АҢдатпа 8-9-беттер 3-бет



жүктеу 1.17 Mb.
Pdf просмотр
бет4/11
Дата27.04.2017
өлшемі1.17 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Айнұр НұрсАбетқызы 

«ЭКСПО – 2017» туралы деректер 

https://www.expo2017astana.com/kz/ сай-

тынан және 24.kz-тен алынды

(Соңы. Басы 1-бетте)

6

№117/1 (2895/1) 

22 қазан 2016

zangazet@maiI.ru



ЗАҢ  ЖӘНЕ  ЗАМАН

ҚЫЛМЫСТЫҚ ЖАУАПТЫЛЫҚТАН 

БОСАТУ НЕГIЗДЕРI

Арықбай АҒЫБАЕВ, 

заң ғылымының докторы

Әл-Фараби атындағы 

ҚазҰУ-дың профессоры, 

Қазақстанның еңбек сіңірген 

қайраткері

Мемлекет  өз  азаматтарынан 

Конс титуцияда  көрсетiлген  белгiлi 

бiр  әлеуметтiк  талаптарды  қатаң 

орындауды  талап  етедi,  оны  орын­

дамаған  ретте  азаматтарға  заңда 

көрсетiлген  негiзде  моральдық 

немесе  құқылық  жауапкершiлiк 

жүктеледi. Құқылық жауапкершiлiктiң 

iшiндегi  ең  қатал  түрi  қылмыстық 

құқықбұзушылық  үшін  жауаптылық 

болып  саналады.  Адам  қылмыстық 

жауаптылыққа  iстеген  iс­әрекет­

терiнде  қылмыстық  заңда  көрсе­

тiлген  нақтылы  бiр  қылмыстың 

құрамы  болған  жағдайда  ғана  тар­

тылады.  Мысалы:  тонау,  ұрып­соғу, 

денсаулыққа  қасақана  орташа  зиян 

келтiру,  бұзақылық,  т.  б.  Мұның 

өзiнде  қылмыстық  жауаптылық 

оның  iс­әрекетi  нақты  қылмыстық 

құқықбұзушылық  құрамын  түзейтiн 

қылмыстық  құқылық  нормаларды 

кiнәлi  түрде  ғана  бұзғанда  жүзеге 

асырылады.

Яғни,  қылмыстық  құқықбұзу­

шылық  үшін  жауаптылық  бұл  қыл­

мыстық  құқылық  норманы  бұзудың 

нәтижесi, қоғамға қауiптi iс­әрекеттiң 

көрiнiсi болып табылады. Қылмыстық 

құқықбұзушылық  үшiн  қылмыстық 

жауаптылық  келтiрiлген  зиянның 

көлемiне,  қылмысты  жасау  тәсiлiне, 

кiнәнiң  нысанына,  қылмыскердiң 

тұлғасының  ерекшелiктерiн  есепке 

ала отырып жүзеге асырылады.

Қылмыстық  құқықбұзушылық 

үшін жауаптылық өзiне тән ерекше­

лiгi мен оқшауланған құқылық жауап­

кершi лiктiң бiр түрi болып табылады. 

Қылмыстық  құқықбұзушылық  үшін 

–  өзiнiң  нысаны,  мазмұны  жағы­

нан  мемлекеттiк  күштеу  мәнi  бар 

жауап тылықтың  түрi.  Өйткенi,  мем­

лекет кез келген қылмысқа тиiсiнше 

баға  бере  отырып,  оны  iстеген 

адамға  мемлекет  тарапынан  заңда 

көрсетiлген  күшпен  орындалуға 

тиiстi шараларды қолдануды жүзеге 

асырады.  Яғни,  қылмыстық  құқық­ 

бұзушылық  үшін  жауаптылықтың 

әлеуметтiк  мазмұнының  өзi  сол 

субъектiге  қылмыстық  жауаптылық 

жүктей отырып, мемлекет оның iсте­

ген қылмысын мiнеп, оған заңдылық 

баға бередi.

Нақты  қылмыстық  құқықбұзу­

ш ы л ы қ   ж а с а л м а с а   қ ы л м ы с т ы қ 

жауап тылық та, қылмыстық құқылық 

қатынас  та  жоқ.  Нақты  қылмыстық 

құқықбұзушылық  жасалған уақыттан 

бастап  қылмыстық  жауаптылық,  ал 

мұнымен бiрге бiр мезетте iстелген 

қылмыстың  салдарынан  қылмыстық 

құбылыс,  яғни,  қылмыстық  құқы­

лық  қатынас  пайда  болады.  Бұл 

жерде  iстелген  қылмыстық  құқық­ 

бұзушылық  заңдылық  факт  болып 

табылады.  Тараптардың  арасын да 

қылмыстың  субъектiсiмен  (қыл­

мыс  жасаған  адаммен)  мемле­

кеттiң  атынан  өкiлдiлiк  алған  орган­

дардың арасында тиiсiнше құқылық 

қатынастар  пайда  болады.  Қыл­

мыстық­құқылық қатынас бiр жағы­

нан  мемлекет  атынан  әдiл  сот­

тылықты жүзеге асыратын анық тама, 

тергеу,  прокуратура,  сот  орган­

дары мен,  екiншi  жағынан  қылмыс 

iстеген  субъектiнiң  (қылмыс кердiң) 

арасындағы қатынас болып табыла­

ды.  Бұл  қатынастар  материал дық 

мазмұнға ие болады.

Олар iстеген қылмыстың фактiсiне  

қатысты: iстелген қылмыстық құқық­ 

бұзушылық  құрамы  қандай,  кiнәнiң 

нысаны,  дәрежесi,  қылмыскердiң 

тұлғасы,  бiткен  немесе  бiтпеген 

қылмыс  па?  Мұнда  қылмыстық 

құқық бұзушылыққа  қатысу  немесе 

қылмысқа  жанасушылық  болды 

ма  және  т.б.  Сондай­ақ,  жазаны 

тағайын дау  немесе  жазаны  өзгерту 

шарттары,  жазадан  босату  сияқты 

мәселелерге  байланысты  болады. 

Қылмыстық  құқықтық  қатынас  iс 

жүргiзу  құқылық  қатынастармен 

тығыз  байланысты.  Өйткенi,  қыл­

мыстық  құқылық  қатынас  қылмыс 

iстеу  фактiсiне  байланысты  бола­

ды.  Iстелген  қылмыс  бойынша  оны 

қозғау,  тергеу,  сотта  қарау  мәсе­

лелерi  қылмыстық  iс  жүргiзу  құқы­

лық  қатынастар  арқылы  дамып, 

жүзеге асырылады. Бұл қатынастар 

субъек тiмен  (қылмыс  iстеген  адам) 

мемле кеттiң  оның  уәкiлдiгiн  жүзеге 

асыратын  органдар  арасында  iске 

асырылады. 

Қылмыстық құқықтық қатынастар 

субъектiлерi  заң  бойынша  айрықша 

құқықтар мен мiндеттерге ие болады. 

Қылмыскер  қылмыстық  құқықтық 

қатынастың объектiсi болып табыла­

ды. Мемлекет қылмыскердi жазалай 

отырып,  басқаларды  қылмыс  iстеу­

ден  сақтандырады  және  соттал ған 

адамды  түзеу  мақсатын  жүзеге 

асырады.  Мемлекеттiң  осы  функ­

циясын атқару кезiнде қы мыскер де 

мемлекетке  өз  көзқарасын  бiлдiре­

тiн  қатынастың  субъектiсi  ретiнде 

көрiнедi.  Мұндай  жағдайда  мемле­

кет  осындай  қатынастың  объектiсi 

болып  қалады.  Яғни,  субъект  және 

объект  салыстырмалы  түсiнiктер, 

сондықтан  да  олар  сөз  жоқ,  өзара 

орын ауыстырулары мүмкiн. 

Қылмыстық құқықтық қатынастың 

пайда  болуын  қылмыстық  жауап­

тылықтың  жүзеге  асырылуы  деп 

түсiнуге болмайды. Тек соттың айып­

тау  үкiмi  заңды  күшiне  енгеннен 

бұл  iс­әрекет  ауырлататын  жағдай­

да  жасалса  ол  үшiн  14­ке  толған 

а д а м   ж а у а п қ а   т а р т ы л а д ы .   О с ы 

көрсетiлген  төрт  белгiнiң  бiреуi  жоқ 

болса,  онда  бұл  қылмыс  құрамы 

болмайды.  Егер  адам  бөтен  адам­

ның  мүлкiн  абайсызда  бүлдiрсе 

немесе  жойса  онда  кiнәлiнiң  әреке­

тiнде  басқа  бiр  қылмыс  құрамы 

болады. Себебi, бұл жерде 202­бап­

та  көрсетiлген  қылмыстың  бас­

ты  белгiсi  қылмыстық  құқықбұзу­

шы лықтың  қасақаналықпен  iстеу 

ж о қ .   Ә р б i р   қ ы л м ы с т ы қ   қ ұ қ ы қ ­

бұзу шылықтың  құрамының  бел­

гi лерi  Ерекше  бөлiмдегi  бап тар­

дың  диспозициясында  ғана  емес, 

қылмыстық  заңның  Жалпы  бөлi­

мiнде  оның  тиiстi  баптарында  да 

айтылады. Ерекше бөлiм баптарының 

диспозицияларында  әртүрлi  қыл­

мыстық  құқықбұзушылықтың  көпте­

ген  белгiлерi  аталып  көрсетiлген. 

Мұның  өзiнде  диспозициялардың 

қылмыстық  құқықбұзушылықтың 

ерекшелiгiн  анықтайтын  және  оны 

басқа  қылмыстардан  ажырататын 

соған  тән  белгiлерiнiң  тiзбегiн 

бередi.  Барлық  қылмыстық  құқық­ 

бұзушылықтарға  жалпылама  ортақ 

немесе  нақты  қылмыс  топтарына 

тән  белгiлер  Жалпы  бөлiмнiң  бап­

т а р ы н д а   а н ы қ т а л а д ы .   М ы с а л ы , 

бөтеннiң мүлкiн ұрлауды анықтайтын 

Қылмыстық  кодекстiң  188­бабының 

диспозициясында  осы  қылмыстың 

не  субъектiсi,  не  кiнәнiң  нысаны 

аталмаған.

Бұл жалпылама белгiлер Қылмыс­

тық кодекстiң 15 және 20­баптарында 

көрсетiлген.  Қылмыстық  кодекстiң 

188­бабында  ұрлықтың  оған  тән 

белгiсi – басқа бiреудiң мүлкiн жасы­

рын  түрде  жымқыру  ғана  көрсе­

тiлген.  Осы  белгi  арқылы  ұрлық 

т о н а у д а н   е р е к ш е л е н е д i .   Ә р б i р 

қылмыс  iстелген  уақытында  көпте­

г е н   б е л г i л е р м е н   с и п а т т а л а д ы . 

Осы  белгiлердiң  барлығы  да  қыл­

м ы с т ы қ   қ ұ қ ы қ б ұ з у ш ы л ы қ т ы ң 

құра мына  жатпайды.  Қылмыстық 

ұ р л а у д ы ң   т ү р л i к   б е л г i с i   –   о н ы 

жасырын  жымқыру.  Егер  басқа 

бiреудiң  мүлкiн  алу  жасырын  түрде 

емес, ашық түрде жүзеге асырылса, 

онда ұрлық емес, басқа қылмыстық 

қ ұ қ ы қ б ұ з у ш ы л ы қ т ы ң   қ ұ р а м ы   – 

тонау  болады.  Қылмыстық  құқық­ 

бұзушылықтың  құрамы  бiр  ғана 

қылмыстық  құқылық  нормада  –  бiр 

бапта  көрсетiлуi  мүмкiн.  Мысалы, 

369­бап  –  қызмет  жөнiндегi  жал­

ғандық.


Басқа  жағдайларда  Қылмыстық 

кодекстiң  бiр  бабында  қылмыс­

тық  құқықбұзушылық  құрамының 

бiр  немесе  бiрнеше  түрi  қарас­

тырылуы  мүмкiн.  Мысалы,  Қылмыс­

тық  кодекстiң  362­бабында  қыл­

м ы с т ы қ   қ ұ қ ы қ б ұ з у ш ы л ы қ т ы ң 

қауiп тiлiк  дәрежесiне  қарай  билiктi 

н е м е  с е   қ ы з м е т т i к   ө к i л е т т i л i к т i 

асыра  пайдаланудың  үш  құрамы 

көр сетiлген:  баптың  бiрiншi  бөлi­

мiнде  осы  қылмыстық  құқықбұзу­

шылықтың жай түрi, ал екiншi, үшiншi 

бөлiгiнде  осы  қылмыстық  құқық­ 

бұзушылықтың  ауыр  немесе  өте 

ауыр түрлерi көрсетiлген.

Ерекше  бөлiмнiң  баптарында 

әдетте  аяқталған  немесе  орын­

даушының  тiкелей  iстеген  қыл­

м ы с т ы қ   қ ұ қ ы қ б ұ з у ш ы л ы қ т а р ы 

көрсетiледi.  Алдын  ала  қылмысты 

әрекеттерде  немесе  қылмыстық 

құқықбұзушылыққа сыбайластықпен 

қатысушы  адамдардың:  ұйымдас­

тырушы, айдап салушы, көмектесушi 

әрекеттерiне  сол  немесе    басқа 

қыл мыстық  құқықбұзушылықтың 

құрамының  барлық  белгiлерi  бол­

майды.  Мысалы,  әйелдi  зорлауға 

оқталғанда онымен зорлап жыныстық 

қ а т ы н а с   ж а с а у   о р ы н д а л м а й д ы 

немесе  кiсi  өлтiруге  оқталғанда 

қылмыстық  құқықбұзушылықтың 

зардабы  –  адам  өлiмi  жоқ.  Бiрақ 

т а   о с ы   ж а ғ д а й  л а р д а   к i н ә л i н i ң 

әрекеттерiнде  Ерекше  бөлiмдегi 

аталған  баптарда  көрсетiлген  қыл­

мыстық  құқықбұзушылықтың  бар­

лық  белгiлерiнiң  болмауы  олардың 

iс­әрекетiнде  қылмыстық  құқық­ 

б ұ з у ш ы л ы қ   қ ұ р а  м ы   ж о қ   д е у г е 

негiз  болмайды.  Бұл  жағдайда 

да  қылмыстық  құқықбұзушылық 

құрамы  бар,  бiрақ  ол  оның  құрамы 

Ерекше бөлiмнiң, сол сияқты Жалпы 

бөлiмнiң  тиiстi  баптары  көрсетiле 

отырып белгiленедi.

Мысалы,  әйел  зорлауға  оқтал­

ғанда  кiнәлiнiң  әрекетiнде  Қыл­

м ы с т ы қ   к о д е к с т i ң   1 2 0   ж ә н е 

24­бап тарында  көрсетiлген  қыл­

мыстық  құқықбұзушылық  құрамы­

ның  белгiлерi  бар.  Қылмыстық 

құқықбұзушылықтың  құрамының 

заңдылықты  сақтауда  және  оны 

нығайтуда маңызы зор. Заңдылықты 

қатаң  сақтау,  бұл жытпай  жүзеге 

асыру,  тәуелсiз  мемлекетiмiздiң 

нығаюының негiзгi шарты. Заңдылық 

қағидасын  сақтау,  жүзеге  асыру 

–  құқық  қорғау  органының  қызмет­

керлерiнiң  қасиеттi  борышы.  Бұл 

а з а м а т т а р д ы ң   к о н с т и т у ц и я л ы қ 

құқы ғын,  бостандықтарын  жүзеге 

а с ы р у  д ы ң   н е г i з г i   к е п i л i   б о л ы п 

табылады. Заңдылық талабын дұрыс 

жүзеге  асыру  қылмыстық  құқық­ 

бұзушылық  iстеген  адамға  заңды 

дұрыс  қолданып,  оның  әрекетiне 

заң  талабына  сай  баға  беру  болып 

табылады. Қылмыстық заңды дұрыс 

қолданудың  маңызды  шарттарының 

бiрi  қоғамға  қауiптi  iс­әрекеттерге 

заңды  дұрыс  қолданып,  әрекет 

немесе  әрекетсiздiкке  қылмыстық 

заң  нормасының  талабына  сай  баға 

берiп саралау болып табылады.

құқықбұзушылықтың  құрамына 

мұқияттылықпен  таңдап  алынған 

түрлiк  белгiлер  ғана  қосылады. 

Түрлiк  белгiлер  дегенiмiз  барлық 

қылмыстық  құқықбұзушылықтарға 

ортақ,  олардың  қоғамға  қауiптiлiгiн 

және  құқыққа  қайшылығын  бiл­

д i р е т i н   ж и ы н т ы ғ ы н ы ң   к ө р i н i с i 

болады.  Түрлiк  белгiге  жатпайтын 

тек  қана  жекелеген  қылмыстық 

құқықбұзушылыққа  тән  белгiлер 

қылмыстық  құқықбұзушылық  құра­

м ы н а   қ о с ы л м а й д ы .   С о н д ы қ т а н 

олар  қылмыстық  құқықбұзушылық 

құрамынан  тысқары  болады  да, 

осыған байланысты оның қылмыстық 

құқықбұзушылықты  саралау  үшiн 

маңызы болмайды.

Мысалы,  бiреудiң  мүлкiн  ұрла­

ғанда (ақша, зат, құжат т. б.) неме­

се  ол  ұрлықтың  қашан  болғаны 

қыл мысты  саралауға  әсер  етпейдi. 

Түрлiк  белгi  сол  немесе  басқа 

қыл мыстық  құқықбұзушылықтың 

мiндеттi  белгiлерi  болып  табылады. 

Осы  түрлiк  белгiлердiң  бiреуi  жоқ 

болса,  онда  қылмыстық  құқық­ 

бұзушылық  құрамы  да  болмайды. 

Сондай­ақ,  басқа  бiреудiң  мүлкiн 

беретiн  қылмыстың  объективтiк 

ж ә н е   с у б ъ е к т и в т i к   ж а қ т а р ы н а н 

қ ұ р а л  ғ а н   э л е м е н т т е р д i ң   ж ә н е 

олар дың  белгiлерiнiң  жиынтығын 

айтамыз.  Қылмыстық  құқықбұзу­

ш ы л ы қ   қ ұ р а м ы н ы ң   ә р қ а й с ы с ы 

оның субъективтiк және объективтiк 

белгiлерiмен  сипатталады.  Барлық 

жүйелер секiлдi, қылмыстық құқық­ 

бұзушылықтың  құрамы  да  белгiлi 

бiр  элементтерден  тұрады.  Осы 

белгiлердiң  қосымша  жүйелерiнiң 

ең  болмағанда  бiреуiнiң  жоқ  болуы 

жүйенiң  болмауына,  яғни,  қыл­

мыстық  құқықбұзушылықтың  құра­

мының  тұтастай  жоқ  болуына  әкеп 

соғады.  Бұл  жерде  қылмыстық 

қ ұ қ ы қ б ұ з у ш ы л ы қ   қ ұ р а м ы  н ы ң 

элемент терi деп, қылмыстық құқық­

б ұ з у ш ы л ы қ   қ ұ р а м ы   ж ү й е л е р i н 

құрайтын  бас тапқы  компоненттердi 

айтамыз. 

Айталық,  бөтен  адамның  мүлкiн 

қ а с а қ а н а   ж о ю   н е м е с е   б ү л д i р у 

қылмысы  (202­бап)  белгiлерi  болып 

бiрiншiден,  басқа  бiреудiң  мүлкiне 

қол сұғу, екiншiден, осы мүлiктi жою 

немесе  бүлдiру,  үшiншiден,  осы 

әрекеттi қасақана iстеу, төртiншiден, 

жауаптылық  өзiнiң  сипатына  қарай 

жаза  тағайындалмайтын  және  жаза 

тағайындалатын болып екiге бөлiнедi. 

Жаза тағайындалмайтын қылмыстық 

құқықбұзушылық  үшін  жауаптылық 

айыптаушылық фактiсiмен аяқталады. 

Ал жаза тағайындалатын қылмыстық 

жауаптылықта  айыптаушылықпен 

бiрге  жазалану  фактiсi  де  бар. 

Осыған  байланысты  қылмыстық 

жауаптылық  бұл  жазаға  қарағанда 

жеке, ауқымы кең, қылмыстық­құқы­

лық  түсiнiк  екендiгiн  оның  жаза­

сыз­ақ  қолданылатындығын  және 

орындалатынын  көремiз.  Қыл мыс­

тық  құқықбұзушылық  үшін  жауап­

тылықсыз  жаза  тағайындау  мүмкiн 

емес.  Сонымен,  қылмыстық  құқық­

бұзушылық  үшін  жауаптылық  және 

жаза  өзара  тығыз  бiр­бiрiне  ұқсас 

емес ұғымдар екендiгiн аңғара мыз.

Қылмыстық  құқықбұзушылық 

үшін  жауаптылықтың  негiзiн  дұрыс 

анықтау  құқық  қолдану  органдары 

қызметiнiң  заңдылықты  қатаң  сақ­

тауы ның  кепiлi  болып  табылады. 

Қылмыстық  құқықбұзушылық  қыл­

мыстық жауаптылықтың негiзi болып 

қылмыстық заңда көрсетiлген қылмыс 

кейiн  ғана  қылмыстық  жауаптылық 

жүзеге  асырылады.  Сот  айыптыны 

кiнәлi  деп  тани  отырып,  қылмыскер 

мен  мемлекет  арасында  кiнәлiнiң 

қылмыс  жасаған  уақытынан  бастап 

қылмыстық­құқықтық  қатынастың 

орын алғандығын бекiтедi. Қылмыстық 

құқықтық қатынас мемлекеттiң жаза 

жөнiндегi құқығы мен қылмыскердiң 

тиiсiнше  қылмыстың  жауаптылығын 

көтеру мiндеттiлiгiмен ғана шектелiп 

қоймайды.  Қылмыскер  тиiстi  өкiмет 

органының  күштеуi  арқылы  ықпал 

ететiн объектiсi ғана емес, белгiлi бiр 

құқықтардың субъектiсi де. Өйткенi, 

ж а з а л а у   ш а р а л а р ы   о ғ а н   о н ы ң 

жасаған  қылмысының  табиғатына, 

осы  қылмысқа  заңда  белгiленген 

жазаға,  яғни  санкцияға,  Қылмыстық 

кодекстiң  Жалпы  бөлiмiндегi  жаза 

тағайындау  туралы  ережелерге 

сай  жүзеге  асырылады.  Сондықтан 

да,  қылмыстық  құқылық  қатынас 

мемлекеттiң  қылмыскер  жөнiндегi 

құқығын  белгiлеп  қана  қоймайды, 

сонымен  бiрге  әдiл  соттылықты 

жүзеге асыруда заңдылықтың кепiлi 

ретiнде де көрiнедi. 

Адамның  қылмыстық  жауап ты­

лығы  оған  сот  тағайындаған  жаза­

ны  өтеумен  жүзеге  асырылады. 

Яғни,  оның  жүзеге  асырылуы  жаза 

өтелiп болған соң жойылады. Бiрақ, 

қылмыстық  құқықбұзушылық  үшін 

жауаптылық  барлық  уақытта  да 

жазаны  өтеу  ретiнде  жүзеге  асы­

рыл майды.  Мысалы,  қылмыстық 

құқықбұзушылық  жасаған  адам 

анықталмады  делiк.  Мұндай  ретте 

қылмыстық құқықтық қатынас (қыл­

мыс  iстеген  адам  мен  мемлекет 

арасындағы) жүзеге аспайды. Бұған 

мысал ретiнде латенттi қылмыстарды 

қосуға  болады.  Қылмыстық  құқық­ 

бұзушылық  жасаған  кiнәлi  адам, 

егер  де  ол  ауыр  қылмыс  жасаумен 

байланысты  болса,  қылмыстық 

жауап тылыққа және жазаға тартыла­

ды.  Бiрақ  та  қолданылып  жүрген 

қылмыстық  жазаға  сәйкес  барлық 

уақытта  да  қылмыс  жасаған  адамға 

жаза  тағайындалуы  мiндеттi  емес. 

Мысалы:  Қылмыстық  кодекстiң 

70­бабының  1­бөлiгiнде:  «Қылмыс 

белгiлерi  бар  әрекет  жасаған  адам­

ды,  егер  сот  iстi  қараған  кезде 

жағ дайдың  өзгеруi  салдарынан 

ол  жасаған  әрекет  қоғамға  қауiптi 

емес  деп  танылса,  сот  қылмыстық 

жауаптылықтан босатуы мүмкiн. Осы 

баптың 2­бөлігінде қылмыстық теріс 

қылықты алғаш рет жасаған не онша 

ауыр емес немесе ауырлығы орташа 

қылмысты  алғаш  рет  жасаған  адам, 

егер ол адамның одан кейiнгi мінсiз 

мiнез­құлқына  байланысты  iс  сотта 

қаралған уақытта ол қоғамға қауiптi 

деп  есептелмейтіні  анықталса,  сот 

оны  қылмыстық  жауаптылықтан 

босатуы мүмкiн» делiнген. 

Осы  бапта  қылмыстық  жауап­

тылықтан  босату  негiзi  көрсетiлген. 

Ал Қылмыстық кодекстiң 76­бабының 

1­бөлiгiнде:  «Қылмыстық  теріс 

қылық немесе онша ауыр емес және 

орташа ауырлықтағы қылмысы үшiн 

сотталған  адамды,  егер  жазаны 

өтеу  өрт  немесе  кездейсоқ  апат, 

отбасының еңбекке жарамды жалғыз 

мүшесiнiң ауыр науқастануы немесе 

қайтыс  болуы  немесе  басқа  да 

төтенше мән­жайлардың салдарынан 

оның отбасы үшiн оның жазасын өтеуi 

аса  ауыр  зардапқа  әкелiп  соқтыруы 

мүмкiн  болса,  сот  жазадан  босатуы 

мүмкiн»  деп  көрсетiлген.  Мұнда 

қылмыстық  жазадан  босатудың 

негiзi  ғана  көрсетiлген.  Сонымен 

қылмыстық  құқықбұзушылық  үшін 

құрамының барлық белгiлерi бар iс­

әрекеттi iстеу болып табылады Яғни, 

бұл деген қылмыстық жауапқа және 

жазаға  тек  қана  қылмыстық  құқық­ 

бұзушылық  iстегенге,  қылмыстық 

заңда  көрсетiлген  қоғамға  қауiптi 

iс­әрекеттердi  қасақана  немесе 

абай сыздықтан  iстегенге  айыпты 

адамға  ғана  тағайындалатынын 

көрсетедi. Демек, қылмыстық құқық­ 

бұзушылық  үшін  жауаптылық  негiзi 

iс­әрекетте  қылмыстық  құқықбұзу­

шылық  құрамының  болуы  болып 

табылады.

Қылмыстық заң қылмыстық құқық­ 

бұзушылық құрамы деген  терминнiң 

мазмұнын  ашып  көрсетпейдi.  Бұл 

мәселе  қылмыстық  құқық  теория­

с ы н д а   ғ а н а   а ш ы п   к ө р с е т i л е д i . 

Адамның  (қылмыстық  құқықбұзу­

шылық  субъектiнiң)  қылмыстық 

заңда көрсетiлген қоғамға қауiптi iс­

әрекеттердi (қылмыстың объективтiк 

жағы) кiнәлi түрде қасақана немесе 

абайсыздықпен  iстеуi  (қылмыстық 

құқықбұзушылықтың  субъективтiк 

жағы)  қылмыс  құрамының  белгiлерi 

болып табылады. Қылмыстық құқық­ 

бұзушылықтың  объектiсi  болып 

табылатын  қылмыстық  заң  қорғай­

тын қоғамдық қатынастардың жиын­

тығы  Қылмыстық  кодекстiң  2­ба­

бында  көрсетiлген.  Iс­әрекетiнде 

қылмыс құрамының ең кем дегенде 

бiр  белгiсi  жоқ  болса  ол  адамды 

қылмыстық  құқықбұзушылық  үшін 

жауаптылыққа тартатын негiз жоқ.

Қылмыстық  заңда  қылмыстық 

құқықбұзушылықтың  жалпы  түсiнiгi 

берiлген,  сонымен  бiрге,  Ерек­

ш е   б ө л i м д е   н а қ т ы   қ ы л м ы с т ы қ 

құқықбұзушылықтар  жеке­жеке 

көр се тiлген.  Қылмыстық  заң  қыл­

мыстық  құқықбұзушылықтың  құра­

мы  деген  түсiнiктi  ашпайды.  Бұл 

түсiнiктi қылмыстық құқық теория сы 

ғана  бередi.  Қылмыстық  құқық­ 

бұзушылықтың  құрамы  деп  –  қыл­

мыстық заң бойынша қоғамға қауiптi 

iс­әрекеттердi  белгiлi  бiр  қылмыс­

тың  қатарына  жатқызуға  мүмкiндiк 



7

zangazet@maiI.ru



№117/1 (2895/1) 

22 қазан 2016

СӘТІ ТҮСКЕН СҰХБАТ

(Соңы. Басы 1-бетте)

Діни басқарма сонау 90-жылдары 

Рәтбек  қажы  Нысанбайұлы  ұстазы-

мыздың,  ақсақалымыздың  ерен 

еңбегімен құрылғаны белгілі. Тұңғыш 

бас  мүфти  Рәтбек  қажы  Нысанбай-

ұлынан  кейін  мүфтилікке  келген 

Әбсаттар қажы Дербісәлі ағамыздың 

тұсында 2002 жылы осы Имамдардың 

білімін  жетілдіру  институты  ашылды. 

Институт  жайлы  сөз  еткенде,  2013 

жылға дейін басшылық еткен алғашқы 

директоры  Алсабеков  Мұхамед 

Құсайын қажыны айтпай кетуге бол-

майды. Одан кейін Имамдардың білімін 

жетілдіру  институтының  тізгі нін  бас 

мүфтиіміз  Ержан  қажы  Малғажыұлы 

бұйрығымен,  сенім  артып  маған 

тапсырды. Бұл – сауапты да жауапты 

жұмыс.


Оқу бағдарламасына келсек, бұрын 

мұнда имамдардың білімін жетіл діру-

ге  арналған  оқу  мерзімі  4  ай  болды 

және  жылына  екі  лек  қабылдайтын. 

Біз өзгеріс енгізіп, 4 ай оқу мерзімін 2 

айға қысқартқанды жөн көрдік.



–  Қабылдау  жиілігі  ше,  ол  да 

өзгерді ме?

–Иә.  Бұрын  4  айдан  жылына  екі 

лек  қабылдаса,  қазір  2  айлық  оқу 

мерзімімен  төрт  лек  қабылданады. 

Баяғыда  бір  лекке  40-45  адамдай 

келсе, енді бір лекке 80 адамға дейін 

қабылдаймыз.  2002  жылдан  2013 

жылға дейінгі аралықта Имамдардың 

білімін  жетілдіру  институтын  жалпы 

651  адам  бітірсе,  жаңа  бағдарлама 

енгізілген соңғы үш жылда 627 адам 

оқып шықты. Яғни, жаңартылған оқу 

жоспарының  нәтижесі  жоқ  емес. 

Әрине,  біз  адам  санына  емес,  оқу 

сапасын басты орынға қоямыз. 


Каталог: wp-content -> uploads -> 2015
2015 -> МазМұны. Содержание жоғары білім. Высшее образование
2015 -> Сұхбат 5-бетте) (Соңы 3-бетте) Ақпарат Бүгінгінің бас тақырыбы Ойталқы АҢдатпа
2015 -> Ажал ошағына айналды баспасөз — 2016 Мінбер
2015 -> АҢдатпа 6-бет 3-бет
2015 -> Соңы 8-бетте) (Соңы 3-бетте) Ақпарат Бүгінгінің бас тақырыбы АҢдатпа
2015 -> Сапасын дамыту жолдары
2015 -> Ж. Тәшенов Хрущев үшін неге ұялды?
2015 -> Ж. Бірегей тұлға Қапез Қожахметов, Мағжан Садыханұлы
2015 -> Л т т ы о а м д ы – с а я с и ж у р н а л журнал 1976 жылы Халықтар Достығы орденімен, 2002 жылы Қазақстан Журналистика Академиясының «Алтын Жұлдыз», 2008 жылы Қазақстан Журналистер Одағының сыйлығымен марапатталды

жүктеу 1.17 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет