АҢдатпа 7-бет 5-бет



жүктеу 1.18 Mb.
Pdf просмотр
бет8/11
Дата20.03.2017
өлшемі1.18 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Сәрсен ҚАУЫЛТАЕВ,

Маңғыстау облыстық сотының

доғарыстағы судьясы

Ардагер аманаты

базар  күні  (борышқор)  бөлшек-бөл-

шекке  шабылып  тасталсын»  делінген 

өкім болған. Ал, еуропада қарызын қай-

тармаған борышқор кіріптарлық, кре-

постнойлық  дәрежеге  ауыстырылып, 

қарыз берген адамның қызметін жасау 

арқылы борышын орындауға міндеттел-

ген. Ортағасырлық қытайда борышқор 

қарызының  орнына  өзінің  жалдаған 

дихандарын  кредитордың  жұмысын 

жасату үшін беретін болған. «русская 

правда» заңдар жинағына (шамамен Хі-

Хіі ғасырлар) сәйкес, борышқор қары-

зын пайызымен қоса өтегенше креди-

тордың қызметшісі болып жүре береді 

басқару  туралы  Архашастра  тракта-

ты да қарыздардан алынатын өсімнің 

мөлшерін шектеткен. Кедейлердің мүд-

делерін  қорғау  мақсатымен  алынған 

қарыздарға  тек  қана  тиянақталған 

үс тем мөлшерден белгілеуден басқа, 

бо рышқор  сырқаттанып  қалса,  әлде 

ол кәмелет жасына толмаса, үстеменің 

өсуі тоқтатылған. мұның өзі біздің банк-

тік  саясатын  белгілейтін  тұлғалардың 

ойлануына ақпарат десек те болар еді.

ежелгі кездері азаматтық-құ қықтық 

қатынастардан  келіп  шығатын  мін-

деттердің  орындалуын  қамтамасыз 

ететін түрлі тәсілдері де қолданылған. 



12

№111/1 (2889/1) 

8 қазан 2016

zangazet@maiI.ru



МІНБЕР

Меже


Егемендік  пен  елдік  мұраттары­

нан  нәр  алған,  өркениет  пен  нұрлы 

болашаққа  сара  жол  салған  арайлы 

Ата  Заңымыздың  аясында  аршын­

дай  дамып  келе  жатқан  елімізде 

Конституцияның  әлқиссасында  паш 

етілгеніндей,  «...ортақ  тарихи  тағ­

дыр  біріктірген  Қазақстан  халқы, 

байырғы қазақ жерінде мемлекеттілік 

құра  отырып»,  «...еркіндік,  теңдік 

және  татулық  мұраттарына  берілген 

азаматтық  қоғам»  құру  жолында 

барша  заңдылық  жосықтарын  халық 

игілігіне  жаратудың  жолын  тапты. 

Қоғамымыз дамыған сайын неғұрлым 

ізгіленген  заңдар  халықаралық 

қауымдастық  қуаттаған  құқықтық 

жөн­жоралғылармен де, ұлтымыздың 

ежелгі елдік дәстүрлерімен қисынды 

жарасым тауып, өмірімізді нұрландыра, 

заманды  жаңарта,  түлете  түскеніне, 

азаматтық  татулық  мен  ұлтаралық 

түсіністікті  келістіре,  кемелдендіре 

түскеніне куә болып келеміз.

«Дау мұраты – бітім» дейді халық 

даналығы. Атам қазақ «Алдыңа келсе 

атаңның  құнын  кеш»  деген.  Осыдан 

асқан  кемеңгерлік  бар  ма?!  Біле 

білгенге кешірім, түсіністік пен келісім, 

парасат – заңнан да ізгі.

«Заң тыйым сала алмаған нәрсеге 

кейде ұят тыйым салады» деген екен Рим 

философы Л.Сенека. Тана Малайсары 

би  жас  Сырым  биге:  «Шырағым,  үш 

сөз бар, соны ұмытпай жүрсең, халқың 

соңыңнан  қалмас.  Ұмытсаң,  артыңа 

ермес. Ол үш сөз: ұят, борыш, обал!» – 

деген екен. Байқап көргенге Ұлы дала 

даналығы  құқықтың  қайнары  болып 

саналатын Рим философиясымен де 

толық үндеседі.

Билер  сотын  кемеліне  келтіре 

зерттеп, артына «Қазақтың билер соты 

–  бірегей  сот  жүйесі»  деп  аталатын 

бірнеше  томдық  құнды  мұра  қаттап 

кеткен  қазақтың  осы  заманғы  ғажап 

ойшылы,  ғалым­заңгер,  академик 

Салық  Зиманов:  «Бір  кездері  ежелгі 

қазақ даласындағы заңдылық пен әділ 

соттың «Алтын ғасыры» қайтадан біздің 

тарихымыздың  құрамдас  бөлігіне  – 

алтын бетіне және болашақта жалпы 

өркениеттің мұрасына айналар деген 

үмітім  бар...  Уақыт  өте  келе  қазақ 

құқығы әлемдік өркениеттің құқықтық 

жүйелерінің  ішінен  лайықты  орын 

алатындығына сеніммен қараймын», – 

деген екен. Даналықтың өміршеңдігі, 

жасампаздығы,  сабақтастығы  мен 

үндестігі дегенің осы. Ойшылдардың 

айтқандары  бірін­бірі  толықтырады. 

Айналып келгенде адамзаттың ақыл­

ой парасатының тегі, түбірі бір екен­

дігін  паш  етіп  тұрған  жоқ  па  бұл 

айтылғандар?!

Заманында ханның да, қараның да 

дауын билер шешіп, қазақ баласы бір 

ауыз сөзге тоқталып, бір ауыз сөзбен 

топ жарған. Төрт түлігін жамыратып, 

төрт құбыласын жадыратып алаңсыз 

тіршілік  еткен  Ұлы  даланың  сол  бір 

аңызға айналған кезеңдері қазақтың 

«Алтын ғасырына» баланған. 

Билер дауды шешкенде әуелі елдің 

заңдарын,  қала  берді,  құдіреті  ел 

ішінде  заңға  теңесетін  әдет­ғұрып, 

салт­дәстүрлерді, әділдік қисындарын 

басшылыққа  алып  отырған.  Әділ 

шешімді қиыннан қиыстырып, жалпақ 

жұртты кемеңгерлігіне жүгіндірген. 

Би  құзыретіне  берілетін  істің 

қаралуы екі сатыға бөлінген. Әуелі екі 

жақ істі билер қарағанға дейін, өзара 

келісім жасап дауды шешуге қимыл­

әрекет жасайды. Әдеттік құқықта оны 

«Бітім», «Береке», «Салауат» деп атаған. 

Бітім – екі жақтың өзара келісімге 

келіп, сөз жүзінде даудың аяқталуы. 

Бітімнен кейін істі билердің қарауына 

берудің  қажеті  жоқ.  Себебі,  бітімді, 

өзара келісімді бұзу – сөзде, сертте 

тұрмаудың  белгісі,  ар­ожданды 

таразылайтын әрекет. Би алдындағы 

бітімге ешкім қиянат жасай алмаған. 

Береке  –  айырбас  немесе  сатып 

алу туралы сөз жүзінде шарт жасау. 

Қазақтың  әдеттік  құқығында  береке 

институты барлық келісім, шарттардың 

негізі  болған.  Салауат  –  немесе 

кешірім,  дауласқан  екі  жақтың  бір­

біріне талап қоюдан бас тартуы, яғни, 

кешірім  беруі.  Кешірім  жасау  ауыл, 

ел, ру ақсақалдарының қатынасуымен 

өтетін болған. 

Өркениет дүниесінде бітімгершілік 

рәсімі  медиация  ұғымымен  мәлім. 

Медиация (латын сөзі – екі көзқарастың 

немесе  екі  жақтың  ортасында  болу, 

орта  жолды  ұсыну,  бейтарап  болу 

деген  мағынаны  білдіреді)  –  бұл 

дау­жанжалға  қатысушылардың 

келіспеушілікті бірлесе шешу процесі. 

Тарихына  жүгінсек,  медиация 

рәсімі  дүниежүзінде  XX  ғасырдың 

екінші  жартысында  дами  бастаған. 

Алдымен  Америка,  Ұлыбритания, 

Австралия, Германия сияқты дамыған 

елдерде,  ал,  кейін  Еуропаның  басқа 

елдеріне  де  таралған.  Бүкіләлемдік 

тәжірибеде медиация ірі бизнестерден 

бастап,  жанұялық  дау­жанжалдарда, 

айырылысу мен дүниені бөлісу сияқты 

мәселелерге  дейін  қолданылады. 

Медиация  дамыған  елдерде  барлық 

даулардың  үштен  бір  бөлігі  соттың 

араласуына дейін медиация аясында 

реттеледі.  Халықаралық  тәжірибеге 

жүгінетін болсақ, бүкіл дау­шарғының 

30­40  пайызы  медиация  арқылы 

өтіп,  олардың  85  пайызы  ойдағыдай 

нәтижеге жеткізеді екен. 

Халықаралық  қауымдастықта 

медиациямен,  тіпті,  мемлекеттік 

жүйе лерде  жеке  мекемелер  айна­

лысады. Ең танымал болған медиация 

орталықтары  Ұлыбри танияда,  Фран­

цияда  және  де  Италияда.  АҚШ­та  

соттардың  қарамағында  медиация 

арқылы  келіспеушіліктерді  қарас­

тыруға  арналған  орталықтар  мен  

кеңестер  құрылған.  Медиаторлар 

ретінде экономиканың, құқықтың және 

де  өндірістің  әртүрлі  салаларында 

құзыр лы  әрі  беделді  адамдар  тар­

тылған. 

Дауларды  сотқа  де йін  ба   ла малы 

негізде  ше шу дің  кон с титуциялық 

не гіз гі  принципі  Қа  зақс тан  Рес пуб ­

ликасы  Конс ти ту ция сының  13­ба­

бының  1­бө  лігінде  көрсетілген: 

«Әр кімнің  құқық  субъектісі  ре тін де 

танылуына  құқығы  бар  жә не  өзінің 

құқықтары  мен  бос тандықтарын, 

қажетті  қор ға  ныс ты  қоса  алғанда, 

заңға қай  шы келмейтін барлық тә сіл­

дер мен қорғауға хақылы».

Ұлы  даламызда  медиация  тарал­

ғанға дейін де қолданып, жаңа әлемде 

өркениетті  дүниенің  дау ды  соттан 

тыс рәсімдермен шешу үрдістерімен 

ұштасқан  дауды  бітім гер шілікпен 

шешу қағидасының аясы кеңейе түсті. 

2016  жылдан  бастап  қолданысқа 

енген  жаңа  Азаматтық  процестік 

кодексінде «Сот медиациясы» ұғымы 

пайда болды. Сот медиациясы – дауды 

реттеудің  судьяның  жәрдемдесуімен 

жүзеге асыратын бітімгершілік рәсімі. 

Медиация  да  істің  сотқа  дейінгі, 

соттан тыс сатысы болғанымен, заңда 

оған  сотты  қатыстыратын  рәсімдер 

ойластырылды.  Сот  медиациясына 

жүгініп,  судьяның  көзінше  бітімге 

келген тараптар одан әрі келісімдеріне 

нұқсан  келтіре  алмайды.  Өйткені, 

бұл  шартты  бекіткен  куә,  мәмілеге 

жоғарыдан қарап тұрған әділ сот бар.

Медиацияның сотқа тиімділігі сол 

–  біріншіден,  уақыт  пен  қаражат ты 

үнемдейді.  Екіншіден,  сот  жүкте­

мелерін  азайтады.  Үшіншіден,  сот 

төрелігін  атқаруға  жұртшылықтың, 

қоғам  өкілдерінің  қатысуына  жағдай 

туғызып,  бітімгершілік  рәсімдерді 

қолданудың  аясын  кеңейтеді  және 

жұртшылықтың дауларды соттан тыс 

реттеуге мүдделілігін арттырады.

Даналық  ешқашан  құндылығын 

жоймайды.  Қазіргі  бітімгершілік 

рәсімдерінде  де  осы  заманғы  озық 

идеялар  ғана  алынып  қоймай,  дала 

рухы мен тағылымдары дем берсе ол 

кемелдене түсері хақ. Заңнамаларды 

ізгілендіру  мен  сот  үдерістерін 

оңтайландыру саясаты сайып келген­

де билікті халыққа жақындатып, жұрт­

шылықтың  мемлекеттік  қызметке 

сенімін арттыра түсу үшін өркениетті 

дүниеде мойындалған медиация мен 

бітімгершілік рәсімдерін басшылыққа 

алудың  және  қоғам  талғамына  сай 

жетілдірудің қажеттілігін көрсетіп отыр. 

Демократиялық  дамудың  темір­

қазығы  –  заң.  Халқы  заңдарын  құр­

меттеп, қоғам соның аясында дамыса, 

елде тәртіп те, тыныштық та, береке­ 

бірлік те болады. Ұлт жоспары қабыл­

данғаннан  бері,  оның  заң  үстем­

дігіне  негізделген  екінші  басым 

бағытының сот жүйесін реформалауға 

бағытталған  қадамдарын  жүзеге 

асыруға  азғана  уақыт  ішінде  қол 

жеткізілді.  Осы  бағдарлама  аясында 

қ а б ы л д а н ғ а н   ж а ң а   з а ң д а р д ы ң 

барлығында  да  азаматтық  қоғам 

институттарының  жұмыс  жасауына 

қолайлы жағдай туғызатын келісім мен 

бітімгершілік  рәсімдеріне  басымдық 

беріліп, жетілдірілді.

2010  жылдан  2020  жылға  дейінгі 

кезеңге  арналған  құқықтық  саясат 

тұжырымдамасы  туралы»  жарлы­

ғында  бітімге  қол  жеткізудің  сот 

тәр тібімен,  сондай­ақ,  соттан  тыс 

жол дары  мен  тәсілдерін,  оның  ішін­

де  істің  сот  талқысы  барысында 

немесе медиацияны қолдану арқылы 

шешудің  мүмкіндіктері  көзделді. 

Тіпті,  қылмыстық  іс  жүргізу  құқығын 

жетілдіре отрырып, тараптар келісімге 

келген  және  зиян  өтелген  жағдайда 

сот төрелігі арқылы құқықты қалпына 

келтірудің  жаңа  институттарын  ен­

гізу  де  қарастырылған  болатын. 

Бүгінде осы мүмкіндіктердің бәрі өмір 

шындығына айналды.

2011 жылы қолданысқа енгізілген 

Қазақстан Республикасының «Медиа­

ция  туралы»  заңы  өркениет  дүниесі 

ді.  Медиацияға  жаңа  Азаматтық  

процестік  кодекс  қана  кең  тыныс 

берді.  Медиацияның  маңызын  жұрт­

шылық пәрменді насихаттың, мемле­

кеттік  билік  органдарының  табанды 

қолдауының  арқасында  түсініп, 

кеңінен қолдана бастады. 

Бүгінде  азаматтар  Азаматтық 

процестік  кодексте  белгіленген  тәр­

тіпті  пайдалана  отырып  татуласу 

келісімін,  дауды  (жанжалды)  медиа­

ция  тәртібімен  немесе  дауды  пар­

тисипативтік  рәсімдер  тәртібімен 

реттеу туралы келісімді жасай алады. 

Татуласу  келісімі  бірінші,  апел­

ляциялық сатылардағы соттарда сот 

кеңесу  бөлмесіне  кеткенге  дейінгі 

уақытта, сот талқылауының кез келген 

сатысында,  сондай­ақ,  сот  актісінің 

орындалуы кезінде де жасала береді. 

облыста  татуластыру  рәсімдерімен 

550  азаматтық  іс  қаралып,  123 

тарап  бітімгершілік  келісімге  келді. 

Медиация  тәртібімен  қаралған  424 

істің 329­ы бойынша сот медиациясы 

қолданылды. 95 дау медиаторлардың 

қатысуымен  шешілді.  Небәрі  3  дау 

ғана  партисипативтік  рәсіммен 

реттелді.  Ал,  апелляциялық  сатыда 

22 іс татуластыру рәсімінде қаралып, 

бір  іс  бойынша  дау  партисипативтік 

рәсіммен  реттелсе,  3  іс  бойынша 

тарап тар бітімгершілік келісімге келді. 

Небәрі 18 іс бойынша сот медиациясы 

қолданылды.

Ал, қылмыстық істер бойынша жыл 

басынан  бері  93  іс  медиаторлардың 

қатысуымен қаралып, 75 іс бітімгер­

шілердің құзыретіне беріліп, қысқар­

тылды.

Жергілікті  жерлерде  бітімгершілік 



рәсімдерін жетілдірудің өзекті мәсе­

лелері  де  жоқ  емес.  Оған  үстіміз­

дегі  жылғы  мамыр  айында  Батыс 

Қ а з а қ с т а н   о б л ы с ы н ы ң   ә к і м д і г і 

м е н   о б л ы с т ы қ   с о т ы   а р а с ы н д а 

ө з а р а   ы н т ы м а қ т а с т ы қ   т у р а л ы 

меморандумға  қол  қою  рәсіміне 

орай,  облыстық,  аудандық  және 

о ғ а н   т е ң е с т і р і л г е н   с о т т а р д ы ң 

төрағалары  мен  судья ларының, 

облыстық  прокуратура,  ішкі  істер, 

әділет департаменттерінің, облыстық 

және  қалалық  әкімдіктің,  қоғамдық 

ұ й ы м д а р   м е н   к о м м у н а л д ы қ 

кәсіпорындар,  нотариалдық  палата, 

адвокаттар  алқасының,  жеке  сот 

орындаушылары палатасы өкілдерінің 

және  кәсіби  медиаторлар  мен  БАҚ 

журналистерінің  қатысуымен  өткі­

зілген  дөңгелек  үстел  барысында 

біркелкі көз жеткізілді. Атап айтқанда, 

бітімгершіліктің  басты  тетіктерінің 

бірі  –  партисипативтік  келісімдер 

облыста  әлі  де  бәсең  қолданылып 

отыр. Алқалы жиында адвокаттардың 

бұл  мәселені  батыл  қолға  алуының 

қажеттілігіне назар аударылды. 

Халықтың коммуналдық кәсіпорын­

дарға  берешектеріне  қатысты  мәсе­

лелерін сотта оңайлатылған (жазбаша) 

тәртіпте  шешуге  болады.  Соған 

қарамастан,  коммуналдық  қызмет 

көрсетуші  алпауыт  мекеме лерден 

істер  әлі  де  болса  сотқа  көп  түседі. 

Олар мәселені шешудің мүмкіндіктерін 

әлі  де  болса  жеткілікті  пайдаланбай 

отыр. Коммуналдық қызмет көрсету­

ші  кәсіпорын  өкілдері  дауды  шешу­

д і ң   м ұ н д а й   т и і м д і   ә р і   с е н і м д і 

әдістерін  пайдаланудың  тиімділігін 

өзара  ашық  диалогтың  арқасында 

ғана  ұғынғандықтарын  байқатты. 

Қолданыстағы  жаңа  заңнамаларда 

нотариустардың орындаушылық жазба 

енгізу  мүмкіндіктері  де  бітімгершілік 

мақсатқа қызмет ететін дігінің көрінісі 

дер  едік.  Бола шақта  мәселенің 

мәнісіне  терең  бойлай  түсу  үшін 

мүдделі орындар медиация аясындағы 

келісімдердің  бірлескен  есебін 

жүргізуді қолға алуы қажет. Сол арқылы 

медиацияның  даму  барысын,  келелі 

мәселелер мен қолайлы мүмкіндіктерін 

саралап,  талдап,  айқындай  түсуге, 

медиацияны  қолданудың  бірыңғай 

тәжірибесін жасауға болады.

Елдегі бірлік пен татулықтың жай­

машуақ  ахуалы,  қоғамның  тұрақ ты 

дамуы,  ізгілендірілген  және  бітім­

гершілік заңдарының басым дық алуы 

Қазақстанның  жаңа  мың жылдықтың 

орта шеніне дейінгі мақ сатты бағдар­

ла маларының  жүзеге  асуына  серпін 

береді.


Ал, қоғамдағы кез келген қайшылық 

пен дауды азаматтық келісім аясында 

шешуге қолданыстағы заңнамалардың 

бітімгершілік рәсімдері мен медиация 

мол мүмкіндік берері анық. 

Бек ӘМЕТОВ,

Батыс Қазақстан облыстық 

сотының төрағасы

ҰЛЫ  ДАЛА  ДАНАЛЫҒЫ – 

ҚҰҚЫҚТЫҢ  ҚАЙНАРЫ

«Заманына  қарай  –  заңы»  деген 

ұғым  бар.  Қоғам  дамыған  сайын  

заң  да  жетіледі.  Құқық  тәртібі 

кемелденеді. Бүгінде Ұлт көшбасшысы 

–  Елбасы  Н.Назарбаевтың  дана 

басшылығымен  өркениетті  даму 

жолына  мақсатты  бағдарламалары 

арқылы  батыл  қадам  басқан  еліміз 

«Мәңгілік  ел»  идеясымен  нұрланып, 

ұлттар  мен  ұлыстардың  татулығы 

мен  бірлігі,  азаматтық  келісім  мен 

өзара  түсіністік  арқылы  әлемдегі  ең 

дамыған 30 елдің санатына қосылуды 

мұрат тұтып отыр. Президент ұсынған 

Ұлт  жоспары  бағдарламасы  қазіргі 

қ а з а қ с т а н д ы қ   қ о ғ а м н ы ң   н а қ т ы 

жағдайына  қарай  ойластырылып 

жасалып,  мемлекеттік  саясат  пен 

мақсатты  бағдарламаларының өзара 

үйлесімділігін 100 нақты қадам арқылы 

айқындап  берді.  Осы  100  қадамда 

немесе жаңғырту жолындағы ілгерілеу 

серпілістерінде  еліміздің  өткені  мен 

бүгінінің  және  таяу  келешегінің  ең 

өзекті басымдылықтары қамтылған. 

Қазақстан  Республикасы  Прези­

дентінің  2009  жылғы  24  тамыз­

дағы  «Қазақстан  Респуб ликасының 

ларды  реттеудің  соттан  тыс  және 

сотқа дейінгі тәртібіне, соттағы тату­

ласу рәсімдеріне айрықша көңіл бөлін­

геніне көз жеткізуге болады. 

Қос тараптың кикілжіңін келісіммен 

бітірудің  пайдалы  екені  бұрын  да 

а й т ы л ғ а н .   « М е д и а ц и я   т у р а л ы » 

заңда  тараптарды  сотқа  жеткізбей 

татулас тыруға заңдық тұрғыда талап 

та  жасалғаны  есімізде.  Бірақ,  заң 

бастапқыда  көпшіліктің  қолдауына 

ие бола алмады. Оған азаматтардың 

бұған дейін арызының тек сот арқылы 

шешілетініне  дағдыланғандығы, 

медиацияға  күдікпен  қарауы,  наси­

хаттың жеткіліксіз болғаны әсер етті. 

Тіпті, «медиация» терминінің өзіне сын 

тұрғысынан  қарағандар  көп  болды. 

Шетелдік  заңдарға  еліктеушіліктің 

көрінісі  деп  күмәнданушылар  да 

табылды.  Медиацияны  ілгерілетеді 

деп сенім артылған медиаторлардың 

біліктілігі,  белсенділігі  төмен  болды. 

Тіпті, арнайы оқытылған кәсіби медиа­

торлардың өзі бітімгершілікпен бітетін 

істердің  көбеюіне  ықпал  ете  қойған 

жоқ.  Осының  барлығы  айналып 

келгенде  заңның  қолданысын  теже­

азаматтарға медиацияның тиімділігін 

түсіндіруге  жаппай  атсалыса  бас­

тады.  Мәселесінің  бітімгершілік 

жолдарымен  тез  шешілгені  алдымен 

олардың  өздеріне  тиімді  екенін 

көпшілік  те  ұғына  бастағандай.  Сот­

тар  қылмыстық  және  азаматтық  сот 

ісін  жүргізуде  бітімгершілік  рәсім­

дерді  және  медиацияны  қолдану 

әдістерін жергілікті  жерлерде кеңінен 

түсіндірудің жолбасшылық тізгінін ұстап 

отыр.  Атқарушы,  өкілді  органдармен 

бірлесе отырып ауылдық округтер мен 

аудан,  қала,  облыс  орталықтарында 

медиация  кабинеттерінің  ашылуына 

қол  жеткізілді.  Соттар  медиация 

кабинеттерінің  жұмыстарын  ұдайы 

бақылауда  ұстап,  жүйелі  түрде 

құқықтық  көмектер  көрсетіп  келеді. 

Қазіргі  кезде  медиация  кабинеттері 

мен  медиаторлар  әр  ауылда  бой 

көтере бастады. 

Батыс  Қазақстан  облысындағы 

барлық  аудандық  соттарға  қарасты 

аумақтардағы  ауылдық  округтерден 

медиация кабинеттері ашылып, оларда 

185  кәсіби  емес  медиатор  жұмыс 

жасап  жатыр.  Жыл  басынан  бері 

қабылдап дамытқан, қазақта бұрыннан 

келе  жатқан  билердің  бітімгершілік 

рәсімдерінің  осы  заманғы  жаңарған, 

жаңғырған көрінісі дей аламыз. Даулар 

мен  қайшылықтардың  бәрін  бірдей 

сотқа  дейін  жеткізе  бермей,  оның 

заңгерлермен  бірге  жұртшылықтың, 

қоғамдық  ұйымдардың  қатысуымен 

шешілуіне  жағдай  жасайтын  заң 

тетіктері қолданысқа енгізілді.

2012  жылғы  3  шілдеде  Елбасы 

ұсынған  «Қазақстанның  әлеу меттік 

ж а ң ғ ы р т ы л у ы :   Ж а л п ы ғ а   О р т а қ 

Еңбек  Қоғамына  қарай  20  қадам» 

бағдарламасында  негізгі  басым­

дықтардың  қатарында  медиацияны 

дамытуға  бағытталған  заңдық­ 

құқықтық базаны жасақтау мәселесі 

де  болып  еді.  Содан  бергі  кезеңде 

үкімет  тарапынан  медиацияны  қоз­

ғалысқа келтірудің көптеген пәрменді 

шаралары  алынды.  Барлық  мем­

лекеттік органдар, соның ішінде осы 

заңды  шығарудың  бастамашысы 

болған  Қазақстан  Республикасының 

Жоғарғы Соты да өз кезегінде медиа­

тивтік  процедураларға  қатысу дың 

заңды  тетіктерін  жетілдіріп,  бүгінде 

медиацияны  қолдану  мен  дамытуға 

жолбасшылық жасап отыр. 

Жоғарғы  Сот  дайындап,  2015 

жылғы  31  қазанда  Елбасымыз  Нұр­

сұлтан  Назарбаев  жариялы  түрде 

қол қойған жаңа Азаматтық процестік 

кодексте  дауларды  татулас тыру 

рәсімімен  шешу  тетіктері  жан­жақты 

қарастырылып, дауларды шешу мер­

зімдерін  қысқартуға,  тараптардың 

шығындарын азайтуға септігін тигізетін 

көптеген баптар енгізілді. 

Азаматтық процестік кодекс бітім­

гершілікке  келтірудің  бұрыннан  бар 

қағидалары  мен  рәсімдерін  бүгінгі 

күнге  сай  жетілдіруімен  де  ерек­

ш е л е н і п   о т ы р .   О ғ а н   д а у л а р д ы 

реттеудің  соттан  бөлек  тетіктерін 

жетіл діру  мақсатындағы  «Дауларды 

соттан  тыс  реттеу»  деп  аталатын 

жаңа  тараудың  енгізілгені  айғақ. 

Кодексте  дауларды  шешудің  бала­

ма  тәсілдері  мол  қамтылған.  Жаңа 

қағидаларды  саралап  отырып  дау­

Татуласудың тағы бір артықшылығы 

–  мұнда  сот  шешімі  орындалмай 

орта  жолда  қалмайды.  Келісімді 

өзара  мақұлдағандықтан,  тараптар 

ондағы  шарттарды  дер  кезінде, 

белгіленген уақытта орындауға мүд­

делі. Келісім жасалғанда екінші тарап 

өзіне  міндеттеме  алған  соң  оны 

орындауға барынша күш салады. Ал, 

орындалмаған  жағдайда  да  талап­

кердің өтінішхаты бойынша сот бекітіп 

берген  атқару  парағы  мәж бүрлеп 

орындатуға жатады. 

Тағы бір ескерерлігі, дауды (жан­

жалды)  медиация  тәртібімен  реттеу 

туралы  келісім,  осы  келісімді  бекіту 

туралы ұйғарым ҚР «Медиация туралы» 

заңында  және  Азаматтық  процестік 

кодексінде  көрсетілген  талаптарға 

сәйкес  келуі  тиіс.  Егер  татуласу 

келісімі  заңға  қайшы  келсе  немесе 

басқа да тұлғалардың құқы тары мен 

заңды мүдделерін бұзса, сот келісімді 

бекітпейді.  Сот  ұйғарымы  шағым  не 

наразылық келтіруге жат пайды.

Азаматтық  процестік  кодекстегі 

айтулы  жаңалықтардың  бірі  –  дауды 

партисипативтік келісім арқылы реттеу 

болып отыр. Партисипативтік рәсім – 

дауласушы екі тарап адвокаттарының 

келіссөздерді судьяның қатысуынсыз 

жүргізу  арқылы  ортақ  келісімге  кел­

тіруге  қол  жеткізуі.  Келісімге  келе 

алмаған  екі  жақты  бір  үстел  басына 

жинап,  бітімге  келтіру  мәселесінде 

судьяларға қарағанда адвокаттардың 

мүмкіндігі  кең.  Құжаттағы  татуласу 

келісіміне қойылатын талаптарға сай, 

қос тарап арасындағы келісім жазбаша 

нысанда жасалады және оған тараптар 

немесе  олардың  адвокаттары  қол 

қояды.  Мұндай  жолмен  татуласу 

талап қоюшыны төленген мемлекеттік 

баждан  босататыны  да  –  заңдағы 

ынталандыру тетіктерінің бірі. 

Азаматтық  процестік  кодекс  қол­

данысқа енгізілгеннен бергі ара лықта 

бітіммен  бітетін  істердің  саны  өсе 

түсті.  Жаңа  заңнаманың  тиімділігін 

түсінген  адвокаттар,  медиаторлар, 

басқа  да  құқық  қорғаушылар  дауды 

бітіммен бітіруге мүдделілік танытып, 


Каталог: wp-content -> uploads -> 2015
2015 -> МазМұны. Содержание жоғары білім. Высшее образование
2015 -> Сұхбат 5-бетте) (Соңы 3-бетте) Ақпарат Бүгінгінің бас тақырыбы Ойталқы АҢдатпа
2015 -> Ажал ошағына айналды баспасөз — 2016 Мінбер
2015 -> АҢдатпа 6-бет 3-бет
2015 -> Соңы 8-бетте) (Соңы 3-бетте) Ақпарат Бүгінгінің бас тақырыбы АҢдатпа
2015 -> Сапасын дамыту жолдары
2015 -> Ж. Тәшенов Хрущев үшін неге ұялды?
2015 -> Ж. Бірегей тұлға Қапез Қожахметов, Мағжан Садыханұлы
2015 -> Л т т ы о а м д ы – с а я с и ж у р н а л журнал 1976 жылы Халықтар Достығы орденімен, 2002 жылы Қазақстан Журналистика Академиясының «Алтын Жұлдыз», 2008 жылы Қазақстан Журналистер Одағының сыйлығымен марапатталды

жүктеу 1.18 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет