Аймақтағы қауіпсіздік пен тұ рақ тылықты қамтамасыз ету мә селесі ұйымның басты та қы ры­



жүктеу 0.71 Mb.

бет1/6
Дата15.09.2017
өлшемі0.71 Mb.
  1   2   3   4   5   6

Аймақтағы  қауіпсіздік  пен  тұ рақ тылықты 

қамтамасыз ету мә селесі ұйымның басты та қы ры­

бына  айналды.  Оты рыс та  сөй леген  сөзінде  Қа­

зақстан  Пре зи денті  Нұрсұлтан  Назар ба ев  әріп­

тестерінің на за рын өңірлік қауіпсіздік мә селелеріне 

аудар ды.  Оның  пікірінше,  ШЫҰ  Ауған стан да ғы 

жағдайды  тұ рақ тан дыру  үдерісіне  белсенді 

қатысуға  тиіс,  өйткені  бүкіл  өңірдегі  бей бітшілік 

пен  тұрақ тылық  осы  ел дегі  ахуалға  бай ла ныс ты 

болып  отыр.  «ШЫҰ  қыз метінің  шешуші  бағыты 

ай мақтағы  қауіпсіздік  пен  тұ рақ  тылықты  қам­

тамасыз  ету  болып  табылады.    Ау ғанс тан­

Пәкістан  өңірінен  жететін  үрей лі  дабыл  бар­

лығымыздың  алаң даушылығымызды  туғы зып 

отыр.

ШЫҰ басшылығымен Мәскеу де нау рызда өткен 



халықаралық  конфе рен цияда  қабылданған  лаң­

кестікке, есірткінің заңсыз ай на лымына, қыл мыс ты 

ұйымдас ты ру ға  қарсы  күрес  проблемалары  бо­

йынша  ШЫҰ­ға  мү ше­мем лекеттердің  және  Ау­

ғанстан ның  іс­қимыл  жоспары  өз  дәрежесінде. 

«Ауғанстан бойынша басқа мүд делі елдермен және 

ұйымдармен  үйлес ті руді  жүргізуді  қажет  ететін 

Ауған  елі  ба ғытындағы  біздердің  іс­қимылдары­

мыз  «жол  картасы»  болуы  тиіс»,  –  деді  Елбасы 

Нұрсұлтан  Назарбаев.  Қазақстан  басшысы  ШЫҰ 

жұ мы сына  бақы лаушы­мемлекеттердің  іс  жүзінде 

қатысуын  қамтамасыз  ету  мен  заңсыз  көші­қон 

проблемасын ше шу дің маңызын атап өтті. Со нымен 

бірге Елбасы Қазақстан ядро лық қарудан ерікті бас 

та р тушы  ел  екенін  және  жаһандық  қарусыз дану 

үдерісіне  белсенді  қаты сушы  ретінде  КХДР­дың 

ядролық  сы нақ  жүргізгенін  айыптайтынын  мә лім­

деді. «Біз осы қадамның жаһандық таратпау үдерісі 

үшін  барынша  теріс  әсері  болатынына,  аймақтық 

және  жаһандық  ауқым да  қауіпсіздік  қатері  бар 

екеніне сенімдіміз», – деді. 

Жалғасы 3-бетте

Құбаш Сағидоллаұлы

иә

– «Қазақстан Республикасы» де­

ген  –  біздің  ресми  атауымыз.  Де­

мек, қазіргі кезде осы атауды қол­

дану  –  азаматтық  борышымыз. 

Со нымен бірге қоғамның және же­

келеген  адамдардың  ойынша,  Қа­

зақстан  Республикасы  дегеннің 

орнына  Қазақ  Республикасы  деп 

атау  жөн  деген  пікірлер  айтылуда. 

Мен  де  осыны  қолдаймын.  Ой­

ларыңызда болар, кеңестік за манда 

Қазақ  ССР­і  деген  атау  бол ған.  Ол 

Қазақ Советтік Социалистік Респуб­

ликасы  деген  түсінік  еді.  СССР­дің 

ыдырауымен  Советтік  Со циалистік 

деген саяси ұғымдар кел меске кетті.  

Одан  қалғаны  –  Қазақ  Респуб­

ликасы.

ЖоҚ 

– Бұлай етуді біздің көпұлтты қо­

ғам көтермейді. Өзбекте бір мақал 

бар  ғой  «әр  кәлләдә  –  бір  қиял» 

деген. Сол айтқандай, мұндай жаңа 

пікірлер, жаңа ұсыныстар әр та рап­

тан бір қылаң беріп отыруы мүмкін. 

Бірақ оған біздің қоғам дайын емес. 

Себебі бұған дейін өзіміз ұран етіп 

көтерілген  «қазақстандық  ұлт», 

«Қа зақстан  халқы»  деген  ұғым  әлі 

түгел сіңіп болған жоқ. 

Әрине, жеке басым Қазақ Рес пуб­

ликасы  деп  аталуын  қалар  едім.  Ол 

үшін  алдымен  елдік  дең гейде  үлкен 

арнайы шаралар, тәр бие леу жұмыс­

тары жүруі керек. Кез кел ген Қазақстан 

тұрғынының  көкейі не  «мен  –  қазақ 

елінің  азаматымын»  де ген  сезім 

орнату оңай шаруа емес. 



Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет      

Владимир ЖириноВСкий, 

РЛДП төрағасы:

«Менің  қолдарым  әзірге  таза, 

егер мемлекет басшысы болып кет­

ке німде қанға былғанар еді». 



(http://citaty.info -сайтынан)

№97 (97) 

17 маусым

сәрсенбі


2009 жыл

 

...де



дiм-ай, а

у!

3-бетте

нұрлан ӨнЕрБай, 

Мәжіліс депутаты:

ғарифола ЕСІМ, 

сенатор, академик:

2-бет

5-бет

7-бет

Ой­КӨКПАР 

Боксшыларымыздың 

әуесқой бокстан 

кәсіпқой рингке 

ауысуы осы спорт 

түрінің дамуына кері 

әсерін тигізбей ме?

Өркениеттер 

диалогы: сұхбат 

па, тайталас па?

Тоқтардың 

аманаты

www.аlashainasy.kz

150,13

208,37

4,80

21,95

231,73

8612,13

1071,01

1138,04

71,25

935

ортақ валюта толғағы 

тақап қалды

«Қазақстан» атауын Қазақ елі деп өзгертетін уақыт жеткен жоқ па?

Еліміз Қазақстанның соңғы 

жиырма жылдың ішінде жеткен 

жетістіктеріне қарамастан, 

мемлекет имиджіне «стан» 

жалғауы кері әсер етіп жатқан 

сияқты. осыны ескеріп арнайы 

әрекет еткен қырғыз елін 

шетелдіктер қазір киргизия деп 

атайды. Сол секілді «өзімізді Қазақ 

республикасы деп жарияласақ» 

деген пікірді соңғы кездері сенатор 

ғарифолла Есім жиі көтеріп жүр. 

«ой-көкпардың» қонақтары бұл 

туралы қандай пікір білдірер екен? 

ТОСЫН


 ОҚИҒА

Ақсу ауданына қарасты Қазалы ауылында аймақ­

ты  шулатқан  оқиға  болды.  Бір  түнде  біреулер  осы 

ауыл да  тұратын  Моңғолиядан  көшіп  келген  қан­

дастары мыз дың  үй­жайын  талқандап  кеткен.  Кейін 

белгілі болғандай, қиратушылар ауылдың тұрғылықты 

жігіт тері болып шықты. Ауылдың елу шақты жастары 

жи налып, шеттен оралған ағайындар тұратын көшені 

«сы пырып» шыққан. Үйлердің әйнектері мен қор шау­

ларын сындырып, далада тұрған көліктерді қиратып 

кет кен.  Абырой  болғанда  олардың  алдынан  адам 

жолықпапты.  Әйтпегенде  оқиғаның  соңы  немен 

тынарын бір Алланың өзі ғана біледі. Қазір керекулік 

ҰҚК­нің мамандары мен ішкі істер органдары Қаза­

лыны шарлап, тексеру жүргізіп жатыр. Түнгі ойранға 

қатысқандардың  әзірге  сегізі  қолға  түскен  көрінеді. 

Қазалыдағы  қандастарымыздың  айтуынша,  осы 

оқиға болардан екі күн бұрын жергілікті жігіттер мен 

оралман жастары арасында төбелес болған. 

Бұл  Ақсудағы  орламандарға  қарсы  бағытталған 

бірінші  «жорық»  емес.  Осыдан  бірнеше  ай  бұрын 

Пав лодар облысындағы Май ауданының оралмандар 

көп тұратын Ақжар ауылында да келеңсіз оқиға бол­

ды. Бұл жолы тұрғылықты қыздар мен оралман қыз­

дар төбелескен. Жалпы, соңғы жылдары Ақжар ауы­

лында  ағайындарға  «моңғолдар»  деп  тіл  тигізіп, 

арты нан таяқ жеген соң, сотқа арызданып, ақша табу 

«бизнесі»  жанданған.  Көгерген  көзі  үшін  қорқытып­

үркітіп 4­5 мың АҚШ долларын бопсалап алады. 

Мұның бәрі ауыл мен аудандағы ішкі саясат бөлі­

міндегілердің халықпен қоян­қолтық жұмыс істей ал­

май қаусап отырғанын көрсетеді. 

Ал Қазалыдағы оқиғадан соң ауыл әкімі Ермек Ма­

қанов тағынан түсіп, орнын бұрынғы сақшыға бо са тып 

берді.  Төбелес  жиі  болып  тұратын  ауылға  осын дай 

басшы  қажет  деп  шешсе  керек,  зейнеттегі  полицей 

Жамбыл Қайырханов ауыл әкімі болып тағайын дал ды. 

Есенбек СанаТ,

Павлодар

оралмандарды 

ойрандап кетті

ресейдің 

Екатеринбор 

қаласында 

құрылғанына биыл 

сегіз жыл толып 

отырған Шанхай 

ынтымақтастығы 

ұйымына мүше алты 

елдің мемлекет 

басшыларының екі 

күндік саммитіне 

қатысушылардың 

қатары молайды. 

Мерекелік саммитке 

қатысуға Пәкістан 

Президенті асиф 

али Зардари, 

екінші мерзімге 

сайланғанының буы 

басылмай, алып-

ұшып жеткен иран 

Президенті Махмуд 

ахмадинежад, 

ұйымды алаңдатқан 

ауғанстанның 

Президенті Хамид 

карзай, Үндістан 

премьер-министрі 

Манмохан Сингх, 

Моңғолияның бірінші 

вице-премьері 

норовын алтанхуяг 

ниет білдіріпті. Бұл – 

Еуразия құрлығының 

61 пайызы, әлем 

халқының төрттен 

бірін құрайтын

экономикалық 

потенциалы жағынан 

аҚШ-ты ғана алға 

жіберетін Шыұ-ның 

керегесі кеңейгенін 

пайымдатса керек. 

ДАТ!

6-б

етте

рахметқажы БЕрСІМБаЕВ:

ӘйЕлДЕРгЕ «ҚЫзЫңЫзДЫ 

ДҰРЫС ТӘРБИЕлЕМЕДіңіз» 

ДЕП АйЫП ТАҒуҒА БОлМАйДЫ. 

БҰл  ӘКЕНің САПАСЫз гЕНіНЕ 

БАйлАНЫСТЫ

ҚР Білім және ғылым ми­

нис трлігінің  мәліметтеріне 

қа  рағанда,  Қазақстанда  ба­

ла  лар ға арналған245 дем а­

лыс орны бар екен. Сондай­

ақ  аймақ тардың  көптеген 

мек тепте рін де бастауыш сы­

нып та ры на  арналған  мау­

сым дық ла герьлер ашылған. 

Жалпы, биылғы лагерьлерде 

1 мил лион ға жуық бүлдіршін 

дем алатын болыпты. Ал Ал­

маты  қаласында  оқушылар­

ды күтуге дайындалып отыр­

ған  қала  сыр тындағы  екі 

ла герь мен  бір ге  мектептер­

дің жа ны нан ашыл ған дем а­

лыс орын дары дайын­мыс. 

Біз бұл жерде тырнақ ас­

тынан  кір  іздеп,  лагерлерді 

сы найық  деп  отырған  жоқ­

пыз. Алайда жазғы демалыс 

басталмай жатып­ақ жуырда 

ғана Солтүстік Қазақстандағы 

«Қарлығаш»  балаларды  са­

уық тыру лагерінен өрт шық­

ты. Тілсіз жау лагерьдің 140 

шаршы метрді құрайтын ас­

ха насын түгел жалмаған. 

Жалғасы 2-бетте

М

ӘСЕ



л

Е

Балалар лагеріндегі былық 



биыл тағы қайталана ма?

Балалар демалысы 

басталды. дәл қазіргі уақытта 

мектеп бітіруші түлектеріміз 

ұлттық бірыңғай тест тапсы-

рып болып жатса, ал қалған 

бүлдіршіндеріміз түрлі дем-

а лыс лагерьлеріне жолдама 

алып, кезекті жазғы дема-

лысын өткізбек ниетте. 

алай да, биыл лагерьлерде 

демалудың бағасы қанша, 

жылда жазғы каникулды дема-

лыс орындарында өткізген 

оқу шылар түрлі тағамдардан 

уланып қалып жататын факті-

лер көп, осындай келең сіздіктер 

тағы  қайталанбай ма? Бүгінгі 

әңгімеміз осы негізде болмақ.

Жеке және заңды тұлғалар үшін:  индекс – 64259. 

«Қазпошта» аҚ-тың барлық бөлімшелерінде жазылуға болады

2009 жылдың екінші 

жартыжылдығына 

жазылу басталды. 

«Алаш айнасына» 

жазылу жалғасады

Серік ЖұМаБаЕВ

www


.ak

or

da



.kz с

айтынан


2

РеспубликалыҚ ҚоҒамдыҚ-саяси аҚпаРаттыҚ газет

№97 (97) 

17.06.2009 жыл, сәрсенбі

www.alashainasy.kz

Қоғам


Мәселе

ҚР  ДенсаулыҚ саҚтау МинистРі Ж.ДосҚалиевтің назаРына!



Балалар лагеріндегі былық 

биыл тағы қайталана ма?

түйткіл


ШаРа

алаШ-аҚпаРат



Басы 1-бетте

?

Б i л г i м   к е л г е н   Б i р   с џ р а ћ

Б i л г i м   к е л г е н   Б i р   с џ р а ћ

еңбек шарты жыл сайын жасала ма?



Мен жекеменшік колледжде жұмыс істеймін. Колледжбен арадағы 

еңбек шартын әр жыл сайын жасауым керек пе?

 

Сара Төлеуғазина, Шығыс Қазақстан облысы

Бұл сұраққа еңбек және халықты әлеуметтік қор-

ғау министрлігінің сарапшы маманы жауап береді: 

—  Жүкті  әйелдермен  еңбек  шартын  бұзу 

қолданыстағы  еңбек  заңнамасына  қайшы  ке-

ле ді. атап айтқанда, егер әйел еңбек шартының 

уақыты  аяқталған  күні  мерзімі  он  екі  апта 

немесе  одан  көп  апта  жүктілігі  туралы 

медициналық  қо рытынды  ұсынса,  жұмыс 

беруші  оның  жаз ба ша  өтініші  бойынша  еңбек 

шартының  мерзі мін  бала  үш  жасқа  толғанға 

дейін,  оның  күтіміне  байланысты  демалыс 

аяқталған күнге дейін ұзар туға міндетті. 

 Жұмыссыз жүрген екі айдың еңбекақысын 

өндіріп алу үшін сотқа жүгінуіңізге болады.

Жұмыссыз жүрген екі айдың еңбекақысын кім төлейді?



Мен Түркістан қаласындағы Қ.а.Ясcауи атындағы ХҚТу-да 2 жыл лаборант 

болып жұмыс істеп жүрген кезімде «жұмысқа уақытша алынғансың» деп 12 

апталық жүктілікпен жұмыстан босатып жіберді. Осы іс-әрекет заңды ма? Мен  

екі айдан соң төрт айлық жүктілікпен басқа жұмысқа уақытша келісімшартпен 

орналастым. екі ай жұмыссыз жүрген күндерімнің еңбекақысын ХҚТу-дан 

өндіріп ала аламын ба? 

 Жұлдызай, Оңтүстік Қазақстан облысы

еңбек  және  халықты  әлеуметтік 

қор ғау  министрлігінің  сарапшы  ма-

ман дарының  айтуына  қарағанда,  бі-

рін шіден, еңбек заңнамасы Қазақстан 

Республикасының  аумағында  орна-

лас қан  бүкіл  мекемелер  мен  ұйым-

дарға  (олардың  ұйымдық-құқықтық 

және  меншік  нысанына  қарамастан) 

қол данылатынын  атап  өткен  жөн.  ал 

екіншіден,  ҚР  еңбек  кодексінің  29- 

бабының  1-тармағының  2-тармақша-

сына  сәйкес,  бұрын  бір  жылдан  кем 

емес, белгілі бір мерзімге шарт жа сас-

қан  қызметкермен  жеке  еңбек  шарты 

қайтадан  жасалған  жағдайда,  оның 

ішінде  еңбек  шартының  мерзімі  ұзар-

тыл ған кезде, ол белгіленбеген мерзімге 

жасалған болып есептеледі. 

Бұл  жағдайда  еңбек  шартын  қайта 

жа саудың қажеті жоқ.

Бір  өкініштісі,  аталмыш  лагерьді  

2006  жылдан  бері  не  облыстық  төтенше 

жағдай лар  департаменті,  не  санитарлық-

эпиде миологиялық қадағалау басқармасы 

ма ман дары  бірде-бір  рет  тексермеген. 

олар  осы  үш  жыл  уақытқа  дейін  білгенін 

істеп, тек пайда табуды ғана ойлаған.

ал  лагерьге  тынығуға  келген  балалар 

демалуға  бір  күн  бұрын  келгенде  нағыз 

қайғылы оқиғаға душар болар еді. Құдай 

сақтап, ешкім зардап шекпеген. Дәл мұн-

дай апатты жағдайда тұрған лагерьге жұ-

мыс істеуге кім рұқсат берді? Бірінші кезек-

те  өрт  сөндірушілер  тексермеуші  ме  еді? 

Де генмен  мұның  барлығын  облыстық 

төтен ше  жағдайлар  департа мент інің  жа-

уап ты  қызметкерлері  «шағын  және  орта 

бизнесті  тексеруге  мораторий  жариялан-

ған нан осындай келеңсіздіктер орын алу-

да» деп ақталуда. 

Жалпы мұндай келеңсіздіктер бір ғана 

солтүстік Қазақстанда орын алып отырған 

жоқ.  еліміздің  көптеген  аймақтарында 

жыл да осындай жағдай болады. Мә селен, 

осыдан  біраз  бұрын  Қарағанды  об-

лысының  «каскад»  лагерінде  демалып 

жатқан 20 бала тамақтан уланып, ауруха-

наға жеткізілді. Жергілікті санэпидемиолог 

мамандар  демалыс  орнын  толығымен 

зерттегенде,  азық-түліктің  сапасыздығы 

анықталған. одан кейін Қарқаралы аудан-

дық  прокуратурасы  аталмыш  лагерьді 

жабу жөнінде үкім шығарған. 

санамалай берсек, мұндай келеңсіздік-

тер  көп.  таяуда  Қызылорда  облысының 

Шие лі аудандық прокуратурасы «сыр ұла-

ны»  лагеріне  тексеру  жүргізу  барысында 

көп теген  былықтардың  бетін  ашты.  Қыс-

қаша  айтсақ,  аталған  тынығу  лагері  көк-

шоқы  елді  мекенінде  туберкулезбен  ауы-

ратын  балаларға  арналған  санаторийдің 

бір  бөлігінде  ауласы  ортақ,  оқшауланбай 

орналасқан.  лагерь  басшылығының  тез 

тарайтын  жұқпалы  аурулардың  жанына 

сау  баланы  апарып,  ауру  қылуға  сәл-ақ 

қалғандығы,  тіпті  қарапайым  нәрсені  ес-

кер мегендігі  олардың  әбден  ақшаға  құ-

ныққандығын аңғартады. ал дәл осын дай 

құқық бұзғаны үшін лагерь директоры да, 

аудандық  санэпидемстансаның  жа уап ты 

мамандары  да  тек  сөгіс  естумен  ғана 

шектелді. Қалай дегенмен де, биыл осын-

дай мәселе қайталанбасын деп тілейік. ол 

үшін  жергілікті  санэпидемстанса  мен  тө-

тен ше жағдайлар департаменті лагерьлер-

ді мұ қият тексеріп, қатаң бақылауға алуы 

тиіс.  алайда  аталған  сала  мамандары: 

«Ша ғын  бизнеске  жарияланған  морато-

рий  дің  сал да рынан  қатаң  тексеріп,  әкім-

шілік  жауап кершілікке  тарта  алмай  отыр-

мыз», – дейді. ал олай болмаған жағдайда 

жеке ше леніп кеткен лагерьлердің бас шы-

лары тек қаржы табудың ғана көзін ойлап, 

ба лалар қауіп сіз дігіне көз жұма қарайтыны 

белгілі. сон да бүлдіршіндеріміздің биылғы 

жазғы  демалысы  қаншалықты  қауіпсіз 

болмақ? Біз бұл жөнінде алматы қалалық 

Білім басқармасы тәрбие ісі жөніндегі бө-

лімінің  бастығы  Қатипа  Молдабековамен 

сөйлескенімізде, ол «ертең кел, арғы күні 

кел»  деп  қарапайым  сұрақтарға  жауап 

беру ден  бас  тартты.  ал  қалалық  төтенше 

жағдайлар  департаменті,  са нитар лық-

эпидемиологиялық қадағалау басқармасы 

қызметкерлерінің ешқайсысы да лагерьлер 

туралы теріс пікір айтқан жоқ. «Бәрі жақсы, 

бәрі керемет» дейді. олар дың сөзіне сен-

сек, бүлдіріп отырған – сол бір ғана мә се-

ле,  шағын  бизнесті  тексеруге  мора то-

рий  дің  жарияланғаны.  Дей  тұрсақ  та, 

балалардың  бүгінгі  дема лысы  қанша-

лық ты өтетінін уақыт көрсетер. Бірақ біз 

лагерь лерде  болған  ақпараттарды  жіті 

бақылап, үнемі назарда ұстап отыра мыз. 

Жазғы демалысың жайлы өтсін, жас бүл-

діршін!.. 

Гүлшат ДӘуРенБеКОВа, 

Алматы қалалық Төтенше жағдайлар 

департаменті баспасөз қызметінің 

жетекшісі:

—  Қаланың  әрбір  аудандарында 

Төтенше  жағдайлар  департаментінің 

өртті бақылау және қадағалау инспек­

тор лары жұмыс істейді. Олар биыл 151 

мектеп жанындағы лагерьлерді тек сер­

ді. Солардың ішінде қарапайым ереже­

лерді сақтамаған 273 факт анықталды. 

Сонда  әр  мектепте  екі­үш  заңбұзушы­

лық орын алды деген сөз. Негізі, өртке 

қарсы  қызметкерлер  әрбір  меке мені 

екі рет тексереді. Бірінші кезде қандай 

кемшіліктері  барын  анықтап,  оны 

түзетуге мекеме басшыларына ескерту 

жасайды.  Екінші  тексергенде  оның 

орын далуын қадағалайды. Міне, осын­

дай мектеп лагерьлерін екінші рет тек­

сергенде  жіберілген  273  кемшіліктің 

251­і  қалпына  келтірілген.  Сонымен 

бірге біз жекеменшік лагерьлерді арна­

йы  қатаң  тексере  алмаймыз.  Себебі 

шілде айының аяғына дейін шағын жә­

не  орта  бизнесті  тексеруге  мораторий 

жарияланған.  Сондықтан  да    оларға 

өртке  қарсы  ақыл­кеңес  айтумен  ғана 

шектелеміз. 

Гүлнар аЙМаХанОВа, 

Алматы қалалық Санитарлық­

эпидемиологиялық қадағалау 

департаментінің қызметкері:

—  Біз  биыл  мектеп  жанындағы  162 

балалар  демалыс  орнын  тексердік. 

Әзірге мектеп жанындағы лагерьлерде 

тамақ тан  уланып  қалу  деген  сияқты 

келеңсіз  жағдайлар  тіркелген  жоқ.  Ал 

Алматы қаласының сыртындағы лагерь­

лердің  ешқайсысы  биыл  жұмыс  істеп 

отырған  жоқ.  Сондықтан  біз  тек  қана 

мектеп  жа нындағы  лагерьлерді  бақы­

лау ға ал дық. 

тоқтардың мүгедектер арбасына та ңыл-

ған сал ауру екендігін туыстары бізге ал дын 

ала  ескерткен-ді.  естіген  бір  бөлек,  көрген 

бір  бөлек  екен.  Құлағдар  болған  мезеттегі 

көңіл  күйзелісінің  тоқтардың  өзін  көрген 

сәтте одан бетер күңіреніп кеткені рас. 

тоқтар  жаныма  тізерлей  жылжып  ке-

ліп, қолымдағы сөмкемнің бауын өзіне қа-

рай тартты да, құрыса бастаған қолдарын 

қимылдатқан  бойда  жас  сәбише  уілдеп 

сала берді. Қасында отырған анасы: «Дик-

то фоныңды алып, іске қосшы дегені ғой», 

–  деп  түсіндірді  онысын.  Бұл  тоқтардың 

ем деліп кетуден күдер үзбегендігінің, бізге 

сенім  артып,  көмек  күтетіндігінің  белгісі 

еді.  тоқтар  өзінің  сондағы  айтпақ  болған 

жа найқайын,  жүрек  жарасын,  үзілмеген 

үмі тін қол ұшын берер жанашыр жандарға 

жеткізуді бізге аманат етті. 

сал ауруына (ДЦп) шалдыққаны алты-

жеті  айлық  кезінде  белгілі  болған  тоқтар 

Меңдіқұлов  туғалы  бері  Батыс  Қазақстан 

облысының  сырым  ауданы  көгеріс  ауы-

лын да тұрады. оны жасы он сегізге келді 

деп еш айтпайсыз. Қимылсыз жатып қал-

ған дық тан  болар,  дене  бітімі  бес-алты 

жас  тағы баланікіндей ғана. тілі де шықпа-

ған, сөйлей алмайды. Өздеріңіз білесіздер, 

ауыл да сал ауруды емдейтін дәрігер жоқ. 

ал облыс орталығы жырақта. оған жиі қа-

тынау  –  Меңдіқұловтар  үшін  қиынның-

қиы ны.  үй  жағдайындағы  ем  ем  болсын 

ба?  әке-шешесінің  жасаған  массажы  да 

маман жасағандай болмайды. 

ата-анасының  айтуына  қарағанда, 

есесіне  ойлау  қабілеті  жақсы  дамыған, 

есте  сақтауға  келгенде  саңлақ.  көкірегі 

ояу, өте сезімтал. оны айтасыз, хат таны-

маса да, саясаттан азды-көпті сауаты бар 

сияқ ты. Қазір қай министрлікті кім басқа-

рып отырғандығынан да хабардар көріне-

ді. үйдегілер әзілдеп «абай Шаханов» де-

се,  отырған  жерінде  безек  қағады  екен. 

«а-а,  Мұхтар  Шаханов  екен  ғой»  дегенді 

ес тігеннен  кейін  ғана  жымиып,  ыммен 

қош тайтынға ұқсайды. 

айтпасқа  амал  жоқ.  Міне,  тоқтар  ту-

ғалы бері арада аттай он сегіз жыл өтсе де, 

осы аралықта жергілікті Денсаулық сақтау 

басқармасы  ДЦп-пен  ауыратындарды 

кешенді түрде сауықтыратын республи ка-

лық деңгейдегі емдеу орындарына бірде-

бір рет (!) квота бермепті. «ауыл – облыстан 

250 шақырымдай қашықтықта. Бір жапы-

рақ қағазға бола түу алыстағы облыс орта-

лығына  тоқтардың  өзін  апаруға  мәжбүр 

бо ласың.  Біздің  елдің  тәртіптерін  түсініп 

бол майсың,  тіптен  титықтатып  жібереді 

де ген ге  келісетін  шығарсыздар?  Өкінішке 

қа рай,  жиналмалы  мүгедектер  арбамыз 

да жоқ. сондай қиындықтарға қарамастан, 

кво та сұрап басқарма басшылығының ал-

дына талай барғанбыз. алайда әр барған 

сайын  түрлі  сылтауларды  желеу  қылып, 

ар қамыздан қағып шығарып салады. Бірде 

анау  керек,  бірде  мынау  керек.  Болмаса 

кезектерің келмей жатыр дегенді айтады. 

Шыны керек, ауру баланы сүйретіп әбден 

әбігерге салып жүреміз де, ақыр аяғында 

жүрегіміз  шыдамай,  қолды  бір  сілтеп 

ауыл ға  қайтып  кетеміз.  Ұлымыздың  көз 

ал дымызда  солып  бара  жатқанын  көру 

қандай қасірет десеңші! күш жинап алып, 

басқармаға  қайта  келеміз.  тағы  сол 

жағдай қайталанады. осылай қанша жыл 

өтіп кеткенін өзіміз де аңдамай қалыппыз. 

ал  енді  тоқтардың  он  сегізге  толып  қой-

ғандығын алға тартып отыр. Бәлкім, бізде 

де кінә бар шығар? Қудалап, дау шығарып 

жатпадық»,  –  дейді  тоқтардың  анасы 

мұңа йып.

Мұны орынсыз кінә дер едік. тоқтар ту-

ғалы  бері  әкесі  жұмыс  істеген  жоқ.  Бізде 

мү гедек  балаға  қарап  отырған  адамға 

үкімет  жәрдемақы  төлемейді.  Ұлын  сәби 

күнінен  өзі  бағып-қақты.  әлі  де  солай. 

тоқтардан  басқа  үйде  тағы  үш  бала  бар. 

Рас,  қазір  олардың  барлығы  бөлек  кетіп, 

әрқайсысы  өз  алдына  шаңырақ  құрған. 

тоқ тардан  басқа  сол  үш  баланы  жеткізіп, 

оқы ту аналарының мойындарына жүктел-

ді. төрт балалы отбасы осылай ауыл мұға-

лі  мінің тапқан табысын талғажау етті. кен-

же  ұл дарын  шетелге  апарып  емдету 

ата-ана сының арманы болып қала берген. 

көгеріс деген ауылда сал ауруға шал-

дыққан бала өсіп келе жатқандығын ұмыт 

қал дырған  Денсаулық  сақтау  басқарма-

сы ның  бұл  қылығына  не  деуге  болады? 

Жоқ әлде  ДЦп-мен науқастанатын бала-

ны  жан-жақты  емдеуден  өткізіп  тұратын 

республикалық  емдеу  орталықтарына 

жібе ріп тұру үшін өзін кінәлі сезініп отырған 

ана міндетті түрде квотаны кімге беру ке-

рек,  кімге  бермеу  керектігін  шешу  бағы 

бұ йырғандардың  алқымдарынан  алуы 

тиіс пе еді? Бұл Денсаулық сақтау басқар-

ма сының тікелей парызы емес пе?! Шалғай 

ауыл  баласының  қал-жағдайы,  не  күй 

кешіп  жатқандығы  қалай  ойлантпаған  ақ 

халатты абзал жандарды? он сегіз жылда 

об лыстық Денсаулық сақтау басқармасы-

ның  бас тықтары  талай  ауысты.  Қазір  бұл 

жағдайда жауап берер ешкімді таппайсың 

да. Қалай дегенде де, мұны енді басқарма 

тізгінін  бір-біріне  өткізіп  кетіп  отырған 

басшылар дың ар-ұяты білсін. 

–  Мүгедектер  үйіне  өткізіп  тастаңдар 

деп ақыл айтқандар да болды, – деп сөзге 

тоқ тардың әкесі араласты. сол сәтте әке-

сінің құшағында отырған тоқтардың жан 

дүниесі  тапырық  қағып,  қос  қолын 

сермеп-сермеп қалып, өңі сұрланып, көзі 

шара сы нан шыға жаздады. «Жоқ, балам, 

сені  еш қайда  апармаймыз,  ешкімге 

бермейміз»,  –  деп  әкесінің  есі  шығып 

кетті. сөйтсек, бұл тоқ тардың «мені тастап 

кетпеңдер» деп ала сұрғаны екен ғой. 

«Қазір  астана  мен  алматы  қала ла-

рында ДЦп-мен ауыратындарды емдейтін 

тәжірибелі мамандармен толықтырылған 

орталықтар жұмыс істейді. соңғы, сапалы 

медициналық қондырғылармен жабдық-

талған екен. тоқтар, көріп отырсыз, жасы 

он сегізде болса да дене бітімі кішкене ба-

ланікіндей.  сол  орталыққа  квота  алсақ 

деген ойымыз бар. күні-түні Құдайдан ті-

лейтініміз – сол. әйтпесе, күн өткен сайын 

ұлымыз  көз  алдымызда  семіп  барады. 

айырылып  қалсақ,  өзімізді-өзіміз  кешіре 

аламыз  ба?  Өйткені  ол  бізге  сенім  артып 

отыр  ғой.  сондай-ақ  жиналмалы  мүге-

дек тер  арбасына  қол  жеткізсек  дейміз». 

тоқтардың  ата-анасының  бізге  айтпағы 

осы екен. 

иә,  егер  кезінде  жергілікті  Денсаулық 

сақтау  басқармасы  ұмыт  қалдырған  тоқ-

тардың  жас  мөлшеріне  шүйліге  бермей, 

құзырлы  министрлік  қолдарынан  келген 

көмектерін аямастан, ізгі істің үлгісін көр-

сетсе,  шерменде  болған  ата-анасын  айт-

па ғанның  өзінде,  «денсаулығым  сәл  де 

болса түзеліп, өз қажеттілігімді өзім атқа-

руға жарасам игі еді» деген үміт оты үде-

месе, бір бәсеңсімеген өмірге құштар ғаріп 

жанға  теңдесі  жоқ  зор  қуаныш  сыйлаған 

болар еді. адамның азаматтығы осындай 

сын сәтте аңғарылса керек.



  1   2   3   4   5   6


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал