Адамға екі нәрсе тірек тегі: Бірі тіл, бірі ділің жүректегі



жүктеу 2.98 Kb.
Pdf просмотр
бет3/9
Дата07.09.2017
өлшемі2.98 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

Юлат ЖҰМАДІЛОВ,
Екібастұз қаласындағы
№6 лицей-мектептің
қазақ тілі мен әдебиеті 
пәнінің мұғалімі.
ҚАЗАҚ ТІЛІН ОҚЫТУ 
ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫНЫң 
ТИІМДІЛІГІ
Қазақ  тілі  мектептерде  кеңінен  оқытылып  жатқалы 
бері  сан  алуан  технологиялардың  тәжірибеде  сыналғаны 
белгілі.  Әйтсе  де  технологиялардың  түрлерін  сабақта 
қолдану  дәстүрін  бәсеңсітпеуіміз  керек.  Оқытудың  жаңа 
технологияларын қазақ тілі сабағында қолданудың тиімділігі 
сол  –  оқушының  терең  білім  алуына  және  мұғалімнің  де 
шығармашылық  шыңдалуына  септігін  тигізіп  жатқаны 
сөзсіз.  Алдымызда  дайын  сабақ  жоспарының  болуымен 
қатар оны шәкірттерге жеткізудің сан түрлі әдістерін біліп, 
жетілдіру үшін оқыту технологияларын игеріп дамыта беру 
керек. 
Өзге  ұлт  өкілдеріне  қазақ  тілін  оқытқанда  деңгейлік 
оқыту  технологиясын  қолданып  жүрміз.  Бірақ  «жаңа 
технологияны  білемін,  сабағымда  қолданамын»  деп  ойлап 
жүргеннен гөрі оның жаңа замандағы білім беру үрдісіндегі 
пайдасын, ғылыми жан-жақтылығын айқындап алып отыру 
көзі қарақты мұғалімдердің назарынан тыс қалмаған шығар 
деп ойлаймын. Балаларға қазақ тілін оқытуда басқа тілдер 
сияқты әріптерден бастайтынымыз белгілі. Қазақ тіліне тән 
айналдырған  тоғыз  дыбысты  оқытуда  қиындықтар  көптеп 

33
кездеседі.  Әйтсе  де  оның  да  тиімді  жолдары  жоқ  емес. 
Қазақ тіліне тән әріптерді оқушылардың дұрыс жаза білуіне 
үйретуден жалықпауымыз керек.
Қазақ  тіліне  тән  дыбыстар  нешеу  болса,  орыс  тілінде 
қолданылатын  әріптерден  де  сонша  сыңарлары  табылады. 
Мысалы: а-ә, о-ө, ы-і, у-ұ (ү), к-қ, г-ғ, н-ң, х-һ. Осы әріптерді 
оқушылардың алдына іліп қоюға да болады. Қазақ тіліне тән 
дыбыстарды  орыс  тіліндегі  әріптермен  шатастырмау  үшін 
көптеген салыстырмалы түрдегі мысалдарды жазып қоямын. 
Ал-әл, ар-әр, ау-әу, от-өт, тос-төс, ос-өс, ой-өй, жық-жік, 
қыр-кір,  ыс-іс,  тыс-тіс,  бура-бұра,  тура-тұра,  қура-құра, 
тумба-тұнба,  тур-түр,  жук-жүк,  кар-қар,  так-тақ,  бак-бақ, 
лак-лақ, сок-соқ, ага-аға, сайгак-сайғақ, тайга-тайға, он-оң, 
тон-тоң, сон-соң, қон-қоң, мен-мең, сен-сең, кен-кең.
Оқушылар  диктант  жазуда  әріптерді  меңгереді.  Қазіргі 
маңызды  мәселе  –  өзге  ұлт  өкілдеріне  үндестік  заңын 
оқытудың  қыр-сырын  меңгеру  болып  отыр.  Көп  жағдайда 
оқушылар  тест  сұрақтарына  жауап  бергенде  ілгерінді 
ықпал  мен  кейінді  ықпалды  ажырата  алмай  жатады.  Осы 
қиындықтан  шығудың  жолдарын  қарастыра  бастадым.  Ол 
үшін мынандай кесте жасауды жөн деп таптым.
Ілгерінді ықпал: Қара – гөз, Қара – көз; алып – пер, алып 
– бер; Нұр – гелді, Нұр – келді.
Кейінді ықпал: қас – са, қаз – са; мектеп – і, мектеб – і; 
тап – у, таб – у, т.с.с
Ілгерінді ықпал ілгергі дыбыстың өзгеруі, кейінді ықпал 
кейінгі  дыбыстың  өзгеріске  ұшырауы  деп  түсіндіруіміз 
қажет. Негізінде ілгерінді, кейінді ықпалдарға да мысалдарды 
көптеп  келтіріп,  өзгеріске  ұшыраған  дыбыстарды  қарамен 
белгілеп отырғанда оқушылардың көздері қаныға береді. 
Деңгейлік 
оқыту 
технологиясын 
қолданғанда 

34
да,  модульдік  оқыту  технологиясын  қолданғанда  да 
грамматиканы  меңгертуде  жаттығу  мәтіндерінің  орыны 
бөлек.  Біріншіден,  мәтіндерге  тек  қана  грамматикалық 
талдау  ғана  жасалып  қоймайды,  сонымен  бірге  мәтіннің 
тәрбиелік  мәнін  де  құр  жібермей,  оқушылардың  санасына 
сіңіруді  көздеймін.  Мысалы,  10-сынып  жоспарында 
белгіленген  қазақ  халқының  салт-дәстүрлеріне  қатысты 
тақырыптар  көп  болды.  Жаңа  бағдарламаға  сәйкес  бір 
тақырыптың аясында бірнеше тақырыптар бөлініп берілді. 
Бірақ  осы  тақырыптардың  қайталанып  берілуі  «мені 
жалықтырды демей-ақ», өзімнің ізденуіме жол тауып алдым 
десем  де  болады.  Оның  сыры:  «халқымыздың  қандай  да 
болсын  рухани  қазынасы  болатын,  тұрмыс-тіршілігінде 
ғасырлар бойы қалыптасқан мәдени дәстүрін мақтанышпен 
жеткізуге  асыққаным.  Асыға  отырып  қазақ  тілінде  сөйлеу 
мәдениетіне баулығаным» десем, артық айтқандығым емес. 
Күнделікті  сабақта  мәтіндерді  дәптерлеріне  жаздыртып 
отырғандықтан, оқушылардың мәтін мазмұнына ден қоюы 
да  байқалды.  Себебі  үнемі  мәтіннің  мазмұнын  әңгімелеуді 
тапсырамын.  Мәтіндегі  сөйлемдерді  талдаудың  үлгілерін 
көрсетіп отырдым. 
Бесік  ағаштан,  талдан  иіп  жасалады.  Ең  алдымен 
сөйлемдегі  сөздерге  түсінік  берулерін  сұраймын.  Бесік  – 
сәбидің,  нәрестенің  жатар  орыны,  ағаш,  тал  –  өсімдік 
атаулары,  иу  –  қиуластыру,  жасау,  істеу.  Антоним 
сөздер иу – түзету, жасау – бұзу. Енді сөйлемдегі сөздерге 
морфологиялық талдау жасауды үйретемін. Бесік – негізгі, 
дара,  жалпы,  деректі  зат  есім;  ағаштан  –  негізгі,  дара, 
жалпы,  деректі  зат  есім,  ағаш  –  түбір,  -тан  –  шығыс 
септігінің  жалғауы;  иіп  –  негізгі,  дара,  болымды,  салт 
етістік, и – түбір, -іп – көсемшенің жұрнағы; жасалады 

35
–  негізгі,  дара,  болымды,  салт  етістік;  жаса  –  түбір, 
-л  –  ырықсыз  етіс,  -а  –  көсемшенің  жұрнағы,  -ды  – 
жіктік  жалғауы.  Сөйлемге  синтаксистік  талдау  жасайды. 
Жасалады  –  баяндауыш,  бесік  –  бастауыш,  ағаштан, 
талдан – толықтауыш, иіп – пысықтауыш. Жай, хабарлы, 
жақты, жайылма, толымсыз сөйлем. 
Сөйлемдерді  бұлай  талдаудың  негізгі  мақсаты 
оқушыларға  сөздердің  синоним,  антонимін  табуға,  сөз 
таптарын,  сөздердің  қалай  жасалуын,  сөйлем  мүшелерін, 
жай сөйлемнің түрлерін жүйелі меңгере түсуге үйрету болып 
табылады.  Оқушылардың  тест  тапсырмаларынан  сүрінбей 
өтулерінің  бірден-бір  жолы  –  мәтіннің  мазмұнын  меңгеру, 
сөйлемдерді жан-жақты, толық талдап отыру. Оқушылардың 
талдауды ауызша жүргізуі олардың сөйлеу тілін дамытты.
«Сөздіктегі сөздерді қатыстырып, сөйлем құрастырыңдар» 
дегенде,  «сөздерге  жалғанған  жалғауларды  өзгертуге  бола 
ма?» деп жатады. Ә дегенде не деп жауап берерімді де білмей 
қаламын.  Артынан  есімді  жиып,  «жалғауларын  өзгертуге 
болады» деп, бірақ жалғауларын өзгерткенде қиындықтарға 
тап  болады-ау  деп  алаңдаумен  боламын.  Кейде  сөйлемнің 
дұрыс  нұсқасын  тақтаға  жазып  та  жіберемін.  Осындай 
жағдаяттардан кейін оқулықтардағы сирек кездесетін сөйлем 
құрастырудың  үлгілері  көңіліме  орала  берді.  Мысалы: 
шашылған сөздерден сөйлем құрастыру. 
Ала жібін, біреудің, аттама.
Сәбиіне, ата-ана, қояды, есімді, ең жақсы.
Қойған, молда, есімін, баланың.
Қойған екен, Кенесарының, Шоқай би, есімін.
Жиналады, шілдеханаға, туған-туыстары.
Сөйлемді құрастыру үшін осы қалыптағы тапсырмаларды 
беріп  отыру  оқушылардың  тек  сөздердің  орынын 

36
ауыстыру  арқылы  сөйлемдегі  сөздердің  орын  тәртібін 
білулеріне  септігін  тигізеді.  Сөйлемдегі  сөздердің  орын 
тәртібі  дегенде  оның  ережесін  түсіндіріп,  мысалдар 
келтіру  аздық  ететіні  белгілі  болды.  Енді  оқушылардың 
қазақ  тіліндегі  сөйлемдердегі  сөздердің  орын  тәртібін 
меңгеруіне,  жаттығуына  тапсырмалардың  қолайлы  болуын 
қарастырғанымыз  жөн  болады.  Сөйлем  құрастыруда  оның 
бөлшектеріне  жеке-жеке  тоқталғаннан  гөрі  сөйлемді 
тұтастай  алып,  орынды  құрастырылуын  қадағалауымыз 
керек. Бұл жерде қосымша қазақ тіліндегі кітаптарды, газет-
жұрналдарды оқуларына мүмкіндік туғызудың да жолдарын 
іздестіріп  жүрмін.  Мысалы,  9,10-сыныптарда  баспасөзге 
қатысты тақырыптарды өткенде жергілікті газет-жұрналдар 
«Отарқа»  газетінен  соңғы  жаңалықтарды  жазып  келулерін 
өтіндім.  Тапсырманы  тиянақты  орындап  келген  оқушылар 
болды. 
Ал  10-сынып  оқушыларын  Ұлттық  бірыңғай  тестілеуге 
дайындағанда  тест  тапсырмаларын  көптеп  орындайды. 
Алғашқы  бетте  жоғары  деңгейге  жете  қоймайды.  Тест 
тапсырмаларының  қорытындысы  бойынша  қатемен 
жұмыстар  да  жүргізіледі.  Бірақ  тест  қорытындысының 
нәтижесі бойынша тек қатемен жұмыс жүргізу аздық етеді. 
Оқушылар  дайын  тест  тапсырмаларын  орындай  салады 
да,  өздерінің  толық  меңгере  қоймаған  тақырыптарын 
ескермейді.  Сол  себепті  тест  тапсырмаларының  орындалу 
қорытындысын 
бекіту 
мақсатында 
төмендегідей 
тапсырмаларды құрастырдым.
  1.  Сөздердің  синонимін  жаз:  сындыру,  күш,  қолдану, 
зорға,  біраз.  Сөздердің  антонимін  жаз:  жіңішке,  аз,  тез, 
көп,  кауіпсіз.  2.  Етістіктерді  үш  шақта  жікте:  аламын, 
ойландым.  3.  Сөздермен  сөз  тіркестерін  құрастыр: 

37
жеткіншек,  сабырлы,  ұстамды,  амандық,  саулық.  4.  Сөз 
тіркестерін  аудар:  ең  таңдаулысы,  салтанатты  жиындар, 
керегесінің  биіктігі,  шаңырағының  диаметрі,  аса  құрметті 
қонақ.  5.  Омонимдермен  сөйлем  құрастыр:  жіп  өткізу, 
кітап өткізу, күн өткізу, суға түсу, автобустан түсу, еске түсу, 
орнынан түсу. 
1.  Сөздердің  синонимін  жаз:  көп,  барлық,  тауыстым, 
жұмыс  істедім,  түрлі  адамдар,  қажет.  2.Сөздерді  аудар: 
шәкірт, түсінемін, өлім, еңбек, ұста, құрал. 3.Сөздерді септе: 
шәкірт,  қобыз.  4.Сөз  тіркестерімен  сөйлем  құрастыр: 
туған жерінен, қолынан жасаған, күй тартқан, өз заманында, 
тамаша  орындаушы.  5.Сөздерді  сөз  құрамына  талда: 
шәкіртіне,  аспаптарын,  заманында,  орындаушы,  әдістерін, 
сазгерлік.
Қазақ тілін оқытудың маңыздылығы – оның грамматика-
сын ғана меңгерту ғана емес, жалпы ұлтымыздың мәдениетін, 
салт-дәстүрін, рухани қазынасын тұтасымен насихаттап, ана 
тілінің қазақ қоғамындағы тарихи мәнге ие екендігіне назар 
аудартуды ұмытпауымыз керек. Сөйтіп келер ұрпаққа  қазақ 
тілі мен әдебиетін оқыту – қазақ елінің жан-жақты өркендеуі 
деп  ұққанымыз  абзал.    Сол  үшін  де  шығармашылығымыз 
үнемі артып, ойымызда қазақ тілі мен әдебиетін оқытудың 
тың әдіс-тәсілдері туындай берсе екен деп тілеймін.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1.  Қазақ  тілі.  10-сынып.  Ж.Адамбаева,  Ф.Оразбаева, 
К.Оңалбаева. А., «Мектеп», 2006. 
2. С.Дүйсебаев, Г.Байтілеуова, А.Қошқари, Г.Боранбаева. 
Қазақ тілі. 8-сынып. А., «Мектеп», 2008.
3. «Заманауи әлемдегі ғылым мен білім». Халықаралық 
ғылыми-практикалық 
конференция 
материалдары. 
Қарағанды. Болашақ – Баспа, 2012.

38
Маржан  ТӨКЕНОВА,
                                                           Абай Құнанбайұлы атындағы 
 №6 гимназия мектебінің 
қазақ тілі пәнінің мұғалімі.
Ақмола облысы,
Степногорск қаласы.
КОММУНИКАТИВТІК 
ТЕХНОЛОГИЯМЕН 
ОҚУШЫЛАРДЫң СӨЙЛЕУ             
ТІЛІН ДАМЫТУ
Мемлекеттік  тілді  орыс  сыныптарындағы  оқушыларға 
меңгерту  –  аса  күрделі  әрі  үнемі  ізденісті  қажет  ететін 
іс.  Қазақ  тіліндегі  сөздерді  дұрыс  айтып,  сауатты  жазуды 
бастауыш сыныптан бастап қолға алған жөн.Бұл мұғалімнен 
көп ізденіспен қатар әр оқушының тіл үйренудегі ерекшелігін 
жете  зерттеуді  қажет  етеді.  Бастауыш  сыныпта  тіл 
қағидаларын  меңгермеген  бала  жоғары  сыныпта  да  жақсы 
үлгерімге жетуі қиын. Бұл жерде сабақ жүргізу  әдістемесін 
меңгерген ұстаз сабақты түсіндіріп қана қоймай, оқушының 
өз  бетімен  ізденуіне  түрткі  болып  отыруы,  жетектей  білуі 
қажет.
Пәнді  дәстүрлі  әдіс-тәсілдерді  түрлендіре  отырып 
және  жаңа  технологияларды  ұтымды  пайдалана  оқыта 
білсек,  оқушының  бойында  тілге  деген  қызығушылықты 
арттырарымыз  сөзсіз.  Бүгінгі  күні  бізге  белгілі  көптеген 
технологиялар  бар.  Соның  бірі    өз  тәжірибемде  қолданып 
жүрген  Ефим  Израилевич  Пассовтың  коммуникативтік 
(қарым-қатынас)  технологиясы.  Технологияның  негізгі 
қағидалары – тілге бағыттау (қарым-қатынас), тілдің қызметі 
(сөйлесу), жағдаят (рөлдік ойындар), моделирование (мақсат 
қою),  ұжымдық  өзара  қимыл  (оқу  үдерісін  ұйымдастыру 

39
тәсілі),  жаңалық  (жұмыс  тәсілдері),  сонымен  қатар 
оқушылардың жас ерекшеліктерін ескеру.
Коммуникативті  тәсіл  дегеніміздің  өзі  адамдардың 
арасындағы  ақпараттық  айырбас  деген  мағынаны  береді. 
Технологияның негізгі мазмұны – оқу үдерісін  күнделікті 
өмірдегі  қарым-қатынасқа  ұқсастыру.  Оның  әдістемелік 
маңыздылығы екі негізгі фактормен түсіндіріледі.
1.  Тасымалдау  жағдайы  (оқыту  жағдайының  және 
оқытудың  нәтижесін  күнделікті  өмірдегі  жағдайларға 
ұқсастығын қамтамасыз ету).
II. Оқуға ынталандыру жағдайы. Ол:
1) жалпы алғанда – жалпы тіл үйренуге деген ынта;
2) нақтылап алғанда - әр оқушының заман талабына сай 
өзге тілді үйренуі.
Әр  оқушының  тіл  үйренуге  деген  ынтасы  мұғалімнің 
қарым-қатынасты  қандайлық  шебер  ұйымдастыруына 
байланысты  және  сол  кезде  мынадай  факторларды  есепке 
алуы қажет:
а) тілдің әсерлілігі (мұғалімнің оқушыны сөзге тартудағы 
белсенділігі);
ә) тілдік қарым-қатынастағы оқушының субъект ретінде 
белсенділігі (оқушының іскерлігі және еркі). 
Сонымен,  тілдік  қарым-қатынас  болу  үшін,  біріншіден, 
моделирование (нақты мақсат, тақырып) болу керек.
Екіншіден, сөйлесу жағдайы  күнделікті өмірдегі қарым-
қатынасқа ұқсас болуы керек, мысалы «Дүкенде», «Дәрігердің 
қабылдауында», «Кітапханада», т.б. тақырыптарға сұхбаттар.
Үшіншіден, сабақта ТОҚ (техникалық оқыту құралдары), 
дидактикалық  материалдар  (слайдтар,  суреттер  ...)  және 
жаңалық  (сабақтың  әр  түрлері  –  саяхат  сабағы,  диспут 
сабағы)  және  оқыту  тәсілдері  (топпен,  жұптап  оқыту), 
сонымен қатар, оқушылардың өзіндік өзгешеліктерін ескеру 
қажет  (қабілеті,  сөйлеу  мүмкіндігі,  жас  ерекшелігі,  мінезі, 

40
өмірлік тәжірибесі).
Сабақ  кезінде  оқушылардың  белсенділігін  ояту  үшін 
психологиялық жағдайлар туғызып, әр түрлі тақырыптарға 
арнап  жасалған  ребустарды  шешіп,  ойындар  жүргізіп 
тұрамын.  Мақсатым  –  бірнеше  қайталау  арқылы  жаңа 
сөздерді,  сөз  тіркестерін,  қысқа  сөйлемдерді  жылдам  еске 
сақтату.
Бұл  ойындар  кезінде  оқушылардың  алдымен  сыртқы 
белсенділігі пайда болады. Ал оқушының ішкі белсенділігі, 
қазіргі  сөзбен  айтқанда,  бәсекелестіктің  әсерінен  пайда 
болады.
Тілдің  қызметі  (сөйлесу  қағидасы)  оқушыларды  жаңа 
сөздерді, сөз тіркестерін, грамматикалық ережелерді дұрыс 
қолдануға үйретуді қажет етеді.
Мысалы:  4-сыныптағы  «Біздің  мамандықтарымыз» 
тақырыбын алайық.
Сабақты    8  бөлімге  бөліп,  әр  бөлімге  арнап  флипчарт  
жасадым,  олардың  бәрі  маңызды  деп  ойлаймын.  Сабақта 
жаңа  технологияларды  қолдана  отырып,  оқушы  бойына 
тіл  заңдылықтарын  сіңіріп,  қолдана  білу,  ауызекі  сөйлеу, 
мәнерлеп оқу, логикалық  ойлау қабілеттерін, сауатты жазу 
дағдысын  тиімді  меңгертуді  мақсат  еттім.Сондықтан  осы 
сабақтың түрін «білім байқауы» деп алдым.  
1. Тақырыпты ребус арқылы шешіп алдық.
2.  Сурет  арқылы  әр  түрлі  мамандық  аттарын  есімізге 
түсірдік.
3.  Графикалық  диктант  жүргізіп,  дидактикалық  ойын 
ойнадық.
4.  Деңгейлік  тапсырмалар  арқылы  фонетикалық  талдау, 
көптік  жалғауларды  дұрыс  қолдана  білу  жұмыстары 
жүргізілді.
5. Мәнерлеп оқу мен тыңдалым да  тыс қалған жоқ.
6.  Топпен  жұмыста  оқушылар    күнделікті  «Дүкенде» 

41
және  «Дәрігерде» деген өмірдегі ситуацияларды туғызып, 
рөлдік ойын арқылы көрсете білді.
7. «Кім болғың келеді?»  деген сұраққа оқушылар  қандай 
мамандық  иесі  болғысы  келетінін,  қандай  мамандыққа 
жақын  екенін  айтып  өтті.    Кейбір    оқушылар    кабинетте  
интерактивті  тақта  арқылы  осы  тақырыпқа  байланысты 
слайдтар жасады.
Бұл  қағида  оқушылардың  тілге  деген  қызығушылығын 
арттырады  және  сөйлеуін  жеңілдетеді.  Оқыту  кезінде  әр 
оқушының  аз  да  болса  жетістігін  елеп-ескеріп,  мақтап 
қойған жөн.
Коммуникативтік  технология  баланы  бірден  әлеуметтік 
жағдайлар  арқылы  сөйлеуге  үйретуге  мүмкіндік  береді. 
(Сенің атың кім? Сен қайда тұрасың? және рөлдік ойындар 
арқылы).  Мұның  бәрі  оқушылардың  тілдік  белсенділігін 
арттырудың  негізі  болып  табылады.  Оқушылардың  рөлдік 
ойындарға қатысуы қарым-қатынас қуанышына бөлейді, ал  
тілдік қарым-қатынас қуанышы оқуға деген қызығушылығын 
қалыптастырады.
Осы  технология  бойынша  3  жыл  жұмыс  барысында 
оқушылардың  білім-білік  дағдыларына  үнемі  мына 
көрсеткіштер бойынша мониторинг жүргізіп отырдым.
1. Оқу дағдысы.    2. Тыңдалым.
3. Сұхбат.
4. Грамматикалық тапсырмаларды орындау.
Оқушылардың  білім-біліктілік  көрсеткіші    бойынша  
сапасының  өскенін  байқатады.  Коммуникативтік  техно-
логияны қолданғанда оқушылардың тілдік белсенділігі ар-
тып, сынып алдында өздерін еркін ұстауға көмектесетіндігін 
дәлелдейді.  Қазір  біздің  қоғамымызға  адамдармен  еркін 
сөйлесіп, тіл табыса алатын (коммуникативті) адамдар керек. 
Өйткені олар – ертеңгі сатушы, дәрігер, кәсіпкер, заңгер, т.б. 
салаларда адамдармен жұмыс істейтін  мамандар.

42
В мире педагогики
Айнур ШАКИРОВА,
учитель казахского языка 
и литературы.
г.Алматы.
САМООБРАЗОВАНИЕ 
ПЕДАГОГА КАК ФАКТОР 
ПРОФЕССИОНАЛЬНОГО 
САМОРАЗВИТИЯ
Во  все  времена    педагоги  являлись  носителями 
идей  обновления  образования  на  основе  сохранения  и 
приумножения  его  лучших  традиций.  Происходящие 
в  последние  годы  изменения    в  социокультурной  и 
экономической  жизни  общества  потребовали  более 
качественного  преобразования    деятельности  педагогов, 
постоянной  работы  по  самосовершенствованию    и 
саморазвитию. Концепция непрерывного педагогического 
образования Республики Казахстан обращает внимание на 
педагога новой формации, духовно развитую, творческую 
личность,  обладающую  способностью  к  рефлексии, 
профессиональными навыками, педагогическим даром и 
стремлением к новому, мотивацией к дальнейшему росту 
и  развитию  своей  личности.  Ведь    совершенствование 
качества обучения и воспитания в общеобразовательных 
школах напрямую зависит от уровня подготовки педагога.
Различные 
курсы 
повышения 
квалификации, 
научно-практические 
конференции, 
семинары, 

43
профессиональные 
конкурсы 
способствуют 
развитию  учителя  как  личности  и  профессионала, 
главную  роль  в  обеспечении  непрерывного  процесса 
образования  педагога  принадлежит  самообразованию. 
Самообразование  педагога  подразумевает  обновление 
и  совершенствование  имеющихся  учителя  знаний, 
умений  и  навыков  с  целью  достижения  желаемого 
уровня профессиональной компетентности. Д.И.Писарев 
писал, 
«кто  дорожит  жизнью  мысли,  тот    знает 
очень хорошо, что настоящее образование есть только 
самообразование  и  что  оно  начинается  только  с  той 
минуты,  когда  человек,  распростившись  навсегда  со 
всеми школами, делается полным хозяином своего времени 
и своих занятий».
Самообразование  педагога  –  это  непрерывная  работа 
над  профессиональным  саморазвитием.  По  мнению  
автора  многих  методических  пособий  для  педагогов 
В.М.Лизинского, 
«учитель  –  это  человек,  который 
учится  всю  жизнь,  только  в  этом  случае  он  обретает 
право учить».
Традиционное  самообразование  –  это  ознакомление 
с  новыми  достижениями  педагогики,  изучение 
прогрессивного 
опыта 
коллег 
по 
проблемам 
использования  различных  форм  организации  уроков 
и  внеурочных  занятий,    чтение  специальных  статей  и 
книг  по  профильным  предметам,  изучение  широкого 
круга тем в области психологии,  философии, искусства, 
самостоятельное 
изучение 
научно-популярной 
литературы,  художественной  литературы,  социальной 
публицистики,  работа с периодической печатью, а также  
посещение публичных лекций, музеев, других городов и 

44
стран.  Самообразование также предусматривает   работу 
в  методических  объединениях,  творческих  группах, 
методсоветах, педсоветах, во время которых происходит 
знакомство    с  различным  материалом  из  области 
дидактики и методики. Особо следует отметить участие 
в  проведении  предметных  декад,  которые  являются 
одним  из  активных    форм  развития  профессиональных 
компетенций  преподавателя.  Такие  недели  можно 
назвать школой мастерства и обмена опытом, так как  в 
течение    декады    каждый  преподаватель  дает  открытые 
уроки,  мастер-классы,  посещает  уроки  своих  коллег, 
обменивается  мнением  по  вопросам  организации 
занятий,  содержания  обучения,  методов  преподавания, 
проводит  теоретическую  разработку  и  практическую 
апробацию  разных  форм  занятий,  внеклассных 
мероприятий и учебных материалов. И в процессе такой 
деятельности  учитель,  в  конечном  итоге,  овладевает 
способами самопознания и самоанализа педагогического 
опыта,  и  самое  главное,  развивается  его  способность  к 
рефлексии и  самообразование  педагога становится более 
продуктивным.       
Информатизация  общества  также    существенно 
изменила подходы к самообразованию. Информационные 
технологии  сделали  практически  общедоступным 
огромный    объём  педагогической,  методической  и 
научной информации. И сейчас, в век технологического 
прогресса,  особенно    актуальны  слова  академика 
Д.С.Лихачева  о  том,  что 
«учиться  нужно  всегда... 
Ибо  знания  все  растут  и  усложняются».    Так  и  поток 
профессиональной  информации  не  только  растет,  но  и 
качественно обновляется, видоизменяется и саморазвитие 

45
становится  ведущей  ценностью  образования.  Появилась 
уникальная  возможность  разместить  в  сети  интересные 
разработки,  методики,  статьи,  дидактический  материал, 
благодаря средствам коммуникации интернет, участвовать 
в  различных  семинарах,  конференциях,  олимпиадах, 
форумах, 
соответственно 
обмениваться 
опытом 
(воспользоваться    результатами,  дополнить,  оставить 
отзыв,  обсудить),  то  есть  возможность  самостоятельно 
учиться,  советуясь  с  коллегами  во  всем  мире.  И  чтобы 
быстро  и  адекватно  реагировать  на  реалии  и  тенденции 
современного  образованияс  постоянно  изменяющимися 
условиями педагогического труда,   перестраивать свою 
деятельность, уметь решать новые, более сложные задачи 
каждому  учителю  следует  «включиться  в  процесс»,  а 
может  сделать  это  и  образом  жизни.  Ведь  чем  больше 
информации,  методов  и  инструментов  в  своей  работе 
использует учитель, тем больше эффект от его работ.
Перекликаясь    с  другими  педагогами-новаторами, 
известный  немецкий  педагог-демократ  А.Дистервег 
писал, что 
«педагог лишь до тех пор способен на самом 
деле воспитывать и образовывать, пока сам работает 
над  своим  собственным  воспитанием  и  образованием». 
Каждый  учитель    определяет  свою  траекторию 
самосовершенствования  и  саморазвития,  так  как 
самообразование - это самостоятельный познавательный 
процесс  со  всеми  присущими  ему  компонентами: 
потребностями,  интересами,  мотивами,  способностями, 
собственно деятельностью. И самообразования педагога 
начинается с анализа затруднений, постановки проблемы, 
изучения  психолого-педагогической  и  методической 
литературы  по  выбранной  проблеме,  спрогнозирования 

46
результатов,  планирования  этапов    работы  над  темой 
самообразования,  проверки    новых  методов  работы  на 
практике, отбора и анализа. Так как  «только собственный, 
а  не  передовой  педагогический  опыт  открывает 
дорогу  к  успеху  и  удовлетворенности  своей  работой». 
(К.Д.Ушинский).
Учитывая,  что  основные  принципы  обновления 
образования  основаны  на  принципах  гуманизации, 
демократизации  и  гуманитаризации  образования, 
направленные 
на 
реализацию 
гуманистической 
парадигмы, нельзя не согласиться с тем, чтобы «научить 
учиться» учащихся, быть открытым всему новому, развить 
потребность в знаниях, нужно  самому быть открытым ко 
всему  новому,  самому  учится,  самосовершенствоваться. 
Ведь  «только  тот  учитель,  который  понимает 
значимость самообразования в своей профессиональной 
деятельности и владеет необходимыми навыками, сможет 
осуществить  переход  от  парадигмы  педагогического 
воздействия  к  парадигме  педагогического  обучения, 
то  есть,  организовать  образовательное  пространство  с 
субъектными отношениями» (К.Д.Ушинский).
В  любой  деятельности  выделяют  две  стороны  – 
адаптивную  и  творческую.  Адаптация  предполагает 
ознакомление 
и 
ассимилирование 
(присвоение) 
имеющихся наработанных подходов, умений и навыков из 
арсенала своей профессии. А самостоятельная творческая 
деятельность  дает  возможность  попробовать  развить 
собственные силы, что предусматривает, в свою очередь, 
возможность  выхода за рамки стереотипных действий и 
способов и на основе  этого    «двинуть  вперед» себя и 
свою  профессиональную  деятельность.  Таким  образом 

47
можно  утверждать,  что  творческая  сторона  деятель-                                                                                                                  
ности 

  желание  учителя  работать  над  собой  и  способ-
ность  учителя  творить,  учиться,  экспериментировать 
и  делиться  своими  знаниями  и  опытом  является 
определяющей  в  процессе  самообразования  педагога 
при  профессиональном  саморазвитии  учителя.  И 
молодое  поколение,  выбирая  профессию  педагога, 
должно  осознавать,  что  одним  из  необходимых  условий 
профессиональной  деятельности  учителя  является  
самообразование педагога.
Каталог: uploads -> magazine -> pdf
pdf -> «Қазақ тілі мен әдебиеті» және «Ұлағат» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің ай сайын шығатын Республикалық
pdf -> АҚпан 2011 февраль ақылдастар алқасы: Зейнеп ахметова, Бөлек аманбаева, Мұзафар
pdf -> Мектебінде
pdf -> Мектебінде
pdf -> Мектебінде
pdf -> Мектебінде
pdf -> Мектебінде
pdf -> Жүсіп баласағҰНИ
pdf -> «Қазақ тілі мен әдебиеті» және «Ұлағат» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің ай сайын шығатын Республикалық
pdf -> «Қазақ тілі мен әдебиеті» және «Ұлағат» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің ай сайын шығатын Республикалық

жүктеу 2.98 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет