А. Ж. Асамбаев техника ғылымының кандидаты, доцент


 Мәтіндік акпаратпен жұмыс жасау технологиясы



жүктеу 1.55 Mb.
Pdf просмотр
бет12/13
Дата25.04.2017
өлшемі1.55 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13

6.1. Мәтіндік акпаратпен жұмыс жасау технологиясы
Қарастырылатын сураңтар:
• 
мәтіндік редактордың өндейтін деректері;
■  аішараттық кұралдар;
■  қолданбалы бағдарламалық құралдар;
■  мәтіндік редактордың ортасы;
■  жұмыс режімдері;
■  мәтіндік редактормен жұмыс жасау бұйрықтары; 
«Ақпарапық  технологиялар»  мазмүндык  сызығына  жататын
«Мәтіндік  ақпараттарды  өңдеу»  тақырыбы,  әдетте,  базалық  курста 
бірінші больш окытылады.
Қолдану аймагы:
 мәтіндік құжаттарды дайындау, баспа кызметі.
Мамандандырылған  компьютерлік  кұралдар 
баспа  жуйелері
  деп 
аталады.
Мәтінмен  жұмыс  жасаудың  компьютерлік  технологияларының
теориялық  негізіне
  -  
мәтіндік  ацііаратты  кодтау,  мәтіндік 
қужаттарды  және  файлдарды  қурылымдау
  мәселелері  жатады. 
Мәтіндік  акпаратты  ұсыну,  кодтау  мәселелері  жоғарыда 
6.3.1 
және 
6.4.1 
бөлімдерінде қарастырылды.
Деректер.  Мәтіндік  редактор,  символдық  ақпаратпен  жұмыс 
жасайды, онда күрылымның мына формаларын ерекшелеуге болады:
-   символдар;
-   сөздер;
-   жол; символдар жолы;
-   абзацтар;
-   мәтіннің үзінділері (блоктар);
-   файлдар.
Бұйрықтар  жүиесінде  осы  күрылымдардың  әркайсысымен 
тұтастай ясұмыс жасайтьш бұйрықтар бар.
Символ
  — символдық  акпараттың  ең  кіші  бірлігі,  МР  өңдеуге 
жататын  минимальды  объект.  Символдар  мен 
а м а л д а р  
негізінен 
оларды енгізгенде, эр символды  түзеткенде жүреді.
Сөз
  -   оң  және  сол  жағынан 
бос  орынмен
  (орысш.  |  
пробел) 
немесе  тыныс  белгілерімен  шектелген,  символдар  жиынтығы;  мәтін 
бойы тез жылжыту, үзінділерді жою бұйрықтарында колданылады.
Жол
  —  нүктелер  арасындағы  символдық  ақпараттың  ерікті 
тізбегінің  кесіндісі. 
Символдар  жолы
  —  мәтінде  бір  жол  алатын 
деректер, оның өлшемі мәтінді пішімдеумен анық сызылады.
Абзац
 (нем. 
absatz
 — бөлім, мәтіннің бөлігі) — бірнеше сөйлемнен 
кұралған  жазбаша  сөздің  кесіндісі.  Абзац  омы, 
тақырыбы,  идеясы
110

және 
сюжеті
  бірлескен  мәтінді 
логикалы  бөліктерге  бөлуге 
қолданылады.
Абзац әрқашанда жаңа жолдан  басталады.  Әр  абзацқа 
сол
 және 
оң
  жақ  шекаралары  және 
бірінші  жолдың  ыгысуы
  қойылады.  Жаңа 
абзацқа өту үшін міндетгі түрде 

 пернесін басу қажет.
Оң  абзацты  шегініс
  (орысш.  -  
отступ)
  -   мәтіннің  бірінші 
жолының 
оң жаққа
 жылжуы (қызыл жол).
Мәтіннің  үзінділері
  -   тізбектелген  жолдардың  жиынтыгы, 
олармен 
түтастай
  жұмыс  жасауға 
(жоюга,  орнын  ауыстыруга, 
көшірме
 алуға) болады.
Файл
  ұғымы  акпаратты  магнитгік  дискіде  сақтау,  оқу,  және 
жазумен  байланысты. 
Мәтіндік  файлдарды
  -   аты  аталған  мәтіндік 
деректер деуге болады.
Аппараттык  құралдар. 
Мәтіндік  редактордың  көмегімен 
мәтіндік  құжатты  жасау  үрдісі  кешенді  сипат  алады,  онда 
компьютердің  барлық  негізгі  күрылғылары  іске  қосылып  отырады. 
Осы  такырыптың  аясында  окушылар  ЭЕМ  әртүрлі  аппараттык 
компонетгерінің  жұмыс  жасау  принциптері  туралы  білімдерін 
кеңейтулері 
кажет. 
Акпараттык 
технологиялар 
сызығымен 
«Компьютер» сызығының 
қиылысқанын
 осыдан байкауға болады.
Пернетаңта
 -  мәтіндік редакторды  басқару, мәтінді  енізу үшін 
негізгі  күрылғы  болып  табылады.  Мәтіндік  редактормен  жүмыс 
жасағанда мына 
перне топтарыныц
 бәрі қолданылады:
■  функционалды;
*  басқарушы;
■  режімдерін ауыстыру;
•  меңзердің жылжулары;
■  баска пернелер.
Дисплей.
  Біріншіден,  окушылар  кез  келген  бейне  экранға 
жарқыраған  нүктелер  жиымы  -  
пиксельдерден
  құралып  шығатыньга 
білуге  тиіс.  Мәтіннің  символдары  үзіліссіз  сызыктардан  емес, 
жеке 
нүктелерден
  күрылады.  Символдардың  бүл 
дискреттік
  күрылымын
экранға 
зейін 
салып Караганда көруге болады.
DOS  жүйесіне  бағыныпггы  жүмыс  жасайтын  барлык  мәтіндік 
редакторлар, 
экранның  символдық  режімін
  қолданады.  Бүл  режімде 
экранға  шығарылатын  символдардың 
позициясы
  және 
өлшемі
  катал
анықталады.
Экранный 
символдық 
режіміне 
багытталган
 
мәтіндік 
редакторлар,  символдардың  өлшемін  өзгертуге,  әртүрлі  шрифтгерді 
колдануға  мүмкіндік  бермейді.  Тек  қана  бір  стандартгы  шрифт 
болады.  Мысалы,  Паскаль  багдарламалау  жүйесіндегі  мәтіндік
111

редакторы  MS-DOS  жүйесіне  бағытталған,  сондыктан 
экранның 
символдық режімін
 колданады.
Windows  операциялык жүйесі және оның барлык қосымшалары 
дисплеймен,  тек  қана 
графикалық  режімде
  жұмыс  жасайды. 
Сондықтан  экранға  символдарды  әртүрлі 
өліиемде
  және 
пішінде
,  кез 
келген 
позицияда
  шығара  беруге  болады.  Әйтсе  де,  экранның 
дискреттік  пиксельдік  кұрылымы  қала  береді,  соның  нәтижесі 
символдардың мозаикалық бейнелену принципі
 болып табылады.
ЭЕМ  жадысы
.  Мәтіндік  құжатпен  жұмыс  жасау  барысында, 
компьютердің 
ішкі
  (лседел)  және 
сыртқы
  жадыларының  қайсысы 
болсын  іске  қосылып  тұрады.  Осы  жады  формаларының  қайсысы 
қандай мақсатта қолданылатынын окушылар жақсы білуге тиіс.
Мәтіндік  редактордың  (МР)  өзі  (ДК  барлық  бағдарламалық 
жасақтамалар  сияқты)  магниттік  дискіде  (винчестерде),  яғни  сырткы 
жадыда  сакталып  тұрады.  Оқушыларға  МР-дың  қай  каталогта 
(капшықта)  тұрғанын  көрсетіп,  оның  жүмысқа  қалай  жіберілетінін 
түсіндіру қажет.
Мәтіндік  редактордың 
жіберілуі
  -   МР-дың 
багдарламасының 
файлын
  жедел  жадыға 
көшіру
 және 
инициалдануы
  (алғашқы  рет  іске 
қосылуы)  аркылы  жүзеге  асады.  Жұмысқа  қосылып  тұрған  уакыт 
бойы  МР  бағдарламасы 
жедел  жадының
  белгіленген  бөлігінен  орын 
алып тұрады. МР жабылған соң жедел жады босайды.
Пайдаланушының  енгізетін  мәтіні,  жедел  жадының  сол  үшін 
тағайындалған  арнайы  орынға  — 
МР  жумыс  аймагана
  кіргізіледі. 
Жедел жадының тағы бір бөлігінде 
алмасу буфері
 орын алады.
Алмасу  буфері
  (ағылш.  — 
clipboard)
  — 
ақпаратты  уақьітша 
сақпіауга  арналган  жадының  аралық  аймагы
  (6.2-сурет).  Буфер 
қапшыктардың,  файлдардың, кұжаттардың, т.б. көшірмесін жасаганда
және  қолданбалы  бағдарламалардың  арасында  ақпарат  алмасуына 
қажет. 

5
6.2-сурет. 
Буфер арқылы ақпарат алмасу схемасы
112

Буферге 
ВЫРЕЗАТЬ
  жэне 
КОПИРОВАТЬ
  бүйрықтарының 
орьгадалуы  бойынша  мәтіннің  үзінділері  түседі.  Буферде  түрған 
ақпаратты  шексіз ала беруге болады.
Буферге ақпаратты жазу -  Правка  —> Копировать
 (
Вырезать

бүйрықтары  (немесе тақтадағы  сэйкес  батырмалар) немесе 
CTRL
 +  С 
пернелерін катар басу аркылы орындалады.
Буферден  ақпаратты  оку  —  Правка
  —* 
Вставить
  бүйрығы 
(немесе  тақтадағы  сэйкес  батырмалар)  немесе 
SHIFT
  + 
INSERT 
пернелерімен орындалады.
Кең тараған  Word 2003,  2007,  2010  мәтіндік редакторларында -  
кеңейтілген  алмасу буфері
 болады.  Ондай буферде 24 объектіге дейін 
бірден сақтауға болады. Буфердің мазмүнын көру үшін, мысалы, Word 
2003-те  -  
Правка
  —►
 
Буфер  обмена  Office
  бүрыктары  орындалады. 
Экранда  редактордың  жүмыс  аймағының  сол  жағында  буфердің 
мазмүнын  толық  көрсететін  терезе  пайда  болады.  О дан  кез  келген 
қажет үзіндіні таңдап
, мәтінге енгізу өте ыңғайлы.
Қолданбалы  бағдарламалық  құралдар. 
Мәтіндік  акпаратпен 
жүмыс  жасауға  арналған  колданбалы  бағдарламалық  қамсыздандыру 
қатарына -  мәтіндік 
редакторлармен
 мәтіндік 
процессорлар
 жатады.
Мәтіндік  редактор
  -   мәтіндік  файлдарды  қүру  және  өзгерту 
үшін, сонымен катар, оларды экранда карау, баспаға шығару, мәтіннің 
кесінділерін  іздеу  және т.б.  арналған компьютерлік бағдарлама.  Оған 
Windows жүйесінің стандартгы  косымшасына кіретін «Блокнот» және 
Word Pad қарапайым мәтіндік редакторларын жатқызуға болады.
Мәтіндік  процессорлар
  -   бүл, 
графиктерді,  формулаларды

кестелерді
  және  көптеген  басқа 
объектілерді
  енпзу  мүмкіндігі  бар, 
мәтінді пішімдеу
 қызметтері 
кеңейтілген
 редакторлар.
%
Мүндай редакторларды 
мәтіндік процессорлар
 деп жиі атаиды, 
олар,  жеке  хатгардан  бастап  ресми  кағаздарға  дейін,  неше  түрлі 
күжаттарды күру, жасау үшін арналған. Қазіргі кездегі ең кең тараған 
мәтіндік процессорлардың бірі 
Microsoft  Word
 болып табылады.
Microsoft  Word
 -  Windows операциялык жүйесіне үйлестірілген, 
әртүрлі  мәтіндік  қүжаттарды  теру,  түзету,  графикалық  объектілерді 
(суреттер,  графиктер,  формулалар,  т.б.)  қою,  жөндеу  мүмкіндігі  мол,
графикалық-объектілі, көп терезелі 
редакторльщ процессор.
Word  редакторының  өте  кең  баспагерлік,  типографиялық
мүмкіндіктері, 
пайдаланушының 
жүмысын 
мамандандыруға 
ынталандырады.  Оқушылардың  ең  бірінші  игеретін  қолданбалы
бағдарламасының типі -  
мәтіндік редактор.
113

Орындауға жіберілген  мәтіндік редактормен  қоса, 
компъютерді 
мәтіндік  ақпаратпен  жұмыс  жасайтын 
мамандырылган  орындаушы 
деп айтуға болады:
Бұл  орындаушы  адамның  (пайдаланушының)  басқаруымен 
жұмыс  жасайды.  Бұл  жүйемен  жұмыс  жасау  барысында,  адамның 
орындайтын  барлық  әрекеттерін  (
символды  енгізу,  символды  жою, 
узіндіні  буферге  жіберу,  мәтінді  файлда  сақтау
  және  т.б.) 
орындаушының басқару буйрықтары
 деп қарастырылады.
Сондықтан  мәтіндік  редакторды  оқыту  (баска  да  ақпараттық 
технологиялардың  қосымша  кұралдарын  оқыту  сияқты)  әрбір 
орындаушыға тән 
дәстүрлі әдістемелік схемамен
 жүргізіледі:
■  деректер: мәтіннің құрылымды бірліктері;
■  МР ортасы;
■  МР жұмыс режімдері;
■  бұйрықтар жүйесі.
ME— ортасы. 
Сабақта  нақты 
қандай  мәтіндік  редактор 
қарастырылмасын,  оның  бас  терезесінің  интерфейсі  мына 
бес  негізгі 
аймақтан тұратынына оқушылардың назарын аудару қажет:
■ 
тақырып жолы -
 стандарггы жүйелік:  «
Свернуть»
 (жинау), 
«
Развернуть
» (жазу), «
Закрыть
» (жабу) батырмаларынан түрады;
мәзір жолы
  мәзірдің негізгі бұйрықтарынан тұрады. Барлык 
бұйрықтар  иерархиялық  болып  келеді,  яғни  бұйрықтардың  біреуі 
таңдалғанда,  экранға  оған  бағыньішты  бүйпыктап  тізімі
мәнмәтіндік
амалдарды
~
 
^  
А
 
З Я ------------- ' -------------- '
-------------- ---------------------r  
W
 
ш
 
----------
1
---------------------- f
  ^
-----------------------Г --------- ■  
і
Мәнмәтіндік  мәзірді  шақыру  үшін  объектіні  белгілеп, 
тінтуірдің  оң 
батырмасы
 
немесе 
Shift+F10 
пернелер 
тіркесі 
басылады. 
Мәнмәтіндік 
мәзірмен 
жүмыс 
жасау 
оқушылардың  түрақты 
дағдысына айналуға тиіс.
басқару тақталары
 -  бұйрықтарды тез орындау үшін біздің 
қолдануымызға  ыңғайлы  күралдарын  ұсынады.  Керек  тақтаны 
экранға  қою  үшін: 
Вид
  —
> Панели  инструментов
  —>  шыққан  тізімнін 
ішінен  керегін  таңдап,  мысалы,  «
Таблицы  и  границы
»  қасына  0  
канатша  қойса  болғаны.  Әдетге,  экранда  жиі  қолданылатын 
«
Стандартная
», 
«Форматирование
»,«
Рисование
» тақталары түрады.
терезенің  жүмыс  өрісі -
 мәтін  бейнеленетін  экрандағы  бос 
орын.  Онда  бір  немесе  бірнеше  мәтіндік  қүжаттар  ашық  түруы
мүмкін. 
«Окно»
  бүйрығы  арқылы  құжаттан  -  құжатқа  ауысуға 
болады.
114

• 
жагдай  жолы
  терезенін  төменгі  жағында  орналасқан. 
Жағдай  жолының  сол  жағында  ағымды  кұжатшң  жағдайы: 
агымды 
беттің  және  бөлімнің  нөмірлері;  қүжаттың  басынан  агымды  бетке 
дейінгі  бет  саны  және  беттердің  жалпы  саны;  беттің  жогаргы 
шетінен  меңзерге  дейінгі  қаіиықтық  жэне  жол  саны  сол  жақ 
өрістен,  меңзерге  дейінгі  символдар  саны
  бейнеленеді.  Сонымен 
катар,  жағдай  жолында  тап  осы  сәтге  мәтіндік  редактордың  кай 
режімде екенін хабарлайтъш индикаторлар бар.
Жүмыс  режімдері.  Мәтіндік  редактордың, 
айқын  бір  жумыс 
түрін  орындауга  багытталып,  нацты  белгіленген  жагдайын  —
 оның
режімі
 деп түсініледі.
Кужатты  жасау  режімі.
  Қүжатты  жасау  үшін  мьгаа
амаддарды орындау кажет:
1.  Мәтінді енгізу.
2.  Мәтінді редакциялау.
3.  Символдарды пішімлеу.
4.  Абзацтарды пішімдеу.
5.  Иллюстрацияларды енгізу.
6.  Колонтитулдарды енгізу.
7.  Беттерді пішімдеу.
8.  Сілтеме1 (орысш. -  
сноска)
 енгізу;
Мәтіндік  Won!  процессорында  жана  күжатты  жасаудын  мына 
әдістері  колданылады:  жаңа  бетгі ашып  күжатты теру, дайын  шаблон 
бойынша жасау,  бар кұжатгын негізінде жасау.
Жана  күжатты  жасау  (таза  беттерді  «алу»)
  — 
Файл
  —> 
Создать
  -> 
Новый  документ
 -»  
ОК.
  Немесе саймандар тактасындағы 
«
Создать
» батырмасы шертіледі.
Жана кужатты дайын улгі (шаблон) бойынша жасау
 — 
Файл 
—* 
Создать
  —> 
(На  моем  компьютере,  На  моих  Web-узлах,  Шаблоны 
Office  Online\
  күжаттын  типін  таңдау 
(Письма  и  факсы,  Записки, 
Другие  документы, 
Web-страницы),
  таңдалған  тнптен  накты 
кұжаттын  атауын  шерту,  мысалы, 
Изысканное  письмо
  немесе 
Современное резюме.
 Мүндай күжатта ұсынылған каснеттер бойынша
деректерді енгізсе болтаны.
Бар  кужатты  (файлды)  шакыру  (ашу)  -   Файл  —>  Открыть, 
дискілерде,  капшыктарда  тұрған  керек  файлды  тауып,  онын  атауын 
екі  рет  сырт  еткізу.  Немесе  тактадагы 
«Открыть»
  батырмасын 
шертіп 
Открытие файла
 терсзесінен 
—>
 ...  .керек  капшыктан  файлды 
табу.
1 Сиггеме -  міяе, осы сяп ты  
кгтзп 
бел астинда жеке 
берйіетін 
мвлімет
115

Мәтінді  енгізу.
  МР  енгізу  режімін  жағдай  жолы  аныктайды.
Мәтін алфавитті-цифрлык пернелер көмегімен енгізіледі. Үлкен әріпті
енгізу  үшін 
SHIFT
  пернесі  қолданылады.  Үлкен  әріптердің  ұзын
тізбегін  енгізу 
CAPSLOCK
  пернесімен  пернетақтанің  режімін
ауыстыру арқылы жүзеге асады.  Мәтінді  енгізгенде мына 
ережелерді 
ұстану қажет:
■  қазіргі  мәтіндік  редакторлардың  бәрінде,  мәтінді  теру
автоматты
белгіленеді
• 
тыныс  белгілерінен  кейін  міндетті  түрде  бос  орын  қажет; 
алдында  бос  орын  терілмейді. 
Арнайы  тыныс  белгілері
  пернелердін 
мына комбинациясы арқылы жүзеге асады (6.1-кесте):
6.1-кесте
Белгілер
Сызыкша
Ү зіліссіз сызықша
Үзіліссіз бос орын
Дерне немесе пернелер комбинациясы

  н~ 
  +  
< Alt >  + 0150

  + 

< A l t >   + 0169
+
юбел>
шеңзер  (сілтеупи) угымы.
 м әтінді енгізу жыпылықтаған 
меңзер
деп  аталатын,  тік  сызық  — |  тұрған  жерден  басталады.  Меңзерді
тінтуірдің 
меңзерімен
 
шатыстыруға 
болмайды. 
Окушылардың
назарын  осыған  аудару  қажет. 
Тінтуірдің  меңзері
  —  ол,  МР
басқарудың  белсенді  элементі,  ал  меңзер  құжаттың  аймағынан 
шыкпайтын тек маркер ғана.
Әрекеттерді  кері  қайтару  және  күьиін  жою  қуралдары. 
Мәтіндік  редакторда  мәтінді  енгізу,  редакциялау  және  пішімдеу 
амалдарының  бәрі 
хаттамаланып
 
жатады,  сондықтан  соңғы 
әрекеттердің  қажет  санын  кері  қайтаруға  болады.  Ол  үшін 
«
Стандартная,
» 
тақтасындағы 
дөңгелек
 
тілді 
«
Отменить
» 
батырмасы  шертіледі  немесе 
CTRL+Z
  пернелер  комбинациясы
колданылады.
Мәтінді редакциялау.  Редакциялау
 — бар қүжатқа кандайда  бір 
өзгерістерді  енпзу.  MS  Word  редакторы  құжаттарды  редакциялау 
құралдарының  лсиынын кеңінен ұсынады.
Тікелей  редакциялау  құралдарына  көшпес  бұрын  MS  Word
редакторының  ортасьшда  құжатпен  жұмыс  жасау  режімдерін 
қарастырып кетейік.
Эқранда  қужатты  у сыну  куралдаөы.
  MS  Word  оелактооынла
құжатпен  лсүмыс  лсасау,  экран да  ұсынудың  мына  реламдердің 
біреуінде лсүреді:
116

• 
«Обычный»
 режімі.
■ 
«Разметка страницы»
 режімі.
• 
«Структура»
 режімі.
■ 
«Схема документа»
 режімі.
• 
« Web-документ»
 режімі.
■ 
«Во весь экран»
 режімі.
• 
«Предварительный просмотр»
 режімі.
Төменде 
(6.2-кесте) 
режімдерді 
бірінен-біріне 
ауыстыру
күралдары келтірілген.
6.2-кесте
Көру режимі
«Вид» 
мәзірініні 
бүйрығы
Пернелер  комбина- 
циясы
Батырма
Жәй
Обычный
Alt+Cttl+N
ш
Беггі белгілеу
Разметка страницы
Alt+Ctrl+P
м
Қүжаттың
қүрылымы
Структура
Alt+Ctrl+O
м
Қүжаттың 
схемасы_______
Схема документа
т
Web-күжат
Web-документ
Қүжапы 
редакциялауда, 
негізінен 
бірінші 
үш 
режім 
қолданылады.
«Обычный»
  режімі -  күжатпен жүмыс жасаудың жылдамдығын 
қамтамасыз  етеді.  Әйтсе  де,  бұл  режімде  элементтердің  көбіне  қол 
жепгізу қиындап қалады.
«Разметка  страницы»
  режімі  — пайдаланушыға 
ең  ыңгайлысы

себебі  мәтіннің  терезедегі  пішімі,  кағазға  дәл  сондай  пішімде 
шығарылады.
«Структура»
  режімі  —  кұжаттың  құрылымын  жасауға
ыңғайлы күралдарды үсынады.
«Схема  документа»
  режімі  — арнайы  күжатты  экраннан  оқуға 
арналған.  Бет  екіге  бөлінеді:  күжаттың  схемасына  және  мәтінге. 
Үлкен күжаттың ішінен керек бөлімді іздсуге ыңғайлы.
«Web-документ»
  режімі  —  Интернет  күжаттарын  дайындауға
арналған.
«Во  весь  экран»
 жөне 
«Предварительный  просмотр»
  режімдері
әдетте, күжатты редакциялауда қолданылмайды.
Мәтінді  редакциялау  кезінде  -   мөтінді 
ерекиіелеу

түзеу, 
қүжаттың  үзінділерін  көшірмелеу,  орнын  ауыстыру,  әртүрлі 
символдарды, 
суреттерді,  т.б. 
обьектілерді  енгізу
  әрекеттері 
орындалады.  Осы  әрекеттер 
мәзір  жолында
  орналаскан: 
Правка,
117

Вставка
  бүйрыктарына  бағынышты 
опциялар
  аркылы  жүзеге 
асырылады. 
і  
Мысалы,  мәтіндегі 
бір  сөзді
  басқа 
сөзге  ауыстыру
  үшін  мына 
әрекеттер  тізбегі  орындалады: 
Правка
  -»  
Заменить
  ->  шыккан 
диалогтық терезенің 
«Найти»
  жолында 
ауыстырылатын

«Заменить 
на»
  жолында 
соны  ауыстыратын
  сөздерді  теріп,  (мысалы 
руб
  сөзін 
тенге
  сөзіне)  —> 
Найти  далее
  —> 
Заменить.
  Немесе  мына  жылдам 
пернелер тізбегі колданылады:__________________________
Ctrl + f  
немесе
 а (орысш) 
Табу (Найти)
(Правописание)
М әтінді  форматтау  (пішімдеу).
  Бүл  режім  мәтінді 
керекті 
түрде қурастыруга
 мүмкіндік береді.  Мәтін элементтерін пішімдеуге 
арналған  батырмалар,  шрифтердің түрін,  өлшемін таңдайтын,  мәтінді 
туралау  және  т.б.  қажет  құралдар  МР 
форматтау  саймандар 
тақтасында
 
орналасады.  Мәтіндегі 
символдарды,  абзацтарды 
пішімдеу,  тізім  жасау,  әріптердің  регистірін  (кіші/үжен),  мәтінде 
бағамдар  (колонки)  жасау,  т.б.  амалдарды  — «
Формат
»  бүйрығына
бағынышты  — 
Шрифт

Абзац

Список

Колонки
,  Регистр,  т.б. 
бұйрықтары аркылы жүзеге асырылады.
Символдарды  пішімдеуге  —
  шрифттің  әртүрлі  параметрлерін, 
символдар  арасындағы  интервалдарды,  жоғарғы  және  төменгі 
индекстерді қою жатады. 
Шрифттің параметрлеріне —
 шрифттің типі 
және өлшемі, кескіні, түсі, арнайы эффектілері лсатады.
Абзацтарды  піиіімдеуді
  қарастырғанда  оқушылармен  мына 
үғымдарды талдап алу қажет:

шегініс
  (лсол  басындағы  бос  жер)  — беттің  сол  жақ  өрісінен 
абзацтың мәтініне дейінгі қашықтык, әдетте  1,25 см қойылады;
“ 
мәтінді туралау
 -  лсолдағы мәтінді туралау;
-  
табуляция
  |   әр  абзацтың  бірінші  жолының  басында, 
белгіленген шегініс лсасау үшін колданылады;
жоларалық  интервал  -
  абзац  жолдарының  арасындағы
кашықтыкты  қоюға  мүмкіндік  береді;  абзацтардың  арасында  да 
қашықтықты қоюға болады.
Мысалы:  Форматтау  тәртібі: 
қажет  абзацтарды  ерекиіелеу
Формат
  -> 
Абзац
 
«Абзац»  терезесінде  мына  параметрлер: 
выравнивание

по 
ширине, 
отступ-1,25,
 
слева-0, 
справа  -О, 
междустрочный; 
одинарный —
 койылады.
118

Анықіпама  алу  режімі.
  Бұл  режімге,  мәзір  жолындағы 
«
Справка
»  бұйрығы  арқылы  ауысқанда  экранда  қосымша  анықтама
алу  терезесі 
ашылады. 
Мысалы, 
MS 
Word 
2010  мәтіндік 
процессорында  ? -   белгісімен  бейнеленген  батырманы  шерткенде,
«
Справка  Word
»  анықтама  алу  терезесі  шығарылады.  Қазіргі  Word 
тектес  мәтіндік  редакторлары,  Интернет арқылы 
OJJice.com
  сайтымен 
байланысу  мүмкіндігі  бар,  қуатгы 
анықтамалық  қамтамасыз  ету 
жүйесімен
 жабдықталады.  Көптеген танымал  бағдарламаларға ұқсас 
MS  Word мәтіндік редакторының 
мәнмәтіндік-тәуелді анъщтамалъщ 
жүйесі
 бар.
Орфографиялық  тексеру  режіми
  Бұл  режімде  жұмыс  жасау 
үшін  сөздіктер  қорының  болуы  кажет.  Орфографиялық  тексеру 
режімін 
редакциялау 
режімімен 
сәйкестіруге 
болады. 
Орфографиялық  (лексикалыц)  тексеру
  —  емле  ережесін  (орысш.  -  
правописание)
  автоматты  түрде  тексеру.  Ол  үшін  магнитгік  дискіде 
(винчестерде) 
орфографиялық  сөздіктің
  файлы  сактаулы  тұрады. 
Және  де  әртүрлі  тілдегі  мәтіндерді тексеру  үшін  ондай  сөздіктердің 
бірнешеуі  болуы  мүмкін,  мысалы, 
орысша
  немесе 
агылшын 
сөздіктері.  Сонымен  қатар, 
мәтіндік  редактормен
  жұмыс  жасау 
аныцтамасы да
 магнипік дискіде тұракты сақталып тұрады.
Файлдармен  жүмыс  жасау  реж імі.
  Жедел  жадының  жұмыс 
аймағында  қалыптаскан  мәтінді 
сақтаганда
  магниттік  дискіде 
(винчестерде) 
қүжаттың  файлы
  пайда  болады.  Пайдаланушыға 
дискіде  файлдың  сакталатын  орынын  (дискінің  атын,  каталогты)
нұсқауға мүмкіндік беріледі.
Файлдармен  жұмыс  жасау  режіміне  ауысу  -  
<Файл>
бұйрығымен  орындалады.  Пайдаланушы  оған  бағынышты  мына 
бүйрықтардың 
бірін: 
<Создать
>, 
<Сохранить
>, 
<Открытъ
>, 
<Печать>
 -  кажетгілікке байланысты таңдайды.
Жасалган  кужатты  бірінші  рет  сақтаү
  үшін  — 
Файл
  —> 
Сохранить  как
  —>  күжатты  сақтайтын  қапшықты  (директорияны) 
таңдау  жэне 
Имя 
файла
  жолында  құжаттың  атауын  теріп
«
Сохранить
» батырмасы басылады.
Файлдарға  атау  бергенде, 
оқушылар  міндетті  түрде  мына
ережелерді  қолданулары қажет:
•  MS  Word  мәтіндік  редакторында  файл  атауының  ұзындығы
255 символға дейін болуы мүмкін;
■  латын  жөне  орыс  алфавитінің  үлкен  және  кіші  өріптерін  (А
—   Z,  a  —  z,  А  —  Я,  а  —  я),  цифрларды  (0  —  9)  жене  де  арнайы
символдарды колдануга болады;
•  қолдануға  болмайтын  символдар:  жүлдызша  (*),  кос  нүкте
119

(:),  нүктелі  үтір  (;),  сұрақ  белгісі  (?),  көлбеу  сызық  символдары  (  / 
немесе \ ), бөлу символы ( | ), үлкен ( >  ) және кіші ( <  ), тырнакша ("), 
және казақ алфавитіне тән - 1, Ң, Ғ, Ү, ¥ , Ө, і, ң, ғ, ү, ү, ө, әріптерін.
• 
Арнайы  символдардың  арасынан  келесілерді  қолдануға 
болады:  !, @, #, $, 
%
 „&,(, )>_>->  { и  }. Нүктені файлдың атымен оның 
кеңейтімінің арасындағы шекара ретінде ғана қолдануға болады.
Баспа режімі.
  Бұл режімде мәтін қағазға  басылып  шығарылды. 
Оқушыларға  принтермен  жүмыс  жасау  кезінде  принтердің  өзінің 
кішігірім  буферлік  жадысы  бар  екенін  ескерте  кету  керек.  Қүжатты 
баспаға  жібергенде  алдымен 
принтердің  буфері  толтырылады
,  одан 
соң  мәтін  буферден  қағазға  жіберіледі.  МР  көмегімен  принтердің 
жүмысы  басқарылады:  -   басылатын  беттердің  диапазоны,  көшірме 
саны, қағаздың бір бетіне мәтіннің екі бетін басу, кітап немесе альбом 
бағытана бейімдеу, т.б. параметрлерді қоюға болады.
Мәтіндік  редакторлар  файлға 
стандартты 
кеңейтулерді
меншіктейді.  Бұл  Windows  жүйесінің  қосымшаларының  бәріне  тән.
Мысалы,  MS  Word  редакторында  файлдар 
.D O C
  кеңейтімімен
сақталады.  Дискіде  сақталған  қүжаттың  мәтіні  оның  атын  нүскау
арқылы 
ОТКРЫТЬ
  бүйрығының  орындалуы  бойынша  қайтадан 
редактордың жүмыс аймағына шақырылады.
Сонымен,  пайдаланушы МР  мен  жүмыс  жасағанда мына негізгі 
файлдық амалдарды
 орындау мүмкіндігі бар:
-   жаңа файлды жасау;
-   мәтінді файлда сақтау;
-   файлдан мәтінді жедел жадыға жүктеу;
~  файлды қағазға басып шығару.
М Р  буйрықтар  жуйесін
  —  жұмыс  режімдеріне  байланысты 
мына топтарға бөлуге болады: 
;
интерфейс  бүйрықтары  -
  мәзірге  кіру  және  шығу,  оның 
ішінен қажет пунктті таңдау;
МР жагдайын өзгерту бүйрыцтары —
 редакциялау режімінде 
шрифтп,  төменгі/жоғарғы  регистрді  таңдауға,  енгізу/ауыстыру 
реламіне ауысуға және т.б. мүмкіндік беретін бұйрықтар;
мәтін  бойы  жылжу  буйрықтары  —
  екі  топқа  бөлінеді *
қадаммен  лсылжу  (оңға,  солға,  жоғары,  томен  стрелкалары);  мәтін
бойы  тез  лсыллсу  (ясолдың  басына/аяғына,  мәтіннің  басына/аяғына, 
беттерді парақтау және т.б.);
символдарды 
редакциялау 
буйрықтары
 
— 
символды 
енгізу/лсою, кіші әріпті үлкенге ауыстыру және т.б.;
улгі  бойынша  іздеу  буйрықтары  -
  нүсқалған  символдар 
лшынынан  тұратын  (әріп,  соз,  фраза)  мәтіндегі  орынды  табу  үшін
120

колданылады;
■  буферге 
көшіру,
 буферден 
алу
 бүйрыктары;
■  МР режімдерінің аясында колданылатын жалпы бұйрықтар.
Компьютерде 
практикальщ 
жумыс ты 
уйымдастыру
бойынша усыныстар
Мәтінді 
енгізу
 жэне 
редакциялау
 дагдыларын калыптастыру, кез 
келген  интерактивті  режімде,  қамсыздандыру  бағдарламаларымен 
кәсіптік  жумыс  жасаудың  негізі
  болып  табылады.  Ең  алдымен, 
окупшлар  редакциялаудың  негізгі  стандартгык  әдістерін  игерулері 
кажет.
Редакииялаудын  негізгі  стандарты
  —  символдарды  енгізудің 
барлық  нүсқасына  бірдей  орындалатын  редакциялауды  операциялар
жиыны. Оған мыналар жатады:
1.  Мәтін  бойы  жылжыту  пернелері:  [<—],  [Т],  [—»],[  4],  [Home],
[End], [PageUp], [PageDown].
2.  Символды жою пернелері:  [Backspace], [Del].
3.  Символды 
ендіру/ауыстыру
 режімінің пернесі:  [Insert].
4.  Жолдарды 
узу/біріктіру
  үшін  [Enter]  пернесі;  бірінші 
біріктірілетін жолдың аягы болса — [Del], екінші жолдың басы болса —
[Backspace] пернелері колданылады.
Мәтін  бойы  жьілжу.  Жылдам  пернелер.
  Мәтінді  енгізу, 
жыпылықтаган
 тік сызық -  маркер  |  тұрган жерден басталады. Жаңа 
жолга өту, алдыңгы жол толган кезде автоматга түрде жүреді.
Енгізу  үшін,  керек 
символга
  тура  жету  үшін  -   оның  алдында 
тінтуір  шеріледі  немесе  мәтін  бойы  жылжыту  пернелер  тобы 
пайдаланылады.  Меңзерді  қүжатгаң аймағында  жылжыту үшін мына 
пернелер тіркесі
 колданылады:
Home
агымды жолдың басына
End
ағымды жолдың соңьгаа
Ctrl + Ф
бір абзац алға
Ctrl + ф
бір абзац артқа
Ctrl + 
Ф
бір сөз алға
Ctrl -ь <-
бір сөз артқа
Ctrl + Home
күжаттың басына
Ctrl + End
күжатгаң соңына
Page Up
экран бойы жоғары
Page Down
экран бойы төмен
Акпараттык  технологиялардың  багдарламалык  күралдарымен
жүмыс  жасау  үшін  біліктілікті  жэне  дағдыларды  калыптастыру
үрдісінде 
окушылардың 
алдын 
қойылатын 
педагогикальщ
мақсаттардың тізбегі
 мүгалімге айкын болуга тиіс.
121

«Мәтінмен 
жұмыс 
жасау 
акпараттык 
технологиялары» 
тақырыбының  аясында  аталған  мақсатгар  мына  окыту  тізімімен 
ұсынылуы мүмкін:
■  МР табу және жіберу; анықтама алу;
■  қазакша/орысша  мәтінді  теру;  жоғарғы/төменгі  регистрге 
ауысу (кіші, үж ен әріп); тыныс белгілері;
■  редакциялаудың 
карапайым 
әдістері: 
Del, 
Backspace 
пернелері; енгізу және ауыстыру режімдері;
•  мәтінмен  файлды  ашу;  мәтінді  карау,  мәтін  бойы  жылжу 
әдістері;
■  берілген  мәтінді  редакциялау:  қателерді  іздеу  және  түзету; 
жолды үзу, жолдарды қосу;
■  дискіге құжатга сақтау;
■  күжапың  пішімін  қою:  өрістердің  өлшемі,  жоларалық  және 
абзацаралык интервалдар, абзацтық шегініс, жолдарды туралау;
•  үзінділермен 
жүмыс: 
абзацтарды 
және 
үзінділерді 
ерекшелеу,  алмасу  буфері  аркылы  орнын  ауыстыру,  көшіру; 
абзацтарды пішімдеу;
•  шрифтгермен  жүмыс  жасау:  шрифтгің  типін,  өлшемін, 
кескінін, ерекшеленген үзіндінің шрифтін  өзгерту;
•  колонтитулды және иллюстацияларды енгізу;
■  іздеу жэне ауыстыру;
■  көп  терезелік  режімде  жұмыс  жасау:  бірнеше  қүжатпен 
жүмыс жасау, әртүрлі күжаттардың арасында үзінділердің ауысуы;
■  кестелерді құру жэне редакциялау;
•  гиперсілтемелерді күру және қалыптастыру.
Каталог: fulltext -> transactions
transactions -> Тіл тағдыры ел тағдыры и-том павлодар м 2 0 1 0
transactions -> К ұ з б а с ы н д а ғ ы а ң ш ы н ы ң з а р ы
transactions -> Знаменательных и памятных дат республики казахстан
transactions -> Әбікейзейшысәтбаев к ж садықоөа, А. М. Садықова С. ТораОаыров атындаеы Павлодар мемлекеттік
transactions -> Шшт • ~ п т І і І ■ п І ж І г І м І м ш ивякпИіях н
transactions -> Б 8 3 (5 к ) Қ 5 6 Б. Р. К,ожахметова МӘШҺҮр жүсіп фольклористикасындағы би-шешендердің
transactions -> Әбдіраиымов шақанай әміржанұлы екінші кітабы
transactions -> Монография «Тұран-Астана»
transactions -> Б 82(5К) Қ44 Сеиіт ҚАСҚаьасод
transactions -> Тәңірберген Қалилаханов

жүктеу 1.55 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет