстырғанда  екінші  үшінші  вариант 

бойынша  үлкею  есебінен  пайдалануды  саладағы  материалдардың  шығыны  2  есе 

азайтайын деп қалдуға сәтті болар еді;  

-  жақсы  варианттың  бұйымының  тіршілік  цикліне  жиынтық  материалдардың 

шығыны  бойынша  үшінші.  Екінші  вариант  бойынша  бұйымның  массасы  дегенмен 

бойынша үшіншіге қарағандасы аз.  

Ақырғы  шешім  қабылдауға  сондықтан  жеңіл  бұйымнан  астам  қызмет  мерзіміне 

екінші  үнемдеуі  бар  вариант  бойынша  шығындардың  материалдарына  ӛсу  қолданудың 

арқасында салыстыруы керек. 

 

Тақырып 4. Кәсіпорынның дағдарысқа қарсы саясатындағы маркетинг 

Дәрістің мақсаты: кәсіпорында дағдарысты болдырмау, салдарларын азайту және 

сауықтыру мақсатында қолданылатын маркетинг, оның мақсаттары, алғышарттары. 



 

Негізгі сұрақтары 

4.1. Кәсіпорынды сауықтыру барысында маркетингтің мақсаттары, функциялары 

және принциптері. 

4.2. Дағдарыс жағдайында маркетингке қойылатын талаптар. 

4.3. Дағдарысқа қарсы менеджментте басқарылатын маркетингтік ортадағы 

факторлар. 



 

4.1.Кәсіпорынды 

сауықтыру 

барысында 

маркетингтің 

мақсаттары, 

функциялары және принциптері

Фирманың  қызметінің  тиімділігі  экономикалық  және  қаржы  кӛрсеткіштері  арқылы 

ӛрнектеледі.  Нарықтық  қатынастар  жүйесінде  бір  ізге  салған  кӛрсеткіштері  жүйесі 

болмайды.  Әрбір  инвестор  бұл  жүйені  ӛзінің  инвестициялық  жобасына,  мамандар  және 

менеджерлерінің  инвестициялық  жобаларына,  профессионализмының  ерекшеліктеріне 

тағы  басқа  факторларға  сүйене  отырып  ӛз  алдына  анықтайды.  Осы  туралы  толығырақ 

"Кәсіпорын экономикасы", "Қаржы менеджменті" оқу курстарында баяндалады. 

Тиімділік көрсеткіштерінің жүйесіне келесі талаптар кіреді: 

1.кӛрсеткіштер тауардың ӛмірлік циклындағы  барлық кезеңдерді қамтуы керек; 

2.кӛрсеткіштер,  ұйымның  ретроспективті  жақтары  ескеріліп,  болашақта  дамуға 

бағдарлануы керек, кем дегенде 3 – 5 жылға; 

3.кӛрсеткіштер  ар  жағында  нақты  нарықтарға  нақты  тауарлардың  бәсекеге  түсе 

алатындығының ең маңызды кӛрсеткіштеріне арқа сүйеуі керек; 

1)

 

 ең маңызды кӛрсеткіштер абсолютті бейнелеуі керек, мысалы, пайданың 



салыстырмалы және меншікті шамаларымен, тауар және ӛндірістің тиімділігі, тауардың 

меншікті бағасы; 



37 

 

2)



 

 кӛрсеткіштер жоспардың барлық бӛлімдерімен кіріктіруі керек; 

3)

 

 кӛрсеткіштер  (табыстар,  шығындар,  сақтандыру,  ӛтімдік  бағалы  қағаз  құралдар, 



салықтар,  тағы  басқалардың  қорларының  қолдануының  тиімділігі  )  фирманың  қаржы 

қызметінің барлық жақтарын қамтып кӛрсетуі керек; 

4)

 

 ақырғы  кӛрсеткіштердің  жобалауы  анықтауы  бар  кӛп  вариантты  есептеулердің 



негізінде  іске  асуы  керек  -  тәуекел  дәрежесі  және  қаржы  қызметінің  орнықтылығы, 

фирманың  қызметінің  техникалық,  ұйымдастыру,  экологиялық,  экономикалық  және 

әлеуметтік тұрғыдан сипаттайтын мәліметке жеткілікті және сапалы кӛлемнің қолдануы. 

Фирманың  жұмыс  жасау  тиімділік  кӛрсеткіштері  ретінде  сатуларды  тиімділіктің 

мәні,  капитал,  активтер,  ӛнім,  сонымен  бірге  еңбектің  ӛнімділігі  капиталы, 

айналымдылық, ӛтімдіктерді қолданылады. Әрбір кӛрсеткіш ӛз рӛлін орындайды. Оларды 

біртұтас  интегралды  кӛрсеткішкекелтіру  қиын  болады.  Стратегиялық  маркетингтің 

кезеңінде  осыған  байланысты  ең  маңызды  қорлардың  қолдануының  абсолютті  немесе 

салыстырмалы  мәндерін  болжап  және  мӛлшерлеуге  ұсынылады  –  еңбек  ресурстарының 

негізгі және айналым капиталы. Тактикалық маркетингтің кезеңінде ұйымдағы қорлардың 

қолдануының интегралды тиімділік кӛрсеткіші талданатын мерзім ішінде есептелуі керек. 

 

4.2.Дағдарыс жағдайында маркетингке қойылатын талаптар 

Ең  алдымен  тауардың  бәсекеге  түсе  алатындығына  және  оның  тиімділігіне  үш 

фактор  ықпал  етеді:  тұтынушының  шығынының,  ӛзіндік  құн,  тауар  сапасы. 

Тұтынушыдағы кез келген қызметінің бағыты басымдылықтарды түзетуді талап етеді :  

1) бастапқыда тауардың сапасын арттыру керек;  

2)  содан  соң  тұтынушының  шығындарын  тӛмендету  керек  (ең  алдымен  тауардың 

сапасына және оның қолданылуына байланысты)  

3) соңғы кезекте тауардың ӛзіндік құны тӛмендетуі керек.  

Бір  уақытта  сапаны  жоғарылатып  және  шығындарды  азайту  үшін,  қазіргі    кездегі 

ғылыми  әдістер  мен  тәсілдерді  қолдану  қажет  (функционалді  -  құнды  талдау,  болжау, 

пішіндеу, ықшамдау т.б)  

Есептеулердің  кӛрсетуі  бойынша,  стратегиялық  маркетингтің  даму  стадиясында 

ресурстарды  қолданудың  тиімділік  нормативтері  14%-ға  орындалмаған.  Есептеулердің 

қорлардың  қолданудың  тиімділігінің  нормативтары,  кезеңге  орнатылған  стратегиялық 

маркетинг,  орындамағанын  кӛрсетеді.  Демек,  тиімділіктің  жоғарылату  үшін  қосымша 

шара қолдану керек. 

 

4.3.Дағдарысқа  қарсы  менеджментте  басқарылатын  маркетингтік  ортадағы 

факторлар  

Фирманың тиімді әрекет етуі мен тауарлардың ресурс сыйымдылығының жоғарыда 

аталған  кӛрсеткіштерінің  жақсаруы  ресурстарды  тиімді  пайдалану  факторларын  кешенді 

түрде  пайдаланатын  ұйымдық-техникалық  іс-шараларды  жоспарлау  және  ұйымдастыру 

нәтижесінде орын алуы мүмкін. 

Ресурстарды  тиімді  пайдаланудың  негізгі  факторларының  бірі  ӛндіріс  масштаб 

эфектісі заңын қолдану болып табылады.Тауарлар бойынша ӛндіріс масштабының ұлғаюы 

жалпы  деңгейде  ӛткізу  нарығы  мен  тауарлардың  түраралық  унификациясының  кеңеюі 

негізінде  орын  алуы  мүмкін;тауардың  құрылымдық  бӛліктері  бойынша  түрішілік 

унификация негізінде. 

Зерттеулер  кӛрсетуі  бойынша,  ӛндіріс  масштабы  ӛсуінің  нәтижесінде  тауардың 

ӛзіндік  құнын  үш  есе  тӛмендетуге  болады,  сапасын  40%-ға  дейін  жоғарылатуға  болады, 

бірақ  бұл  кезде  тауарды  толық  қолданбау  және  параметрлік  қатардың  қысқаруына 

байланысты тұтынушының шығыны бірнеше есе ӛседі. 

Стратегиялық  маркетинг  тұжырымдамасы  фирманы  ұзақ  мерзімді  тиімді  жұмысқа 

бағыттайды.Имидждің  бәсекелестік  куресінде  басып  алудың  негізгі  шарттары 

тауарлардың  жоғарғы  сапасы  және  оларды  қолдану  шығындарын  азайту  болып 


38 

 

табылады.Соңғылары    кӛптеген  ӛнеркәсіптік  тауарларда  ӛзіндік  құннан  асып  кетеді.Сол 



себепті  тауарлардың  ӛмірлік  цикліндегі  жиынтық  шығындардың  құрылымын  оларды 

азайту  мақсатында  талдау  ресурстарды  үнемдеу  факторларының  бірі  болып 

табылады.Экономикалық  теорияда  жиынтық  шығындарды  қысқарту  механизмі  уақыт 

үнемдеу заңымен сипатталады. 



 

Тақырып 5. Кәсіпорынды дағдарысқа қарсы басқарудағы инвестициялық 

стратегия 

Дәрістің  мақсаты:  кәсіпорынды  дағдарыстан  шығару,  сауықтыру  барысында 

қолданылатын инвестициялық стратегияны ашып кӛрсету 



 

Негізгі сұрақтары

5.1.Инвестициялық  қызметті  талдауда  қолданылатын  инвестициялардың  негізгі 

классификациялық топтары. 

5.2.Инвестициялық  шешімдерді  қабылдау  базасы  ретінде  инвестициялық  үрдістің 

жағдайына сипаттама беру. 

 

5.1.Инвестициялық  қызметті  талдауда  қолданылатын  инвестициялардың  негізгі 



классификациялық топтары  

Фирма  ресурсты  сақтаудың  стратегияларының  түрлері  келтіруден  бұрын  деңгейде, 

сапамен және тауардың қор сыйымдылығының аралығында кейбір тәуелділіктерді  қарап 

шығамыз. 

Іс жүзіндесі мерзім оны қызметіндегі тауар алған пайдалы эффектпен және тіршілік 

циклге жиынтық шығындарының арасындағы тәуелділікті маркетингтен және тазартумен 

қолданудан  кейін  бітіре  бекітіледі.  Ұқсасы  тәуелділіктер  сегменттердің  тобы  бойынша 

тауарлардың нақты түрлері үшін орнатыла алады.  

Алдын  ала  анықтау  мүмкін  тауардың  дамытуын  стратегияның  бағыты  алдын  ала 

анықтау  мүмкін  кӛп  ресурсты  сапалар  деңгей  бойынша  тауарда  болатын  сектордың 

табылуынан кейін, кӛп ресурсты оның сапалары деңгейден тәуелділік. 

Фирмада ресурсты сақтаудың стратегияларымен келесі бола алады: 

-тауардың кинематиялық (құрылым, әрекет ету қағидаты)  

-схемасының жеңілдетуі; 

-құрама жиірек тауардың түр аралық және түр ішіндегі бейімдеуі

-тауардың конструкциясының технологиялықтығының әбден жетілдіруі; 

-ӛндірістің ұйымдастыру-техникалық дамытуы;  

-сапалы  тауардың  шетел  ӛндірісінің  кеңейтуі  қордың  тиімдірек  нақты  түрі 

(тиімдірек) арзандау (елдер) елдегі оның конструкциясының ӛзгерісі;  

-ресурсты сақтаудың факторларының іске асыруы.  

Ресурсты  сақтауды  нақты  стратегия  фирманың  қызметінің  барлық  тараптарының 

комплексті  -  жүйелік  талдауынан  кейін  анықталады  бұл  стратегиялық  менеджменттің 

кезеңі. 



 

5.2.Инвестициялық  шешімдерді  қабылдау  базасы  ретінде  инвестициялық 

процестің жағдайына сипаттама беру 

Ӛнеркәсіптің  логистикасы  –  үйымның  стратегиясына  сәйкес  ӛнім  ӛндірісін 

қамтамасыз  ету  үшін  материалдық  ресурстарды  нақты  жабдықтаушылардан  сатып  алу, 

жеткізу,  ӛңдеу  және  сақтау  параметрлерін  басқару  және  маркетингтік  зерттеулердің 

негізінде  жасалған  ӛткізу  жоспарына  сәйкес  шығарылған  ӛнімді  нақты  тұтынушыларға 

жеткізу  параметрлерін  басқару.  Ӛнеркәсіптің  логистикасы  сатып  алушылық  және 

ӛткізушілік  болады.  Ұйымның  (шығарылған  ӛнімнің)  бәсекеге  қабілетті  «шығуын» 

қамтамасыз  үшін,  «кіру»  (сатып  алу  логистикасы)  компоненттерінің  параметрлері 



39 

 

бәсекеге  қабілетті  болуы  қажет,  сонымен  қатар  жүйедегі  үрдістің  параметрлері  бәсекеге 



қабілетті болуы керек. 

 

Маркетинг, логистика және ӛндірістің ӛзара байланысы 



Шартты  белгілер:  СМ  –  стратегиялық  маркетинг  (менеджмент);  СЛ  –  сатып  алу 

логистикасы; Ӛ – инновациялық менеджмент, қаржылық менеджмент, сапа мен қорларды 

үнемдеуді  басқару,  ӛндірісті  басқару  және  т.б.  әдістеріне  сәйкес  жүзеге  асырылатын 

ӛндіріс; ТМ – тактикалық маркетинг; ӚЛ  – ӛткізу логистикасы. Қатаң бәсекелестік және 

қорлардың жетіспеушілігі жағдайында басқарудың жалпы және ортақ қызметтерін сапалы 

орындаудың  маңызы  зор.  Бірінші  кезекте  басқару  шешімдерін  әзірлеу  бойынша 

басқарудың  жалпы  қызметтерінің  сапасын  жоғарылату  қажет,  содан  соң  –  ортақ 

қызметтердің сапасын. 

Қандай  да  болмасын  ортақ  қызмет  бойынша  басқару  шешімдерін  әзірлеу  кезінде 

орындалуы керек жалпы қызметтерге жататындарды еске салып ӛтейік: 

1) шешімдерді әзірлеу бойынша жұмыстарды ұйымдастыру; 2) талдау және синтез; 

3) болжау; 4) оңтайландыру және бағалау; 5) басқару шешімдерін дайындау. 

Ортақ  қызметтерге  жататындар:  нормалау  (стратегиялық  маркетинг),  жоспарлау, 

үрдістерді ұйымдастыру, есеп және бақылау, ынталандыру, үйлестіру. 

Қандай  да  болмасын  басқару  сұрақтарын  шешкендегідей,  ең  алдымен  материалды-

техникалық қорларды шығындау нормалары мен нормативтерінің сапасын кӛтеру қажет, 

содан  кейін  –  жоспарлар  параметрлерін.  Практика  кӛрсеткендей,  басқару  шешімдерін 

әзірлеудің  аталған  әдістерін  ескермеу  алдағы  уақытта  басқару  технологиясын 

жеңілдетуден  алынған  үнемнен  жүздеген-мыңдаған  есе  артық  шығындарға  әкеледі. 

Ӛкінішке  орай,  қазіргі  уақытта  басқарудың  екінші,  үшінші  және  тӛртінші  жалпы 

қызметтері – талдау және синтезге, болжауға, оңтайландыру мен бағалауға  – практикада 

ӛте  аз  кӛңіл  бӛлінеді.  Жоғарғы  оқу  орындары  мамандарды  экономикалық  және 

басқарушылық  дайындауды  американизациялау  негізінде  жеңілдету  жолымен  кетті, 

сӛйтіп  экономиканы  басқарудың  аталған  жалпы,  басты  қызметтері  бойынша  оқыту 

сапасын шұғыл тӛмендетті. 

Логистиканы  бәсекеге  қабілеттілікті  кӛтерудің  факторы  ретінде  қарастыру 

функционалдық  шығындар  мен  тауарды  сатудан  түскен  табыстарға  әсері  бойынша 

нәтижелер ӛлшенуі керектігін білдіреді. Осыған байланысты шығындарды және логистика 

мен  ұйымның  экономикалық  және  қаржылық  индикаторларының  байланысын  нақты 

кӛрсететін  кӛрсеткіштерді  бақылау  әдістерін  табу  міндеті  ӛзектіге  айналуда. 

Анықталғандай,  логистикалық  шешімдердің  нәтижелерінің  сандық  параметрлерін 

анықтау  бір  шама  қиынға  соғады.  Мұны  тек  келесідей  әдістемелік  және  техникалық 

сипаттағы шарттарды сақтау арқылы ғана жүзеге асыруға болады: 

1)

 



 жақсы ұйымдастырылған есептік-ақпараттық жүйенің болуы; 

2)

 



 ұйымның  құрылымдық  бӛлімшелерінің  және  миссиялар  және  шығындарды 

есептеудің  бірыңғай  әдістемесі  қағидасын  қолдануға  негізделген  логистикалық  тізбектің 

сл 

Ө 

өл 



40 

 

барлық қатысушыларының шығындары мен табыстарын кешенді талдауды жүргізу; 



3)  ұйымның  жалпы  пайдасындағы  логистикалық  қызметтен  түскен  пайда  үлесін 

анықтау.  

Инвестициялық капиталға логистиканың ықпалы ұйымның балансының актив және 

пассивтарын  (элементтер  )  негізгі  дәрежелер  арқылы  іске  асады.  Мұндай  "ақша  және 

дебиторлардың  есебі"  айналым  капитал  жататын  ұйымның  кӛздің  нүктесімен  шешуші 

ӛтімдіктеріне  болып  табылған  баланстың  элементтері.  Тапсырыстардың  орындауын 

жылдамдық ақшаның ағынына ықпал тигізе алады. Бір ақшаға және дебиторлардың есеп 

ықпал  ететін  кем  анық  логистиялық  айнымалы  тапсырыстың  орындауы  және  тӛлеудің 

аралығында лаголар қысқартатын есептердің кӛшірмесінің дәлдігі болып табылады. 

Логистика  айналым  капиталына  маңызды  ықпал  шикізаттың  Запасоволары,  және 

дайын  бұйым  комплект  жасайтын  шикізаттар  қысқарту  арқылы  болады.  Ұйымдардың 

айналым капиталының пайыздары 50-нен жіп-жиі және кӛп қорларға дәл келеді. 

Ӛз  кезегінде,  шикізаттар  және  материалдардың  сатып  алуы  несие  берушылардың 

есептерімен тығыз байланған. Мұндай есептер болып табылады, ұйымдардың балансының 

элементтерімен  логистика,  Ключевоелермен  кӛздің  нүктесімен  және  олардың  айналым 

капиталына ықпалдарда болады. Демек, сатып алуларды басқаруды кірігу және ӛндірісті 

басқару  -  логистиялық  стратегияның  құрама  бӛлігі  -  тәжірибемен  расталатын  оң  эффект 

бере  алады.  Запасоволардың  сатылап  жұмсауы  шикізатқа  ӛндірістің  жоспарлы 

қажеттіктері  және  материалдарға  сәйкес  келетін  ұйымдардағы,  ұйымның  логистиялық 

шығындары тӛмендейді, инвестициялық капиталды қолданудың дәрежесі жоғарылайды. 

Логистиялық  жүйенің  тағы  басқа  элементтерінің  қоймалар,  кӛлік  құралдарының 

жалдауы  ағымдағы  шығындардың  жалгеріне  болып  табылады.  Ағымдағы  шығындарға 

негізгі капиталдың алмастыруы олардың жүзеге асыруға арналған меншікті құралдардың 

алуы  орынына  жинауға  және  тасымалдаулар  бойынша  операциялардың  орындауына 

олардың  ұйымдарының  үштен  бірінің  тартуымен  негізінен  жетеді.  Демек,  бұдан  басқа, 

ӛзгеріс  сонымен  бірге  міндеттемелердің  арасындағы  баланстарда  айтарлықтай  білінеді 

және  меншікті  капиталмен,  және  соңғы  және  пайданың  байланысында,  процентті 

тӛлемдер,  парыздың  проценттіменен  қатар  тӛлеуі  ақшаның  қозғалысында  кӛздің 

нүктесімен.  Ұйымдардың  логистиялық  жүйесінің  заттық  негізін  меншікті  жағдайлардың 

кӛпшілігінде  құрап,  жалға  алмайтын  техникалық  құралдар  және  тұрақты  имараттар, 

логистика соншалықты ұйымдардың негізгі капиталының ортақ шамасы және пайда және 

инвестиция салылған капиталдың байланысына маңызды ықпалы тя алатындығы. 

Логистика фирмалардың кіріс пен шығынның есебінің әрбір тұрғысына дерлік ықпал 

ететінін  қорытынды  жасау  логистика  фирмалардың  кіріс  пен  шығынның  есебінің  әрбір 

тұрғысына  дерлік  ықпал  ететінін  қорытынды  жасау  мүмкін  сайып  келгенде  логистика 

фирмалардың  кіріс  пен  шығынның  есебінің  әрбір  тұрғысына  дерлік  ықпал  ететінін 

қорытынды  жасау  мүмкін.  Тиістісі  логистиялық  стратегиядағы  ӛзгерістері  сондықтан 

ұйымдардың  қызметінің  қаржы  нәтижелеріне  әсер  етеді  және  олардың  ұзақ  мерзімді 

тіршілік қабілеттігінің қамтамасыз етулеріне ӛз үлесін енгізеді. Логистикалық стратегияға 

қару-жарақ  алған  ұйымдар  оларды  үнемі  талдайды.  Мұқият  талдауға  пайда  және 

қорлардың  қолданудың  максимал  тиімділігінде  кӛз  жеткізу  үшін  инвестиция  салылған 

капитал сонымен бірге душар болады. 

Маңызды  бәсекелестік  артықшылықтың  базарға  инвестициялық  тауарлары  тиеуді 

сенімділік  болып  табылады.  Ол  бұрынғы  тапсырма  беруші  тұтынушыдан  қайтадан 

тапсырыстардың 

алуы 


немесе 

жаңа 


тұтынушылардан 

ұсыныстарғана 

дейін 

тапсырыстардың алуына маңызды. 



Оның  сапасы  бойынша  ӛнімнің  дифференциациясының  ықтималдығының 

тауарлардың  кӛп  нарықтарына  қашан  азаяды,  қысқа  мерзімді  перспектива  жұрнақтарды 

қабылдайтын  сӛз  т  ұйымдары  имидж  немесе  стратегиясы  логистикаға  қиын  ұйымның 

бәсекеге түсе алатындық жоғарылататын тағы басқа факторлардың сатып алушыларының 

нарықтың  сегменті,  ұйымның  экономикалық  ортасы,  қызмет  кӛрсетуді  жақсартуындағы 


41 

 

ӛзгерістері  жолымен  қол  жеткізуге  болатын  барлық  маңыздырақ  бәсекелестік 



артықшылықтар болып қалыптасады. 

Логистика  ұйымның  қызметінің  тиімділігінің  жоғарылатуына  сонымен  бірге 

мүмкіндік туғызады, бірақ келесі талаптардың орындауын шартта : 

1)

 



ұйымның  стратегиясы  бар  логистикасының  тиімді  ӛзара  байланыстарының 

анықтауы, оның орындауын динамикамен; 

2)

 

қағида 



пропорционалдығы, 

параллелдік, 

тура 

ӛтетіндік, 



үзіліссіздік, 

автоматтылық,  ырғақтық  және  др.  басқарудың  процесстерінің  талдау  және  қағида 

ұйымшылдығының  бағасының  негізінде  заттық  қорлардың  қозғалысты  реттеуін  әбден 

жетілдіру; 

ақпараттық,  әдістемелік,  заңға  сүйенген  және  басқару  жүйесінің  (әсіресе 

квалификациялы кадрлармен ) қамтамасыз ету қорының сапаның жоғарылатуы; 

жүйенің  компоненттері  бар  логистикасының  ӛзара  байланыстарының  анықтауы 

ұйымды басқару және оның сыртқы ортасы; 

3)

 

ықшамдау және мӛлшерлеудің ғылыми жолдар және қазіргі әдістерінің қолдануын 



негізде заттық қорлардың шығынының нормалар және нормативтарының ӛңдеу жүйесінің 

әбден жетілдіруі; 

4)

 

логистиялық операциялардың тиімділіктің экономикалық талдауын ӛткізу; 



Ұйымның  сауда  логистикасының  ақпараттық  қамтамасыз  етуіне  (БАЖ) 

басқарудың  автоматты  (Айс)  ақпараттық  жүйелер  немесе  автоматтандырылған 

жүйелерін жад сақталатын мәліметтер келесі негізгі түрлер жұмыс істеуге керек : 

5)

 



ӛлкелер бойынша ӛткізу нарығының тарихы, сауда операцияларының түрлері; 

6)

 



табандатқан  және  ұйымның  тауарларының  ӛткізуді  кӛлеміндегі  нарығының 

динамикасының болжамдары; 

7)

 

тарих, күш, перспектива және ӛйткені бәсекелестіктің параметрлері базарға; 



8)

 

ұйымның еншісі базарға; 



9)

 

ұйымның тауарларына және оның бәсекешілерінің бағасы; 



10)

 

тауарды  жылжыту,  жарнаманы,  сервис  қызмет  кӛрсетуі,  тағы  басқаларды 



ұйымның тауарларының жӛндеулеріне шығындар. 

11)


 

нарықтардың (түрлер) формасы және олардың мінездемесі; 

12)

 

сатып алушылардың тізілімі; 



13)

 

тауарлардың жарнамасының ұйымы; 



14)

 

жұртшылықпен байланыстардың ұйымы; 



15)

 

документ айналымының жүйесі; 



16)

 

тағы  басқа  мәліметті  мемлекет  ұйымдағы  тауарларының  бәсекеге  түсе 



алатындығы жақтан. 

 


Каталог: books
books -> Бағдарламасы бойынша жарық көрді Жайлыбай F. Таңдамалы. Астана: Фолиант, 2014
books -> Орынбасар Дөңқабақ ДӘуір дүЛДҮлдері
books -> Бағдарламасы бойынша шығарылды Редакция алқасы: С. Абдрахманов, Н. Асқарбекова, Р. Асылбекқызы
books -> Бағдарламасы бойынша жарық көрді
books -> Ұлы дала тұЛҒалары қҰдайберген
books -> Редакция ал қ
books -> Ббк 84 Қаз-7 82 Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі Ақпарат және мұрағат комитеті «Әдебиеттің әлеуметтік маңызды түрлерін басып шығару»
books -> Анықтамалық Е. Тілешов, Д.Қамзабекұлы Алматы, 2014 «Сардар» Баспа үйі

жүктеу 1.05 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет