АҢдатпа 7-бет 5-бет



жүктеу 1.18 Mb.
Pdf просмотр
бет10/11
Дата20.03.2017
өлшемі1.18 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Айгүл ШАДАЕВА,

 Қызылорда облыстық сотының 

бас маманы 

ҚҰЖАТТАР СӨЙЛЕЙДІ

Сот сөйлейді

АЗАМАТТАРДЫҢ СОТ 

ЖҮЙЕСІНЕ ДЕГЕН ПІКІРІ 

МАМАНДАР ЖҰМЫСЫНА ҚАРАП 

ҚАЛЫПТАСАДЫ

ЕМЛЕКЕТ БАСШЫСЫ НҰРСҰЛТАН НАЗАРБАЕВ «100 НАҚТЫ 

ҚАДАМ» – ҰЛТ ЖОСПАРЫНДА ӘЛЕМДЕГІ ДАМЫҒАН 

МЕМЛЕКЕТТЕРДІҢ ОТЫЗДЫҒЫНА КІРУ ҮШІН ЗАҢНЫҢ 

ҮСТЕМДІГІН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДІ БАСЫМДЫҚ РЕТІНДЕ 

БЕЛГІЛЕДІ. КЕЗ­КЕЛГЕН ҚОҒАМДА ЗАҢНЫҢ ҮСТЕМДІГІ 

ӘДІЛ СОТТЫҢ САЛТАНАТ ҚҰРУЫМЕН ЖҮЗЕГЕ АСАДЫ. 

СЕБЕБІ, СОТТЫҢ ӘДІЛ ШЕШІМІ ӘРБІР АЗАМАТТЫҢ 

КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ ҚҰҚЫҚТАРЫ МЕН БОСТАНДЫҚТАРЫН 

ҚОРҒАУДЫҢ БІРДЕН­БІР КЕПІЛІ. СОЛ СЕБЕПТЕН «100 

НАҚТЫ ҚАДАМ» – ҰЛТ ЖОСПАРЫНДА СУДЬЯЛАРДЫ 

ІРІКТЕУ, ТАҢДАУ ТЕТІКТЕРІН КӨБЕЙТУГЕ ЖӘНЕ БІЛІКТІЛІК 

ТАЛАПТАРЫН ҚАТАЙТУҒА ЕРЕКШЕ НАЗАР АУДАРЫЛДЫ. 

ОСЫҒАН ОРАЙ, УАҚЫТ ТАЛАБЫНА СӘЙКЕС, СОТ ҮДЕРІСІНЕ 

ЕНГІЗІЛУІ ҚАЖЕТ ЖАҢА ИНСТИТУТ ЖӘНЕ БҮГІНГІ СОТ 

МАМАНЫ ТУРАЛЫ АЗ­КЕМ ОЙЛАРЫММЕН БӨЛІСКІМ 

КЕЛЕДІ. 

азаматтармен және өз әріптестерімен 

жұмыста  сыпайы  сөйлесу,  өзінің 

мансабына  немесе  соттың  беделіне 

нұқсан  келтіретін  жағдайларға  орын 

бермеу  бұл  жаңа  институт  маман­

дарына  қойылатын  талаптардың  бір 

парасы ғана. 

Сондай­ақ, судьяның көмекшісіне 

қызметтік  міндеттердің  түрлері  де 

пікірталас  тудырып  отыр.  Мысалы, 

Астана  қалалық  сотының  судьясы 

М.Омарбекова  төмендегідей  міндет­

терді  қарастырады:  судьяға  келіп 

түсетін  арыз,  өтініштерді  оқып,  оны 

өндіріске алуға немесе алмауға, иесіне 

қайтаруға  қатысты  ұсыныс  енгізу; 

істерді  қараудың  процессуалдық 

мерзіміне  бақылау  жасау;  соттың 

қарауына ұсынылатын істерді мұқият 

дайындау;  сот  тәжірибесіне  сүйене 

отырып  қаралатын  істерге  норма­

тивтік  құжаттарды  іріктеу;  судья­

н ы ң   т а п с ы р м а с ы   б о й ы н ш а   с о т 

отырысының  хаттамасын  толтыру, 

аудио  және  бейнежазу  жүйесін 

жүргізу;  кейінге  қалдырылған  және 

Ал,  сол  көмекшінің  жетекші  судьясы 

өзінің көмекшісінің судьялық қызметке 

қаншалықты  дайын  екендігін  оның 

жазған  сот  актілерінің  жобаларынан 

дөп басып анықтай алады. 

Судьялыққа үміткерлерді іріктеудің 

тиімді тәсілі туралы жоғарыда айттық. 

Бұдан бөлек, судьяның көмекшісі сот 

отырысын тездетіп өткізуге мүмкіндік 

береді. Себебі, ағымдағы техникалық 

жұмыстардан  қолы  босаған  судья­

ның  сот  шешімін  әзірлеуге  уақыты 

көбейеді. Өз кезегінде бұл мүмкіндік 

судьяға  сот  төрелігін  әділ  шығаруға 

жол ашады. Екіншіден, сот жүйесінің 

қызметімен  толық  танысқан  адам 

кәсіби  машық  пен  тәжірибе  жинақ­

тайды.  Сайып  келгенде,  мұндай 

лауызымды  енгізу  сот  кадрларының 

және оларды сапалы жолмен іріктеудің 

тиімді жүйесін құрады. 



Сайран ӘЛІМБАЕВА, 

Астана қалалық сотының 

судьясы, БАҚ-пен жұмысты 

үйлестіруші-судья

тексеру үшін ахуалдық тестілер жүйесі 

енгізіледі.  Судьялыққа  ең  алдымен, 

сот жүйесінде жұмыс істейтін кеңес­

шілер,  хатшылар,  судьялардың 

көмекшілері үміткер болып табылады. 

Бүгінгі таңда соттарда қаралатын 

істердің көбеюіне және күрделілігіне 

байланысты жаңа институтты енгізу­

дің  қажеттілігі  туындап  отыр.  Ол 

–  судьяның  көмекшісі  институты. 

Әлемдік  тәжірибеге  үңілсек,  мұндай 

институт  АҚШ,  Германия,  Қытай, 

Ресей,  Украина  сияқты  елдерде 

бұрыннан  бар.  Өркениеттің  өріндегі 

АҚШ­та бұл институттың енгізілгеніне 

100  жылдан  асты.  Әрбір  судьяға 

заңнамалық  деңгейде  судьяның 

көмекшісі  бекітіліп  берілген.  Апел­

көмекшісі  қызметін  атқара  отырып, 

процессуалдық  заңнама  жөніндегі 

білімін  жетілдіріп,  сот  жұмысын 

дұрыс  ұйымдастыруды  үйренеді. 

Нақты  сот  тәжірибесімен  танысып, 

к ә с і б и   т ұ р ғ ы д а   м а ш ы қ т а н а д ы . 

Мұндай  маманды  судья  лауазымына 

дайындау оңай. Және ол жинақтаған 

мол  тәжірибесін  келешекте  судья 

лауазымына тағайындалғанда пайда­

ланып,  сот  төрелігін  әділ  шығаруға 

мүмкіндік алады. 

Қазіргі күнде судьяның көмекшісіне 

қандай талаптар қою қажеттігі туралы 

басылымдарда пікірлер көп айтылуда. 

Атап айтқанда, кәсіби қызметін адал 

атқару,  өзінің  ар­ұжданына  нұқсан 

келтіретін іс­қимылдарға жол бермеу, 

тоқтатылған  істерді  қадағалау; 

судьяның тапсырмасымен алдын ала 

тыңдалған  және  сот  отырысы  өткен 

істерді бөлек тіркеп, оларды қараудың 

к е с т е с і н   ж а с а у ;   ө т і н і ш т е р   м е н 

сауалдардың жауаптарының жобасын 

дайындау; іс материалдарын тіркейтін 

мамандардың  жұмысына  бақылау 

жасау,  дер  кезінде  сот  процесіне 

қ а т ы с у ш ы л а р ғ а   с о т   а к т і л е р і н і ң 

көшірмесін  жіберуді  қадағалау. 

(«Заңгер» журналы. №12/2015)

Мен, сонымен қатар, судья көмек­

шісіне  сот  актілерінің  жоба ларын 

құруды да жүктеу дұрыс деп санаймын. 

Себебі,  болашақ  судьяның  сот 

актілерін  жазу  дағдысы  осы  көмекші 

қызметінен  бастап  қалыптасады. 

М


№111/1 (2889/1) 

8 қазан 2016

15

zangazet@mail.ru



Редакторлар кеңесiнiң 

төрағасы – президент



Досымбек ӨТЕҒАЛИЕВ

Бас редактор



Бекжан ӘшірБАЕВ

Бас редактордың орынбасары



Айнұр СЕМБАЕВА

Жауапты хатшы-дизайнер



Мақсат ТҮГЕЛОВ

Нөмiрдiң кезекшi редакторы



Елеусіз МҰрАТ

Астана

Алматы 

Атырау

Ақмола 

Қызылорда 

Оңтүс тiк 

Қазақстан

Шығыс

Қазақстан

Газет  бетiндегi  жарияланымдардың 

пози циясы мен фактiлерi үшiн редакция 

жауап бермейдi.

Жарнама  мен  хабарландырулардың 

маз мұнына жарнама берушi жауап ты. 

Жарнама берушi нiң жiберген қа телiгiне 

байланысты талап-тiлектер хабарлан-

дыру жарияланған күн нен бастап екi ай 

мерзiм iшiнде қа былданады. 

Газеттi  есепке  қою  туралы 

№12292-Г 

куәлiктi 2012 жылғы 20 ақпанда Қа-

зақстан  Респуб лика сының  Мәде ниет 

және ақпарат министрлiгi берген. 

Газеттiң терiмi мен бет қаттау жұ мыс-

тары «Заң» Медиа-корпорация» ЖШС 

компьютерлiк орта лығында жа салды. Ал-

маты облысы, Iле ауданы, Өтеген батыр 

ауылы, Сейфуллин кө шесi, 2«б», «Принт 

плюс» ЖШС баспаханасында басылып 

шығарылды. Тел.: факс. 8 (727) 51-78-27, 

8 (727) 51-78-31

Алматы қаласы 

Тел: 8(727) 292-29-27, 292-40-89

факс: 8 (727) 292-29-92 

E-mail: zanreklama@mail.ru



Астана  қаласы  Абай  көшесі,  78, 

105-кеңсе

тел: 8 (7172) 34-58-28

Меншiк иесi: 

«ЗАҢ» МЕДИА-кОрпОрА цИя»  

ЖАуАПкеРШIлIГI ШекТеулI 

СеРIкТеСТIГI

Айша Құрманғали,

8 707 851 91 13; 

Айтақын Бұлғақов,

8 702 239 62 99

Құралай Қуатова

8 701 678 9077

Қалкөз Жүсiп, 

8 701 300 14 74.

Нағымжан Сауяев,

8 778 282 77 82.

Шадияр Мекен бай ұлы,

8 775 733 56 65.

Азамат Қасымов,

8 702 276 93 76

МенШiктi тiлШiлер: 

ЖАрнАМА бөліМі: 

«ÞðÑëóæáà» ÆØÑ

Êөêøåòàó  қ.,  М.Горьêий  êөøåñi,  37, 

107-бөлмå. 

Òåл.: 8 (7162) 25-77-17



«Âåðñèÿ-Ïðåññ» ÆØÑ

Ïàâлоäàр қ., Åñòàй êөøåñi, 40. 

Òåл.: 8 (7182) 32-47-67, 32-49-04

«Àéäè» ÆØÑ

Қàрàғàíäû қ., Æàмбûл êөøåñi, 11. 

Òåл.: 8 (7112) 42-00-71

Қàëèàñқàðîâ Íұðëàí 

Íұðғèñûíұëû ÆÊ

Ïåòроïàâл қ., Ê.Ñүòiøåâ êөøåñi, 58, 

30-бөлмå, 3-қàбàò

Òåл. 8 (7152) 46-02-57, ұÿлû òåл.: 

8 (777) 572-29-91, 8 (701) 315-54-59

Ìèõååâà Îëüãà Ñòàíèñëàâîâíà ÆÊ

Қоñòàíàй қ., Гоголь êөøåñі, 110, ВÏ 

67  (Чåхоâ-Гоголь  êөø.  қиûлûñû), 

8-714-2-50-97-07,  8-7758847211, 

8-7053506918 

«Îçàò-1» ÆØÑ

Àқòөбå қ., Àлòûíñàриí êөøåñi, 31. 

Òåл.: 8 (7132) 40-41-05, 87774348344

жәíå Àқòàó қàлàñû



ИП  «SAPA  KZ»  Аòûðàу  қàëàñû, 

87781063779, e-mail:zan-at@mail.ru 

Åðøîâà Ëþäìèëà ÆÊ

Øûмêåíò қ., Æåлòоқñàí êөøåñi, 20 б.



ÆØÑ  «Íàçàð-1  фèðìàñû»  ÆØÑ 

(«РУТÀ» ÆÀ) 

info@nazar1.kz

Øûмêåíò қ., Èлÿåâ êөøåñi, 47, 

à/ж 144. 

Òåл.: 8 (7252) 53-40-48, 30-12-10



«Þðèäè÷åñêàÿ фèðìà 

«Êîíñуëüòàíò» ÆØÑ Îрàл қ., 

Ë.Òолñòой, 28. 

Òåл.: 8 (7112) 50-88-05

«Ðåêëàìà» ÆØÑ

Îрàл қ., Äоñмұхàмåäоâ êөøåñі, 43/1. 

Òåл.: 8 (7112) 50-47-34

«Ëèð» ÆØÑ 

Қоñòàíàй  қ.,  Áàйòұрñûíоâ  êөøåñi, 

67, 417-ïәòåр. Òåл.: 8 (7162) 54-57-03

«Êîìпàíèÿ Æåòå» ÆØÑ

Òàлäûқорғàí қ., м-оí Молоäåжíûй 

3  үй,  1  ï.  Òåл.:  8(7282)  24-29-66, 

87058147221



ÆÊ Гàâðèëåíêî И.И. Қоñòàíàй қ.,

ïр. Àль-Фàрàби 119 үй, êàб.407-À

òåл/фàêñ: 8 (7142) 53-63-21.

«Æàñ Îòàу» ÆÊ Қûäûðбàåâà Í.Í. 

Қûзûлорäà  қ.,  Әйòåêå  би  ê-ñі.,  27, 

òåл: 26-45-89, ұÿлû òåл: 8 (777)402-

28-28; 8 (700) 332-24-78.



ÆÊ Тàжèбàåâà, Òàрàз қàлàñû 

Қойêåлäі êөøåñі 158 à, ХҚΠàóмàғû

òåл.: 87017268772, 87054422939

ИП Íîâîñåëîâà Ïåòроïàâл қàлàñû, 

Êоíñòиòóциÿ Қàзàқñòàí êөøåñі, 

28 үй, 1-қàбàò òåл: (87152) 46-74-77

«Вåðñàëü  Бèçíåñ»  Àòûрàó  қàлàñû, 

Мàхàмбåò êөøåñі, 107-à, 2-êàб., òåл: 

32-14-29, 30-65-24, 8701 920 45 38

ÆÊ «Ìàðцåфåй», Өñêåмåí қàлàñû, 

60 òåл, 8(7232) 578414, 87772256506



ÆÊ  «Бàõäàуëåòîâà  А.»  Àлмàòû 

қ.,  Æібåê  жолû  ê.,  55,  Àлмà  ñàó-

äà  орòàлûғû,  4-қàбàò,  426-íүê-

òå.  Òåл:  2714939.  87052083694 

Email:ardawka_94@mail.ru.

ЖАРНАМА 


ҚАБЫЛДАЙТЫН ОРЫНДАР:

050012, Алматы қаласы, 

Х.Досмұхамедұлы көшесi 

(бұрынғы Мичурин), 68 «б»-үй.

Қабылдау бөлмесi: 

292-43-43; 292-79-61 (факс); 

Астана қаласы, Абай көшесі, 78, 

105-кеңсе

факс: 8 (7172) 34-58-28

E-mail: zan@zanmedia.kz

«Заң газеті» аптасына 3 рет –  

сейсенбі, сәрсенбі, жұма күндері 

жарық көреді.



редАкцияның МекенЖАйы: 

Жеке таралым 10253 дана

Тапсырыс №12  Индекс 65921



Газет Қазақстан республикасы 

бойынша таралады

зАң-тәпсір

Мұрà  àзàмàòòûң  қàйòûñ  болóû  íå-

мåñå оíû қàйòûñ болäû äåï жàриÿлàó 

ñàлäàрûíàí àøûлàäû. Мұрàлûқ мүліê-

êå  мұрà  қàлäûрóøûíûң  зàң  бойûíøà 

òиåñілі мүліêòåрі ғàíà êірåäі. Åгåр мұрà 

қàлäûрóøû  мүліêòі  қûлмûñòûқ  әрå-

êåòòåр  àрқûлû  òàïқàí  болñà,  мұíäàй 

мүліê  мұрà  бåрóгå  жàòïàйäû. Àзàмàò-

òàрäûң мåíøіê, оíûң іøіíäå жåêåмåí-

øіê құқûғûíûң объåêòілåрі мұрàгåрліê 

мүліê құрàмûíà жàòàäû.

Мұрà  åêі  òүрäå  қàлäûрûлàäû:  зàң 

жәíå өñиåò бойûíøà. Мұрà қàлäûрóøû 

қàйòûñ  болàр  àлäûíäà  мүлêі  жàйлû 

åøêімгå  өñиåò  åòïåñå  íåмåñå  өñиåò 

åòêåííåí  êåйіí  äå  мүліê  иåñіз  қàлñà, 

мұрàгåрлåр  зàң  бойûíøà  мұрàғà  иå 

болóғà øàқûрûлàäû.

Мұрàгåрліê  құқûқ  жåêåмåíøіê  құ-

қûғûмåí  òûғûз  бàйлàíûñòû.  Мұрà-

гåрліêòің  íåгізгі  объåêòіñі  –  мұрà  қàл-

äûрóøûíûң  өмірі  êåзіíäå  мұрàгåрлåр 

ïàйäàлàíàòûí  мүліê,  àзàмàòòàрäûң 

жåêåмåíøігі.  Åгåр  äå  àзàмàò  қàйòûñ 

болғàí жàғäàйäà åøқàíäàй өзіíің мүл-

êіíå  қàòûñòû  өêім  жàñàмàғàí  болñà, 

оíäà зàң мұрàгåрліêêå бàлàлàрûí, жұ-

бàйûí, àòà-àíàлàрûí, жàқûí òóûñòàрûí 

øàқûрàäû. Мұрà қàлäûрóøûíûң ñоңғû 

òұрғàí жåрi, àл, åгåр ол бåлгiñiз болñà 

–  мүлiêòiң íåмåñå оíûң íåгiзгi бөлiгiíiң 

орíàлàñқàí жåрi мұрàíûң àøûлó орíû 

болûï òàбûлàäû.

Ñоòòàрäà åң êөï қàрàлàòûí іñòåр ñà-

íàòûí Àзàмàòòûқ êоäåêñòің 1072-3-бà-



Æ

àңà  Қûëìûñòûқ  êîäåêñòің  қîë-

äàíûñқà  åíãіçіëãåíіíå  äå  åêі 

жûëғà жуûқ уàқûò өòòі. Қûëìûñòûқ çàң-

íàìàíû  іçãіëåíäіðу  ìàқñàòûíäà  жàңà 

êîäåêñòå  бұðûí  бîëìàғàí  èíñòèòуòòàð 

пàйäà бîëäû. Æàңà Қûëìûñòûқ êîäåêñ 

åêі бөëіìíåí, 467 бàпòàí òұðàäû, жàëпû 

бөëіì 98 бàпòàí құðàëñà, åðåêøå бөëіìãå 

369  бàп  åíãіçіëãåí.  Қàбûëäàíғàí  жàңà 

êîäåêñòің  бàñòû  жàңàëûқòàðäûң  біðі  – 

қûëìûñòûқ құқûқ бұçуøûëûқ èíñòèòуòû-

íûң åíãіçіëуіíåí êөðіíіñ òàбàäû.

Зàңғà ñәйêåñ, қûлмûñòûқ құқûқ бұзóøûлûқòûң åêі 

òүрі: қûлмûñ ïåí қûлмûñòûқ òåріñ қûлûқòàí òұрàäû. 

Áұл жөíіíäå êоäåêñòің 10-бàбûíûң 2-øі жәíå 3-бөліê-

òåріíäå êåлåñіäåй àíûқòàмàлàр бåрілгåí: ÿғíи, қûлмûñ 

äåï оñû êоäåêñòå àйûïïұл ñàлó, òүзåó жұмûñòàрû, бàñ 

боñòàíäûғûí øåêòåó, бàñ боñòàíäûғûíàí àйûрó íå-

мåñå өлім жàзàñû òүріíäåгі жàзàлàó қàòåрімåí òûйûм 

ñàлûíғàí àйûïòû жàñàғàí, қоғàмғà қàóіïòі іñ-әрåêåò 

òàíûлàäû. Àл, қûлмûñòûқ òåріñ қûлûқ – қоғàмғà зор 

қàóіï òөíäірмåйòіí, болмàøû зиÿí êåлòіргåí íå àäàм-

íûң жåêå бàñûíà, ұйûмғà, қоғàмғà íåмåñå мåмлåêåòêå 

зиÿí êåлòірó қàòåріí òóғûзғàí, оíû жàñàғàíû үøіí àй-

ûïïұл ñàлó, òүзåó жұмûñòàрû, қоғàмäûқ жұмûñòàрғà 

òàрòó, қàмàққà àлó òүріíäåгі жàзà êөзäåлгåí іñ-әрåêåò 

(әрåêåòñізäіê) òàíûлàäû äåліíгåí.

Яғíи, қûлмûñòûқ òåріñ қûлûқòûң өзіíå òәí íåгізгі 

4 бåлгіñі болóû òиіñ:

1. Әрåêåò қàñàқàíà болóû;

2. Қоғàмғà зор қàóіï òөíäірмåóі;

3.  Áолмàøû  зиÿí  êåлòірó  íåмåñå  êåлòірó  қàóïіí 

òóғûзó;


4.  Îíû  жàñàғàíû  үøіí  àйûïïұл  ñàлó,  òүзåó  жұ-

мûñòàрû, қоғàмäûқ жұмûñòàрғà  òàрòó, қàмàққà àлó 

òүріíäåгі жàзà êөзäåлóі òиіñ.

Қûлмûñòûқ òåріñ қûлûқòàр жàñàғàíû үøіí жåңілі-

рåê жàзàлàрäûң òүрлåрі êөзäåлгåí, åң біріíøі – қоғàм-

äûқ жұмûñòàрғà òàрòó жәíå қàмàққà àлó. Ñоíäàй-àқ, 

қûлмûñòûқ  òåріñ  қûлûқòûң  åрåêøåліêòåріíå  åñêірó 

өêілåòòі оргàí іñêå қàòûñóғà òàрòûлàäû, 

ñåбåбі,  иåñіз  қàлғàí  мүліêòі  àлó  үøіí 

мұрàíû қàбûлäàó òàлàï åòілмåйäі.

Мұрàгåр  болóäûң  åíäігі  øàрòû  – 

лàйûқñûз мұрàгåр болмàóû êåрåê. Áұíû 

мұрàгåрліê  құқûқ  мұрàäàí  лàйûқñûз 

мұрàгåрлåрäі  øåòòåòó  òàқûрûбûмåí 

Àзàмàòòûқ êоäåêñòің 1045-øі бàбûíäà 

бåлгілåгåí. Àòàлғàí бàïòûң 3-бөлігіíäå 

бàлàлàрûíà àòà-àíàлûқ құқûқòàрûíàí 

àйûрûлғàí  жәíå  мұрà  àøûлғàí  êåзäå 

бұл  құқûқòàрûí  қàлïûíà  êåлòiрмåгåí 

àòà-àíàлàрäûң  бàлàлàрûíàí  қàлғàí 

мұрàíû зàң бойûíøà àлóғà құқûғû жоқ 

åêåíі àíûқòàлғàí. Îñû мәí-жàйлàр ñоò-

òûң рàñòàóûí қàжåò åòïåйäі жәíå бұл 

үøіí бàлàлàрûíà àòà-àíàлûқ құқûқòà-

рûíàí àйûрûлó фàêòіñіíің өзі жåòêіліêòі 

болûï, ñоòòàр лàйûқñûз мұрàгåрлåрäi 

мұрàäàí øåòòåòó мәñåлåлåріí рåòòåй-

òіí Àзàмàòòûқ êоäåêñòің 1045-бàбûíûң 

íормàлàрûí  íåгізіíåí  äұрûñ қолäàíà-

äû. 


Ëàйûқñûз  мұрàгåрлåр  қàòàрûíà: 

өñиåò  бойûíøà  äà,  ñоíäàй-àқ,  зàң 

бо йûíøà  äà  мұрàгåрліêòåí  øåòòåòóгå 

болàòûí,  мұрà  қàлäûрóøûíû  íåмåñå 

мұрàгåрлåрäiң бiрåóií қàñàқàíà өлòiр-

гåí íåмåñå олàрäûң өмiрiíå қàñòàíäûқ 

жàñàғàí,  мұрà  қàлäûрóøûíûң  ñоңғû 

åрêií жүзåгå àñûрóûíà êåäåргi êåлòір-

гåí  жәíå  ñол  àрқûлû  олàрäûң  өзäå-

рií  íåмåñå  олàрғà  жàқûí  àäàмäàрäû 

мұрàгåрлiêêå  øàқûрóғà  íå  мұрàíûң 

олàрғà òиåñілі үлåñіí êөбåйòóгå ûқïàл 

жàñàғàí àäàмäàрäû жàòқûзóғà болàäû. 

Заңға түсінік

Білген жөн

ÊÎÄÅÊÑÒÅ  ЗÀМÀн  ÒÀËÀÁы 

ÒÎËыҚ  ÅÑÊÅріËГÅн

ұра дегеніміз – бұл мүліктік немесе басқа да мүліктік емес 

құқықтар  мен  міндеттердің  қайтыс  болған  адамның 

мұрагерлеріне заңды түрде қалуы.  ал, мұрагерлік құқық 

дегеніміз – қайтыс болған адам мүлкінің мұрагерге көшу 

тәртібін  белгілейтін  құқықтық  нормаларының  жиын-

тығы. 

м

бûíà  ñәйêåñ,  мұрàíû  қàбûлäàó  үøіí 

мåрзімäі  қàлïûíà  êåлòірó  жәíå  мұрà-

гåрäі мұрàíû қàбûлäàғàí äåï òàíó òó-

рàлû àрûзäàр бойûíøà іñòåр құрàйäû.

Мұрàгåр  мұрàíû  àлó  үøіí  оíû  қà-

бûлäàóғà  òиіñ.  Мұрàгåрäiң  мұрàíûң 

бiр  бөлiгií  қàбûлäàғàíû  өзiíå  òиåñiлi 

бàрлûқ мұрàíû қàбûлäàғàíûí бiлäiрåäi. 

Мұрàíû қàбûлäàó мұрà àøûлғàí жåр-

äåгi  íоòàриóñқà  íåмåñå  зàңғà  ñәйêåñ, 

мұрà àлó құқûғû òóрàлû êóәлiêòi бåрóгå 

óәêiлåòòi лàóàзûмäû àäàмғà мұрàгåрäiң 

мұрàíû  қàбûлäàó  òóрàлû  өòiíiøií  íå 

мұрàгåрäiң мұрàғà құқûқ òóрàлû êóәлiê 

бåрó òóрàлû өòiíiøií бåрó àрқûлû жүзå-

гå àñûрûлàäû.

Мұрàíûң àøûлó êүíiíåí бàñòàï àлòû 

àй  iøiíäå  мұрà  қàбûлäàíóû  мүмêіí. 

Åгåр  мұрàгåр  мұрàíû  қàбûлäàó  үøií 

бåлгiлåíгåí  мåрзiмäi  äәлåлäi  ñåбåï-

òåр бойûíøà өòêiзiï àлғàí болñà, оíäà 

мұрàгåр бұл мåрзiмäi өòêiзó ñåбåïòåрi 

жойûлғàííàí  êåйií  àлòû  àйäûң  iøiíäå 

ñоòқà жүгiíå àлàäû.

Мұрàíû  қàбûлäàó  үøіí  мåрзімäі 

қàлïûíà êåлòірó жәíå мұрàгåрäі мұрà-

íû  қàбûлäàғàí  äåï  òàíó  òóрàлû  àрûз 

мұрàгåрліê мүліêòің íåмåñå оíûң íåгізгі 

бөлігіíің  орíàлàñқàí  орíû  бойûíøà 

ñоòòà  òàлàï  қою  бойûíøà  іñ  жүргізó 

òәрòібімåí  мұрàíû  қàбûлäàғàí  бàñқà 

мұрàгåрлåрäің  қàòûñóûмåí  қàрàлàäû. 

Îñûíäàй мұрàгåрлåр болмàғàí жàғäàй-

äà  мұрàíûң  àøûлғàí  орíû  бойûí-

øà  êоммóíàлäûқ  мåíøіêòі  бàñқàрóғà 

Áұл мәí-жàйлàр ñоò àрқûлû рàñòàлóû 

òиіñ.


Мұрà  қàлäûрóøûíû  êүòó  жөíіí äå 

зàң  êүøімåí  жүêòåлгåí  міíäåòòåрäі 

орûíäàóäàí  жàлòàрғàí  àòà-àíàлàрäûң 

(àñûрàï àлóøûлàрäûң) жәíå êәмåлåòêå 

òолғàí  (àñûрàï  àлûíғàí)  бàлàлàрäûң 

зàң бойûíøà мұрàíû àлóғà құқûғû жоқ 

(ҚрÀÊ-òің  1045-бàбûíûң  3-òàрмàғû). 

Àòà-àíàлàрäûң бàлàлàрûíà қàрñû міí-

äåòòåрі  нåêå  (åрлі-зàйûïòûлûқ)  жәíå 

оòбàñû òóрàлû êоäåêñіíің 70-72-øі бàï-

òàрûíäà, àл, êәмåлåòêå òолғàí бàлàлàр-

äûң àòà-àíàлàрûíà қàòûñòû міíäåòòåрі 

àòàлғàí  зàңíûң  145-øі  бàбûíäà  àй-

òûлғàí. Îñû жәíå òàғû бàñқà зàңäàрäà 

àйòûлғàí міíäåòòåрäі орûíäàмàғàíäàр 

жоғàрûäàғû  òәрòіïïåí  зàңäû  мұрàгåр 

болà àлмàóû әбäåí мүмêіí. 

Қр  ÀÊ-íің  1045-бàбûíäà  àйòûлғàí 

лàйûқñûз мұрàгåрлåрäі мұрàгåрліêòåí 

øåòòåòó  åрåжåлåрі  міíäåòòі  үлåñі  бàр 

мұрàгåрлåргå äå қолäàíûлàäû.

Қàзàқñòàí рåñïóблиêàñû òәóåлñізäіê 

àлғàí êåзäåí бàñòàï Åлбàñûмûз àäàм 

құқûқòàрûí  қорғàóäû  íåгізгі  қàғиäà 

рåòіíäå ұñòàíûï êåлåäі. Áұл мåмлåêåò-

òің  өрêåíиåòòілігіíің  бір  àйғàғû  жәíå 

àзàмàòòàрäûң мåíøіê құқûғûíûң қàí-

øàлûқòû  äåңгåйäå  қорғàлàòûíäûғû-

мåí  äå  ñиïàòòàлàäû.  Àзàмàòòàрäûң 

жåêåмåíøігіí жәíå оғàí мұрàгåр болó 

құқûғûí мåмлåêåò қорғàйäû. 

Ð.ӘБІØÅВ,

Өñêåìåí қàëàëûқ ñîòûíûң 

ñуäüÿñû

МұрÀГÅрËіÊ ҚұҚыҚ: 

МұрÀны ҚÀÁыËÄÀу, 

ËÀйыҚÑыЗ МұрÀГÅрÄі 

ØÅÒÒÅÒу ÒӘрÒіÁі

мåрзіміíің қûñқà мåрзімі (1 жûл) жәíå  ñоòòûлûқòûң 

болмàóû жàòқûзûлàäû.

Æàңà Қûлмûñòûқ êоäåêñòå бàрлûғû 156 қûлмûñ-

òûқ  òåріñ  қûлûқ  åíгізілгåí,  оíûң  іøіíäå  қàзіргі  47 

әêімøіліê  құқûқ  бұзóøûлûқ  òүрі  қûлмûñòûқ  òåріñ 

қûлûқòàр  қàòàрûíà  жàòқûзûлғàí.  Áұл  қûлмûñòûқ 

òåріñ қûлûқòàр қàòàрûíà жàòқûзûлғàí әêімøіліê құ-

қûқ бұзóøûлûқòàрäûң êөбі жåêå òұлғàғà, êәмåлåòêå 

òолмàғàíäàрäûң  құқûқòàрûíà,  қоғàмäûқ  òәрòіïêå 

қол  ñұғàòûí  жәíå  оòбàñû-òұрмûñòûқ  ñàлàñûíäàғû 

құ қûққà қàрñû әрåêåòòåр жәíå ò.б. болûï òàбûлàäû.

Ñоíûмåí  қàòàр,  àòàлғàí  ñàíàòқà  қолäàíûñòàғû 

оíøà àóûр åмåñ 100 қûлмûñ åíгізілгåí. Îñû жåрäå 

àйòà êåòåòіí  бір  жàйò, àòàлғàí  100  оíøà àóûр åмåñ 

қûлмûñòûң 20-ñû үøіí қолäàíûñòàғû зàңíàмà бойûí-

øà бàñ боñòàíäûғûíàí àйûрó жàзàñû òàғàйûíäàлûï, 

оíäàй  қûлмûñòû  жàñàғàí  òұлғàíûң  ñоòòûлûғû  äà 

болмàйäû. 

Қûлмûñòûқ  òåріñ  қûлûқòàрäûң  қàòàрûíà  бұрûí 

Қûлмûñòûқ жәíå Әêімøіліê құқûқ бұзóøûлûқ òóрà-

лû  êоäåêñòå  болмàғàí  9  құқûққà  қàрñû  әрåêåòòåр 

åíгізілгåí. 47 әêімøіліê құқûқ бұзóøûлûқ қûлмûñòûқ 

òåріñ  қûлûқòàр  қàòàрûíà  жàòқûзó  –  жàóàïêåрøіліê-

êå  òàрòûлàòûí  òұлғàíûң  қорғàíóû  құқûқòàрûí  êү-

øåйòåòіíі ñөзñіз. Áұл äåгåí – қорғàóøûíûң міíäåòòі 

қàòûñóû – Қûлмûñòûқ ïроцåñòіê êоäåêñòå êөзäåлгåí 

ïроцåññóàлäûқ  êåïілäіêòің  бàрлûқ  êåøåíіí  қолäà-

íó  äåгåí  ñөз.  Æàңà  зàңғà  ñәйêåñ,  қûлмûñòûқ òåріñ 

қûлûқòàр үøіí қàмàóғà àлóäûң åң жоғàрғû мåрзімі 6 

àй äåï êөзäåлгåí.

Áұрûíғû  Қûлмûñòûқ  êоäåêñïåí  ñàлûñòûрғàíäà 

жàңà êоäåêñòå бàñ боñòàíäûғûíàí àйûрó жàзàñûíûң 

орíûíà бàлàмàлû жàзàлàрäû қолäàíó бàñòû íàзàрғà 

àлûíûï,  жàзà  òүрлåрі  мåí  жàзà  òàғàйûíäàó  жүйåñі 

àйòàрлûқòàй өзгåргåí. Қàбûлäàíғàí êоäåêñòің 40-бà-

бûíäà қûлмûñòûқ òåріñ қûлûқ жàñàғàíû үøіí жәíå 

қûлмûñ жàñàғàíû үøіí êіíәлі àäàмғà òàғàйûíäàлàòûí 

жàзà  òүрлåрі  бөліï  êөрñåòілгåí.  Ñоғàí  ñàй,  бүгіíäå 

қûлмûñòûқ òåріñ қûлûқ жàñàғàíäàрғà àйûïïұл, òүзåó 

жұмûñòàрû,  қоғàмäûқ  жұмûñòàрғà  òàрòó,  қàмàққà 

àлó қолäàíûлñà, қûлмûñ үøіí àйûïïұл, òүзåó жұмûñ-

òàрû,  бàñ  боñòàíäûғûí  øåêòåó,  бàñ  боñòàíäûғûíàí 

àйûрó,  өлім  жàзàñû  қолäàíûлóû  мүмêіí.  Ñоíûмåí 

қàòàр,  қоñûмøà  жàзàлàрäûң  òүрлåрі  өзгåріï,  жàңà 

êоäåêñ  бойûíøà  мүлêіí  òәрêілåó,  àрíàóлû,  әñêå-

ри  íåмåñå  құрмåòòі  àòàғûíàí,  ñûíûïòûқ  øåíіíåí, 

äиïломàòиÿлûқ  äәрåжåñіíåí,  біліêòіліê  ñûíûбûíàí 

жәíå  мåмлåêåòòіê  íàгрàäàлàрûíàí  àйûрó,  бåлгілі 

бір лàóàзûмäû àòқàрó íåмåñå бåлгілі бір қûзмåòïåí 

àйíàлûñó құқûғûíàí  àйûрó, øåòåлäіêòі íåмåñå àзà-

мàòòûғû  жоқ  àäàмäû  Қàзàқñòàí  рåñïóблиêàñûíûң 

øåгіíåí  òûñқàрû  жåргå  øûғàрûï  жібåрó  жàзàлàрû 

қолäàíûñқà åíгізілäі.

Æàңà  êоäåêñòå  қûлмûñòûң  қàйòàлàíó  иíñòиòó-

òûíà  àйòàрлûқòàй  өзгåріñòåр  åíгізілгåí.  Åíäі  жàңà 

зàңғà ñәйêåñ, òåê àóûр жәíå àñà àóûр қûлмûñòàрäû 

жàñàғàíû үøіí қûлмûñòûң қàйòàлàíóû åñåïòåліíåòіí 

болàäû, àл, жåңіл жәíå àóûрлûғû орòàøà қûлмûñòàр 

үøіí  қûлмûñòûң  қàйòàлàíóû  åñåïòåліíбåйäі.  Æәíå 

жàңà êоäåêñêå ñәйêåñ, қûлмûñòûң қàйòàлàíóûíûң òåê 

åêі òүрі, ÿғíи, қûлмûñòàрäûң қàйòàлàíóû жәíå қàóіïòі 

қàйòàлàíóû  қолäàíûлàòûí  болàäû.  Åíäі  ñоòòûлûқ 

åñêірó бàрûñûíäà òåê àóûр жәíå àñà àóûр қûлмûñòàр 

íàзàрғà àлûíàòûí болàäû.

Ñоíûмåí қàòàр, ñоòòàрмåí қûлмûñòàрäûң қàйòà-

лàíó жàғäàйûíäà жàзà òàғàйûíäàóäûң қолäàíûñòàғû 

åрåжåлåрі  àлûï  òàñòàлғàí,  ÿғíи,  қàзіргі  êоäåêñêå 

ñәйêåñ, ñоòòàр бұрûí ñоòòàлғàíäàрғà жàñàлғàí қûл-

мûñ үøіí êөзäåлгåí åң қàòàң жàзà òүріíің åң жоғàрû 

мåрзімі мåí мөлøåріíің үøòåí біріíåí жоғàрû мåрзімäі 

òàғàйûíäàóғà міíäåòòі åäі. Àл, жàңà êоäåêñ бойûíøà 

мұíäàй åрåжåлåр àлûíûï òàñòàлғàí.

Àòàï  өòåòіí  òàғû  бір  мәí-жàй,  òàòóлàñó  иíñòиòó-

òûíà  åíгізілгåí  өзгåрòóлåргå  қàòûñòû  болûï  оòûр. 

Яғíи, жàңà зàң бойûíøà åíäі (68-бàбûíûң 2-бөлігі) 

қàзàғà  ұøûрàòóмåí íåмåñå  àäàмíûң  äåíñàóлûғûíà 

àóûр зиÿí êåлòірóмåí бàйлàíûñòû åмåñ àóûр қûлмûñ-

òû àлғàø рåò жàñàғàí êәмåлåòêå òолмàғàíäàр, жүêòі 

әйåлäåр, жàñ бàлàлàрû бàр әйåлäåр, жàñ бàлàлàрûí 

жàлғûз  өзі  òәрбиåлåï  оòûрғàí  åрêåêòåр,  åлó  ñåгіз 

жàñòàғû  жәíå  ол  жàñòàí  àñқàí  әйåлäåр,  àлïûñ  үø 

жàñòàғû жәíå ол жàñòàí àñқàí åрêåêòåр, åгåр олàр 

жәбірлåíóøімåí,  àрûз  бåрóøімåí  òàòóлàññà,  оíûң 

іøіíäå мåäиàциÿ òәрòібімåí òàòóлàññà жәíå êåлòірілгåí 

зиÿíäû қàлïûíà êåлòірñå, қûлмûñòûқ жàóàïòûлûқòàí 

боñàòûлóû мүмêіí.

Êөліêòåгі  қûлмûñòàр  үøіí  жàóàïêåрøіліê  êүøåй-

òілгåí, әñірåñå, àлêогольäіê мàñàю жàғäàйûíäà жол-

êөліê оқиғàñûí жàñàғàíû үøіí êөліê құрàлûí жүргізó 

құқûғûíàí  àйûрóäûң  мåрзімі  10  жûлғà  äåйіí  ұзàр-

òûлғàí. Æәíå äå åñірòêіліê жәíå (íåмåñå) óûòқұмàр-

лûқ мàñàң êүйäåгі àäàмíûң êөліê құрàлûí бàñқàрóû, 

àбàйñûзäà  àäàм  өліміíå  әêåï  ñоққàí  жàғäàйäà  5 

жûлäàí 7 жûлғà äåйіíгі мåрзімгå бàñ боñòàíäûғûíàí 

àйûрó êөзäåлгåí, ÿғíи, àòàлғàí қûлмûñ қàñàқàíà àóûр 

ñàíàòòàғû қûлмûñқà жàòқûзûлғàí, бұл äåгåíіміз мұí-

äàй  қûлмûñòàр  бойûíøà  òàòóлàñó  мүмêіí  åмåñòігіí 

білäірåäі.

Áұрûíғû  êоäåêñòåгі  êåзäåñêåí  êåмøіліêòåрäі  

жойûï, зàңäûлûқòûң êүмәíñіз ñàқòàлóûíà мүмêіíäіê 

бå рå òіí жàңà Қûлмûñòûқ êоäåêñ ñоò ñàлàñûíäàғû оң 

өзгå ріñòåрäің äå бàñòàмàøûñû болàрû àíûқ.


Каталог: wp-content -> uploads -> 2015
2015 -> МазМұны. Содержание жоғары білім. Высшее образование
2015 -> Сұхбат 5-бетте) (Соңы 3-бетте) Ақпарат Бүгінгінің бас тақырыбы Ойталқы АҢдатпа
2015 -> Ажал ошағына айналды баспасөз — 2016 Мінбер
2015 -> АҢдатпа 6-бет 3-бет
2015 -> Соңы 8-бетте) (Соңы 3-бетте) Ақпарат Бүгінгінің бас тақырыбы АҢдатпа
2015 -> Сапасын дамыту жолдары
2015 -> Ж. Тәшенов Хрущев үшін неге ұялды?
2015 -> Ж. Бірегей тұлға Қапез Қожахметов, Мағжан Садыханұлы
2015 -> Л т т ы о а м д ы – с а я с и ж у р н а л журнал 1976 жылы Халықтар Достығы орденімен, 2002 жылы Қазақстан Журналистика Академиясының «Алтын Жұлдыз», 2008 жылы Қазақстан Журналистер Одағының сыйлығымен марапатталды

жүктеу 1.18 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет