Адамның адамшылдығы жақсы ұстаздан болады



жүктеу 3.27 Mb.

бет9/22
Дата19.01.2017
өлшемі3.27 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   22

АҚТҚ

 (

ВИЧ

) –  

дегеніміз

 

не

?

АҚТҚ


  - 

адамның


 

қорғаныш


 

тапшылығы

-

ның


 

қоздырғышы

АҚТҚ


 

адамның


   

әртүрлі


ауруларға

   


қарсы

   


тұратын

   


иммунасын

әлсіретеді

АҚТҚ


 

мен


 

ауыратын


   

адамдар


-

ды

  



АҚТҚ

 

жұқтырғандар



   

болмаса


 

АҚТҚ


 

жа

-



ғымды

 

деп



 

атайды


.

ЖҚТБ

 (

СПИД



дегеніміз

 

не

?

ЖҚТБ


  – 

жұқтырған

 

қорғаныш


 

тапшылы


-

ғының


 

белгісі


Бұл


 

қорғаныштық

 

жүйенің


қауіпті

 

зақымданғанын



 

білдіретін

 

қабылда


-

нған


 

белгілер


 (

симптомдар

жиынтығы


 

және


тексерілушілердің

 

ауыр



 

жағдайын


 

белгілеу


үшін

 

қажет



ЖҚТБ


 

АҚТҚ


  

жұқпасының

 

соңғы


сатысы

.

АҚТҚ



 

инфекция

 

дегеніміз

 

не

?

Адамға


   

вирус


   

тері


   

арқылы


болмаса


кілегей

   


қабық

   


арқылы

   


басқа

   


адамның

қанына


  

түскенде


  

ғана


  

жұғады


АҚТҚ


  

жұқты


-

рған


   

адам


   

оны


   

өмір


   

бойы


   

ағзасында

ұстайды

,  


аталған

  

вирусты



   

басқа


 

адамда


-

рға


  

жұқтыруы


   

әбден


 

мүмкін


.

АҚТҚ

 

жұқпасы

 

адам

 

ағзасына

 

түскенде

не

 

болады

 ?

АҚТҚ


 

иммунды


 

жүйе


 

жасушаларына

 

енеді


,

ене


 

отыра


жасушаны


 

басқа


 

вирустарды

өндіретіндей

 

етіп



 

өзгертеді

нәтижесінде



АҚТҚ

  

көбейеді



ал

 



жасуша

 

өледі



АҚТҚ


 

өзін


білдірмей

 

ағзаға



 

көптеген


 

жылдар


 

бойы


тіршілік

 

ету



 

қауіпімен

 

ерекшеленеді



.

Иммунды


 

тапшылық


 

жұқпасы


 

адамның


иммунды

 

жүйесін



 

жойған


 

кезде


 

және


 

ағза


инфекциялық

сондай



-

ақ

 



басқа

 

да



 

аурула


-

рға


 

қарсы


 

тұра


 

алмаған


 

жағдайда


 

адамда


ЖҚТБ

 

дамиды



.

Адам


 

ағзасына


 

түскен


 

вирус


 

оның


 

ауру


-

ларға


 

қарсы


 

күресетін

 

табиғи


 

қабілетін

 

за

-



қымдап

қасиетін



 

төмендетеді

ЖҚТБ


-

ға

денсаулығы



 

нашар


 

адам


 

жылдам


 

шалдыға


-

ды



Аурудың

 

қозуына



 

темекі


 

тарту


арақ


 

ішу


,

нашақорлық

дұрыс


 

тамақтанбау

 

да

 



әсерін

тигізеді


Иммунитеті

 

төмен


 

адам


 

кез


-

келген


ауруды

 

тез



 

қабылдауға

 

бейім


 

болады


Бұл


жағдай

 

ЖҚТБ



-

ның


 

одан


 

әрі


 

өрістеуіне

 

әсер


етеді

.

АҚТҚ



 

індетінің

 

жұғу


 

жолдары


зақымдал


-

ған


 

қанды


 

енгізу


жыныстық


 

қатынас


ана


-

сынан


 

баласына


 

жұғу


 (

жүкті


 

әйел


). 

Сондай


-

ақ

 



жұқтыру

 

факторлары



шприцтер


 

мен


 

ине


-

лерді


 

бірлесіп


 

пайдалану

  (

мысалы


есіртк


-

ілерді


 

қан


 

тамыры


 

арқылы


 

енгізгенде

); 

ин

-



фекция

 

жұқтырылған



 

қанды


 

бүтіндей


 

неме


-

се

 



оның

 

компоненттерін



 

құйғанда


орган


-

дар


 

мен


 

ұлпаларды

 

ауыстырғанда



хирур


-

гиялық


 

және


 

инъекциялық

 

залалсызданды



-

рылмаған


 

инструментарийді

әлде


 

бір


 

пре


-

параттарды

 

енгізу


 

үшін


залалсыздандырыл

-

маған


 

инелерді


 

құлақ


 

тесу


денеге


 

сурет


салу

приссинг



 

үшін


 

пайдаланғанда

қыры


-

ну

 



үшін

 

бөтен



 

адам


 

лезвиелерін

   

пайдала


-

ну



АҚТҚ

 

жұқтырған



 

әйелдің


 

жүкті


 

және


сәбиді

 

туу



 

кезінде


АҚТҚ


 

жұқтырған

 

әйел


жаңа

 

туған



 

сәбиін


 

ана


 

сүтімен


 

қоректенді

-

ргенде


.

АҚТҚ

 

мына

 

жолдармен

 

жұқпайды

:

Қол


 

алысқанда

құшақтағанда



сүйген


кезде

жөтелгенде



,

түшкіргенде

ортақ


 

зат


-

тарды


 

пайдаланғанда

соның


 

ішінде


 

ортақ


телефонды

 

қолданғанда



бірге


 

тамақ


 

ішкен


-

де



ас

 

ішетін



 

құралдарды

 

бірігіп


 

пайдалан


-

ғанда


киімдерді

аяқ


 

киімдерді

төсек


 

орын


-

дарын


 

және


 

әжетхана


қол


 

жуатын


 

жерлерді


,

душтарды


бассейндерді

 

бірге


 

пайдаланғ

-

анда


қан


 

соратын


 

жәндіктер

 

шаққанда


.

АҚТҚ

-

ға

 

шалдыққан

 

адамды

 

қалай

 

білу

-

ге

 

болады



Оның

 

белгілері

 

қандай

?

АҚТҚ


-

ны

 



алғаш

 

жұқтырғанда



 

адам


 

ешқ


-

андай


 

қолайсыздық

 

сезінбейді



Уақыт


 

өте


келе

 

оның



 

белгілері

 

біліне


 

бастайды


Ең

басты



 

белгісі


  – 

ешбір


 

дәрінің


 

күшіне


 

бой


бермейтін

 

жоғары



 

дене


 

қызуы


тамақтың


ауыруы

әлсіреу



салмақтың

 

азаюы


терінің


іріңді

 

аурулары



 

пайда


 

болуы


бездердің

ісініп

 

үлкеюі



ұзақ


 

уақыттық


 

іш

 



өту

Сондық



-

тан


 

оны


 

анықтаудың

 

бір


 

ғана


 

жолы


  – 

қан


тексерту

.

Дәрігерлер



 

АҚТҚ


-

ға

 



шалдыққандар

кәдуілгі


 

толыққанды

 

адамдардай



 

өмір


 

сүре


алатындығын

тек



 

ауруды


 

өткізіп


 

алмай


дер


кезінде

 

ем



 

қабылдау


 

керектігін

 

және


 

әр

 



адам

жылына


 

кемінде


 

бір


 

рет


 

өз

 



еркімен

 

қан



 

тап


-

сырып


тексеруден

 

өтіп


 

тұруын


 

ескертті


.

Қазіргі


 

таңда


 

індетке


 

шалдығушыларды

емдеу

 

тегін



Дәрілік


 

препараттар

 

қымбат


тұратындықтан

 

мемлекетіміз



 

бұл


 

шығынды


өздері

 

көтеріп



 

отыр


Оған


 

миллиардтаған

қаржы

 

бөлінеді



Бірақ


ол

 



дәрілер

 

адамды



түбегейлі

 

емдеп



 

шықпайды


Тек


 

ауруды


 

же

-



ңілдетіп

өмірді



 

аз

 



да

 

болса



 

ұзартуға


 

септігі


бар

Қанша



 

ғалымдарымыз

 

күш


 

салса


 

да

бүгінге



 

дейін


 

ЖҚТБ


-

ны

 



емдейтін

 

дәрі



 

та

-



былмай

 

отыр



.

Салауатты

 

өмір


 

салтын


 

жүргізу


  (

спорт


-

пен


 

айналысу


шылым


 

шекпеу


ішімдік


 

ішпеу


,

есірткі


 

пайдаланбау

), 

жыныстық


 

қатынасқа

ерте

 

түспеу



жыныстық


 

жолдармен

 

берілетін



ауруларды

 

уақытында



 

емдеу


,  (

мерез


соз


және

 

т



.

б

.), 



тек

 

қана



 

өзінің


 

немесе


 

жаңа


 

жеке


гигиеналық

 

заттарды



 

пайдалану

 (

ұстаралық



құралдар

тіс



 

щеткілері

), 

қан


 

немесе


 

қанның


іздері

 

бар



 

материалдарды

 

ұстаған


 

кезде


 

ла

-



тексті

 

қолғапты



татуировка

 

немесе


 

пир


-

синг


 

үшін


 

залалсыздандырылған

 

құралдар


-

ды

 



пайдалану

 

сияқты



 

сақтық


 

шаралары


 

ар

-



қылы

 

алдын



 

алуға


 

болады


.

Ауруды


 

емдегеннен

 

гөрі


қашанда


 

оның


алдын

 

алу



 

тиімді


Сондықтан

 

да

 



осындай

мол


 

мағлұмат


 

беріп


қалай


 

алдын


-

алу


 

ке

-



ректігін

 

білдіріп



 

отырған


 

бұл


 

ғасыр


 

індеті


-

не

 



қарсы

 

бағытталған



 

жиынның


 

маңызы


 

зор


.

Бұдан


 

жастарымыз

 

ЖҚТБ


 

сынды


 

тажалдың


қаншалықты

 

қатерлі



 

екендігін

сақтану


 

ша

-



раларын

 

ұстанбаған



 

жағдайда


 

кез


-

келген


адамның

 

тап



 

болу


 

қаупі


 

бар


 

екендігін

 

көкей


-

іне


 

түйсе


 

дейміз


.

Г

.

ШЫНТЕМІРОВА

.

Ө

 7



 (856

қа



зан

 2010 


ж

ыл

Ө

 7

 (



856)

 қ

аз



ан

 2010 


ж

ыл

7



Махамбет

 

Өтемісов

 

атындағы

 

Батыс

 

Қазақстан

 

мемлекеттік

 

университетінің

78 

жылдық

 

мерейтойына

 

орай

 

мәдениет

 

және

 

өнер

 

институтының

 

ұйымдасты

-

руымен

  «

Қазақтың

 

рухы

  – 

Махамбет

!» 

атты

 

әдеби

-

сазды

 

кеш

 

өткізілді

.

«Қазақтың рухы – Махамбет!»

Махамбеттің

:

Еділ



 

үшін


 

егестік


,

Жайық


 

үшін


 

жандастық

,

Қиғаш


 

үшін


 

қырылдық


...

деген



 

адамның


 

жан


 

дүниесін


 

дүр


сілкіндіріп

ойран



-

асыр


 

сезімге


 

баурайтын

сөздерімен

 

ашылған



 

кеш


әрі


 

қарай


 

театр


-

ландырылған

 

көрініспен



 

жалғасты


.

C

туденттер



 

Махамбет


 

батырдың


 

қасіретті

тағдырын

,  «


жауырынан

 

өтін



 

алса


 

да



жа

-

мандарға



 

жалынбас


» 

деген


 

қағидамен

сүрген

 

өмірін



 

ақынның


 

өлеңдері


 

арқылы


көрермендерге

 

бейнеледі



.

Исатай


 

қозғалысының

 

ең

 



ірі

 

адамының



бірі

Исатайдың



 

нағыз


 

қанды


 

көйлек


 

жол


-

дасы


 

болған


 

Махамбет


 

әрі


 

батыр


әрі


 

жы

-



рау

-

ақын



әрі


 

күйші


-

домбырашы

 

болған


.

Махамбеттің

 

өте


 

қызулы


қайсар


 

ер

 



адам

болғанын


  «

Режиссура

» 

мамандығының



  3-

курс


 

студенті


 

Жұмағалиев

 

Мағжан


:

Менің


 

атым


  - 

Махамбет


Жасқұстағы

 

Жәңгір



 

хан


Ісінен

 

болдым



 

құса


-

дерт


.

Атасы


 

өткен


 

Айшуақ


-

Соның


 

көзі


 

көрді


 

ғой


:

Менің


 

атам


 

Өтеміс


Елдің

 

қамын



 

жеді


 

ғой


...  - 

деген


 

Махам


-

беттің


 

өлең


 

жолдарын


 

оқығанда


 

көрме


-

геніңді


 

көргендей

бар


 

дүниені


 

көз


 

алдың


-

нан


 

өткізгендей

 

әсер


 

қалдырды


.

Махамбеттің

 

қай


 

өлеңін


 

де

 



бей

-

жай



тыңдау

 

мүмкін



 

емес


Кіші


 

жүздегі


 

Исатай


-

Махамбет


 

қозғалысында

 

Жәңгір


 

ханға


қарсы

 

шыққан



 

ол

 



талай

 

жалынды



 

өткір


сөздерін

 

сол



 

кезде


 

айтады


Солардың


 

бірі


:

Хан


 

емессің


қасқырсың

,

Қас


 

албасты


 

басқырсың

.

Достарың


 

келіп


 

табалап


,

Дұшпаның


 

сені


 

басқа


 

ұрсын


!

Хан


 

емессің


ылаңсың


,

Қара


 

шұбар


 

жылансың


.

Хан


 

емессің


аянсың


,

Айыр


 

құйрық


 

шаянсың


!-

деп


 

ханның


 

абы


-

ройын


 

айрандай


 

төккен


 

сөзін


  «

Мәдени


-

де

-



малыс

 

жұмысы



» 

мамандығының

  4-

курс


студенті

 

Жұмасалихов



 

Сыйлыхан


 

ақынның


әбден

 

ашынғанын



 

көрермендерге

 

жеткізе


алды

.

Халық



 

үшін


 

жанын


 

қиятын


өз

 



пайдасы

-

нан



 

халық


 

тілегін


 

артық


 

қоятын


 

адамды


Махамбет

 

шын



 

ынтасымен

тілі


 

жеткенше


көтере

 

мақтайды



Махамбеттің

 

тұсындағы



ондай

 

мақтаулы



халық


 

қамын


 

ойлағыш


ха

-



лықтың

 

шын



 

ұлы


  – 

Исатай


 

болған


Махам


-

бет


 

өзін


 

Исатайдың

 

қасында


 

кіші


 

санайды


,

Исатайды


 

ардақтап


төбесіне


 

көтереді


.

Исатайдың

 

бейнесін


 

сипаттаған

 

өлеңін


«

Кәсіби


 

білім


» 

мамандығының

  1-

курс


 

сту


-

денті


 

Сахип


 

Сержан


 

баяндады


:

Исатай


 

деген


 

ағам


 

бар


,

Ақ

 



кіреуке

 

жағам



 

бар


Хан

 

ұлымен



 

қас


 

болып


Қара

 

ұлымен



 

дос


 

болып


Хан

 

үстіне



 

барғанда


Шабайық

 

ханды



 

дегенде


Шапқандай

 

ханды



 

амал


 

бар


Амал

 

барда



 

хан


 

шаппай


Тәңірім

 

қылды



не

 



амал

 

бар



?!

Исатай


 

мен


 

Махамбет


 

бастаған


 

халық


көтерілісін

 

тұтандырушы



 

от

-



жер

 

мәселесі



екенін

Бөкей



 

ордасындағы

 

жақсы


 

жердің


бәрін

 

байлар



әкімдер


 

алып


халық


 

жерсіз


қалғанын

 

Махамбет



 

былай


 

жырлайды


:

Тептер


 

үшін


 

тебістік


,

Жайық


 

үшін


 

жандастық

,

Қиғаш


 

үшін


 

қырылдық


.

Теңдікті


 

малды


 

бермедік


,

Теңдіксіз

 

малға


 

көнбедік


Соғыста

 

батыр



сөзде


  «

от

 



ауызды

орақ



тілді

», 


алғыр

 

шешен



 

болған


 

Махамбет


 

көп


жерде

 

Исатайдың



 

өзінен


 

де

 



қырағы

одан



да

 

батыр



 

болған


.  1838 

жылдың


 11 

шілдесі


күні

 

Ақбұлақ



 

өзені


 

бойында


 

қанды


 

айқаста


қаһарман

 

Исатай



 

мерт


 

болды


Қазақтың


Жәңгір

 

ханымен



соның


 

ар

 



жағындағы

 

пат



-

ша

 



ұлығына

 

қарсы



 

шыққан


 

Исатай


 

қозға


-

лысы


 

Исатай


 

өлген


 

соң


 

өрістемеді

Тез


уақытта

 

өшіп



 

қалады


Махамбеттің

 

ерлігі


 

де

,



өнері

 

де



 

оны


 

өршітуге


 

себеп


 

бола


 

алмады


.

Көтеріліске

 

қатынасып



оны


 

бастаудың

мақсаты

 

не



 

екенін


 

Махамбет


 

Баймағамбет

сұлтанға

 

айтқан



:

Мен


мен


 

едім


мен


 

едім


,

Мен


 

Нарында


 

жүргенде


Еңіреп

 

жүрген



 

ер

 



едім

!

Исатайдың



 

барында


Екі

 

тарлан



 

бөрі


 

едім


!

Қай


 

қазақтан


 

кем


 

едім


!

Өздеріңдей

 

хандардың



,

Қарны


 

жуан


 

билердің


Атандай

 

даусын



 

ақыртып


,

Лауазымын

 

көкке


 

шақыртып


,

Басын


 

кессем


 

деп


 

едім


!-

деген


 

жырын


студенттер

 

сахна



 

төрінде


 

шебер


 

орында


-

ды

.



Махамбет

 - 


жорықтың

 

ақыны



Халық


 

ар

-



ман

 

еткен



 

бостандығына

 

қанды


 

күрес


 

ар

-



қылы

жауын



 

қан


 

майданда


 

жеңу


 

арқылы


ғана

 

жететінін



 

Махамбет


 

жақсы


 

ұғады


Сон


-

дықтан


 

ол

 



Исатай

 

өліп



көтеріліс

 

басылып


,

басына


 

қаралы


 

күн


 

туған


 

халықты


 

жауын


жеңбей

 

тынышталмауға



ұлы


 

жеңіске


 

ша

-



қырады

....


Осы

 

қиын



 

шақта


 

Махамбеттің

халыққа

 

арнаған



 

Ақ

 



жұмыртқа

 

сары



 

уыз


...-

деп


 

басталатын

 

өлеңін


  «

Мәдени


-

демалыс


жұмысы

» 

мамандығының



  2-

курс


 

студенті


Орахова

 

Айгерім



 

оқып


 

берді


.

Ереулі


 

атқа


 

ер

 



салмай

Егеулі


 

найза


 

қолға


 

алмай


,

Еңку


-

еңку


 

жер


 

шалмай


...

...


Темір

 

қазық



 

жастанбай

Ерлердің

 

ісі



 

бітер


 

ме

!!!  -



деп

халық



 

қамын


ойлап

атқа



 

мінген


 

азаматқа


 

халық


 

бостан


-

дығын


 

әперу


 

оңай


 

емес


 

екендігін

бостан


-

дық


 

жолында


 

талай


 

қиын


 

кезеңдер


тайғақ


өткелдер

тар



 

асулар


 

бар


 

екенін


 

жырлаған


Махамбеттің

 

жырын



 

Убанова


 

Сандуғаш


;

«

Айналайын



Ақ

 



жайық

ат



 

салмай


 

өтер


 

күн


қайда

Еңсесі



 

биік


 

ақ

 



орда

еңкеймей



 

кірер


күн

 

қайда



?»- 

деп


 

аңсаған


 

батырдың


 

отты


жырын

 5-


курс

 

студенті



 

Сагиденова

 

Айгерім


оқығанда

 

көрермендердің



 

көздеріне

 

жас


келді

.

«



Ата

маған



 

Махамбет


 

батыр


 

туралы


 

ай

-



тып

 

беріңізші



»  - 

деген


 

кішкентай

 

баланың


өтінішінен

 

басталған



 

көрініс


соңында


:  «

Ата


,

мен


 

де

 



елімді

жерімді



 

қорғайтын

 

Махамбет


сияқты

 

батыр



 

боламын


!-

деген


 

жас


 

ұрпақ


-

тың


 

үнімен


 

аяқталды


.

Кештің


 

соңында


 

құттықтау

 

сөз


М

.

Өтемісов



 

атындағы


 

БҚМУ


-

нің


 

мәдени


-

де

-



малыс

 

жұмысының



 

жетекшісі

 

Мерген


Қуанышұлы

 

Сүлейменовке



 

берілді


Мерген


Қуанышұлы

 

мемлекеттік



 

университеті

-

міздің


  78 

жылдығымен

 

және


 

ұстаздар


 

ме

-



рекесімен

 

құттықтап



Махамбеттің

 

ерлігін


,

Махамбеттің

 

жырларын


 

жүрегімізбен

 

сезіп


,

ақылымызбен

 

ұғуымыз


 

керек


 

екенін


 

айтып


өтті

.

«



Сәулем

-

ай



» 

әнін


 

орындаған

  «

Вокалдық


өнер

» 

мамандығының



  4-

курс


 

студенті


Нұрсұлтанова

 

Рита



Махамбеттің

  «

Жұмыр


Қылыш

» 

атты



 

күйін


 

аса


 

шеберлікпен

 

орын


-

даған


 «

музыкалық

 

білім


» 

мамандығының

   4-

курс


 

студенті


 

Кабиров


 

Мейірбек


 

те

 



көптің

көңілінен

 

шықты


Сонымен


 

қатар


мемле


-

кетіміз


 

дербестікке

 

жетіп


еліміз


 

аңсаған


азаттығын

 

алған



 

бүгінгі


 

күні


 

асқақ


 

ұлттық


сезімді

 

ұрпақ



 

ойына


 

сіңіруде


ерлікке


 

тәрбие


-

леуде


 

үлкен


 

үлгі


 

болатын


 

тұлға


  - 

Махамбет


бабамыздың

 

құрметіне



 

ұйымдастырылған

кешімізде

 

өз



 

өнерлерін

 

шебер


 

көрсете


 

ал

-



ған

  «


мәдени

-

демалыс



 

жұмысы


» 

маманды


-

ғының


 

студенттері

 

Мұсағалиева



 

Гүлдана


-

ны



Құспанова

 

Назгүлді



Гумарова


 

Күлімді


,

қария


 

ролінде


 

ойнап


 

Махамбеттің

 

қасіретті



өмірін

 

баяндаған



 

Қабдығалиев

 

Алтынбекті



,

немере


 

рөлін


 

шебер


 

сомдаған


 

мәдениет


және

 

өнер



 

институтының

 

сахнасына



 

шық


-

қан


 

19 



ЖОББ

 

мектебінің



  4 

сынып


 

оқушы


-

сы

 



Қойшыбаев

 

Қасым



 

Аманжолұлын

 

атап


өткім

 

келеді



.

Қазіргі


 

таңда


 

Махамбет


 

атында


 

аудан


,

мектеп


театр


 

атаулары


 

бар


Сондай


-

ақ

2003 



жылы

 

біздің



 

Батыс


 

Қазақстан

 

мемле


-

кеттік


 

университетімізге

 

де

 



Махамбет

Өтемісов


 

аты


 

берілді


.

Бүгінгі


 

күні


 

университетіміздің

  78 

жыл


-

дығын


 

тойлай


 

отырып


ата


-

бабамыздың

 

со

-



нау

 

ғасырдан



 

аңсаған


,  «

Найзаның


 

ұшымен


,

білектің


 

күшімен


» 

қорғаған


 

жеріміздің

 

рухы


-

на

 



тағзым

 

етіп



егеменді


 

еліміздің

 

патриоты


болуды

 

ұмытпайық



 

дегім


 

келеді


.

Мұсағалиева

Тұрсынгүл

 

Қойшыбайқызы

,

  «

Театрлік

-

хореографиялық

 

өнер

 

және

кітапханатану

» 

кафедрасының

оқытушысы

.


1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   22


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал