Абай атындағы ҚазҰпу-дың хабаршысы, «Жаратылыстану-география ғылымдары» сериясы



жүктеу 1.74 Mb.

бет2/18
Дата03.02.2017
өлшемі1.74 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18

 

№ 3 (21), 2009 ж. 

 

 



5

жоғарғы сынып оқушылары еді. Сол студенттердің бірі қазіргі кездегі кафедра меңгерушісі, профессоры 

Мазбаев  Орданбек  болатын.  Күні  бүгінге  дейін  өкінетіні  сол,  олжаға  ие  болу  мүмкіндігі  соларда  еді, 

егерде тағы бір күрек бойы сол топырақты қаза түскенде. Шаршаған шығар, студенттер тобы əсіресе, ер 

балалар, ол кезде топтағы студенттердің 3/1 бөлігі ұлдар болатын. Соның ішіндегі пысықтауы Асылханов 

М  деген  студент,  ағай  дəл  осы  жерден  алтын  шықсада  бүгінше  қоя  тұрайықшы,  мына  төмендегі 

кинотеатрда бір қызық кино сағат 2-де басталады екен, соған босатыңызшы деп сұранды. Жарайды, 2-3 те 

жоғарғы  сыныптың  оқушылары  келеді,  солармен  жалғастырамын  дедім  де,  сендер  енді  бір  күрек  бойы 

қазып  шығыңдар  деп  кетіп  қалсам,  оларда  сол  арада  табанын  жалтыратыпты.  Ал,  түстен  кейін  келген 

балалар  сол  мезетте  ақ  байлыққа  кенелді.  Əрине,  біз  оны  заңды  түрде  мемлекетке  өткіздік,  азын-аулақ 

тиген «премиямызға» теплицаның су құбырын жүргізуге, əйнек алуға, жылу жүйесін тартуға жұмсадық. 

Оқушылар балмұздаққа əбден тойды.  

Тəліп  Мұсақұловичтың  арқасында  тек  географтар  ғана  емес,  биолог  студенттерде  алыс  сапарға 

шығып,  əртүрлі  жердің  өсімдік  жамылғысымен,  жануарлар  дүниесімен  танысып  қайтатын.  Ол  кездегі 

алыс  сапарлық  дала  практикасының  бағдары - Орта  Азия,  Кавказ,  Қара  теңіз,  Днепр  өзенімен  өрлеп 

отырып  Киевке  дейін,  одан  Мəскеуге  баратынбыз.  Осы  жолда  Самарқант  пен  Бұхараны  аралап, 

Красноводскімен  Баку  аралығындағы  Каспий  теңізінің 8-9 балдық  толқуының  куəсі  болып,  Кавказ 

тауының таңғажайып табиғатымен табысып, Терек өзенін жағалап журетін мың бұрылмалы құз шатқалды 

«Военно-грузинская»  деп  аталатын  асудан  асу.  Қазбек  шыңын  көзбен  көру,  Сухумидегі  маймылдар 

паркінде  болу,  ондағы  мəңгі  өсіп  тұратын  субтропикалық  бақтарда  өсетін  өсімдіктерді  аралау,  Айпетри 

тауының үстіне шығып, Рица көлінде болу əрбір биолог-географтың арманы емес пе?! Ол кезде ол арман 

емес, ақиқат болатын, бұл күнде ол əрине арманға айналғаны қашан. Неге олай? Қазіргі ауыз толтырып 

айтатын  экономикалық  байлығымыз,  мүмкіндігіміз  сол  кездегіден  төмен  бе?  Əлде,  қазіргі  ақылы  оқу 

енгендегі келер табыс қайда кетеді? Ол кезде бірде бір студент ақы төлемейтін. Жақсы оқығандар 100% 

шəкіртақы  алатын.  Ел  аралап  жер  көрмеген,  қолына  күрек  ұстап  егін  егіп  оны  жинамаған  экологиялық 

аймақтардың  ерекшелігін  көзімен  көріп,  қолымен  ұстай  алмаған  адамды  жаратылыс  танушы  деп  қалай 

айта аламыз! 

Тəкеңнің тағы бір қасиеті факультеттегі, институттағы қоғамдық жұмыстарға белсене қатысатын. 

Кім  біледі,  Тəкең  сияқты  сөзі  жоғарғы  жаққа  өтетін  адамдар  қазір  ортамызда  жүрсе,  факультеттің 

кеңесінде, университет деңгейінде бұл мəселелерді күн тəртібіне енгізіп, кəсіби маман даярлау мəселесін 

бүгін шешер ме еді. Ең болмағанда ірге тасын өзіміз қалаған, АБС-мыз өз қолымызда қалар ма еді? Нақты 

сенерім, ол кісілер тірі тұрғанда, дəл бүгінгідей ертең жаратылыс тануды мектепте оқытатын студенттер 

тек қағаз-қаламмен, кітаппен ғана қаруланып қалмас еді. Ол кезде əр кафедрада 4-5 тен лаборант болатын. 

Себебі: олар, теплица мен оранжереяларда қыруар еңбек атқаратын. 

Əрине, бүгінгі күннің мақсаты тек өткенді армандау ғана емес, келешекке үміт артып, алдыңғы 50 

елдің қатарына қосылған кезімізде бұл істер арман емес, ақиқатқа айналатынына мол сенімдемін. 

 

Резюме 


В  статье  рассматриваются  методы  и  способы  подготовки  профессиональных  учителей-биологов. 

Раскрывается  значение  материальной  базы  для  преподавания  биологических  дисциплин  в  вузе,  а  также 

говорится  о  роли  педагогической  деятельности  профессора  Мусакулова  Т.М.  в  подготовке 

профессиональных педагогов – биологов в стенах педагогических институтов.  

 

Summary 


In clause methods and ways of preparation of professional teachers of biologists are considered. Value of 

a material resources for teaching biological disciplines in HIGH SCHOOL. Reveal pedagogical activity of 

professor Musakulova T.M. in preparation of professional teachers - biologists within the precincts of pedagogical 

institute and universities.  

 

 

 



 

 

 



ВЕСТНИК КазНПУ им.Абая, серия “Естественно-географические науки”, № 3 (21), 2009 г. 

 

 



6

ПРОФЕССОР А.М. БЕКЕТАЕВТЫҢ 90 ЖЫЛДЫҒЫНА БАЙЛАНЫСТЫ ЕСКЕ АЛУ 

 

Ж.Д.Демеуов - 



а/ш.ғ.к., профессор, «Ботаника жəне зоология» кафедрасы, 

Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық Университеті 

 

Мен  ұстаз  тұтқан,  марқұм  болған  ғалымдардың  ішінен  ерекше  құрметпен  В.Н.  Скалон,  М.И. 



Исмагилов,  Т.М.  Мұсақұлов,  Ш.  Ізбасаров,  М.Н.  Нұғмановтармен  қатар  (бұл  ғалымдар  жайлы 

мақалалар  университетіміздің  «Хабаршы»  журналының  «Жаратылыстану - география  ғылымдары» 

сериясы бойынша мына сандарда: 2002 г. №2, 2003 г. №2 (4), 2006 г. №2 (10) орыс жəне 2007 ж. №4 (14), 

2008 ж. №3 (17) қазақ тілдерінде жарияландыМ.А. Бекетаевтың есімдерін атаймын. 

Ахметбек  Мұратович  Бекетаев 1919 жылдың 6 қарашасында  Қызылорда  облысы,  Қазалы 

қаласында  дүниеге  келіпті. 1942 жылы  Қазақтың  медицина  институтын  бітіріп,  осы  жылдың  тамыз 

айынан 1946 жылдың  ақпанына  дейін  Кеңес  Одағы  армиясы  құрамында  əскери  дəрігер  ретінде  əр  түрлі 

лауазымда  қызмет  атқарады.  Осы  кездегі  қызметі  үшін  «Отан  соғысының 2 дəрежелі  орденімен», «Ұлы 

Отан  соғысында (1941-1942 ж.ж.)  Германияны  жеңгені  үшін»  медалімен,  Қазақ  ССР  Жоғары  Кеңесінің 

мақтау қағазымен марапатталады. 

Əскерден  қайтқан  соң  А.М.  Бекетаев  Қазақ  ССР  Ғылым  Академиясының  физиология 

институтында жұмыс істейді: ғылыми кіші қызметкерліктен - ғылыми аға қызметкерлік дəрежесіне дейін, 

қатардағы  жəй  зерттеушіден - лаборатория  меңгерушісіне  дейін  əрі  Институт  директорының  ғылыми 

жұмыстар жөніндегі орынбасары деген лауазымға дейін көтеріледі. 

Ғалым А.М. Бекетаевтың физиология институтындағы ғылыми жұмысы негізінен лимфа жүйесі 

бойынша  жүрді.  Ол  лимфа,  лимфангион,  лимфалық  помпа,  лимфалық  жүрек,  лимфоидттық  органдар, 

лимфатүзілу,  лимфа  ағысы,  лимфа  айналу,  лимфалық  тамырлар  қызметінің  жетімсіздіктері  т.т.  туралы 

ғылымға  зор  үлес  қосты.  Осы  зерттеулер  барысында  А.М.  Бекетаев 1950 жылы  медицина  ғылымдары 

саласында кандидаттық, 1973 жылы докторлық диссертациясын қорғады, 1979 жылы профессорлық атақ 

алды,  жүзден  астам  ғылыми  еңбектер  жариялады.  Ахметбек  Мұратовичтің  жетекшілігімен  10  ғылыми 

кандидаттық диссертация қорғалды. 

1946 жылдан 1980 жылдар арасында физиологиялық ғылым саласында сіңірген еңбегі үшін А.М. 



Бекетаев КСРО Ғылым Академиясының И.П. Павлов атындағы Бүкілодақтық физиологиялық қоғамның 

Орталық Кеңесінің мақтауларымен жəне медалімен марапатталды.  

1980  жылдан  бастап  А.М.  Бекетаев  Абай  атындағы  Қазақтың  Педагогикалық  Институтының 

«Адам  жəне  жануарлар  физиологиясы»  кафедрасының  профессоры  болып  жұмыс  істей  бастады.  А.М. 



Бекетаев кафедра, факультет жəне институт ұжымына өзінің əрі терең, əрі жан-жақты білімді ғалым жəне 

өнегелі ұстаз екендігімен қатар, ол өте қарапайым сыпайы, ұстамды, аса қайырымды, адамгершілігі мол 

кісі  екендігін  көрсетті.  Мен  ұстазымның  осындай  асыл  қасиеттерін  ұзақ  жылдар  бойы 1-2 курс 

студенттеріне  «Жас  физиологиясы»  мен  «Мектеп  гигиенасы»  пəндері  бойынша,  əр  жердегі  мектептерде 

жүргізілетін ұзартылған педагогикалық практикасын өткізу кезінде, Душанбе, Қарағанды қалаларындағы 

ғылыми  съездерге  бірге  барған  кезімде  жəне  кафедрадағы  күнделікті  жұмыстар  барысында  байқадым. 

Ахметбек Мұратович туралы кафедрадағы, факультеттегі, тіпті университеттегі оны көрген, білген басқа 

кісілердің де пікірлері осындай екендігіне куəлік етемін. 

Профессор  Ахметбек  Мұратовичтың  кафедраға  келуіне  байланысты  кафедраның  ғылым 

жұмысы  жаңа  бағыт  алды  жəне  жоғары,  ауқымды  табыстарға  жете  бастады.  Кафедра  оқытушыларының 

ғылыми  зеттеу  ізденістерінің  нəтижелері  Институттың  жыл  сайынғы  ғылыми  конференцияларына  жиі 

ұсынылды,  кафедра  қызметкерлері  республикалық,  одақтық  ғылыми  съездерге,  конференцияларға 

бұрынғыда  гөрі  көбірек  қатыса  бастады.  Мысалы:  Кишинев  қаласында 1987 жылы  болған  И.П.  Павлов 

атындағы  Бүкілодақтық  физиологиялық  қоғамның  ХV  съезіне  Бекетаев  А.М.,  Төленбеков  И.М., 

Алиакбарова З.М., Демеуов Ж.Д. жұмысының тезисі жарияланды. Дəл осы сияқты 1991 жылы Душанбе 

қаласында болған Орта Азия мен Қазақстан физиологтарының Бірінші съезіне Бекетаев А.М., Төленбеков 

И.М.,  Демеуов  Ж.Д  қатысты, 1992 жылы  Қарағанды  қаласында  болған  физиологтардың  ІІ  съезінде 

Бекетаев  А.М.,  Төленбеков  И.М.,  Демеуов  Ж.Д.,  Татаринова  Г.Ш.  баяндама  жасалды.  Кафедраның 

қызметкерлері А.М. Бекетаев, И.М. Төленбеков, Ж.Д. Демеуов, З.М. Алиакбарова, Б.Я. Байназарова, В.В. 


Абай атындағы ҚазҰПУ-дың ХАБАРШЫСЫ, «Жаратылыстану-география ғылымдары» сериясы,

 

№ 3 (21), 2009 ж. 

 

 



7

Ни, Г.Ш. Татаринова Алматы, Өскемен қалаласында өткен республикалық дəрежедегі конференцияларға 

қатысты.  

Кафедрадағы  А.М.  Бекетаев  басшылығымен  жүргізілген  ғылыми  жұмыстар  негізінен 

студенттердің  физиологиялық  көрсеткіштері  жəне  оған  əсер  ететін  факторлар  бойынша  орындалды 

(негізгі орындаушы Ж.Д. Демеуов).  



А.М.  Бекетаев  басшылығымен  кафедра  қызметкерлері  (Төленбеков  И.М.,  Алиакбарова  З.М., 

Демеуов Ж.Д., Дайырбекова М.М.) Қапшағай қаласындағы құрылыс комбинатымен келісімшарт бойынша 

да  ғылыми  жұмыс  жүргізді.  Жұмыс  нəтижелері  бойынша  ғылыми  есептер  жасалды,  ғылыми  мақалалар 

жарияланды.  Профессор  А.М.  Бекетаев  басшылығымен  жүргізілген  ғылыми  жұмыстардағы  жетістіктер 

кафедра қызметкерлерінің рухын көтерді, олар студенттерді оқыту, тəрбиелеу саласында да табысты еңбек 

етті.  Бұған  И.М.  Төленбековың,  Ж.Д.  Демеуовтың,  З.М.  Алиакбарованың,  Б.Я.  Байназарованың 

физиология,  жас  физиологиясы  мен  мектеп  гигиенасы  пəндерін  оқыту,  жас  физиологиясы  мен  мектеп 

гигиенасының  зертханалық  жұмыстарын  жүргізу,  осы  пəннің  мектептердегі  педагогикалық  ұзартылған 

практикасын  орындау  салаларындағы  жарияланған  оқу  құралдары,  университеттің  оқытушылары  мен 

профессорларының  жыл  сайынғы  ғылыми  жəне  ғылыми  əдістемелік  конференцияларындағы 

баяндамалары,  жоғары  оқу  орындары  аралық  ғылыми  жұмыстардың  жинағын  жариялау,  аталған 

кісілердің басшылығымен орындалған студенттердің ғылыми жұмыстары бірде - бір дəлел бола алады. 

Шығармашылық жұмысқа деген құлшыныстарымыздың жоғарылағандығының тағы бір көрінісіне 

З.М.  Алиакбарованың 1991 жылғы  ұсынысы  бойынша  жазылған 1995 жылы  жарық  көрген  «Мектепке 

дейінгі балалардың анатомиясы, физиологиясы жəне гигиенасы» атты, көлемі 14,2 баспа табақ болатын, 

1000 данамен шыққан кітабымыз айғақ. Бұл кітап Қазақстан Республикасы Білім Министрлігі педагогика 

институттарының  студенттері  мен  педучилище  оқушыларына  арналған  оқулық  ретінде  мақұлдаған. 

Алматы  «Білім», 1995, 256 бет ISBN 5-7404-0154-2. Авторлары:  Ж.Д.  Демеуов,  Б.Я.  Байназарова,  З.М. 

Алиакбарова, А.М. Бекетаев. 

Кафедра  физиология  Институтымен  де  қол  үзбей,  үнемі  байланыста  болды.  Соның  бір  көрінісі: 



А.М.  Бекетаевтың  ұсынысы  бойынша  физиология  Институтының  қызметкері  Ю.С.  Лучинин 

кафедраның жас оқытушысы М.Б. Жақсыбаевқа лимф тамырларының əртүрлі факторларға сай қызметін 

зерттеу үшін аппарат жинап, ғылыми жұмысын жүргізуіне жəрдемдесті. Жұмыс нəтижесі мақала ретінде 

жарияланды («Реакция  ускользания - первичный  механизм  адаптации  лимфатических  сосудов»).  Бұл 

кезде,  яғни 1989 жылдың  желтоқсанынан 1997 жылдың  маусым  айына  дейін  кафедра  меңгерушісі  Ж.Д. 

Демеуов болатын.        



А.М.  Бекетаев  басшылығы  мен  ықпалының  арқасында  орындалған  жұмыстардың  ғылыми 

мақалалар  түрінде  жарық  көрген  біразының  тізімін  біздер,  кафедра  қызметкерлері  (негізінен  Ж.Д. 

Демеуов  қатысында)  жариялауды  жөн  көрдік.  Тізімдегі  №1, 8, 12, 17 - ден  басқалары  Абай  атындағы 

Қазақ  Ұлтық  педагогикалық  университеті  өткізген  ғылыми,  ғылыми-əдістемелік  конференцияларының 

материалдары жəне жоғарғы оқу орындарындағы ғылыми жұмыстардың жинағы ретінде жарияланды.  

1.  Динамика  дыхательной,  сердечно-сосудистой  деятельности  рабочих  в  зависимости  от 

интенсивности физического труда. Кишинев. изд. Наука. 1987. Т 2. С. 33. 

2.  Изменение  некоторых  физиологических  показателей  студентов  при  кратковременной 

дозированной нагрузки до и после экзаменов. (1989) 

3.  Влияние  условий  труда  на  физиологических  состояния  рабочих  Капчагайского  сельстрой 

комбината  морфофункциональные  аспекты  соматических  и  вицеральных  систем  (автор  Алиакбарова 

З.М.). (1989) 

4.  Изменения  газо-энергетического  обмена  у  студентов  различных  их  функциональных 

состояниях. (1989)  

5. Некоторые хронофизиологические показатели при умственной работе. (1989) 

6.  Влияние  напряженной  умственной  работы  на  некоторые  физиологические  показателей 

студентов. (1989) 

7.  О  роли  курса  «Физиологии  человека  и  животных»  в  профессиональной  подготовке  учителя 

биолога. (1990)  

8. Изучение работоспособности студентов при приеме дозированных доз зеленого и черного чая. 

Изд. «ДОНИШ» Душанбе 1991. стр. 130 

9. Влияние на работоспособность студентов зеленого и черного чая. (1991) 



ВЕСТНИК КазНПУ им.Абая, серия “Естественно-географические науки”, № 3 (21), 2009 г. 

 

 



8

10.  К  вопросу  о  взаимосвязи  психологического  состояния  и  здоровья  студентов  с  уровнем 

самоподготовки. (1991) 

11.  Динамика  газообмена  и  некоторых  физиологических  показателей  студентов  во  время 

обучения в институте. (1991) 

12.  Личностные  качества  студентов  КазГПУ  как  критерий  подготовленности  к  педагогической 

работе. Караганда 1992. т.1. стр. 28 

13. Изучение реакции тревоги по тестуопроснику студентов факультета естествознания. (1992)  

14.  Изучение  направленности  личности,  потребности  в  достижениях  и  общении  у  студентов 

факультета естествознания. (1992) 

15.  Вопросу  подготовки  учебно-методических  пособий  на  казахском  языке  с  учетом  их 

профессиональной направленности. (1993) 

16. 

К 

изучению 



профессиональной 

подготовленности 

студентов 

по 


показателям 

психофизиологического тестирования. (1993) 

17.  К  изучению  склонностей  и  интересов  учасщихся  средних  школ  и  студентов.  Усть-

Каменогорск. 1994   

18. Реакция ускользания первичный механизм адаптации лимфатических сосудов.   

Профессор А.М. Бекетаев үлгілі жанұя иесі болды. Ұлы Асылжан (1959 ж. туған), қызы Азелия 

(1961  ж.  туған)  өмірде  өз  орындарын  сəтті  тауып,  бақытты  отбасын  құрған  жандар.  Ал,  А.М.  Бекетаев 

жұбайы  Лилия  Измайловамен  жəне  оның  туыс - туғандарымен  татулық  қарым - қатынасы  да  көп  ел-

жұртқа үлгі, өнеге болды.  

А.М.  Бекетаев  аса  іздемпаз  ғалым  еді.  Ол  физиология  саласында  жарық  көрген  оқулықтар, 

ғылыми  мақалалар,  əсіресе  кафедраның  ғылыми  жұмысына  қатысты  əртүрлі  əдебиеттерді  біздерге 

хабарлап тұратын.  

Ахметбек  Муратович  Бекетаевты  біз  көрнекті  ғалым,  ұлағатты  ұстаз,  өнегелі  адам  ретінде 

есімізде  мəңгі  сақтамыз.  Сондықтанда  ол  кісінің  бейнесін  онымен  бірге  қызметтес  болған  кісілердің 

барлығы ұмыта қоймайды, кафедра, факультет, университет тарихында есімі сақталады деген сенімдеміз. 

 

Резюме 



В статье приводятся автобиографические данные участника Великой Отечественной войны, д.м.н.  

профессора    А.М.Бекетаева - одного  из  ведущих  ученых  по  лимфообращению,  заведующего 

лабораторией, зам.директора по науке Института физиологии АН КазССР.  А.М. Бекетаев организовал и 

руководил    научно-исследовательской  работой    на  кафедре  КазПИ  им.Абая,  читал  лекции  на  высшем 

уровне, создал дружескую атмосферу в коллективе, был Человеком  с большой буквы и светлой души. 

 

Summary 



In the article examined autobiographic information of participant of Great Patriotic war, d.m.n.,  professor  

A.M. Beketaeva, one of anchormen  of scientists on limfoobraschenii, zaveduschego laboratories, zamdirektora on 

science of Institute of physiology of Ankazssr.  Organized and led  scientifically -  research work  on the 

department of KAZPI the name of Abaya, read lectures high-level, created friendly atmospheres among collective, 

was the man of capital letter and svyatloy soul 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 


Абай атындағы ҚазҰПУ-дың ХАБАРШЫСЫ, «Жаратылыстану-география ғылымдары» сериясы,

 

№ 3 (21), 2009 ж. 

 

 



9

БИОЛОГИЯ ҒЫЛЫМДАРЫ 

БИОЛОГИЧЕСКИЕ НАУКИ 

 

 

УДК 575.224.46.044. 



 

МИКРОБНЫЕ СООБЩЕСТВА УРБАНОЗЕМОВ г. АЛМАТЫ 

 

Б.Н.Мынбаева - 

к.б.н., доцент кафедры «Экология и охрана окружающей среды», 

географо-экологического факультета КазНПУ имени Абая 

 

Провести экологическую оценку загрязнения почв тяжелыми металлами можно через определение 

качественного  и  количественного  состава  ведущих групп  микроорганизмов  (микроскопических грибков, 

актиномицетов  или  бактерий),  так  как  они  имеют  высокую  биоиндикационную  чувствительность. 

Изучение  влияния  тяжелых  металлов  на  состояние  микробоценозов  проводилось  многими  авторами. 

Отмечено значительное снижение численности и обеднение разнообразия видов микроорганизмов в почве 

при прямом токсическом действии тяжелых металлов на микроорганизмы [1, 2]. Но, изучение микробных 

сообществ урбаноземов, естественно загрязненных широким спектром поллютантов, проводили немногие 

исследователи. 

Цель работы: изучение изменений биотической части структуры микробоценозов почв г. Алматы 

при загрязнении их тяжелыми металлами. 

Задачи исследования:  

1. 

Изучение  структуры  почвенных  микробоценозов  и ее  изменений  в  присутствии  тяжелых 



металлов. 

2. 


Выявление толерантных и индикаторных форм микроорганизмов к тяжелым металлам.  

Материалы и методы исследования: 

Объектом  исследований  были  выбраны  почвы,  отобранные  в 5 точках  территории  города, 

включающие  контрольные  почвенные  образцы  (степная  зона  на  расстоянии 25 км  от  города)  и  на 

перекрестках автомобильных магистралей и возле ТЭЦ-1. Образцы почв отбирали методом «конверта» (5 

точек отбора в каждом участке) из слоев на глубине 0 - 30 см [3]

Эти  точки  отбора  почвенных  проб  были  обозначены  следующим  образом:  №  1 - проспект  им. 

Райымбека  (пересечение  с  ул.  Пушкина);  №  2 - проспект  им.  Райымбека  (пересечение  с  пр. 

им.Сейфуллина); № 3 - проспект им. Райымбека (пересечение с ул. Розыбакиева); № 4 - район ТЭЦ-1; №5 

- 25 км от города (контроль или фон). 

Для микробиологических исследований отбор проб производился стерильными инструментами в 

стерильные пакеты. 

При  проведении  исследований  почвенные  образцы  имели  следующие  условия:  комнатная 

температура и постоянные условия влажности (60% ПВ). Опыты проводили в 2 повторностях.  

В  контрольных  и  загрязненных  почвах  численность  и  видовое  разнообразие  аэробных 

хемоорганотрофных  бактерий  определяли  на  мясо-пептонном  агаре  (МПА),  актиномицетов - на 

крахмал-аммиачном  агаре  (КАА),  азотфиксирующие  бактерии  выявляли  на  агаризованной  безазотной 

среде  Эшби,  целлюлозоразлагающие  бактерии - на  среде  Гетчинсона  и  микроскопические  грибы - на 

среде Чапека [4].  

Выделение чистых культур осуществлялось общепринятыми методами.  

Родовая  и  видовая  принадлежность  изолированных  штаммов  определялась  по  определителям 

бактерий Берги [5] и Гаузе [6]

Микроскопирование  выделенных  чистых  культур  проводили  с  использованием  светового 

микроскопа фирмы «Leika» с цифровым фотоаппаратом. 

 


ВЕСТНИК КазНПУ им.Абая, серия “Естественно-географические науки”, № 3 (21), 2009 г. 

 

 



10

Результаты исследования и их обсуждение: 

Для изучения количественных и качественных характеристик микробной структуры урбаноземов 

г. Алматы были выбраны почвенные образцы, имеющие полиметаллическое загрязнение - свинец, кадмий, 

медь и цинк, содержание их подвижных форм было определено в более ранних экспериментах [7]. 

Результаты посевов показали, что в урбаноземах, загрязненных тяжелыми металлами, через месяц 

наблюдалось значительное снижение численности всех исследованных групп бактерий и актиномицетов. 

Произошли изменения в количественном и качественном составе и микроскопических грибов. По степени 

токсичности кадмий является самым токсичным металлом из исследуемых (свинец, кадмий, медь и цинк), 

о  чем  свидетельствует  то,  что  ингибирующее  действие  полиметаллов  проявилось  весьма  значительно  в 

почвенных образцах, взятых в районе пр. Райымбека и ул. Розыбакиева (наибольшее содержание кадмия - 

0,67 мг/кг) и ТЭЦ-1 (наибольшее содержание свинца - 63,8 мг/кг) на бактерии из рода Azotobacter (рис. 1).  

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



Рисунок 1. Изменение численности Azotobacter (в %) при ингибирующем воздействии  



1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   18


©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал