Ақиық ақын Мұқағали Мақатаевтың



жүктеу 0.78 Mb.

бет2/7
Дата09.01.2017
өлшемі0.78 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

таба ала ма?

–  иә,  қысқы  Азия  ойындарына  да­

йындық  пен  оны  өткізу  қиын  жағдаймен 

қатар келіп отыр. Бірақ мен күрделі кезеңге 

қарамастан,  барлық  құрылыс  кешенін  са­

лып, толық аяқтауға тапсырма бердім. Бұл, 

біріншіден,  қала  тұрғындары,  халқымыз 

үшін керек. Мұның барлығы келер ұрпақтың 

игілігіне  жаратылады.  Бұл  ақшаны  желге 

шашу емес. Мемлекет жарнамадан, жалға 

беруден, туристерден ақша түсіреді. Жұм­

сал ған ақшалар толық қайтарылады. 



– Мәдениетті қолдауда қандай ша-

ралар атқарылады?

– Өткенімізді ұмытпайық деп «Мәдени 

мұра»  бағдарламасын  жасауды  ұсындым. 

Бағдарламаны  жүзеге  асыру  үшін  2  млрд 

700  млн  теңге  қаржы  бөлінді.  екінші  ке­

зеңіне  4  млрд  теңге  бөлінді.  Осының  ар­

қасында тарихи маңызы бар 35 сәулет ес­

керткіші бой көтерді. 30­дан астам зерт теу­

лер  жүргізілді.  Тарихымызды  түгендейміз 

деп  еуропаға,  Қытайға,  иранға  т.б.  жер­

лер ге бардық. 5 мыңға тарта жәдігерлерді 

елімізге алып келдік. Театр саласына келсек, 

бүгінде  60­қа  жуық  республикалық  және 

облыстық  деңгейдегі  театрлар  халыққа 

қыз мет етіп жатыр.

Тікелей сұрақ қоюшылардың «ақсақалы» Ресейдің белгілі саясаткері, 15 

күн бұрын сексенге толған Евгений Примаков болса, ең жасы кішісі қызыл-

жарлық 2-сынып оқушысы, сегіз жасар Алена Серазитдинова болды.

САяСАТКЕР ЖәНЕ БАЛдыРғАН

Тікелей сұхбатта Қазақстан бойынша бір облыс орталығынан (Атырау), 

екі аудан орталығынан (Оңтүстік Қазақстан облысы Ордабасы 

ауданының орталығы – Темірлан кенті, Солтүстік Қазақстан облысы 

Қызылжар ауданының орталығы – Бескөл кенті), екі қаладан (Алматы, 

Семей), ал сырттан Мәскеу және Лондоннан тікелей бейнежелі арқылы 

сұрақ қойылды. Екі облыс орталығы (Қостанай, Тараз), бір ауданнан 

(Алматы облысы Кербұлақ ауданы) және сырттан бір қаладан (Омбы) 

телефон арқылы сұрақ қойылды. 

ЕЛБАСы ЖәНЕ ЕЛ ІШІ

Мемлекет басшысы ел ішінен қойылған сұрақтарға сәйкес сол сәтінде 

тікелей желі арқылы Премьер-министрдің бірінші орынбасары Өмірзақ 

Шөкеевке, Бас прокурор Қайрат Мәмиге және төрт облыстың әкіміне 

(Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан, Ақмола, Қарағанды) нақты тапсырмалар 

берді. 

ТҮйТКІЛ ЖәНЕ ТАПСыРМА

Тікелей желідегі сұхбат басталған сәтте арнайы орталыққа келіп 

түскен сұрақтар саны 32 мың болса, сұхбат соңына дейінгі сауалдар 34 

мыңға жетті. Сұрақтардың ішінде ең көп рейтингіге ие болғаны Гүлден 

әбілдинаның балабақшалардың аздығына байланысты қойған сауалы 

болды. Бұл сұраққа 25 мың дауыс берілді. 

САуАЛ ЖәНЕ КӨРСЕТКІШ

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев сөз арасында Артур Шопенгауэрдың, 

Шарль де Голльдің және Сократ хәкімнің қанатты сөздерін еске алды. 

Сондай-ақ үш мемлекет қайраткерінің (әкелі-балалы дж.Буш және 

С.Берлускони) атын атап, естелік айтып берді. 

ФиЛОСОФ ЖәНЕ ҚАйРАТКЕР

900 шақырым жолдар жөнделді. Бұл – жай 

ғана  жолдар  емес,  аудандар  арасындағы, 

ауыл дар  ара сындағы  жолдар.  Мұндай 

ауқым ды шара бұрын­соңды болған емес. 

2 мың 300 ауру хана мен мектеп жөндеуден 

өтті.  Халық  мұн дай  игі  шараларға  риза­

шылығын  біл діріп  жатыр.  Сондықтан  біз 

бұл  бағдар ла маны  тоқтатпаймыз.  келесі 

жылғы  бюджет тен  100  млрд  теңге  осы 

бағдарламаны жалғастыруға бағытта ла ды. 

Жергілікті  ор гандар  бұған  қоса  50  млрд 

теңге бөледі. Біз бұл жұмысты жал ғас ты ра­

мыз. ендігі күні бұл бағдарлама ның негізгі 

басымдығын  да  аздап  өзгерту  қажет.  Бұл 

қаражат,  «Жол  картасы»  аясын дағы  қара­

жат тар,  тұрақты  жұмыс  орында ры  үшін 

жұм салуы тиіс. Яғни ауылдарда, аудан ор­

талықтарында  шағын,  кішігірім  өнді рістер 

ашылуы  тиіс.  Бұл  мәңгіге  қа ла ды.  Әрине, 

коммуналдық  шаруашылық,  әлеуметтік 

нысандар бойынша бастаған іс жалғасады. 

Бірақ  негізгі  басымдық  өнді рістерді  ашуға 

жұмсалады. Сондықтан бар шамыздың кө­

ңі лімізден шыққан «Жол картасы» жалғасын 

табады. 


 әділ әМІРОв, алматылық кәсіпкер: 

– Құрметті Нұрсұлтан әбішұлы! Елі-

міздегі  жетекші  банктердің  сыртқы 

үлкен қарызы бар. Банк секторындағы 

креди торларға  қарызы  бар  банктерді 

шетелдік  инвесторлардың  өз  бақы-

лауы на алу қаупі төңірегіндегі ахуалды 

қалай бағалайсыз?

–  егер  естеріңізде  болса,  біздің  банк 

секторы  осы  жылдың  қаңтар­ақпан  айла­

рында ауыр кезеңді бастан кешірді. Әсі ресе 

БТА  банк  банкротқа  ұшыраудың  алдында 

тұрды.  егер  жұма  күні  Үкіметтен  капитал 

бөлінбеген жағдайда, дүйсенбіде банкрот­

тық  жариялаған  болар  едік.  Банк тердің 

Батысқа қарыздарын өтеуге мүм кіндік беру 

үшін  мемлекет  төрт  жүйе  құ рушы  банкке 

Ұлт тық  қордан  480  млрд  теңге  қаражат 

бөлді. Қазіргі кезде еліміз дің қаржы жүйесі 

тұрақтанды.  Байқауым ша,  қазірдің  өзінде 

ахуал  жаман  емес.  Негізгі  капитал  –  1,5 

пайызға,  ал  эконо миканы  несиелендіру 

7,6  пайызға  өсті.  Банктер  бас  көтере  бас­

тады, ақша пайда бола бастады. Дегенмен 

елімізге  шетелдік  банктердің  келуі  жақсы­

лық екенін қар жыгер ретінде жақсы білесіз. 

Бұл  бәсе келестік  тудырып,  ставкалар дың 

төмен деуіне  мүмкіндік  береді.  Олар  шек­

теулі түрде банк жүйесіне араласады. 



  Айдос  дЕМЕШОв,  Fattah  Finanse  АҚ 

басқарма төрағасы: 

–  Егер  негізгі  сауда  әріптесіміз  Ре-

сейде девальвация жүретін болса, бізде 

екінші мәрте девальвация жа сау ға тура 

келе ме?

– Біздің валютамыз – теңгенің бола ша­

ғы  өте  зор.  Ал  оның  қайтадан  құнсыз да­

нуына ешқандай себеп те, салдар да жоқ. 

Дағдарысқа  қарамастан,  еліміздің  ал тын 

қоры  өсіп  отыр.  инфляция  деңгейі  өт кен 

жыл ғыдан төмен. Ал теңгенің құны кемиді 

де ген пікір – тек ел арасында тараған әң гі­

ме. Мен қаншалықты қиын болса да, елдегі 

жағдайды  халықтан  жасырған  емес пін. 

кейбіреулер  мұны  пайдаланып  қал ғысы 

келеді,  ал  Ұлттық  банк  деваль ва ция  бол­

майтынын  үнемі  хабарлауда.  Сон дықтан 

бұған уайымдаудың қажеті жоқ. 



–  Елімізде  қызмет  етіп  жатқан  кә-

сіп керлер  бизнесті  жүргізуде  көптеген 

әкімшілік кедергілерге тап болуда. Осы 

орайда  кәсіпкерлер  бюрокра тия лық 

тос қауылдың  тоқтатылуына  қан ша-

лық ты үміт арта алады?

– Бизнеске қарсы әкімшілік кедер гі лер­

ді азайтуға қатысты шаралар үздіксіз жүр­

гізіліп  келеді.  Осы  төңіректегі  түрлі  проб­

лемаларды шешу үшін біз соңғы жылдары 

кейбір  заңнамаларды  арнайы  өзгертіп, 

көп теген жұмыстар атқардық. Соның нә ти­

жесінде  бизнес  саласындағы  қап таған 

тексерулер  мен  әртүрлі  лицен зиялар  37 

пайызға қысқарды, дәлірек айтсақ, тексе­

рудің 348 түрі мен 117 ли цензия қыс қаруға 

ұшырады.  Біз  осы  ба ғыттағы  жұмыс тарды 

бұдан  кейін  де  жал ғастыратын  боламыз. 

Тікелей  өзімнің  бақылауымдағы  бұл 

мәселелермен бү гінде Үкімет айна лысуда. 

– Мен өзім тұрған қалада ав то тұрақ 

жалақыларын  ендігі  жартыжыл дықта  ке­

мітуге мемлекет мәжбүр болып отыр. Бірақ 

жыл басталғаннан кейін бұл мәселені жағ­

дайға байланысты қайта қарауымыз мүм­

кін. Алайда бұл жағынан зейнеткерлер еш­

қандай қам жемесін.

–  Мемлекет  бидайды  өткізуде  ди-

қан шаруаларға көмек көрсете ала ма?

– Азық­түлік корпорациясына жергі лік­

ті  диқандардан  5  миллион  тонна  би дай 

сатып алу міндеттелген. Осы уа қытқа дейін 

1,5 миллион тонна бидай сатып алынған. 

Бұдан  бөлек  мемлекет  жарты  миллион 

тонна  бидайды  арнайы  резервте  ұстайды. 

Бұл бидай да диқан дардан сатып алынады. 

Мұның өзі – үлкен қолдау. Қандай жағдайда 

болсын мемле кет шаруаларға көмектесетін 

болады. 

диана  БАЛАҚА НОвА,  Павлодар  об­

лы  сы нан: 

– Мемлекет оқу орнын тамамдаған 

түлектердің жұмысқа орналасуына кө-

мек тесе ме? 

– Мемлекеттік грантпен білім алған сту­

денттерге көмек көрсетіледі. Бұлар – бүгінгі 

таңда  елімізде  сұранысқа  ие  ма мандық 

иелері. Олар: мұғалімдер, дәрі герлер, ин­

же нерлер. Осы мамандықты бі тіргендердің 

жұмысқа орналасуымен мемлекет айна лы­

сады. Бұл заңда қарас тырылған.



–  Қазақстанда  өндірілетін  арзан 

дәрі-дәрмектер  қашан  ел  нарығына 

шыға рылады?

–  Қазақстан  2014  жылға  қарай  ішкі 

сұраныстың  50  пайызын  отандық  дәрі­

дәрмекпен  қамтамасыз  етуді  жоспарлап 

отыр.  Бұл  үшін  мүмкіндіктер  бар.  Қазір 

Астанадағы  еркін  экономикалық  аймақта 

фарм­фабриканың құрылысын, сондай­ақ 

дәстүрлі  түрде  дәрі­дәрмек  өндірілетін 

Шымкентте осындай нысанның құры лысын 

салу  мәселесі  пысықталуда.  Уағ далас тық­

тар, арнайы келісімшарттар бар. Денсаулық 

сақтау  министрлігі  қазір,  ең  алдымен, 

дәрілік  препараттардың  дист рибьюциясы 

бір  орталықта  болуы  мә селесімен  шұғыл­

дануда.  Бір­бірімен  бақ талас  жүздеген 

дистрибьютер  бағаны  көтеруде.  Бұл  үшін 

арнайы  логистикалық  орталық  құры луда. 

Бұл,  ең  алдымен,  дәрі­дәрмектерді  сатып 

алуда тәртіп орнатады, екіншіден, бағаның 

төмендеуіне ықпал етеді. 



Жүргізуші: 

–  Абат  иссанов  әрбір  облыста  әс-

керге  шақырылғандарға  әскери  қыз-

мет туралы оқытатын алғашқы әс кери 

дайындық  пунктілерін  ұсынады.  Пол-

ковник  Нұрғали  Байтуов  «әске ри лерге 

арналған  әлеуметтік  тұрғын  үй  бағ-

дар ламасы қабылдана ма» деген сауа-

лын жолдады. Ал Алматы об лысы Пан-

филов  қаласынан  Алексей  Но во селов 

деген  азамат  еліміздің  қарулы  күш-

терінің жалпы реформасы туралы ойы-

 ңызды білгісі келеді. 

– Өте маңызды сұрақ. еліміздің Қарулы 

күштері  –  бұл  Қазақстанның  қауіпсіздігі. 

Ал ғашқы  әскери  дайындық  пунктілеріне 

қа тысты  айтар  болсам,  бұрын  біз  мектеп 

қа бырғасында әскери қызмет туралы жан­

жақты  оқитын  едік.  егер  керек  болса,  бұл 

сұ рақты жауапсыз қалдырмаймыз. екін ші­

ден,  реформаны  біздің  елде  саны  көп, 

сапасы  жоқ  әскер  емес,  шағын  әрі  шұғыл 

әре кет ете алатын, жан­жақты дайын әс кер 

ұстау  үшін  жүргіздік.  Ондағы  ең  басты 

мақсат – әскеріміздің сапасын көтеру және 

әскерді  соңғы  технологиялық  жабдық­

тармен қамтамасыз ету. Үшіншіден, әскери 

саладағы  мамандардың  біліктілігін  арт­

тыру.  Төртіншіден,  әскери  қызметтегі  аза­

маттар үшін әлеуметтік бағдарлама жасау. 

Қазір  менің  тапсырмам  бойынша  Үкі мет 

пен  Қорғаныс  министрлігі  осы  мә селемен 

айналысуда.  Біз  –  ТМД  елдерінің  ішінде 

әскерилерге  ең  жоғарғы  жалақы  төлейтін 

елміз. Осы саладағы басым дық тарды сақ­

тауымыз  керек,  оған  біздің  мүм кіндіктері­

міз толық жеткілікті. 

Евгений ПРиМАКОв, ресейлік саясат­

кер:

– Сәлеметсіз бе, құрметті Нұрсұлтан 

әбішұлы!  Қазақстан  сіздің  басшы лы-

ғы ңызбен  тұңғыш  рет  Еуропадағы 

қауіп сіз дік  және  ынтымақтастық  ұйы-

мына  төрағалық  етеді.  Қазақстан 

ЕҚыҰ-ның жұмысын жан дандыру үшін 

қандай жоспар жасауда? 

– Қазақстан ТМД, Азия, жалпы мұ сыл­

ман мемлекеттерінің арасында бірінші бо­

Оған  медициналық  жоғары  оқу  орнын 

бітірген  екі  қыз  бала  жолыққан  кезде,  ол 

былай депті: «кетіңіздер, біздің өз жұмыс­

шыларымыз толып жатыр». Менің ойымша, 

мұндай шенеунік осыдан кейін жұмысында 

отырмауы  тиіс.  Облыс  әкімі  қайда  қарап 

отыр?  екінші  айтарым,  қазір  ел  мен  бұқа­

ралық  ақпарат  құрал дарының  аузында  – 

біздің  Олимпиада  чем пионымыз  илья 

ильин нің  мәселесі.  илья  чемпион  болған 

кезде,  басымызға  көтердік,  табындық, 

риза  болдық.  Қазір  ол  ауырып  қалған 

кезде, отбасылы, кіш кентайлы болған кезде 

спортшыны жат тығу тапсырмаларын орын­

дай  алмады  деп  итке  талатқандай  болып 

жатыр.  Бұл  дұрыс  емес.  Мен  кеше  сала 

министрі  Дос мұхамбетовке  дереу  арада 

бұл бассыз дықты шешуді тапсырдым. 

Тағы  бір  мәселе  –  әр  күз  сайын  жа­

нармай  бағасының  көтерілуі  үйреншікті 

болып  барады.  Жүргізушілер  –  жапа 

шегушілер, өндірушілер – нашар адамдар, 

ал шенеу ніктер ештеңемен ісі жоқ жел буаз­

дар болып отыр. Менің мұндай спектакльге 

қатысқым келмейді. Әлемде мұнай бағасы 

түсіп келе ді, ал бізде жанармай қымбат тап 

отыр,  мұ ны  қалай  түсінуге  болады?  кім 

қолын май лап отыр бұл жағдайда? Мұны­

мен шындап айналысу керек. Бидай баға­

сы  да  арзан дады,  ал  дүкендердегі  нан 

өнім  дерінің ба ғасы түсті ме? 



владимир БуЛЕР:

–  Мен  «Қуат»  корпорациясымен 

дына  ел  болғалы,  бірлік  біздің  құнды лы­

ғымызға айналды. 

әділет  Тұрысхан ұлы  ШОШАНБА-

СОв, инженер­технолог, Атыраудан: 

–  Сіз  қазақстандық  өнім  көлемін 

ұлғайтуды тапсырған едіңіз, бұл отан-

дық кадр мәселесіне де қатысты ма?

–  Қазақстанда  шетелдіктермен  бірлес­

кен 5 мыңнан астам кәсіпорын бар. Оларда 

380  мың  адам  жұмыс  істейді.  Соның  отыз 

бес мыңы, яғни 9 пайызы ғана – шетел дік­

тер. Қалған 91 пайызы – қазақстандық жұ­

мыс керлер.  кейбір  кәсіпорындарда  бұдан 

кө бірек  көрсеткіш  болуы  мүмкін.  Себебі 

тех    нологиясы  өте  үздік.  Қазақстанда  соған 

сай  мамандық  дайындалмайтын  болса, 

оны  шетелден  әкелуге  мәжбүрміз.  Шетел­

ден  келетін  адамдардың  квотасын  біздің 

тиісті министрлігіміз қарап, жылдан­жыл ға 

азай тып отырады. Сондықтан бұл мәселе әр 

уақытта мемлекеттің назарында бола ды. 

Аманжан  САғыНАЕв,  Атырау  мұнай 

және газ институтының профессоры: 

– Жаңа индустрияландыру бағдар-

ламасында мұнай химиясына қай орын 

тиімді болады деп есептейсіз?

– келесі жылдың алғашқы күнінен бас­

тап  Қазақстан  10  жылдық  индуст рия лан­

дыру  бағдарламасын  іске  асыру  жұ мыс­

тарын бастайды. Оның алғашқы бө лімінде 

біздегі  шикізатты,  оның  ішінде  мұнай  мен 

газды өңдеу мәселесі қарас тырылады. Сол 

үшін  Атырау  өңірінде  са лы натын  жаңа 

Мұнай­химиялық  кешен  құ рылысы  жос­

пар ланып отыр. Ол өте ауқым ды көлемде 

өнім шығаратын бо лады. Тек мұнай мен газ 

өңдеп қана қой май, протилен, этилен және 

басқа  да  көптеген  өнімдерді  шығаруы  ке­

рек.  Қазір  оның  жобасын  Үкімет  инвес­

торлармен  келісуде.  Бұдан  бөлек  Атырау 

мұнай өңдеу зауытын кеңейту мәселесі де 

қарастырылып жатыр. 

нан бастап, қиын­қыстау кезеңдерге қара­

мастан, жер бетіне тарыдай шашылып кет­

кен  қандастарымызды  елге  көшіруге  көп 

күш салдық. Соның арқасында 1 мил лион­

нан астам қандасымыз елімізге келіп, туған 

халқымен  қауышып  жатыр.  Ал  «Нұрлы 

көш» бағдарламасына келер бол сам, тиім­

ділігін  көрсеткеннен  кейін  2011  жылға 

дейін ұзарттық. Яғни өз жалғасын табатын 

болады.  елімізде  оралмандармен  жұмыс 

іс тейтін 14 орталық бар. Өз бе тімен келемін 

деген азаматтарға да есік ашық. Алғашқы 

қиындықтарға  шыдау  керек.  ештеңе  де 

бір ден бола қоймайды. Сон дықтан дағда­

рысқа қарамай, осы бағ дарламаны ұзарта 

беретін боламыз. 

Айзат  МҰҚАТАЕвА,  Шәкәрім  атын­

дағы  Семей  мемлекеттік  университетінің 

оқытушысы:

– Семей ядролық полигонынан зар-

дап  шеккендерге  көрсетілетін  әлеу    -

меттік көмек жалғасын таба ма?

–  кеңес  Одағы  кезінде  жарылған  яд­

ролық  сынақтардың  салдары  маған  бел­

гілі. кСрО құлады, барлық қиыншылық біз­

дің  басымызда  қалды.  Осы  уақытқа  дейін 

Семейде бірнеше емдеу­сауықтыру орын­

дары салынды. Оған 34 млрд теңгеге жуық 

қаражат  бөлінген.  2003­2009  жылдың 

арасында  10  миллиардқа  жуық  ақша  бө­

лін ді. Биылдың өзінде 400 миллионнан ас­

там қа ражат қарастырылды. Сынақтан шын 

мә нінде зардап шеккендерге мем лекет ақ­

шасының жетуін қадағалайтын бола мыз. 

Михаил ПАНиН, Халықаралық ғылым 

академиясы  және  Педагогикалық  білім 

беру экологиялық орталығының өкілі:

–  Өзіңізге  белгілі,  біздің  өлкемізде 

қарағай  орманы  бар.  Осы  табиғи  ке-

шенді  қалпына  келтіруге  көмек  көр-

сетіле ме?

–  Мен  бұл  мәселені  жақсы  білемін. 

Мемлекет  бұл  орманды  сақтап  қалу  үшін 

қолдан  келген  барлық  көмекті  көрсетіп 

жатыр.  2003  жылы  бұрынғы  орман  ша­

руашылығы  базасында  «Семей  орманы» 

ре зерваты  құрылған.  Қазақстанда  соңғы 

жыл  дары  ормандарды  қалпына  келтіру 

жұ м ыстары 50 пайызға өскен. Осы ор ман­

дардың  көлемі  9  мың  гектарға  ұл ғай ды. 

Өрттің аумағы 5 есеге азайды. Ал орманды 

С.БОНДАреНкО, Б.ОТАрБАеВ (фото)



«Құрметті отандастар, кеш жарық! Сіздермен теледидар арқылы 

кездескеніме өте қуаныштымын. Мұндай кездесулер бізде дәстүрге 

айналып отыр. Көкейкесті мәселелерді сөйлесуге уақыт болады. 

дегенмен эфирдің уақыты аз, сұрақтар көп болғанымен, олардың 

барлығын топтастырып, ең негізгілеріне жауап беруге мүмкіншілік бар. 

Биылғы жыл оңай болған жоқ. Бүкіл дүниеде үлкен дағдарыс болып 

жатыр. Бүкіл дүниежүзі экономикасын шарпыған дағдарысқа қарсы 12 

триллион долларға пара-пар қаржы жұмсалды. Ойлап қараңыздар 

қандай әсері болғанын. 230 миллиондай адам жұмыссыз қалды. 

дүниенің ең алпауыт мекемелерінің 50 пайызы қиындыққа ұшырап, 30 

пайызы өздерінің акцияларын сатуға мәжбүр болды. Қазақстан да 

осындай жағдайда жұмыс істеді. Мемлекет күшінің, Үкіметтің қолданған 

шараларының арқасында Қазақстанның халқы дағдарыстың салқынын 

аса сезіне қойған жоқ. Себебі мен еліміздің барлық өңірлерінде болдым, 

халықпен тілдестім, жағдайды білемін».

Сөзімді аяқтай келе, халқыма айтатыным, мен елді аралап, халықтың 

көңіл күйін біліп қайттым. Халқымыз ұстанып отырған саясатымызды 

қолдап отыр. Күндіз-түні халықтың қамы үшін қызмет етіп, мемлекетіміздің 

тәуелсіздігін нығайтып, осы егемендігімізді мәңгілік ету үшін еңбек етіп 

жатқан жағдайым бар. Оған Үкіметтің де, өзге де басшылық органдардың 

үлесі бар. Бүкіл ТМд елдері, анау Американың да экономикасы құлдырап 

жатыр. Осындай кезеңде Қазақстан экономикасын төмендетпей алып 

шығуда. Бұл – өзіміз үшін де, әлем алдында да үлкен абырой. Егер де біз 

бірлігімізді жазбай жүретін болсақ, бұл қиыншылықтан да өтетін боламыз. 

Аз ғана уақытта барлық сұраққа жауап бере алмайтыным белгілі. Алайда 

еліміздегі ақпарат құралдары министрлерді, әкімдерді телеарна 

бағдарламаларына, газетке шақырып, халықтың барлық сұрақтарына 

жауап берілсін! Сұрақтарыңызға рақмет!

Сұхбаттың толық нұсқасын www.alashainasy.kz сайтынан оқи аласыздар

РеспубликалыҚ ҚоҒамдыҚ-саяси аҚпаРаттыҚ газет

№203 (203) 



14.11.2009 жыл, сенбі

www.alashainasy.kz

3

e-mail: info@alashainasy.kz



Басы 1-бетте

Ой-КөКпар



Бекболат ТІЛЕУХАН, 

Мәжіліс депутаты

Қабылсаят ӘБІШЕВ

Еңбек және халықты  

әлеуметтік қорғау министрлігі  

Көші-қон комитетінің төрағасы

Босқындар туралы заң қабылдау өзгені 

жарылқап, өзімізді ұмыту болып жүрмей ме?

ішін дегі Қазыбек бабамыздың сүйегі ғана 

Түр кістанда. Әйтеке бидің қабірі – Өз бек­

станда, Тамдыда болса, Төле бидің жатқан 

же рі – Ташкентте. Жалпы, «оралман» де­

ген сөз дің өзі әу баста қате айтылған атау 

бо латын. Бүгінде Өзбекстанда пас пор тын­

 да  «қазақ»  болып  жазылған  2  миллион 

қан  дасымыз  бар.  Қытайда  1,5  мил лион­

нан  астам.  Бір  ғана  мысал,  сол  Қы тай  да 

«Батысты игеру» деген үлкен саясат жол ға 

қойылған. Қазақ мектебінде сабақ бе ретін 

мұғалімнің жалақысы – 80 доллар, ал сол 

мұғалім қытай мектебінде дәріс өт се, 200 

доллар  алады.  Айналасы  он­он  бес 

жылдың ішінде Қытайда қазақ қалмай қа­

лу қаупі төніп тұр. Тек қытайланған қа зақ 

қана  қалады.  13  жасқа  дейінгі  ба ла лар­

дың ішінде қазақша білетін бала жоқ. Яғ­

ни  онда  қытайландыру  процесі  керемет 

қар қынды жүріп жатыр. Мұны неге айтып 

отыр мын? Өзбекстандағы 2 миллион қа­

зақты,  Қытайдағы  1,5  миллион  қазақты 

ысы рып  қойып,  басқаға  пана  боламыз 

де геніміз қалай? Моңғолия мен Ресейдегі 

қа зақты айтпай­ақ қойдық. «Өзі жа ры ма­

ған ның сарқытын ішпе» деген сөз бар қа­

зақ та. Өзіміз жарымай отырып, басқалар­

ға  сар қытымызды  береміз  деген  қайдан 

шыққан әңгіме?! Алдымен есігімізді ашып 

тастап,  қандастарымыз  жайындағы  шар­

уа ны алға асырып, сосын басқалар туралы 

ай туға болады ғой. Бүгін олар босқын бо­

лып,  жымсиып  қана  кіреді.  Арада  жарты 

ға сыр өткен соң, есіктен кірген әлгілердің 

«төр  менікі»  дейтіні  айдан­анық.  Осыны 

бі лу керек.

  Миграцияның  түрі  көп.  Еңбек  ми­

гра циясы,  этникалық,  туристік,  миссио­

нер лік  миграция  деп  кете  береді...  Бос­

қын дар туралы заңның реттейтін субъек ті­

сі не? Ол бойынша өз елінде саяси көз қа ­

расына байланысты, мысалға, саяси пар­

тияға,  ұйымға  мүше  болған  немесе  діни 

қақтығыстарға,  басқа  да  қиын  жағ дай­

ларға  байланысты  өміріне  қауіп  төнген 

адам дарға  босқын  мәртебесін  беру  көз­

делген.  Қарны  ашқан,  болмаса  әлдебір 

эко номикалық, экологиялық жағдайларға 

бай ланысты келген адам босқын бола ал­

май ды.    Конвенцияда  кімнің  босқын  бо­

ла тыны  көрсетілген.  Екінші  дүниежүзілік 

со ғыс тан  кейін  көптеген  адамдар  жа зық­

сыз  қырғын  тапты.  Мысалы,  эвакуацияға 

ұшы раған адамдарды Сталин Сібірге жер 

ау да рып,  қырып  тастады.  Сондықтан  заң 

қа былдау – адамзат баласы осындай жағ­

дай  қайталанған  уақытта  оларға  басқа 

мем лекет  пана  болуы  үшін  жасалған  қа­

дам. Пана болғанда да, оған пәтер немесе 

қо нақүй беру емес, егеменді елдің аспаны 

астынан  пана  тауып,  сол  мемлекетте  жа­

нын  сақтап  қалу.  Егер  біз  нақты  кон вен­

ция ның шеңберінде жұмыс істейміз десек, 

оның аясы тым кеңейіп кетер еді. Сон дық­

тан оны өз жағдайымызға ыңғайлап, тиісті 

заң  нормаларымен  ықшамдап  отырмыз. 

Қа зақ тың  ұлттық  қауіпсіздігіне  аса  қажет 

тұс тарын нақтыладық. Мәселен «діни экс­

тре мистік  және  террористік  ұйымдарға 

мү ше болған адамдар мен экономикалық 

заң бұзушылықтарға  байланысты  кел ген­

дер  босқын  бола  алмайды»  деп  кон вен­

ция дан тыс заң жазып қойдық. Сондықтан 

Бек болат мырзаның басқалар қап тап кете­

ді,  біз  есік  ашып  жатырмыз  де гені  –  жай 

эмоциялық  әңгіме.  Босқын  мәр тебесін 

алатын адамдар заңды жолмен ел ге келген 

соң,  «менің  жағдайым  осылай,  мы салға, 

мені тәліптер өлтірейін деп жүр, бол маса, 

еврейлер  қысастық  жасайтын  ойы  бар, 

мен  сол  елдің  үкіметін  қолдап  едім, 

ағамды, болмаса әкемді атты, енді өзім ді 

атпақшы»  деп  жағдайын  айтып,  өті ніш 

береді. Ал біз мына заңға босқын бо луды 

қалаған  адам  өзі  келетін  елдің  ел ші  лігіне 

О

й

СА



л

АР



1   2   3   4   5   6   7


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал